25/01/2017

Ictus & Fumiyo Ikeda leiden ons naar de essentie van Morton Feldmans kunst

Ictus en Fumiyo Ikeda Deze 'kamerdans-voorstelling' leidt ons naar de essentie van Morton Feldmans kunst. Centraal staat zijn 80 minuten durend werk voor piano en strijkers, waar een rustgevend licht van uit straalt en waarbij elke klank 'een echo is van het Niets'.

Danseres-choreografe Fumiyo Ikeda deelt de ruimte met haar vrienden-muzikanten, alsof ze de zesde muzikant is van het gezelschap. Geen decor, geen coulissen, geen kunstgrepen: één en al naakte soberheid. De “onjuist herhaalde” bewegingen van Ikeda geven de ruimte vorm, op een zachte manier, net zoals de muziek van Feldman dat doet met de tijd. De toeschouwers raken de weg kwijt in deze combinatie van het vertrouwde en het verrassende. Hun geheugen raakt vertroebeld, slaat op hol en laat hen uiteindelijk in de steek.

Fumiyo Ikeda: "Als ik luister naar het Piano and String Quartet van Morton Feldman, doe ik mijn ogen toe. En luister ik naar de onzichtbare klanken. Ik zweef, het golft om me heen… Ze brengen me naar een nieuwe plek, als naar een baarmoeder. De muziek heeft geen dramatische spanning, maar toch zou gelijk wat kunnen gebeuren, als in het hart van een golf. De mensen in het publiek kunnen de ogen sluiten terwijl ze naar de muziek luisteren,  en  ze ook weer opendoen als ze de dans willen zien. Je kijkt en luistert zoals je wandelt op een verlaten strand."

Praktische info :

Ictus & Fumiyo Ikeda : Morton Feldman, Piano and String Quartet
Vrijdag 27 en zaterdag 28 januari 2017, telkens om 20.30 u
Kaaitheater - Brussel


Meer info : kaaitheater.be en www.ictus.be

22:47 Gepost in Concert, Dans, Muziek | Permalink |  Facebook

24/11/2014

Pianist Steven Osborne toont zich van zijn meditatieve kant in deSingel

Steven Osborne Zoek je een concert om te onthaasten? Dan is zeker dit jouw 'cup of tea'! Pianist Steven Osborne (foto) toont zich van zijn meditatieve kant in dit intieme programma. Een ode aan het kleine gebaar en de traagheid. Met werk van de Amerikaanse componisten George Crumb en Morton Feldman, die reflecteren over tijd en ruimte, ritme en beweging. Muziek met een heel eigen, mysterieus aura.

Zo is 'Processional' uit 1983, Crumbs enige werk voor conventioneel pianospel op de toetsen, een atmosferische studie in klankontwikkeling. 'A Little Suite for Christmas, A.D. 1979' uit 1980 is een dialoog tussen klank en stilte. Ook hier zoekt Crumb de allerfijnste sonoriteiten en nuances op, echter met alternatieve speeltechnieken rechtstreeks op de snaren en in de klankkast. Hij liet zich ertoe inspireren door de beroemde fresco's van Giotto in Padua. 'Very slow, as soft as possible' zijn de meest voorkomende speelaanwijzingen in Morton Feldmans muziek. Zijn fluisterstille composities worden gekenmerkt door het haast ontbreken van enige melodie. Spits uw oren en laat u volledig in bezit nemen door de traag bewegende klankkleurvlakken. Alsof u een schilderij van Rothko aan het bekijken bent.

Morton Feldman, Intermission 5 (1952)
In zijn vroegste werken had Feldman grafische notatie gebruikt: punten en streepjes geven bij benadering aan waar de klanken in tijd en ruimte geplaatst worden. Vanaf de 'Intermissions' gebruikt hij opnieuw de traditionele muzieknotatie om de tijdsbepaling terug preciezer te kunnen realiseren. 'Intermission 5' bestaat uit twee delen die ongemerkt in elkaar overlopen. In het eerste deel wordt een luid en dissonant akkoord telkens het vertrekpunt voor een proces waarin deze klank tegelijkertijd uitsterft en bijgekleurd wordt. Het uitsterven van klank zit in de natuur van het instrument, het bijkleuren gebeurt door toevoeging van zeer zachte tonen in ver uit elkaar liggende registers. Na een lange pauze presenteert het tweede, kortere deel een nieuw klankbeeld. In plaats van een akkoord horen we een opeenvolging van steeds dezelfde lage en hoge toon als een onveranderlijk melodisch gegeven, dat op zijn beurt in de hoge resonanties bijgekleurd wordt.

George Crumb, Processional (1983)
Net zoals Debussy's 'Images' voor piano is Crumbs 'Processional' "een experiment in harmonische chemie". De zes tonen die in het begin in dalende (heletoons)beweging gespeeld worden, vormen de harmonische basiscel, die dan verder doorheen het werk ontwikkeld wordt. De ontwikkeling gaat in alle richtingen: uitbreiding tot clusterakkoorden ('toontrossen' gevormd door een grote hoeveelheid naast elkaar liggende tonen), permutaties (wijziging van volgorde van de zes tonen), ritmische articulatie en klankkleur. Wat dit laatste betreft voorzag Crumb een tweede, alternatieve versie met toevoeging van zogenaamde 'extended techniques'. Die speelwijzen halen meer klankkleuren uit het instrument dan mogelijk is via de traditionele speelwijze via de toetsen. Crumb selecteert hiervoor drie speelwijzen rechtstreeks op de snaren: het plots afdekken van een snaar ('mute'), het aantokkelen van een snaar ('pizzicato') en het spelen van harmonieken op een snaar. Net zoals op een viool of gitaar verkrijg je door dergelijke harmonieken een ijlere, haast etherische klank. De titel van het werk kan verklaard worden door de obsessieve herhaling van een basispuls (achtste noot) doorheen het hele werk. Crumb verwees hiervoor naar een 'processie van de natuur', eerder dan naar een of andere feestelijke of sombere 'processie van de mens'

Morton Feldman, Extensions 3 (1952)
Dit pianowerk vertoont alle kenmerken van een typisch Feldman- stuk: langzaam tempo, schrale textuur, stil en met herhalingen van een vast patroon dat onvoorspelbaar en zonder richting gevarieerd wordt. Dit laatste is in feite een vroeg en geïsoleerd voorbeeld van een techniek die in het latere werk van Feldman prominent zou worden: de zogenaamde 'patterns' in werken vanaf de opera 'Neither' (1977). Na het extraverte 'Processional' klinkt Feldmans 'Extensions 3' haast als een ascetische poging om de monochrome pianoklank te verrijken. De 'extended techniques' slaan hier slechts op de traditionele speelwijze: verschillende subtiele klanksterkteverschillen binnen de overkoepelende zachte klank, gebruik van het pedaal, zachte inzetten en toevoeging van nog zachtere (boven)tonen. Naar het einde toe verlevendigt Feldman de muziek enigszins met enkele luidere akkoorden en met langere 'patterns'.

George Crumb, A Little Suite for Christmas, A.D. 1979 (1980)
Een suite biedt van oudsher een opeenvolging van korte, contrasterende stukken. Deze suite is geïnspireerd door Giotto's fresco's over de geboorte van Christus in de magistrale Scrovegni kapel in Padua. Met name delen 1 (De visitatie) en 4 (De aanbidding der wijzen) bieden een 'auditief tableau' van Giotto's afbeeldingen. Drie andere delen maken gebruik van kerstliederen uit verschillende muziekculturen: een Italiaanse lauda ('canticle'), een Franse noël, en een Engelse carol. Deze contemplatieve delen worden afgewisseld met meer exuberante bewegingen zoals de extatische 'Aanbidding der wijzen' en vooral de 'Dans van de geboorte'. Het laatste deel bevat een herhaling van de klokkenfiguur uit het openingsdeel, waardoor de suite cyclisch afgerond wordt. Waar de speeltechnieken op de snaren in de klankkast van de piano nog optioneel waren in 'Processional' maken ze hier de kern uit van de compositie. Bijzonder mooi is het voorlaatste deel, waarin een Engels kerstliedje uit Coventry (1591) opklinkt uit glissando's over de pianosnaren. Crumb noteert hierbij de speelaanduiding 'like a minstrel's harp'. Maar in feite barst elk deel van de klankeffecten, die de piano een even grote kleurenpracht schenken als de fresco's van Giotto na de restauratie in 2000.

Morton Feldman , Palais de Mari (1986)
Dit is het laatste pianowerk van Feldman, en het vat zijn betekenis perfect samen. De pianoklank bevat drie componenten: aanzet, toon en uitsterven van de toon. Voor Feldman verhindert de aanzet de precieze waarneming van een toon. Daarom schrijft hij doorgaans zeer stille muziek, waarin de aanzet tot het absolute minimum beperkt wordt. Dat mag je wel zeggen over 'Palais de Mari', dat zich de hele 25 minuten lang in het pianissimo-register (ppp) afspeelt. Het uitsterven van klank zit in de natuur van het instrument. In tegenstelling tot bijvoorbeeld een viool, fluit of orgel die een toon na de aanzet nog geruime tijd in dezelfde klanksterkte kunnen laten horen, heeft de piano een natuurlijk diminuendo (het geleidelijk aan uitsterven van de toon). Wanneer de toets onmiddellijk losgelaten wordt, hoor je een korte klank. Wanneer de toets ingedrukt blijft, hoor je een uitstervende klank. Het zogenaamde sostenuto-pedaal heft de dempers op, waardoor tonen ook wanneer de toets losgelaten wordt langer blijven klinken (uitsterven). In dit stuk vraagt Feldman dat het sostenuto- pedaal ingedrukt blijft. Uitzonderlijk dient het pedaal kort even losgelaten te worden wanneer de inzet van een lange noot vergezeld wordt van een korte noot: enkel de lange noot blijft dan klinken. In het begin horen we enkele keren een groepje van vier tonen, gevolgd door een maat rust, de tijd die de tonen nodig hebben om uit te sterven. Er zit een zeer langzame evolutie in het stuk: de groepjes met tonen worden langer, en er verdwijnen steeds meer maten rust. De overtalrijke herhalingen zijn zelden letterlijk. Vaak is er een kleine ritmische wijziging of een octaafverwisseling. Naast chromatische toongroepjes maakt Feldman in dit werk ook opvallend veel gebruik van het interval van de reine kwint: de melodische tonen as-es worden regelmatig herhaald, en ze vormen ook het slotakkoord.

Programma :

  • Morton Feldman, Intermission 5
  • George Crumb, Processional
  • Morton Feldman, Extensions 3
  • George Crumb, A Little Suite for Christmas, A.D. 1979
  • Morton Feldman , Palais de Mari

Praktische info :

Steven Osborne : Crumb, Feldman
Woensdag 26 november 2014 om 20.00 u
deSingel - Antwerpen


Meer info : www.desingel.be en www.stevenosborne.co.uk

Bron : tekst Mark Delaere voor het programmaboekje van deSingel, november 2014

Extra :
Morton Feldman Page : www.cnvill.net
Morton Feldman op en.wikipedia.org
Morton Feldman: Fijnzinnig klankschilder, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Morton Feldman op UbuWeb Sound en youtube
George Crumb: www.georgecrumb.net, www.essentialsofmusic.com, en.wikipedia.org en youtube

01:23 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

25/11/2013

Ictus speelt Feldmans monumentale 'For Philip Guston' in Brussel

Morton Feldman Meteen nadat hij werk van Feldman hoorde in New York, riep Marcel Duchamps uit: eindelijk iemand die iets afweet van harmonie! De sublieme harmonieën van Morton Feldman zijn onmogelijk te analyseren, ze vragen alleen om noot per noot 'ontrafeld' te worden en vergen van de vertolkers een uiterste concentratie die de stilte omarmt. Er gaat een bevreemdend, mat licht uit van zijn muziek dat fascineert en desoriënteert, met zwevende ritmes en muzikale frasen die alle mogelijke richtingen uitgaan. Alles wordt voortdurend herhaald, maar nooit op dezelfde plaats, terwijl het geheugen langzaam wegebt. Tegenover de autoritaire wil van de Westerse muziek plaatste Feldman muziek die hij 'a silent protest' noemde.

Feldman componeerde in 1984 For Philip Guston voor fluit, slagwerk en piano, waarbij hij zich inspireerde op de experimenten met werk van extreme duur door componisten uit 'downtown' New York zoals Terry Riley en La Monte Young. Het werk duurt abnormaal lang: meer dan vier uur! De luisteraars worden uitgenodigd om plaats te nemen in strandzetels, sloten groene thee te drinken en zich te laten hypnotiseren door één van de puurste genieën uit de Amerikaanse muziekgeschiedenis.

Morton Feldman (New York City, 12 januari 1926 - Buffalo, 3 september 1987) was een Amerikaans componist die behoorde tot de roemruchte New Yorkse kring van radikale vernieuwers/experimenteerders als John Cage, Christian Wolff en Earle Brown. Zijn muziek is in hoge mate abstract en loopt in die zin parallel aan zijn grafische tegenhangers, de abstract expressionisten Jackson Pollock, Willem De Kooning, Philip Guston en Mark Rothko. Bij Feldman zien we een quaasi totaal negeren van enerzijds het rigide theoretische keurslijf dat de serialisten hanteerden, als anderzijds de -vaak eenzijdige- repeteerzucht van de minimalisten.

Abstract dus, en op een heel persoonlijke manier repetitief-minimalistisch. De noten (of beter gezegd, het spel waaraan ze zijn onderworpen) moeten voor zich spreken, easy as this. Feldman werkt met beknopt materiaal, zoals bijvoorbeeld harmonisch-melodische cellen met een beperkt aantal (chromatisch nevenliggende) noten. Die werkt hij, net als de onderlinge tijdsduren en rusten, uit in een eindeloze rist permutaties. Alles lijkt hetzelfde te klinken, maar in werkelijkheid is de materie constant in evolutie.

Naar het einde van zijn carrière toe schrijft Feldman enkele werken van een buitengewoon lange duur (Triadic Memories, Crippled Symmetry, For Samuel Beckett,...) met als koploper het String Quartet dat maar liefst 6 uur en 7 minuten duurt. Daarin zit een duidelijke parallel met het oeuvre van Mark Rothko, met wie Feldman jarenlang bevriend was en die een enorme inspiratiebron was voor het late werk van de componist (met o.a. Rothko Chapel). Bij Rothko vormen immense statische kleurvlakken langzaam de hoofdmoot van zijn totale output. In zijn late werken gaat Feldman steeds verder in de richting van een statische muzikale stijl, waarbij klanken, kleuren en harmonieën op een onwezenlijke manier voorbijgaan, bijna bevroren in de tijd. De analogie met de evolutie van Rothko van zinderende kleuren naar een steeds introvertere, gedempte vormentaal is onmiskenbaar.

Praktische info :

Ictus Zone : Ictus, Morton Feldman, For Philip Guston
Zaterdag 30 november 2013 om 20.00 u
Les Brigittines - Brussel

Korte Brigittinenstraat 1
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be, www.brigittines.be en www.ictus.be

Extra :
Morton Feldman Page : www.cnvill.net
Morton Feldman op en.wikipedia.org
Morton Feldman: Fijnzinnig klankschilder, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Morton Feldman op UbuWeb Sound en youtube


Elders op Oorgetuige :
De kunst van Morton Feldman, 11/02/2008

Beluister hier Morton Feldmans 'For Philip Guston'

12:36 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

21/04/2013

Patterns : hypnotiserend audiovisueel concert met Arne Deforce, Yutaka Oya & Visual Kitchen

Morton Feldman Samen met John Cage en Earle Brown behoort componist Morton Feldman (foto) tot een roemruchte generatie vernieuwers uit New York. Feldmans klankenwereld bestaat uit kleine, zachte en ongehaaste muzikale gebaren met een voorkeur voor herhalingen zonder strak ritme. Cellist Arne Deforce en pianist Yutaka Oya (Champ d'Action) namen in 2008 zijn Patterns in a Chromatic Field op voor het Franse Aeon-label. Toen al groeide het plan om deze uitdagende compositie via een audiovisueel concert te presenteren. Het Brusselse Visual Kitchen is hun 'partner in crime'. Het maakt een video waarin een lijnenspel centraal staat. Een hypnotiserend concert dat tot het einde blijft fascineren. Een productie in samenwerking met November Music en Huddersfield Contemporary Music Festival.

Morton Feldman (New York City, 12 januari 1926 - Buffalo, 3 september 1987) was een Amerikaans componist die behoorde tot de roemruchte New Yorkse kring van radikale vernieuwers/experimenteerders als John Cage, Christian Wolff en Earle Brown. Zijn muziek is in hoge mate abstract en loopt in die zin parallel aan zijn grafische tegenhangers, de abstract expressionisten Jackson Pollock, Willem De Kooning, Philip Guston en Mark Rothko. Bij Feldman zien we een quaasi totaal negeren van enerzijds het rigide theoretische keurslijf dat de serialisten hanteerden, als anderzijds de -vaak eenzijdige- repeteerzucht van de minimalisten.

Abstract dus, en op een heel persoonlijke manier repetitief-minimalistisch. De noten (of beter gezegd, het spel waaraan ze zijn onderworpen) moeten voor zich spreken, easy as this. Feldman werkt met beknopt materiaal, zoals bijvoorbeeld harmonisch-melodische cellen met een beperkt aantal (chromatisch nevenliggende) noten. Die werkt hij, net als de onderlinge tijdsduren en rusten, uit in een eindeloze rist permutaties. Alles lijkt hetzelfde te klinken, maar in werkelijkheid is de materie constant in evolutie.

Naar het einde van zijn carrière toe schrijft Feldman enkele werken van een buitengewoon lange duur (Triadic Memories, Crippled Symmetry, For Samuel Beckett,...) met als koploper het String Quartet dat maar liefst 6 uur en 7 minuten duurt. Daarin zit een duidelijke parallel met het oeuvre van Mark Rothko, met wie Feldman jarenlang bevriend was en die een enorme inspiratiebron was voor het late werk van de componist (zie Rothko Chapel). Bij Rothko vormen immense statische kleurvlakken langzaam de hoofdmoot van zijn totale output. Eenzelfde monochrome stasis treffen we ook aan in Patterns, waarin de muzikale struktuur haast als een autonome parameter op zich naar voren komt.

Het vertrekpunt van Patterns is de abstractie zelve. De componist neemt het chromatisch totaal van noten en tekent er, filtergewijs, een streng netwerk van allerhande patronen en ontwikkelingen in uit. De partituur lijkt op het eerste zicht ongebruikelijk druk voor een late Feldman maar ondanks die ogenschijnlijke drukte, draait alles om de verstilde communikatie tussen de twee hoofdrolspelers in het stuk, de piano en de cello.

Het werk opent met weifelende, onvoorspelbare motieven in de cellopartij. Die worden doorlopend gevarieerd en loopen, net als eindeloze DNA-strings, verder om het eigen muzikaal verhaal koste wat het kost draaiende te houden. De speelwijze is strikt: steevast ppp, con sordino en senza vibrato. De piano hakt daar subtiel op in met zachte, maar dissonante clusters. Dan volgt een passage waarin de piano etherische gebroken akkoorden speelt die uitsluitend uit opeenstapelingen of omkeringen bestaan van alle dissonante intervallen: kleine secunden, grote septiemen en tritoni.

De opeenvolgende, nimmer identieke ritmische patronen roepen een hypnotiserend, Morsecode-achtig effekt op. Alsof beide instrumenten elkaars motieven pogen na te spelen, maar quaa synchroniciteit systematisch falen. Het stuk ontplooit zich verder van de ene melodische cel naar de andere. De enige regelmaat die we er in terugvinden, is die van aktie-berusting, aktie-berusting, enzovoorts. 80 minuten mag voor de luisteraar de grens van beluisterbaarheid betekenen en voor de uitvoerders de ultieme gefocustheid, toch blijft het werk van begin tot einde moeiteloos fascineren.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Visual Kitchen / Arne Deforce & Yutaka Oya : Patterns
Donderdag 25 april 2013 om 20.15 u
(inleiding : Maarten Beirens spreekt met Arne Deforce om 19.30 u)
Quinze & Milan - Kortrijk
Walle 113
8500 Kortrijk

Meer info : www.festivalkortrijk.be, www.arnedeforce.be en www.visualkitchen.org

Extra :
Morton Feldman Page : www.cnvill.net
Morton Feldman op en.wikipedia.org
Morton Feldman: Fijnzinnig klankschilder, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Morton Feldman op UbuWeb Sound en youtube

Elders op Oorgetuige :
Festival van Vlaanderen Kortrijk laat klassiek en hedendaags samensmelten met de wondere wereld van de geluidskunst, 11/04/2013
Morton Feldman's Patterns In A Chromatic Field : een unieke luisterervaring in Logos, 2/08/2012
De kunst van Morton Feldman, 11/02/2008

23:08 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

23/01/2013

Morton Feldmans 'Three Voices' : pure hypnotiserende verstilling

Morton Feldman Morton Feldmans 'Three Voices' is een minimalistisch, maar gebald werk van een moeilijk definieerbare schoonheid. Feldman baseerde zich op het raadselachtige gedicht Wind van zijn vriend Frank O'Hara en werkte het nauwgezet en over een tijdspanne van 90 minuten uit voor Joan LaBarbara, die 2 partijen vooraf in de studio opnam en de derde partij live bracht. Bij Logos brengen ze hetzelfde scenario, maar ditmaal met de Zwitserse allround-zangeres Marianne Schuppe in de hoofdrol. Eén zangeres, twee luidsprekers, Three Voices.

Morton Feldman's Three Voices (1982) is eigenlijk een solostuk voor drie stemmen. Het werd gecomponeerd in opdracht van Joan LaBarbara, allround zangeres en performer in de traditie van Jan DeGaetani en Cathy Berberian. De creatie vond plaats in maart 1983 en LaBarbara zette er toen een dermate indrukwekkende vertolking van neer dat het stuk op heden wordt beschouwd als een van dé onloochenbare vokale meesterwerken uit de tweede helft van de 20ste eeuw.

Voor de ontstaansgeschiedenis ervan moeten we terug naar de jaren '60, toen Feldman een kortstondige intieme relatie aanknoopte met zijn vriend en New York School Poet Frank O'Hara (1926-1966). O'Hara was behoorlijk in de ban van de getalenteerde minimalist en droeg aan hem het raadselachtige gedicht Wind op. Het duurde een kleine 20 jaar eer Feldman daadwerkelijk iets met de woorden deed; hij wachtte op een geschikte gelegenheid, en die kwam automatisch met LaBarbara's voorstel.

Feldman gebruikte uiteindelijk slechts 10 percent van het materiaal van Wind; in plaats van elke strofe gelijkmatig te toonzetten, liet hij zich inspireren door de gelaten, maar toch dubbele sfeer die uit O'Hara's gedicht sprak; enerzijds zijn er de onschuld en gelatenheid die doorschemeren in het beeld van de dwarrelende sneeuwvlokken, anderzijds is de voorstelling van het kwade en het fatalistische nooit ver weg.

Feldman componeerde er een repetitief, 90 minuten durend toonproces op. Daarbij maakte hij gebruik van delicate, kernachtige motieven die worden uitgespreid over de drie stemmen. Three Voices bestaat voor de eerste 40 minuten louter uit die woordloze, chromatische en zeer zacht gezongen motieven. Tot ongeveer het midden van het stuk wordt alles in vocalise gezongen (geen tekst op de noten). Gedurende die tijd kost het je als luisteraar geen enkele moeite om weg te dromen bij de hypnotische cadans van de drie stemmen. Vanaf het midden doen de uitgepuurde versregels van O'Hara abrupt hun intrede in de reeds volop uitgepuurde muziek; een oersimpele prosodische ingreep die op dat moment aanvoelt als een donderslag bij heldere hemel.

Feldman raakte vanaf de jaren '80 gefascineerd door weefmotieven in Oosterse tapijten. De schijnbaar eindeloos doorgaande verstrengeling en figuratie ervan, wordt door de componist muzikaal vertaald in de patronen die hij in de tijd uitwerkt. Iets dergelijks komen we reeds tegen in Patterns in a Chromatic Field (1981): als de muziek zich verder ontwikkelt, hoor je een bijna letterlijke weergave van de subtiele metamorfose die die motieven ondergaan. Aangekomen bij de passage Who'd have thought / that snow falls in Three Voices, dwarrelen de drie stemmen als sneeuwvlokken om elkaar heen, zwevend in uiterst nauwe harmonische liggingen. Three Voices is in de verste verte niet tonaal -laat staan melodisch- en qua timbres zo monochroom als maar denkbaar is. Maar toch blijft het, na herhaaldelijk luisteren, zinderen van een moeilijk definieerbare schoonheid. Three Voices is, kortom, pure hypnotiserende verstilling. Voor de uitvoerder een heuse uitdaging, voor jou als concertbezoeker een must hear.

De uitvoering wordt verzorgd door de veelzijdige Zwitserse zangeres Marianne Schuppe. Ze studeerde visuele kunsten in Duitsland en Zuid-Indische klassieke hofmuziek in Madras. Haar hoedanigheid als muzikale duizendpoot uit zich in een kaleidoskopisch palmares waarin ze nu eens uitvoerder en performer, dan weer schrijver of docent is. Maar dat is ze steeds met een duidelijke focus op het 20ste-eeuwse repertoire, meerbepaald op het werk van Giacinto Scelsi.

Je ziet haar in Logos aan het werk, geflankeerd door twee luidsprekers die haar eigen stemopnames afspelen en waarmee ze in real time synchroniseert. Ook goed om weten is dat Schuppe allerminst een LaBarbara-kloon is, en vanuit een individualistische reflex een eigen toets aan de uitvoering geeft: verfijnd, licht en gebracht vanuit een klassieke zangtraditie.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Marianne Schuppe : Morton Feldman, Three Voices
Woensdag 30 januari 2013 om 20.00 u
Logos Tetraëder - Gent

Bomastraat 26-28
9000 Gent

Meer info : www.logosfoundation.org en www.marianneschuppe.com

Extra :
Morton Feldman Page : www.cnvill.net
Morton Feldman op en.wikipedia.org
Morton Feldman: Fijnzinnig klankschilder, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Morton Feldman op UbuWeb Sound en youtube

Elders op Oorgetuige :
Morton Feldman's Patterns In A Chromatic Field : een unieke luisterervaring in Logos, 2/08/2012
Harry Halbreich & Morton Feldman in Les Brigittines, 24/03/2008
De kunst van Morton Feldman, 11/02/2008

Beluister alvast dit fragment uit Morton Feldmans 'Three Voices', uitgevoerd door Marianne Schuppe

23:42 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

16/08/2012

Ensemble voor hedendaagse muziek Aton'&Armide brengt Morton Feldman in Leuven en Brussel

Morton Feldman Ter gelegenheid van de aan Sol LeWitt gewijde tentoonstelling in het Leuvense M Museum brengt het ensemble voor hedendaagse muziek Aton'&Armide op donderdag 23 en vrijdag 24 augustus een concert dat helemaal gewijd is aan de Amerikaanse componist Morton Feldman (foto).

Aton'&Armide ontstond in 2009, toen Sara Picavet - pianiste - en Benjamin Glorieux - cellist - besloten hun ensembles samen te voegen: Aton' was gespecialiseerd in hedendaagse kamermuziek, Armide was een antwoord op een poging om gelijk welke muziek van om het even welke periode te brengen. Vandaag bestaat Aton'& Armide uit de beide oprichters, en voor sommige programma's komen musici als Chryssi Dimitriou, fluitiste, of Piet Van Bockstal, hobo, hen vervoegen. Aton'& Armide brengt hybride concerten die vaak vertrekken vanuit een niet-muzikaal gegeven.
Aton'& Armide speelde reeds in talloze zalen in binnen- en buitenland, met werk van Mantovani, Scelsi, Holliger, Birthwistle, Saariaho, Furrer, Robert en Clara Schumann. Daarnaast hebben ze speciale aandacht voor jonge componisten van nu: ze creëerden werk van Daan Janssens, Laurent Pigeolet, Dominique Bodson en Thomas Smetryns. Een opname met werk van Daan Janssens staat op het programma voor 2012, net als verschillende concerten in samenwerking met Ictus.

Programma :

  • Morton Feldman, Only (1946)
  • Morton Feldman, Four Instruments (1965)
  • Morton Feldman, Durations II (1960)
  • Morton Feldman, Projection I (1950)
  • Morton Feldman, Four Songs to E.E. Cummings (1951)
  • Morton Feldman, Intermissions I & II (1950)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Aton' & Armide : Morton Feldman
Donderdag 23 augustus 2012 om 12.15 u
30CC / Schouwburg - Leuven

Bondgenotenlaan 21
3000 Leuven

Meer info : www.zomer-van-sint-pieter.be en www.aton-armide.com
---------------------------------
Vrijdag 24 augustus 2012 om 12.15 u
Koninklijk Conservatorium Brussel

Regentschapsstraat 30
1000 Brussel

Meer info : www.midis-minimes.be en www.aton-armide.com

Extra :
Morton Feldman Page : www.cnvill.net
Morton Feldman op en.wikipedia.org
Morton Feldman: Fijnzinnig klankschilder, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Morton Feldman op UbuWeb Sound en youtube

Elders op Oorgetuige :
Morton Feldman's Patterns In A Chromatic Field : een unieke luisterervaring in Logos, 2/08/2012
Van de middeleeuwen tot de hedendaagse muziek : zomerse lunchconcerten in Brussel, Leuven en Waver, 28/06/2012
Harry Halbreich & Morton Feldman in Les Brigittines, 24/03/2008
De kunst van Morton Feldman, 11/02/2008

10:24 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

02/08/2012

Morton Feldman's Patterns In A Chromatic Field : een unieke luisterervaring in Logos

Morton Feldman De wereld van de muzikale verstilling is wellicht in geen periode van het jaar zo op zijn plaats dan in de concert- en muziekarme augustusmaand. Daarom haalden ze bij Logos het Australische nieuwe muziek-duo Golden Fur (Judith Hamann, cello en James Rushford, piano) helemaal van de andere kant van de planeet hierheen. Ze presenteren een unieke en slechts heel zelden te horen vertolking van Morton Feldman's baanbrekende, 80 minuten durende opus Patterns in a Chromatic Field. Niet te missen voor al wie van een bijzondere, spannende en toch ook wat exclusieve concertervaring houdt. En dat, op de plaats die voor zulk gebeuren als geen ander ideaal is geschikt: de Logos Tetraeder in Gent.

Golden Fur legt zich voornamelijk toe op minder bekend, hedendaags klassiek repertoire. Ze speelden Australische creaties van Helmut Lachenmann, Sofia Gubaidulina, Robert Ashley, Jaap Blonk en Cat Hope en waren te gast op festivals als Melbourne International Arts Festival (2007), New Music Network (2009), Liquid Architecture (2010), Melbourne International Jazz Festival (2011) en het toonaangevende NOW NOW (2010 en 2012). In Logos verrassen ze ons met een unieke uitvoering van Morton Feldman's massieve, 80 minuten durende opus Patterns in a Chromatic Field (1981).

Bij het voorbereiden van een dergelijk grootschalig werk, waarin tijdservaring en spanningsbogen zo verdomd cruciaal zijn, gingen ze duidelijk niet over een nacht ijs. Judith Hamann liep er zelfs speciaal enkele maanden stage voor bij cellist en Feldman-expert Charles Curtis, die in illo tempore een trendsettende uitvoering van Patterns op CD zette. Maar wat is er nu zo speciaal aan dit lijvige stuk ? Wel, daarvoor moet men uiteraard de output van de late Feldman kunnen kaderen. En dus heb je een brokje muzikologie van ons te goed.

Morton Feldman (New York City, 12 januari 1926 - Buffalo, 3 september 1987) was een Amerikaans componist die behoorde tot de roemruchte New Yorkse kring van radikale vernieuwers/experimenteerders als John Cage, Christian Wolff en Earle Brown. Zijn muziek is in hoge mate abstract en loopt in die zin parallel aan zijn grafische tegenhangers, de abstract expressionisten Jackson Pollock, Willem De Kooning, Philip Guston en Mark Rothko. Bij Feldman zien we een quaasi totaal negeren van enerzijds het rigide theoretische keurslijf dat de serialisten hanteerden, als anderzijds de -vaak eenzijdige- repeteerzucht van de minimalisten.

Abstract dus, en op een heel persoonlijke manier repetitief-minimalistisch. De noten (of beter gezegd, het spel waaraan ze zijn onderworpen) moeten voor zich spreken, easy as this. Feldman werkt met beknopt materiaal, zoals bijvoorbeeld harmonisch-melodische cellen met een beperkt aantal (chromatisch nevenliggende) noten. Die werkt hij, net als de onderlinge tijdsduren en rusten, uit in een eindeloze rist permutaties. Alles lijkt hetzelfde te klinken, maar in werkelijkheid is de materie constant in evolutie.

Naar het einde van zijn carrière toe schrijft Feldman enkele werken van een buitengewoon lange duur (Triadic Memories, Crippled Symmetry, For Samuel Beckett,...) met als koploper het String Quartet dat maar liefst 6 uur en 7 minuten duurt. Daarin zit een duidelijke parallel met het oeuvre van Mark Rothko, met wie Feldman jarenlang bevriend was en die een enorme inspiratiebron was voor het late werk van de componist (zie Rothko Chapel). Bij Rothko vormen immense statische kleurvlakken langzaam de hoofdmoot van zijn totale output. Eenzelfde monochrome stasis treffen we ook aan in Patterns, waarin de muzikale struktuur haast als een autonome parameter op zich naar voren komt.

Het vertrekpunt van Patterns is de abstractie zelve. De componist neemt het chromatisch totaal van noten en tekent er, filtergewijs, een streng netwerk van allerhande patronen en ontwikkelingen in uit. De partituur lijkt op het eerste zicht ongebruikelijk druk voor een late Feldman maar ondanks die ogenschijnlijke drukte, draait alles om de verstilde communikatie tussen de twee hoofdrolspelers in het stuk, de piano en de cello.

Het werk opent met weifelende, onvoorspelbare motieven in de cellopartij. Die worden doorlopend gevarieerd en loopen, net als eindeloze DNA-strings, verder om het eigen muzikaal verhaal koste wat het kost draaiende te houden. De speelwijze is strikt: steevast ppp, con sordino en senza vibrato. De piano hakt daar subtiel op in met zachte, maar dissonante clusters. Dan volgt een passage waarin de piano etherische gebroken akkoorden speelt die uitsluitend uit opeenstapelingen of omkeringen bestaan van alle dissonante intervallen: kleine secunden, grote septiemen en tritoni.

De opeenvolgende, nimmer identieke ritmische patronen roepen een hypnotiserend, Morsecode-achtig effekt op. Alsof beide instrumenten elkaars motieven pogen na te spelen, maar quaa synchroniciteit systematisch falen. Het stuk ontplooit zich verder van de ene melodische cel naar de andere. De enige regelmaat die we er in terugvinden, is die van aktie-berusting, aktie-berusting, enzovoorts.

80 minuten mag voor de luisteraar de grens van beluisterbaarheid betekenen en voor de uitvoerders de ultieme gefocustheid, toch blijft het werk van begin tot einde moeiteloos fascineren. Dit concert belooft een unieke luisterervaring te worden.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Golden Fur : Morton Feldman, Patterns In A Chromatic Field
Donderdag 9 augustus 2012 om 20.00 u
Logos Tetraëder - Gent

Bomastraat 26-28
9000 Gent

Meer info : www.logosfoundation.org

Extra :
Morton Feldman Page : www.cnvill.net
Morton Feldman op en.wikipedia.org
Morton Feldman: Fijnzinnig klankschilder, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Morton Feldman op UbuWeb Sound en youtube

Elders op Oorgetuige :
Harry Halbreich & Morton Feldman in Les Brigittines, 24/03/2008
De kunst van Morton Feldman, 11/02/2008

Beluister alvast dit fragment uit Morton Feldman's Patterns In A Chromatic Field

18:31 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

06/03/2012

Lets Radio Koor brengt Messiaen, Scelsi, Ligeti en Feldman in het Concertgebouw Brugge

Morton Feldman Het Lets Radio Koor wordt wel eens het beste koor ter wereld genoemd. Wie er bij was toen ze de ideale uitvoering van Ligeti's Lux aeterna brachten, wil hun versie van Feldmans Rothko Chapel niet missen. In dit ontroerende meesterwerk schiep Feldman een unieke klankwereld, geïnspireerd door het abstract expressionisme van de New Yorkse schilder Mark Rothko. Hij componeerde het werk als eerbetoon aan de oecumenische kapel in Houston waarvoor Rothko veertien schilderijen maakte. "Rothko's beelden gaan helemaal tot aan de rand van zijn canvas, en ik wilde hetzelfde effect met de muziek - dat ze de hele ruimte zou doordringen en nergens vanop een afstand zou gehoord worden", zei Feldman. Het Lets radio Koor zingt ook werk van Giacinto Scelsi en Olivier Messiaen, de Franse componist voor wie licht en kleur, tijd en spiritualiteit - net als voor Rothko en Feldman - centrale thema's waren.

In 1971 bouwde de Menil Foundation in Houston (Texas) een ruimte die moest dienen als een plek voor contemplatie waar iedereen, ongeacht zijn of haar godsdienstige of filosofische achtergrond, terecht kon. De invulling van de Rothko Chapel - want zo heet deze ruimte - werd gevormd door de veertien abstracte schilderijen van de Amerikaanse schilder Mark Rothko (1903- 1970). Deze panelen, die tot de laatste werken van Rothko behoren, zijn uiteraard in zijn abstract-expressionistische stijl geschilderd, maar veel soberder, in donkere tinten die de sereniteit van deze niet-religieuze 'kapel' vormgeven. Morton Feldman (1926-1987) - die zoals met alle abstract-expressionistische schilders van die generatie ook met Rothko een persoonlijke band had, kreeg de vraag om voor de Rothko Chapel een compositie te maken. Het resultaat, Rothko Chapel, voor altviool, koor, celesta en percussie ging er in 1972 in première.

In zijn late werken (van na deze compositie) gaat Feldman steeds verder in de richting van een statische muzikale stijl, waarbij klanken, kleuren en harmonieën op een onwezenlijke manier voorbijgaan, bijna bevroren in de tijd. De analogie met de evolutie van Rothko van zinderende kleuren naar een steeds introvertere, gedempte vormentaal is onmiskenbaar. In zekere zin schemert de statische aanpak van Feldmans late werk reeds door in Rothko Chapel. Ontegensprekelijk bevat dit werk nog veel dynamische processen die de muziek een duidelijke richting geven - de melodieuze altviool, enkele aanzwellende kleine climaxen ondersteund door de pauken, de melodie van de solosopraan tegenover de altviool en de pauken zowat halverwege het werk en natuurlijk het slot, waar de bijna naïeve melodie van de altviool (in feite citeert Feldman daar een jeugdwerk dat hij op 15-jarige leeftijd schreef) een plotse, wat onwezenlijke intrede doet. Maar onder die oppervlakte schuilt een zeer statische benadering, die bij uitstek blijkt in de onthechte muziek van het (tekstloze) koor, de gedempte, zachte expressie en de algemene contemplatieve sfeer. Rothko Chapel valt uiteen in een vijftal segmenten die zich door hun materiaal van elkaar onderscheiden: een declamatorisch begin met een hoofdrol voor de altviool, een meer statische, 'abstracte' passage voor het koor, een melodische 'interlude' voor sopraan, viola en pauken en het verrassend lyrische slot met een pseudo- Hebreeuwse melodie. (Feldman refereerde aan zijn persoonlijke religieuze achtergrond in dit werk dat nochtans voor een abstracte areligieuze locatie was geconcipieerd).

In dit programma krijgt Feldmans werk het gezelschap van 20ste-eeuwse composities - allemaal van componisten die voorop gingen in het aanboren van diverse vernieuwende muzikale technieken - die elk vanuit hun eigen perspectief aanknopen bij de tendens tot bezinning, mystiek en het religie. Met uitzondering van Olivier Messiaens Cinq rechants (al dragen de grillige ritmes daar wel bij tot een ander type van extase: de liefde) delen al deze composities ook een voorkeur voor een statische aanpak, die aansluit bij de metafysische thema's die expliciet of impliciet aan bod komen.

Olivier Messiaen (1908-1992) was als componist diep geïnspireerd door zijn katholieke geloof. In zijn relatief vroege motet O sacrum convivium (1937) geeft hij dat nog vorm op een vrij traditionele manier, al is de onthechting die uit de zachte, stralende zetting van iedere frase spreekt verrassend gelijkaardig aan de sfeer die Feldman, Ligeti en Scelsi met veel modernere harmonische middelen oproepen. Cinq rechants (1948) vormt samen met de monumentale Turangalîla-symfonie en de liedcyclus Harawi, Messiaens 'Tristan'-trilogie. Niet enkel citeren deze werken uit Wagners Tristan und Isolde, maar ze delen er ook de thematiek van liefde (en dood) mee. Het is een werk waarin Messiaens vermogen om uiteenlopende inspiratiebronnen tot een origineel en verfrissend geheel te smeden, sterk naar voor komt: Wagner, Indiase ritmes, middeleeuwse referenties en teksten die zowel uit klassieke liefdesverhalen putten als quasi-transcripties uit het Sanskriet maken er een veelgelaagd en bij momenten grillig werk van.

Waar bij Messiaen de invloed van oosterse elementen zijn katholieke thema's niet veranderde, omarmde Giacinto Scelsi (1905-1988) de oosterse mystiek veel nadrukkelijker. Voor Scelsi was muziek bij uitstek een spiritueel gegeven - hij beschouwde zichzelf als componist enkel als een mystiek medium - en zijn werk wordt vaak gekenmerkt door een doorgedreven exploratie van enkele muzikale elementen: de minuscule veranderingen van het timbre van één toon, subtiele glissandi, alternatieve speel- en zangtechnieken. Zijn Tre canti sacri (1958) verwijzen weliswaar naar katholieke koorwerken, maar de lange noten, glissandi en harmonie die deels gebaseerd zijn op de boventonen hebben weinig met die traditie te maken.

György Ligeti's (1923-2006) Lux aeterna (1966) is een echte klassieker. De fascinatie voor de complexe canons zoals je die bij bepaalde renaissance-componisten aantreft, trok Ligeti door naar wat hij 'micropolyfonie' noemde. Met een 16-stemmig gemengd koor weeft Ligeti letterlijk een web (het was de metafoor die Ligeti er zelf graag voor gebruikte) van unisono-canons die zo dicht op elkaar gepakt zitten dat ze voor de luisteraar niet langer herkenbaar zijn als canons, maar meer als een gewriemel van snelle noten, een 'wolk' van (dissonante) klank.

Programma :

  • Olivier Messiaen (1908-1992), O sacrum convivium - Cinq rechants
  • Giacinto Scelsi (1905-1988), Tre canti sacri
  • György Ligeti (1923-2006), Lux aeterna
  • Morton Feldman (1926-1987), Rothko Chapel

Tijd en plaats van het gebeuren :

Lets Radio Koor : Messiaen, Scelsi, Ligeti, Feldman
Donderdag 8 Maart 2012 om 20.00 u
(inleiding door Maarten Beirens om 19.15 u)
Concertgebouw Brugge

't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be en www.radiokoris.lv

Bron : Tekst Maarten Beirens voor het Concertgebouw

Extra :
Morton Feldman op www.champdaction.be, wikipedia (en) en youtube
Morton Feldman: Fijnzinnig klankschilder, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
American Sublime. Morton Feldman's mysterious musical landscapes, Alex Ross in The New Yorker, 19/06/2006
Giacinto Scelsi: www.scelsi.it en youtube
Giacinto Scelsi , The Messenger by Alex Ross, The New Yorker , Nov. 21, 2005
Modern music: Scelsi, Todd M. McComb, 27/01/2000 op www.medieval.org
György Ligeti : www.schott-musik.de en youtube
Györgi Ligeti (1923 - 2006): emotioneel scepticus, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl, juni 2006

Elders op Oorgetuige :
Lets Radio Koor brengt hedendaagse koormuziek op het Baltic festival, 7/11/2010
HERMESensemble en Capella di Voce op zoek naar de muzikale hemel, 1/12/2009
De kunst van Morton Feldman, 11/02/2008

Luister alvast naar dit fragment uit Morton Feldmans Rothko Chapel



en Giacinto Scelsi 's Tre canti sacri

18:36 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

01/01/2012

Bl!ndman tast opnieuw de grenzen van de concertervaring af in Kwadratur #3 / Cube

BL!NDMAN Voor 'Kwadratur' tasten de zestien Blindmannen - vier saxen, vier strijkers, vier stemmen en vier percussionisten - opnieuw de grenzen van de concertervaring af. 'Cube' is het laatste deel van de 'Kwadratur'-triptiek. Klank vermengt zich met licht en architectuur. Muziek bespeelt bewust de perceptie van tijd en ruimte als een puur zintuiglijk gegeven. De toeschouwer legt een auditief parcours af en is beurtelings degene die observeert en geobserveerd wordt. Aan de hand van werk van Annelies Van Parys (creatie), Matt Wright, Oscar Bettison, Georgia Spiropoulos, Daniele Ghisi, Kaija Saariaho, Morton Feldman, Béla Bartók, Helmut Lachenmann, Gilles Gobert, Roderik De Man, Pierluigi Billone, Javier Alvarez, John Cage, Klaus Huber, Heinz Holliger, Iannis Xenakis, Philip Glass, Hans Peter Kuhn en Eric Sleichim.

De laatste twee kunstenaars uit de rij werken intensief samen aan de vormgeving van de productie. De gerenommeerde kunstenaar Hans Peter Kuhn maakt het lichtontwerp voor de voorstelling en integreert er een licht- en geluidsinstallatie in. Met een achtergrond als rockmuzikant en geluidstechnicus in het theater realiseert hij installaties waarin klank en licht elkaar aanvullen. Eric Sleichim heeft met Blindman steeds veel aandacht geschonken aan het theatrale aspect van het concert, de ruimtelijke ervaring en het lichtontwerp. Spannend om te zien hoe deze twee elkaar zullen inspireren in 'Cube'.

De 'kwadratuur van de cirkel' is een eeuwenoud meetkundig vraagstuk waarbij de oude Grieken probeerden om met behulp van passer en liniaal een vierkant te construeren met precies dezelfde oppervlakte als een gegeven cirkel. Omwille van de irrationaliteit van het getal pi was dit meetkundig probleem onoplosbaar binnen de toenmalige beperkingen van de geometrie. Hetzelfde vraagstuk kan vertaald worden naar de driedimensionale vormen van de bol en de kubus, waarbij het volume van beide objecten gelijk is. Cirkel en vierkant - of bolvorm en kubus - zijn complete tegenovergestelden; de verbinding tussen beide staat tot op vandaag symbool voor een onbereikbaar doel.

In Kwadratur #1/Globe (2008), Kwadratur #2/Transfo (2010) en Kwadratur #3/Cube (2012) is de aanwezigheid van deze beelden duidelijk. In 2008 domineerde een grote bol de scene als ware het een ballon gevuld met de lucht die de muzikanten van BL!NDMAN in de twintig voorgaande jaren door hun instrument hadden gejaagd. Dit eerste luik was dan ook vooral opgevat als een soort retrospectieve. De tweede Kwadratur symboliseerde de overgang of transformatie van de bol in de kubus die (letterlijk én figuurlijk) centraal staat in Kwadratur #3, de voltooiing van het drieluik. Ook de selectie van composities maakte een heuse transformatie door tussen 2008 en vandaag. Aanvankelijk nog sterk geënt op de zogeheten minimal music en op werken die voorheen bij BL!NDMAN de revue gepasseerd hadden, evolueerde het programma van de Kwadratur-triptiek naar een bijzonder actuele mengeling van composities, niet aan één esthetisch kader. Belangrijk is niet zozeer dat alle (in dit geval meer dan twintig!) composities een stilistische eenheid vormen, maar wel dat ze samen functioneren in een gecreëerde context.

Daarmee komen we bij de essentie van Kwadratur #3/Cube, (en bij veralgemening van het hele BL!NDMAN-verhaal): het presenteren van muziek in een passende en vernieuwende context. Eric Sleichim gaat daarbij de dialoog met andere kunstvormen niet uit de weg. Naast de muziek spelen ook videokunst, plastische kunst en vooral lichtkunst een belangrijke rol. Het doel van Kwadratur #3 is de luisteraar uit zijn vertrouwde habitat (het traditionele concertritueel) te halen en hem of haar op die manier aan te zetten tot reflectie. Niet alleen wordt de relatie tussen publiek en uitvoerder ter discussie gesteld, ook de verhouding van de muziek ten opzichte van de ruimte waarin ze weerklinkt wordt onderwerp van Sleichims onderzoek. Het doel is zowel de muziek als het gebouw uit zijn vertrouwde positie te halen en alle componenten van het concertgebeuren op die manier te herdefiniëren. Concreet neemt Eric Sleichim de identiteit van het gebouw als uitgangspunt voor het hele gebeuren. Dat betekent ook dat elke verschillende uitvoering een compleet andere realisatie wordt. Het Concertgebouw heeft namelijk andere troeven dan deSingel, Muziekgebouw aan 't IJ of het Kaaitheater. Elke ruimte in een concerthuis heeft een bepaalde functie zoals onthaal, doorstroming (de gangen), zitruimte (de tribune), ontmoeting (de foyer), organisatie (de burelen), logistiek (technische ruimtes rond podia) en ruimtes voor de artiesten (loges).

Door ook in niet- concertgerelateerde ruimtes muziek te laten weerklinken, verandert de verhouding tussen muziek, gebouw, uitvoerder en publiek volledig. De muziek wordt van haar sokkel gehaald en kan plots heel dicht bij het publiek worden gebracht, zoals het geval zal zijn met 'Pression' van Helmut Lachenmann. De muzikanten kunnen opgesteld worden in de tribune, terwijl het publiek hen van op het podium overschouwt, zoals bij 'Music with Changing Parts' van Philip Glass. 'Aria' van John Cage wordt dan weer uitgevoerd in een lift waarvan de deuren op elke verdieping opengaan, waardoor er slechts flarden muziek de gang worden ingestuurd.

Ook met de belichting wordt het gebouw geherdefinieerd. Westerse en oosterse ideeën rond licht (waarvoor Eric Sleichim de mosterd haalde bij het boek 'Lof der Schaduw' van de Japanse Junichiro Tanizaki) worden vertaald in enerzijds helder, niets verhullend neonlicht en anderzijds heel schaars licht, dat onduidelijkheid en daardoor een zekere diepte creëert. De impact op het gebouw is duidelijk: onbeduidende plaatsen kunnen met behulp van helder licht ontsloten worden, terwijl schaars licht nieuwe verborgen hoekjes kan creëren.

Het muzikale programma is heel duidelijk opgebouwd uit zestien solo's voor elk van de muzikanten van de vier kwartetten die BL!NDMAN rijk is. Daarnaast zijn er nieuwe en bestaande composities voor kleinere en grotere ensembles. De centrale ruimte van het hele gebeuren is de zogenaamde 'kubus-zaal'; in het geval van het Concertgebouw is dit het podium van de concertzaal (scène op scène). Wanneer er geen livemuziek wordt uitgevoerd, verspreiden acht luidsprekerkanalen het prachtige 'Hibiki hana ma', een elektro-akoestische compositie van Iannis Xenakis uit 1970. Ook worden er videobeelden geprojecteerd op de ribben van een gigantische kubus (denk terug aan de grote luchtballon in Kwadratur #1). Van de nieuw gecomponeerde werken maakt het strijkkwartet van Hans Peter Kuhn het meest duidelijk de verbinding tussen lichtkunst en muziek. Het basisidee is ontwapenend eenvoudig en tegelijk ijzersterk: één kleur wordt heel langzaam getransformeerd in een andere kleur, zonder dat de verandering waarneembaar is. Pas als begin- en eindkleur naast elkaar zouden
geplaatst worden, blijkt het grote verschil. Dit proces krijgt een muzikaal equivalent in een tergend langzame, tien minuten durende - en dus quasi onhoorbare - glissando in het hele strijkkwartet. Een ware beproeving voor de muzikanten, die uitzonderlijk veel beheersing en controle aan de dag moeten leggen om dit te realiseren. Annelies Van Parys, die in Vlaanderen inmiddels bekend staat als componist van kleurrijke, poëtische werken, tekende voor een compositie voor vier maal vier muzikanten: de volledige BL!NDMAN groep. Vanuit een solopartij voor saxofoon ontwikkelde ze de andere kwartetten. Haar grote orkestratietalent staat garant voor een perfecte balans tussen de 'vier elementen': sax, stem, strijkers en percussie.

In zijn globaliteit heeft Kwadratur #3/Cube eigenlijk meer gemeen met een museumbezoek dan met een traditioneel concert. Daarin verschilt deze derde vleugel ook van de eerdere twee Kwadraturen. De solistische composities worden grotendeels simultaan uitgevoerd op verschillende locaties, en de luisteraar kiest zelf hoe lang hij bij elk werk blijft stilstaan. Net zoals in een museum is het mogelijk om snel doorheen het programma te zappen, of om net heel lang bij één werk te blijven stilstaan om het volledig in zich op te nemen. De luisteraar maakt zijn eigen mix en kan daarvoor putten uit een bijzonder divers en rijk aanbod.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Bl!ndman : Kwadratur #3 / Cube
Vrijdag 6 januari 2012 om 20.00 u
(Inleiding door Klaas Coulembier om 19.15 u )
Concertgebouw Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be en www.blindman.be
---------------------------------
Donderdag 12 januari 2012 om 20.00 u (inleiding door Pauline Driesen om 19.15 u )
deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.blindman.be
---------------------------------
Woensdag 14 maart 2012 om 20.30 u
Kaaitheater - Brussel

Sainctelettesquare 20
1000 Brussel

Meer info : www.kaaitheater.be en www.blindman.be

Bron : tekst Klaas Coulembier voor het Concertgebouw

Elders op Oorgetuige :
Kwadratur #2 / Transfo : een verrassend visueel concert, 28/12/2009

16:29 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

23/10/2011

For Edward Krasinski : Marc Vanrunxt in dialoog met Morton Feldman

For Edward Krasinski Dinsdag wordt de voorstelling For Edward Krasinski van Marc Vanrunxt in samenwerking met Salva Sanchis en Champ d'Action hernomen in de Minardschouwburg in Gent. For Edward Krasinksi is een choreografie die radicaal in twee gesplitst wordt: eigenlijk zijn het twee choreografieën. Daarvoor snijdt een denkbeeldige lijn de scène in twee. Marc Vanrunxt en Salva Sanchis nemen elk een helft voor hun rekening. Op die manier ziet de kijker als het ware twee stukken tegelijkertijd. Vanrunxt kiest als danser Etienne Guilloteau, Sanchis kiest Georgia Vardarou. De muziek, Triadic Memories (1981) van Morton Feldman, wordt live uitgevoerd door Champ d'Action.

Voor Marc Vanrunxt betekent 'For Edward Krasinski' uit 2010 een nieuwe stap in zijn dialoog met het oeuvre van componist Morton Feldman. Vanrunxt interpreteert het muziekstuk in een solo en vroeg aan choreograaf Salva Sanchis om hetzelfde te doen. Dansers Etienne Guilloteau en Georgia Vardarou voeren beide solo's uit naast elkaar, elk op een andere helft van het podium. Zo versterken ze niet alleen de muziek, live gespeeld door pianiste Yutaka Oya, maar ook elkaars choreografie. Vanrunxt tracht niet op zoek te gaan naar de essentie van Feldmans partituur, maar wil eerder de vele mogelijke benaderingen tonen en het publiek uitnodigen om zijn eigen ervaring ernaast te leggen.

Marc Vanrunxt : " In For Edward Krasinski zullen binnen het kader van één scenografie twee choreografieën te zien zijn die onafhankelijk van elkaar werden geconcipieerd: één van Salva Sanchis en een van mijzelf. Toen ik dat idee lanceerde, kon ik daar niet alle consequenties van overzien en in zekere zin wil ik dat ook niet. Wanneer we straks in de studio's gaan werken, maken we van Feldmans Triadic Memories elk onze dans. Salva Sanchis maakt een solo voor Georgia Vardarou en ik creëer een solo voor Etienne Guilloteau. Ik denk dat het belangrijk is dat ieder op zich werkt en daarbij niet beïnvloed wordt door de ander. Pas wanneer we tijdens de laatste dagen van het creatieproces het stuk monteren, zullen de twee choreografieën elkaar ontmoeten en een confrontatie met elkaar aangaan. Ik ben zeker niet uit op een conflict, integendeel: het is best mogelijk dat beide creaties harmonieus samengaan. Ik hoop zelfs op een verheviging. Dat zou mooi zijn. Nog dieper in de muziek gaan dankzij het feit dat je twee visies tegelijk ziet en ervaart, en haar zo nog beter begrijpen of vatten. Triadic Memories is in wezen conflictloze muziek. Er zit geen drama in. Tijd en ruimte laten zich voortdurend herdefiniëren, wat nog wordt aangesterkt door de fysieke aanwezigheid van de performers.

For Edward Krasinski is wel degelijk een voorstelling van mezelf, niet van Salva Sanchis en mij samen. De situatie van de dans is in dit geval vergelijkbaar met die van de scène in Raum. In Raum waren er twee scenografen aan het werk (Koenraad Dedobbeleer en Kristof Van Gestel), nu zijn er twee choreografen. Wat uiteindelijk te zien zal zijn, is iets waar iedereen aan heeft meegewerkt en in die zin hopelijk ook als zijn eigen werk beschouwt. Op het moment dat For Edward Krasinski op scène staat, is het evengoed een voorstelling van Salva Sanchis, Koenraad Dedobbeleer, Etienne Guilloteau, Georgia Vardarou, pianist Yutaka Oya en Morton Feldman."

Tijd en plaats van het gebeuren :

For Edward Krasinski
Dinsdag 25 oktober 2011 om 20.00 u
Minardschouwburg
Walpoortstraat 15
9000 Gent

Meer info : www.vooruit.be, www.minard.be, www.kunst-werk.be en www.champdaction.be

Extra :
Morton Feldman op www.champdaction.be, wikipedia (en) en youtube
Morton Feldman: Fijnzinnig klankschilder, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
The Premiere of "Triadic Memories", Notes collected by Adrian Jack op www.cnvill.net
Triadic Memories, Jean-Luc Fafchamps op www.cnvill.net, zomer 1990
American Sublime. Morton Feldman's mysterious musical landscapes, Alex Ross in The New Yorker, 19/06/2006
"Marc Vanrunxt" door Myriam Van Imschoot, Kritisch Theaterlexicon, VTI, 1997 (pdf)

Elders op Oorgetuige :
For Edward Krasinski : een dubbele choreografie in een enkele ruimte, 9/10/2010
De kunst van Morton Feldman, 12/02/2008
Raum : bezwerend universum waaruit het moeizaam ontwaken is, 23/01/2007

13:01 Gepost in Concert, Dans, Muziek | Permalink |  Facebook