13/10/2015

The Cleveland Orchestra te gast in Bozar

Olivier Messiaen Bozar ontvangt dit seizoen twee orkesten van de Big Five, vijf van de oudste en meeste prestigieuze orkesten van over de Atlantische Oceaan. Eerst maakt het Cleveland Orchestra met zijn Oostenrijkse chef Franz Welser-Möst de oversteek. Ontdek de rijke klank van het orkest met werk van Olivier Messiaen (foto) en het profetische Also sprach Zarathustra van Richard Strauss. De openingsmaten van dit werk behoren sinds Kubricks meesterwerk, 2001: A Space Odyssey, tot het collectieve geheugen.



Programma :

  • Olivier Messiaen, L'Ascension, quatre méditations symphoniques
  • Olivier Messiaen, Couleurs de la Cité Céleste
  • Richard Strauss, Also sprach Zarathustra, op. 30

Praktische info :

The Cleveland Orchestra & Joela Jones : Messiaen, Richard Strauss
Donderdag 15 oktober 2015 om 20.00 u
Bozar - Brussel


Meer info : www.bozar.be en www.clevelandorchestra.com

Extra :
Olivier Messiaen, Couleurs de la Cité Céleste op brahms.ircam.fr
Olivier Messiaen op www.oliviermessiaen.org, www.oliviermessiaen.net, brahms.ircam.fr en youtube
Olivier Messiaen (1908 - 1992): Exotische vogelkenner op www.musicalifeiten.nl
The Elusive Allure of Olivier Messiaen, Anthony Tommasini op www.nytimes.com, 6/04/2008

Elders op Oorgetuige :
Olivier Messiaen : een leven gewijd aan het onderzoeken van ritmiek, kleur en ornithologie, helemaal in het teken van het katholieke geloof, 2/03/2008

19:04 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

05/11/2014

Een betoverende reis doorheen de klank van de sax

Eric Sleichim Op 6 november - de geboortedag van Adolphe Sax - presenteren Eric Sleichim (foto) en BL!NDMAN [sax] op vraag van Flagey een gloednieuw programma, waarbij de vijf saxen van BL!NDMAN zich elk met een solowerk voorstellen. Van de hoge sopraansax tot de meest lage, de wonderlijk sonore tubax. Telkens in samenspraak met electronics, die het geluid aanvullen en vermenigvuldigen, vervormen en in de ruimte rondsturen. Een betoverende reis doorheen de klank van de sax.

Als componist-saxofonist verwierf Sleichim internationale faam door de zeer eigenzinnige wijze waarop hij het instrument benadert; hij maakt zowel gebruik van snerpende veertjes, klanken van kleppen, plof- en smakgeluiden als van de tonale kwaliteiten van de saxofoon. Wat traditioneel als bijzaak wordt beschouwd, verheft hij tot hoofdzaak en creëert er, vaak in combinatie met andere kunstvormen, nooit eerder gehoorde klankwerelden mee.

Programma :

  • Jonathan Harvey, Ricercare una Melodia (voor sopraansax en electronics)
  • Daniele Ghisi, Comment pouvez-vous lire à présent? Il fait nuit (voor altsaxofoon en electronics)
  • Georgia Spiropoulos, Saksti (voor tenorsaxofoon en electronics)
  • Eric Sleichim, Angel (voor baritonsaxofoon en electronics)
  • Giacinto Scelsi, Maknongan (voor tubax)
  • Olivier Messiaen / arr. Eric Sleichim, Le verbe (La Nativité du Seigneur Nr. 4)

Praktische info :

Bl!ndman [sax] : Harvey, Ghisi, Spiropoulos, Sleichim, Grisey
Donderdag 6 november 2014 om 20.15 u
Flagey - Brussel


Meer info : www.flagey.be en www.blindman.be

Extra :
Jonathan Harvey : www.vivosvoco.com, www.musicsalesclassical.com en youtube
Daniele Ghisi op ensemblevortex.com en youtube
Georgia Spiropoulos : www.georgiaspiropoulos.com, en.wikipedia.org en youtube
Eric Sleichim op www.blindman.be, www.matrix-new-music.be en youtube
Giacinto Scelsi: www.scelsi.it en youtube
Giacinto Scelsi (1905 - 1988): Muzikaal aristocraat op www.musicalifeiten.nl
The Messenger: Giacinto Scelsi discovered a world in one note by Alex Ross, The New Yorker , 21/11/ 2005
Modern music: Scelsi, Todd M. McComb op www.medieval.org, 27/01/2000

Elders op Oorgetuige :
Jonathan Harvey-driedaagse in het Concertgebouw Brugge, 15/05/2013
In memoriam Jonathan Harvey (3/05/1939 - 5/12/2012), 6/12/2012

01:14 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

30/09/2014

Fenomenaal : Steven Osborne met Vingt regards van Messiaen in Leuven

Steven Osborne Op woensdag 1 oktober brengt Steven Osborne 'Vingt regards sur l'enfant-Jésus' uit 1944 in Leuven. Osborne speelt deze magistrale musico-theologische pianocyclus zonder pauze om de intensiteit ervan volledig tot zijn recht te laten komen. Steven Osborne was vorige week te gast in het Concertgebouw in Brugge. Jeroen Vanacker meldde: "Het concert van Osborne was fenomenaal. Het publiek vloog meteen recht na afloop, nadat iedereen twee uur de adem inhield. Wat een beheersing en concentratie, wat een ongelofelijke contrasten en kleuren, wat een opbouw en spanning. Een topconcert dat lang zal nazinderen. Veel plezier ermee in Leuven".

Vingt regards sur l'enfant-Jésus uit 1944 is een meesterwerk uit de pianoliteratuur. Steven Osborne brak internationaal door met zijn cd opname ervan. Olivier Messiaen is een van de belangrijkste componisten uit de vorige eeuw. Het katholicisme staat centraal in zijn oeuvre. Elk van de twintig contemplaties op de figuur van Jezus Christus is gebaseerd op een vers uit de bijbel of op een thema uit het katholicisme. Steve Osborne speelt deze musico-theologische pianocyclus (duur: 2u10min!) zonder pauze om de intensiteit ervan volledig tot zijn recht te laten komen. De vele contrasten en de afwisseling tussen virtuositeit en poëzie houden de spanning er goed in. Je krijgt hier inderdaad een overweldigende ervaring, van het soort dat een mensenleven verandert.

Olivier Messiaen staat geboekstaafd als katholiek modernistisch componist, voorwaar een zeldzame soort. De periode waarin hij zijn Vingt Regards componeerde - tussen 23 maart en 8 september 1944 - was een bijzonder woelige tijd voor de Franse hoofdstad. De oorlog en de Duitse bezetting hadden de lichtstad tot op de rand van de afgrond gebracht, en als gevolg van de malaise was het godsbesef naar beneden getuimeld. Maar op 24 augustus keerde het tij: de geallieerden parkeerden hun tanks voor het Hôtel de Ville, en de volgende dag al kon generaal de Gaulle met een triomfantelijke stoet van de Arc de Triomphe naar de Notre Dame het einde van de Parijse bezetting vieren. Het grootste deel van Vingt Regards werd met andere woorden in barre oorlogsomstandigheden geschreven.

Aan de oorsprong van deze twintigdelige pianocyclus ligt een opdracht van Henri Barraud, directeur muziek van Radio France. Hij wou een radio-uitzending maken rond het kerstfeest, waarin teksten van de Franse schrijver Maurice Toesca afgewisseld zouden worden met muziek van Olivier Messiaen. De uitzending was begroot op twaalf overwegingen en ongeveer een kwartier muziek. Het project werd uiteindelijk afgeblazen, maar zowel de tekst als de muziek vonden hun weg naar een uitgever. Toesca’s tekst werd verlucht met sprekende gravures van de Franse kunstenaar Michel Ciry. Hij gaf zijn personages grote, bolle ogen, wier regards de diepte van het mysterie van de menswording peilen. Messiaen van zijn kant beperkte zich niet tot een kwartier muziek; zijn twintig pianostukken nemen ruim twee uur in beslag.

Als Messiaens muziek oorspronkelijk bedoeld was om nà een tekst te klinken, kan ze dan wel nog functioneren zonder die tekst? Is er niet onvermijdelijk een betekenislaag geamputeerd? En wat dan met de context waarin Messiaens muziek vandaag klinkt, de hedendaagse geseculariseerde maatschappij? Heeft het wel nog zin de ontkerkelijkte luisteraar van vandaag Messiaens muzikale peilingen van een cruciaal geloofspunt uit de katholieke theologie voor te schotelen? Indien Vingt Regards niets meer was dan een reeks van twintig zoutloze, devotionele pianostukken, dan zou het inderdaad geen zin hebben deze muziek nu nog uit te voeren. Doch Messiaen had een gloeiende hekel aan duffe devotiekunst die de eigen kerkelijke abonnees moest bedienen. Zijn artistieke invalshoek was niet devotioneel, maar theologisch. 'Une musique vraie' - muziek met een waarheidsclaim - zo omschreef hij het mikpunt van zijn esthetiek.

En dat doel streefde hij na als een onvervalste modernist die tegelijk belijdend katholiek was. Met beide voeten stond Messiaen immers in de twintigste-eeuwse vernieuwende esthetiek, waarmee hij evenwel een eeuwenoud doel trachtte te dienen. Zijn muziek laat zich dan ook niet degraderen tot slaafse illustratie van katholieke dogma's, maar ze ontplooit haar eigen wetmatigheden tot het uiterste. Zo is ook Vingt Regards geen muziek bij iets wat uiteindelijk beter in woorden kan gezegd worden, geen muzikale spin-off van een hoofdstuk uit de catechismus. In dit opzicht is het nog niet zo verwonderlijk dat het project van Henri Barraud uiteindelijk mislukte: Messiaens muziek liet zich immers niet zomaar de levieten lezen door de tekst van Toesca. De paradox van Vingt Regards ligt juist in het feit dat de muziek in en doorheen haar onherleidbaar eigen logica over andere dingen komt te spreken.

De componist bouwde zijn muzikale logica op rond drie thema's die als herkenningspunten voor de luisteraar fungeren. Het belangrijkste en meest in het oor springende is het zogenaamde thème de Dieu. Dit Godsthema bestaat uit vijf bont gekleurde akkoorden, die in de eerste regard (Regard du Père) gepresenteerd worden. Messiaen projecteert de vijf akkoorden daar op een majestueuze tijdschaal, waardoor ze als imposante zuilen van tijd klinken, die afgemeten worden aan de gelijkmatig tikkende hartslag van de zestiende noten in het hogere register van het pianoklavier. Hun onwankelbare regelmaat geeft deze schijnbaar roerloze muziek - God als onbewogen beweger - toch het karakter van een gestage openbaring. Het Godsthema loopt als een rode draad doorheen een handvol van de Vingt Regards, maar springt vooral in het oor in elke vijfde regard. Structureel gezien vormen deze regards de fundamenten waarop het monumentale bouwwerk van Vingt Regards rust. Maar ook vanuit theologisch oogpunt zijn dit de belangrijkste blikken op het kind Jezus: de blik van de Vader (1), de Zoon (5), en de Geest (10), alsook van de Zoon in de gedaante van de communie (15) en de Zoon in de gedaante van zijn mystiek lichaam, de Kerk (20).

De vijfledige structuur die Messiaen zo door middel van het Godsthema articuleert, staat garant voor een uitgebalanceerde dramaturgie. De cyclus opent met vijf regards die alle overwegend contemplatief en rustig van toon zijn. In de vijfde regard verschijnt het Godsthema opnieuw, niet langer in de mysterieus versluierde bassen, zoals in de eerste, maar lichtend helder in het middenregister van de piano. Het wordt gecombineerd met een ritmische canon tussen twee lagen akkoorden die bovenop het thème de Dieu gestapeld worden. Die twee lagen gaan ijskoud hun gang in het hogere, zilverachtige register van het pianoklavier, compleet onafhankelijk van het Godsthema. De ritmische canon die hun interactie regelt, blijft voor de luisteraar even onpeilbaar als de theologische inspiratie van dit stuk dat was voor Messiaen. Maar toch wordt ook deze nagenoeg rituele muziek vermenselijkt, met name op de momenten dat de strakke afwikkeling van de canon onverhoeds opgeschort wordt door het buitelende gekwetter van Messiaens vogeltjes.

Deze idylle wordt bruusk verstoord door de inzet van de zesde regard, die Gods scheppende kracht celebreert. Messiaen noemde deze energieke fuga met zijn elektriserende spanningsbogen graag de 'big bang' van Vingt Regards. En terecht, want in dat stuk wordt voor het eerst een energiebron aangeboord die de cyclus krachtig voortstuwt tot aan de extatische climax van de allerlaatste regard. Bij de compositie van deze en andere ongebreideld virtuoze regards wist Messiaen zich ongetwijfeld geruggensteund door de immense pianistieke mogelijkheden van Yvonne Loriod, voor wie hij de bundel componeerde. In 1943 nog, het jaar voorafgaand aan de compositie van Vingt Regards, had hij samen met haar de première gespeeld van Visions de l’Amen voor twee piano’s. Ook daar al had hij maatwerk geleverd: de pianopartij bedoeld voor Loriod is beduidend veeleisender dan de andere, die Messiaen voor zijn rekening nam. Tussen de zesde en de tiende regard zitten drie kortere stukken van het type dat Messiaen als immaterieel en symbolisch karakteriseerde: de regards van het kruis, van de hoogten en van de tijd. De pianoschriftuur is er speculatief eerder dan zinnelijk, uitgedund eerder dan virtuoos volgepakt.

De tweede helft van Vingt Regards, hoewel ook nog duidelijk gegroepeerd per vijf stukken, wordt toch veeleer geritmeerd door enkele grootschalige regards in traag tempo, die op gelijke afstand van elkaar voorkomen (nrs. 11, 15 en 19) en alle min of meer duidelijk het thème de Dieu weer opnemen. Zo krijgt de luisteraar het gevoel dat er zich, ondanks de traagheid waarmee de tweede helft van de cyclus dooraderd is, toch met toenemende urgentie een kern ontvouwt die pas in de laatste regard helemaal aan het licht zal komen. Tot dat gevoel van urgentie draagt ook het feit bij dat Messiaen tussen die breedopgezette regards telkens een trits van eerder gedrongen stukken plaatst (nrs. 12-14 en 16-18), die als een soort machinekamer fungeren waar brandstof gegeven wordt aan de voorwaartse stuwkracht van heel de cyclus.

Het brandpunt van Messiaens muzikale dramaturgie ligt in de laatste regard (Regard de l'Église d'amour), goed voor ongeveer een kwartier muziek - de tijdsspanne die Henri Barraud oorspronkelijk voor het geheel voorzien had! In dit stuk laat Messiaen de drie thematische herkenningspunten samenvloeien, als een voorbereiding op wat hij de 'verheerlijking van het Godsthema' noemt. Met deze glorieuze climax – een waar negatiefbeeld van de eerste regard, qua klanksterkte, levendigheid en virtuositeit - sluit Messiaen de cirkel van zijn indrukwekkende oorlogscyclus.

Praktische info :

Steven Osborne : Messiaen, Vingt regards sur l'enfant-Jésus
Woensdag 1 oktober 2014 om 20.30 u
(Inleiding door Jan Christiaens om 19.45 u )
Grote Aula Maria Theresia - Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be en www.stevenosborne.co.uk

Bron : tekst Jan Christiaens voor Novecento, september 2014

Elders op Oorgetuige :
Twintigste editie Novecento met 7 concerten met muziek van de 20ste eeuw, 19/09/2014

20:46 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

28/09/2014

Noors Solistenkoor overspant 350 jaar dubbelkorige muziek in de Bijloke

Grete Pedersen Het Norske Solistkor, opgericht in 1950 en tot 1990 geleid door componist en koordirigent Knut Nystedt, geldt als een van de vocale topensembles uit Scandinavië . Het dubbelkoor (een combinatie van twee koren die samen één muziekstuk uitvoeren) presenteert zowel oude muziek, de grote Scandinavische als de hedendaagse koorliteratuur en brengt niet minder dan 350 jaar dubbelkorige muziek ten beste in de Bijloke: : van Schütz’ Musikalische Exequien (1636) over Messiaens Cinq rechants (1950) tot Thoresens Ya kafi, ya shafi (1997) - een spanwijdte met grote 'S'!

Det Norske Solistkor (het Noors Solistenkoor) geldt niet alleen als het beste kamerkoor van Noorwegen, maar tevens als een van de vocale topensembles uit de Scandinavische regio. Het koor werd in 1950 opgericht met de bedoeling een toonaangevend ensemble te creëeren voor de uitvoering van zowel het klassieke koorrepertoire als de nieuwste koormuziek. Zijn eerste dirigent was componist en koordirigent Knut Nystedt, welke het koor gedurende veertig jaar leidde. In 1990 werd hij opgevolgd door Grete Pedersen (foto), die sindsdien de artistieke leiding heeft.

Het Noors Solistenkoor werkt geregeld samen met orkesten als het Noors Radio Orkest, het Noors Kamerorkest en het Italiaanse barokensemble Europa Galante. De kern van haar repertoire wordt gevormd door de klassieke werken uit de Scandinavische en de internationale koorliteratuur. Verder heeft het koor een grote faam verworven in het hedendaagse repertoire. Het brengt veelvuldig nieuwe werken van Noorse en internationale componisten in première. De leden van het koor zijn allen goed opgeleide, zorgvuldig geselecteerde zangers, die binnen en buiten het koor ook solistisch optreden. Het aantal zangers in het koor varieert afhankelijk van het uit te voeren repertoire.

Het Noors Solistenkoor treedt nationaal en internationaal op in concertzalen en kerken, maar gaat ook concerten op minder voor de hand liggende locaties, waarbij een nieuw publiek met koormuziek in aanraking kan worden gebracht, niet uit de weg. Behalve met chefdirigent Grete Pedersen, werkt het koor geregeld met gastdirigenten, zoals Tonu Kaljuste, Fabio Biondi en diverse jonge Noorse dirigenten.

Het ensemble maakt veelvuldig cd-opnamen. De enkele jaren geleden verschenen opname met koormuziek van Edvard Grieg, uitgebracht op het label BIS, oogste grote lof van de internationale vakpers. Daarna verschenen eveneens bij BIS: 'White Night - impressions of Norwegian folk music' (2007) en 'Im Herbst', een zeer succesvol ontvangen cd met romantische koormuziek van Schubert en Brahms (2011). Het meest recent is de cd 'Refractions' (2013) met koormuziek van Valen, Berg, Messiaen en Webern. 

Programma :

  • Heinrich Schütz, Musikalische Exequien (1636)
  • Henry Purcell / Sven-David Sandström, Hear my prayer, O Lord
  • Olivier Messiaen, Cinq rechants - O sacrum convivium
  • Lasse Thoresen, Ya kafi, ya shafi

Praktische info :

Noors Solistenkoor : Schütz, Purcell, Messiaen, Thoresen
Donderdag 2 oktober 2014 om 20.00 u
Muziekcentrum de Bijloke - Gent


Meer info : www.debijloke.be en solistkoret.no

Extra :
Lasse Thoresen : www.lassethoresen.com en en.wikipedia.org

21:29 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

16/03/2014

KlaraFestival presenteert wereldpremière Darkness and Light van Bernard Foccroulle & Lynette Wallworth

Darkness and Light Zonder licht zou er geen duisternis zijn, en zonder duisternis geen licht. Bernard Foccroulle sprokkelde muziek bij elkaar die zich bevindt tussen licht en duisternis, tussen dag en nacht, en tussen goed en kwaad. Na eerdere samenwerkingen met onder andere Jan Fabre trekt Foccroulle opnieuw de interdisciplinaire kaart. Deze keer laat hij de adem van het magistrale orgel van de Sint-Michielskathedraal van Brussel in dialoog treden met een videoinstallatie van de wereldvermaarde Australische videokunstenares Lynette Wallworth. Net als Foccroulle zoekt Wallworth in haar krachtige visuele taal steeds naar een missing link: tussen mens en natuur, tussen het individu en zijn omgeving. Nieuwe betekenissen ontvouwen zich in dit dubbelspel als een clair-obscur. Het KlaraFestival presenteert deze uitzonderlijke productie in wereldpremière.

Het is intussen bekend dat Bernard Foccroulle het orgel graag verbindt met andere artistieke disciplines. Na de boeiende ontmoeting met choreograaf Salva Sanchis werkt hij nu samen met videokunstenaar Lynette Wallworth. Light and Darkness is een transversaal project dat de dualiteit tussen licht en duisternis, dag en nacht, leven en vernietiging, vreugde en angst illustreert. Het krachtige visuele universum van Lynette Wallworth treedt in dialoog met het programma dat Bernard Foccroulle heeft samengesteld rond hetzelfde thema, met barokke en moderne werken.

Programma :

  • Toshio Hosokawa, Cloudscape
  • Bernard Foccroulle, Kolorierte Flöten
  • Nicolas De Grigny, Tierce en taille
  • Jehan Alain, Première fantaisie, Le jardin suspendu
  • Dietrich Buxtehude, In dulci jubilo BuxWV197, Durch Adam's Fall BuxWV183, Passacaglia in d, BuxWV161
  • Sofia Gubaidulina, Hell und Dunkel
  • Olivier Messiaen, Three pieces from "La Messe de la Pentecôte": Offertoire "Les choses visibles et invisibles", Communion "Les oiseaux et les sources", Sortie "Le vent de l'esprit"
  • Johann Sebastian Bach, Erbarm‘ dich mein, o Herre Gott, Dietrich Buxtehude, Passacaglia in d, BuxWV161

Praktische info :

Bernard Foccroulle & Lynette Wallworth : Darkness and Light
Maandag 17 maart 2014 om 20.00 u
Sint-Michiels en Sint-Goedelekathedraal Brussel

Sint-Goedelevoorplein
1000 Brussel

Meer info : www.klarafestival.be

Elders op Oorgetuige :
Verjaardagseditie KlaraFestival brengt hommage aan de Belgische muziekwereld, 13/03/2014

21:11 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

09/06/2013

Van schaduw naar kleurenpracht : NOB brengt Messiaen, Prokofiev en Brahms in Bozar

Nemanja Radulović Johannes Brahms stapte met zijn Eerste symfonie resoluut uit de schaduw van Beethoven en deed met zijn werk zelfs het hart van latere generaties sneller slaan. Ook voor Lothar Zagrosek is Brahms een springplank naar de muziek van de 20ste eeuw. Samen met de Frans-Servische violist Nemanja Radulović (foto) neemt hij het Tweede vioolconcerto van Prokofjev opnieuw ter hand. Bovendien laat hij ons genieten van de fascinerende ritmes en klankkleuren in Messiaens Chronochromie.

De jonge Frans-Servische violist Nemanja Radulović, een paar seizoenen terug nog Rising Star, heeft een aura als van duivelskunstenaar Niccolò Paganini. Met zijn rock-'n-rolluiterlijk en energieke aanpak is hij de geknipte man voor het vaak explosieve Tweede vioolconcerto van Sergej Prokofjev. Het kwam tot stand tijdens de vele concertreizen die de componist tijdens zijn nomadische bestaan als vertolker maakte en ging in 1935 in première in Madrid. Het laat een componist zien die, onder druk van de Sovjetautoriteiten met hun strakke voorschriften, zijn vernieuwende muzikale idioom in steeds eenvoudiger muzikale vormen giet. Vooraf laat dirigent Lothar Zagrosek het orkest een waaier van orkestrale kleuren ontvouwen in Chronochromie van Olivier Messiaen. Het werk bestaat uit zeven op zichzelf staande blokken en is een impressionistisch klankschilderij waarin de componist een wereld zonder mensen schetst. Op ingenieuze wijze roept hij het tijdloze karakter van massieve bergen en ononderbroken kwetterende vogels op. Met de Eerste symfonie van Johannes Brahms keren we zowat een eeuw in de tijd terug. Het componeren nam meer dan twintig jaar in beslag, maar het resultaat was een meesterwerk. In een beethoveniaanse structuur smeedde Brahms uit invloeden van Schubert, Schumann, Bach en Haydn een harmonieuze eenheid die als een van de fraaiste voorbeelden van zijn symfonische genie geldt. 

De Franse componist Olivier Messiaen (1908-1992) bleef tijdens zijn lange en vruchtbare carrière trouw aan zijn eerste roeping, die van theoloog in muziek. In al zijn werken toont hij zich de exegeet bij uitstek van de mysteries van de katholieke kerk. Chronochromie is daarbij een van zijn meest perfecte muziekwerken en bevat diverse elementen van zijn specifieke muzikale taal. Uiteraard zijn de vogels van de partij alsook de complexe ritmes en sonore gelaagdheden. En ook al ontbreekt iedere directe verwijzing naar de katholieke kerk in het werk, toch is het duidelijk dat Messiaen voor de Chronochromie zijn inspiratie putte uit het geloof.

Al bij de eerste uitvoering, op 16 oktober 1960 tijdens het Festival van Donaueschingen (het werk was een opdracht van Heinrich Strobel voor dit festival en hij was het die specificeerde dat hij "geen piano, geen Martenot-golven" in het ensemble wenste), diende Chronochromie zich aan als een meesterwerk, een van de topwer- ken van de muziek uit die periode, als een werk dat tevens zowel een volvoering en synthese van Messiaens kunst als een nieuw begin was ( " het resultaat van mijn verrijzenis", zo zei hij indertijd tot Antoine Goléa). Het is ook een van de meest vermetele, meest vooruitstrevende werken van Messiaen, en bijzonder opmerkelijk is het feit dat men er geen enkele verwijzing naar de tonaliteit in aantreft. Het werk staat aan het begin van een bijzonder vruchtbare, creatieve periode, en tegelijk slaat het een brug met het voorafgaandelijke vogeldecennium (periode waarin de muzikale weergave van de vogelroep aan de basis lag van tal van zijn werken), getuige de talrijke gevleugelde gasten die het verloop van deze compositie komen animeren. Het beluisteren van dit werk, zoals van tal van andere werken van dezelfde componist, zorgt voor een merkwaardige, exalterende, bevrijdende vreugde waar vandaag haast alleen Messiaen het geheim van schijnt te kennen.

De titel Chronochromie, afgeleid van het Griekse chronos (de tijd) en chroma (de kleur) betekent dus de kleur van de tijd, want, zo legt Messiaen uit: "de zeer complexe mengelingen van klanken en timbres blijven steeds ondergeschikt aan de tijdsduren die ze al kleurend dienen te benadrukken". Dat geldt in het bijzonder voor de twee strofes met hun complexe symmetrische permutaties van tijdsduren, en het zijn zij, aldus de componist, die doorslaggevend waren voor de titel van het hele werk.

Het temporele en ritmische materiaal, dat voor een keer verzaakt aan de Griekse ritmes, doet inderdaad een beroep op het complexe principe van de symmetrische omzettingen van een chromatische reeks van tweeëndertig tijdsduren, en dat het de meest recente metamorfose is van de "charme der onmogelijkheden" die Messiaen zo dierbaar was. De aldus bekomen permutaties hoor je ofwel losstaand, ofwel fragmentarisch, ofwel drie per drie gesuperposeerd. Uiteraard zou het totale aantal mogelijke permutaties met tweeëndertig tijdsduren (van een tweeëndertigste noot tot een hele noot) astronomisch groot zijn, ware het niet dat Messiaen het principe van de symmetrische permutaties had uitgevonden. Zelfs dan nog gebruikt hij er maar een beperkt aantal die hij selecteert op basis van de grootst mogelijke verscheidenheid. Enkel de twee strofes zijn integraal gebaseerd op deze permutaties die tussenkomen in de slotdelen van elke antistrofe en in de B-delen van de begin- en eindpassages.

Talrijke vogels nemen deel aan deze compositie. In de inleiding en het slot zijn het Zweedse en Japanse, in de antistrofes Franse en Mexicaanse, in de strofes en de epode uitsluitend Franse. Het begin- en einddeel bevat ook een voor Messiaen nieuwe klankbron: het geluid van water, van watervallen en bergrivieren, opgetekend in de Franse Alpen.

Chronochromie telt zeven relatief korte delen die, de exact getimede stiltes niet meegerekend, aan een stuk door gespeeld worden. Deze zeven delen stemmen overeen met die van een Griekse triade versterkt door de verdubbeling van de strofe en de antistrofe en aangevuld met een inleiding en een coda.

Programma :

  • Olivier Messiaen, Chronochromie (1959-60)
  • Sergey Prokofiev, Concerto voor viool en orkest nr. 2, op. 63
  • Johannes Brahms, Symfonie nr. 1, op. 68

Tijd en plaats van het gebeuren :

NOB & Nemanja Radulovic : Messiaen, Prokofiev, Brahms
Vrijdag 14 juni 2013 om 20.00 u
(inleiding door Elise Simoens om 19.30 u)
Bozar - Henry Le Boeufzaal - Brussel
Ravensteinstraat 23
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be en www.onb.be

Bron : Tekst Harry Hallbreich voor De Munt

Extra :
Olivier Messiaen www.oliviermessiaen.org, brahms.ircam.fr en youtube
Olivier Messiaen (1908 - 1992): Exotische volgelkenner, op www.musicalifeiten.nl
Chronochromie, Peter Hill op www.philharmonia.co.uk

Beluister alvast Olivier Messiaens Chronochromie

23:35 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

16/05/2013

deFilharmonie combineert Harvey met Messiaen en Wagner

Jonathan Harvey Van Wagners opera's zijn wel vaker symfonische bewerkingen gemaakt. Componist Henk de Vlieger plakt niet louter een aantal delen aan elkaar, maar doet veel meer: hij weet de orkestrale hoogtepunten tot een nieuw symfonisch werk te verbinden, goed voor een klein uur muziek. Waar nodig vervangt hij stemmen door instrumenten, overgangen componeert hij zelf, alles in de geest van Wagner. Een overtuigende ode aan de power van Wagners integere muziek en feilloze orkestratie.

Vóór de pauze mag Olivier Messiaen de spits afbijten met 'Un sourire', een laat werk uit 1989. De componist blikt met een glimlach terug op de geschiedenis. Met warme pastelkleuren en etherische klanken lijkt hij de wereld van Debussy op te roepen, uiteraard aangevuld met vogelgeluidjes. En die vormen dé gedroomde opstap naar 'Bird Concerto with Pianosong', Jonathan Harvey's hommage aan Messiaen. Dankzij de geavanceerde 'electro acoustics' maakt Harvey er een kleurrijk luisterfestijn van, een feest waar Messiaen enkel van kon dromen. Harvey begon aan dit werk in Californië waar hij er niet minder dan veertig verschillende lokale vogelgeluiden in verwerkte. Pianosolist Ralph van Raat gaat de uitdaging aan om 'Bird Concerto with Pianosong' aan de vleugel in realtime met sampler en synthesizer te combineren.

Olivier Messiaen wees aan het eind van de 20ste eeuw nog op de invloed die 'Parsifal' had op zijn grote opera 'Saint François d' Assise'. ( Ook hij structureerde zijn lange opera met leidmotieven en verbond spiritualiteit met de zinnelijkheid van een kleurrijke orkestklank.) Net als bij de late Wagner was 'tijd' voor de diepgelovige Messiaen een centraal begrip van zijn esthetiek. Hij trachtte de mystieke ervaring van de 'tijdloosheid' en de eeuwigheid zijn hele leven lang in klank om te zetten. In zijn voorlaatste orkestwerk 'Un sourire' uit 1989 worden de lange melodische lijnen gekenmerkt door een zwevende ritmiek die aan de middeleeuwse gregoriaanse muziek herinnert. Deze statische, koraalachtige refreinen, waarin Messiaen de tijd tot stilstand wil brengen, laat hij als in een rondovorm afwisselen met het gezang van de Zuid- Afrikaanse Witbrauwlawaaimaker (Cossypha heuglinis). Zijn hele leven lang nam Messiaen als ornitoloog overal ter wereld met een bandopnemer het gezang van vogels op, transcribeerde het met enorme precisie in een schriftje en verwerkte het in vrijwel al zijn instrumentale partituren. In het gezang van de vogels hoorde Messiaen een permanente lofzang op God. De complexe ritmes ervan dagen het traditionele menselijke tijdsgevoel uit en doorbreken het.

Messiaen schreef 'Un sourire' voor de herdenking van de tweehonderdste verjaardag van de dood van Wolfgang Amadeus Mozart, een componist die hij mateloos bewonderde. Tijdens zijn beroemde lessen aan het conservatorium van Parijs analyseerde Messiaen alle(!) pianoconcerto's van Mozart met zijn leerlingen. In zijn 'Traité de rythme' wijdde hij een hoofdstuk aan 'Mozart et l'accentuation'. Hij gaf het orkeststuk de titel 'Un sourire', omdat hij vond dat 'Mozart altijd had geglimlacht, ondanks de pijn, de zorgen, de honger, de kou, het onbegrip en de naderende dood'.

Jonathan Harvey schreef zijn 'Bird Concerto with Pianosong' uit 2001 dan weer als een hommage aan Olivier Messiaen. Ook in dit werk speelt vogelgezang een centrale rol. De Britse componist zei dat de indigovink, de tuintroepiaal en de goudkruingors slechts een paar van de veertig kleurrijke Californische vogels zijn wier gezangen en kreten een inspiratiebron voor het werk vormden, toen hij er in het 'stralende licht' van Californië aan begon te componeren. Tien jaar na de dood van Messiaen kon Harvey, die op uitnodiging van Pierre Boulez jarenlang werkzaam was in de studio's van het Parijse irCam , gebruik maken van elektroakoestische middelen die de componist van de 'Catalogue d' Oiseaux' nooit had gekend. Het 'Bird Concerto with Pianosong' opent met echt vogelgezang. De componist laat de solist van dit onconventionele pianoconcerto niet enkel piano spelen maar ook opgenomen vogelgezang genereren via een sampler/synthesizer die boven het klavier gemonteerd is (op de plaats waar normaal gezien de partituur staat). Onder de piano wordt ook een extra pedaal voor de synthesizer voorzien, die de pianist met de linkervoet kan bespelen. Ondanks de gedetailleerde aanwijzingen voor de live electronics in de partituur, is het klinkende resultaat van het concerto een en al exuberante zeggingskracht. Harvey ging op zoek naar nieuwe manieren om het gezang en de kreten van de Californische vogels zodanig in zijn muziek te integreren en te transformeren dat een betoverende dialoog tussen kunst en natuur ontstaat. Hij zei zelf dat 'echt' vogelgezang hier uitgerekt wordt tot menselijke proporties - wat volgens hem resulteert in 'reusachtige vogels' - zodat "het contact tussen twee werelden wordt gelegd".

Het was Jonathan Harvey zelf die voorstelde om in dit concertprogramma van deFilharmonie zijn muziek, waarvan hij ooit zei dat ze de concertzaal overspoelt met de kracht van de natuur, te koppelen aan die van Messiaen en Wagner. Harvey bewonderde Wagner mateloos en deelde met hem zijn interesse in het boeddhisme. Het visioen van verlossing en onthechting in Harvey's opera 'Wagner Dream' (over de laatste dagen van het leven van Wagner) vertoont parallellen met de spirituele dimensie van Parsifal. De musicoloog Arnold Whittal omschreef het 'Bird Concerto with Pianosong' overigens als een 'half uur durende vlucht doorheen tijd en ruimte'.

Programma :

  • Jonathan Harvey, Bird Concerto with Pianosong (Belgische creatie)
  • Olivier Messiaen, Un sourire
  • R. Wagner/ H. Devlieger, Parsifal, an orquestral quest

Tijd en plaats van het gebeuren :

deFilharmonie & Ralph van Raat : Messiaen, Harvey, Wagner
Concertgebouw - Brugge
Vrijdag 17 mei 2013 om 20.00 u
(Inleiding door Maarten Beirens om 19.15 u)
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be en www.defilharmonie.be
------------------------------------
Zaterdag 18 mei 2013 om 20.00 u (Inleiding door Jan Vandenhouwe om 19.15 u)
deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.defilharmonie.be

Bron : Jan Vandenhouwe voor deSingel, mei 2013

Extra :
Jonathan Harvey : www.vivosvoco.com, www.chesternovello.com en youtube
Olivier Messiaen www.oliviermessiaen.org, brahms.ircam.fr en youtube
Olivier Messiaen (1908 - 1992): Exotische volgelkenner, op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Jonathan Harvey-driedaagse in het Concertgebouw Brugge, 15/05/2013

Beluister alvast Olivier Messiaens 'Un sourire'

09:45 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

09/12/2012

Het Collectief & Katrien Baerts brengen Vivier, Messiaen, Vanhecke, Ravel, Oestvolskaja en Sjostakovitsj in Strombeek

Galina Oestvolskaja Maurice Ravel treedt in de voetsporen van Paul Gauguin, wanneer hij in 1925 zijn Chansons Madécasses componeert. Paramirabo (1978) van de Canadees Claude Vivier ademt ook een hang naar het exotische. Dmitri Sjostakovitsj schreef zijn Seven Romances on Poems of A.Blok in 1967. Het werk is een aangrijpende getuigenis van het sombere gemoed van twee kunstenaars in tijden van oorlog en Sovjetrepressie. Een gelijkaardige onderhuidse spanning is voelbaar in het werk van Galina Oestvolskaja (foto) , een studente van Sjostakovitsj.

De muzikale loopbaan van de jonge Belgische sopraan Katrien Baerts gaat pijlsnel vooruit. In 2011 werd ze halve finaliste van de Koningin Elisabeth Wedstrijd voor zang. In mei 2011 zong ze met Asko/Schoenberg ensemble o.l.v.één van de grootste dirigenten van het ogenblik, Oliver Knussen. Een blikvanger van het seizoen!

Programma :

  • Claude Vivier, Paramirabo (1978)
  • Olivier Messiaen, Le merle noir
  • Bart Vanhecke, La couleur du vent (1996)
  • Maurice Ravel, Chansons Madécasses
  • Galina Oestvolskaja, Grand Duet voor cello en piano
  • Dmitri Sjostakovitsj, Seven Romances on Poems of A. Blok op.127

Tijd en plaats van het gebeuren :

Het Collectief & Katrien Baerts: Vivier, Messiaen, Vanhecke, Ravel, Oestvolskaja, Sjostakovitsj
Donderdag 13 december 2012 om 20.30 u
CC Strombeek

Gemeenteplein z/n
1853 Strombeek-Bever

Meer info : www.ccstrombeek.be, www.hetcollectief.be en www.katrienbaerts.com

Extra :
Claude Vivier : brahms.ircam.fr, www.thecanadianencyclopedia.com en youtube
Bart Vanhecke : www.matrix-new-music.be en youtube
Galina Oestvolskaja op muziekgebouw.wordpress.com
Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de en youtube
Mokerslagen op de poort van de eeuwigheid: Galina Ivanovna Oestvolskaja (1919 - 2006), Kristel Vastenavont op www.opusklassiek.nl, mei 2008 (pdf)
Ustvolskaya. A Grand Russian Original Steps Out Of The Mist, Alex Ross in The New York Times, May 28, 1995 op www.therestisnoise.com
Ligeti, Oestvolskaja, Kagel, Yves Knockaert, programmaboekje voor het concert van Schönberg Ensemble/Asko Ensemble & Reinbert de Leeuw in deSingel op 23 mei 2003, 20 mei 2003 op www.desingel.be (pdf)
Viktor Suslin over Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de (pdf)
Galina Ivanova Oestvolskaja (1919 - 2006): Vrouw met de lithurgische moker, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
The Lady with the Hammer. The music of Galna Ustvolskaya, Ian MacDonald op www.siue.edu
Dmitri Sjostakovitsj op nl.wikipedia.org en youtube
Dmitri Sjostakovitsj (1906 - 1975): Strijd om de geestelijke integriteit, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Het Collectief brengt twee sleutelwerken uit het oeuvre Sjostakovitsj in Mechelen, 26/05/2011

Belister alvast dit fragment uit Claude Viviers Paramirabo



en het eerste deel uit Galina Oestvolskaja's Grand Duet voor cello en piano

23:22 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

26/11/2012

Thierry Escaich brengt modern orgelprogramma in de Sint-Michielskathedraal in Brussel

Thierry Escaich Met de Franse componist, organist en improvisator Thierry Escaich (foto) klinkt het orgel in al zijn pracht. Hij is een van de belangrijkste figuren van de hedendaagse orgelscene en beschouwt de drie aspecten van zijn kunde als onlosmakelijk met elkaar verbonden, waarbij hij streeft naar een expressieve muzikale vertaling van een rijke innerlijke wereld. Het resoluut moderne programma bewijst hoezeer het orgel - 'Koning der instrumenten' - nog springlevend is.

De momenteel in Frankrijk razend populaire componist en organist Thierry Escaich (1965) volgde in de periode 1983-1990 orgel, compositie en orkestratie aan het Conservatoire de Paris. Op zijn 27ste werd hij aan hetzelfde instituut compositiedocent. Als opvolger titularis-organist van niemand minder dan Maurice Duruflé in Saint-Etienne du Mont in Parijs schrijft hij zich in in de grote traditie van Franse improvisatoren. Escaich is nog maar net de veertig gepasseerd, maar moet in Frankrijk tot de meest gespeelde componisten behoren. Hij is ook zelf een begenadigd uitvoerend musicus.

Marcel Dupré (1886-1971) was een Frans componist annex organist die veel voor orgel geschreven heeft. Hij studeerde orgel samen met Alexandre Guilmant, Louis Vierne, Charles-Marie Widor en Diémer aan het conservatorium in Parijs, waar hij in 1914 de Grand Prix de Rome ontving. In 1906 werd Dupré assistent van Widor in de kerk Saint-Sulpice te Parijs en volgde hem in 1934 als organist op. Hij was toen ook al orgelleraar aan het Parijse conservatorium, en van dit instituut werd hij in 1953 directeur.
Als componist van orgelwerken zette Dupré enerzijds de 19de-eeuwse traditie van Guilmant en Widor voort, die werd gekenmerkt door een sterk orkestrale techniek, maar oefende anderzijds invloed uit op de componist Olivier Messiaen, die zijn leerling was. Veel van zijn composities zijn voortgekomen uit improvisaties, waarin hij een meester was.

Programma :

  • Marcel Dupré, Le monde dans l'attente du Sauveur (Symphonie-Passion, op. 23)
  • Louis Vierne, Final (Symphonie n° 4, op. 32)
  • Olivier Messiaen, Verset pour la Fête de la Dédicace
  • Thierry Escaich, 3 Esquisses pour orgue, Geïmproviseerde meditatie, Symfonisch triptiek (improvisatie op 2 gegeven thema's)
  • Igor Stravinsky, Het vuurvogel, uittreksels (transcr. P. Pincemaille)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Orgelrecital Thierry Escaich
Woensdag 28 november 2012 om 20.00 u
St.-Michielskathedraal Brussel


Meer info : www.bozar.be

Extra :
Thierry Escaich : www.escaich.org, www.myspace.com/thierryescaich, fr.wikipedia.org, brahms.ircam.fr en youtube
Marcel Dupré : www.marceldupre.org en www.myspace.com/marceldupre

12:02 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

01/11/2012

RED LOUNGE concept #1 : vernieuwend clubconcept combineert klassieke muziek en andere kunstvormen

RED LOUNGE concept #1 In 'RED LOUNGE concept #1' worden een DJ/producer, dansers, een prikkelend lichtontwerp en een strakke maar comfortabele setting toegevoegd aan de live-uitvoering klassieke muziek. RED Lounge is een vernieuwend clubconcept met een sterke combinatie van klassieke muziek en andere kunstvormen. Om de beleving te maximaliseren zoekt RED Lounge naar een combinatie van meerdere zintuiglijke prikkels die elkaar versterken of net in contrast staan met elkaar.

Met RED LOUNGE wordt een belangrijke innovatieve beweging in gang gezet vanuit de klassieke muziekwereld. Inspelend op en spelend met imago lukt het al in Londen, Berlijn, Amsterdam en Rotterdam om jongeren te overtuigen en tegelijkertijd jonge topartiesten te ondersteunen in hun presentatie en promotie. Hoogstaande klassieke muziek uitgevoerd door jonge toptalenten, gecombineerd met andere kunstvormen.

RED LOUNGE is een initiatief van de creatieve ondernemers Wouter Aerts en David Van Looveren. Beide zijn opgeleid aan de Conservatoria van Antwerpen en Tilburg (NL) en hebben een actieve carrière als professionele musici. Centraal in het artistieke concept van RED LOUNGE staat het begrip 'beleving'.
Om de beleving van het publiek te maximaliseren zoekt RED LOUNGE naar een combinatie van meerdere zintuiglijke prikkels die elkaar versterken of net in contrast staan met elkaar. Het doelpubliek wil een totaalconcept aangeboden krijgen dat kwalitatief, vernieuwend, verrassend en prikkelend is. RED LOUNGE heeft de ambitie om hoogstaande klassieke muziek, uitgevoerd door jonge toptalenten, als basis te gebruiken voor haar concepten. De inhoud van de muziek en de persoonlijkheid van de uitvoerders bepalen de artistieke lijn van het totaalconcept en de keuze van de andere disciplines.

In 'RED LOUNGE concept #1' worden een dj/producer, dansers, een prikkelend lichtontwerp en een strakke maar comfortabele setting toegevoegd aan de live-uitvoering van muziek van Olivier Messiaen voor twee piano's. In de muziek van Messiaen worden twee essentiële elementen uitgelicht: tijd en religie.
Religie in de zin van iets dat de realiteit overstijgt (of ontvlucht), iets dat mensen verbindt, een gemeenschappelijke beleving die je het gevoel geeft tot een groter geheel te behoren. Het spirituele aspect van Messiaen's muziek draagt in grote mate bij aan het transcendente, het gevoel van het overstijgen van de werkelijkheid, het loskomen van de aardse realiteit met als hoogtepunt de verlossing en een gemoedstoestand van totale rust. Een discotheek als concertlocatie heeft in dit opzicht een dubbele betekenis: een discotheek is een extreem contrast met religieuze gebouwen (in het geval van de christelijke Messiaen: de kerk), anderzijds is het de plaats waar veel jongeren vandaag de dag op zoek gaan naar een groepsgevoel en de realiteit ontvluchten.

Tijd is alomtegenwoordig in Messiaen's muziek. Ofwel door een obsessieve ritmische structuur ofwel door de volledige afwezigheid van ritmiek. Messiaen probeert ons begrip van tijd en maat te doorbreken. Door kleine ritmische eenheden toe te voegen aan een maat creëert hij ruimte in de tijd, tot in het oneindige. Binnen het concept zijn ritmiek en tijd essentiële elementen waar uitgebreid mee gespeeld kan worden en die in hoge mate bepalend zijn voor de opbouw en climax van de beleving.

De ondes-martenot die Messiaen in veel van zijn composities gebruikt ligt aan de basis van de synthesizer en bij uitbreiding de hedendaagse elektronische muziek. dj/soundcollector Adriaan Severins zal met samples van de ondes-martenot een soundscape maken die een link legt tussen Messiaen's muziek en minimalistische elektronische muziek. Deze soundscapes worden doorheen de voorstelling verweven met live uitgevoerde pianowerken.

Het is voor de hand liggend dat in een clubconcept gekozen wordt voor een combinatie met dans. Het aantal dansers is bepalend voor de perceptie van het publiek. Om het gevoel van een massa te ervaren zijn op zijn minst 5 dansers vereist. Bij een kleiner aantal zal elke dansers teveel als individu ervaren worden, terwijl net het groepsgevoel in deze voorstelling primeert op het individuele. De dansers zullen in hun choreografie de obsessieve ritmische patronen in Messiaen's muziek als basis gebruiken. Hun aanwezigheid schept de mogelijkheid om de fysieke ruimte te vergroten en de comfortzone van het publiek te doorbreken.

Tijd en plaats van het gebeuren :

RED LOUNGE concept #1
Zaterdag 3 november 2012 om 21.00 u
Club Petrol - Antwerpen

d'Herbouvillekaai 25
2020 Antwerpen Zuid
Gratis toegang

Meer info : www.petrolclub.be en www.rednote.be

00:08 Gepost in Concert, Dans, Muziek | Permalink |  Facebook