04/09/2016

Grootmeesters van de elektroakoestische muziek in Logos

Bernard Parmegiani Dinsdag kan je bij Logos in Gent terecht voor een concert waarin aandacht wordt besteed aan de grootmeesters van de elektroakoestische muziek en dat in de voor die muziek ideale omstandigheden: met specialisatie over een groot luidsprekerorkest. Op het programma produkties van Jean-Claude Eloy, Karlheinz Stockhausen, Iannis Xenakis, Gyorgy Ligeti en Bernard Parmegiani (foto).



Praktische info :

Elektroakoestische ontdekkingen : Helden van de elektroakoestische muziek
Dinsdag 6 september 2016 om 20.00 u
Logos Tetraëder - Gent

Bomastraat 26-28
9000 Gent

Meer info : www.logosfoundation.org

20:59 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

19/11/2015

In the middle of Xenakis : een heftige luisterervaring

Iannis Xenakis Dat het Brussels Philharmonic op avontuur uit is, is al langer geweten. Componist, architect, mathematicus én visionair Iannis Xenakis (foto) experimenteerde in Terretektorh met ruimtelijke klank, door het publiek tússen de musici te laten plaatsnemen. In samenhang met de andere werken creëert het orkest een radicale ervaring: de muziek van Wagner, Gabrieli en Ligeti krijgt door de confrontatie met Xenakis' ruimtelijke visie een heel nieuwe betekenis.

Iannis Xenakis schreef Terrêtektorh (1966) voor een publiek dat door 88 muzikanten ingesloten is of eerder nog voor een orkest dat in het publiek verspreid zit en realiseerde daarmee de droom van Richard Wagner. Op die manier bewijst de muziek dat ze niet alleen een tijdsgebonden, maar ook een ruimtelijke kunst is. Daarnaast zal de muziek nog maar eens demonstreren dat ze de hoogste der kunsten is door de derde dimensie te doorkruisen: prelude van Lohengrin, Gabrielli opnieuw gearrangeerd door Tabachnik, en Lontano van Ligeti.

Iannis Xenakis' muziek omgeeft de luisteraar als een muzikaal gebouw: tijd wordt opgedeeld door klankzuilen, en glijdende klankvlakten en -massa' s refereren aan gebogen architecturale vormen. Als het publiek mag plaatsnemen tussen de orkestmusici wordt dat architecturale aspect wel heel concreet. Klanken komen van alle kanten, bewegen doorheen de ruimte en worden tussen het publiek geweven. De werken van deze Griekse componist-architect vertonen vaak opvallend veel gelijkenissen met de gebouwen die hij tekende. Ondanks het feit dat Xenakis emotie uitschakelt bij het construeren van zijn klankstructuren, heeft zijn hoogst energetische muziek een heftige impact op de luisteraar, vaak ademstokkend door zintuiglijke overprikkeling. Muziek tussen intellectuele verfijning en oeremotie.

Het magistrale Lontano van György Ligeti (1923-2007) is een sleutelwerk uit de hedendaagse schriftuur voor orkest. Het is zoals steeds bij de Hongaar een subtiel en vermakelijk spel met parameters, hier voornamelijk met timbre, licht en donker schakeringen; en in de tweede plaats met toonhoogte en tijdsduur. Lontano dateert uit 1967 en onderstreept de terugkeer van Ligeti naar het symfonisch orkest, weg van de avant-garde. Het orkest bespeelt het palet van de late negentiende eeuw, waarbij de allusie naar Bruckner nooit veraf is. De abstracte moderne stijl maakt plaats voor het grote gebaar en het romantisch rubato.

Programma :

  • Richard Wagner, Ouverture uit Lohengrin
  • Giovanni Gabrieli, Canzoni e Sonate per sonar con ogni sorte de instrumenti (selectie) (arr. Michel Tabachnik)
  • Iannis Xenakis, Terretektorh
  • György Ligeti, Lontano

Praktische info :

Brussels Philharmonic & Slagwerk Den Haag: In the middle of Xenakis
Vrijdag 20 november 2015 om 20.00 u en om 21.30 u
Eskimofabriek - Gent


Meer info : www.debijloke.be, www.brusselsphilharmonic.be en www.slagwerkdenhaag.nl
------------------------------
Brussels Philharmonic : In the middle of Xenakis
Zaterdag 21 november 2015 om 20.00 u
Concertgebouw - Brugge


Meer info : www.concertgebouw.be en www.brusselsphilharmonic.be

Elders op Oorgetuige:
Surround!-festival in Brugge: muziek zoals je die (nog) niet kent, 15/11/2015

Luister alvast naar Iannis Xenakis' Terretektorh



En Ligeti's Lontano

13:24 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

24/11/2014

Hedendaagse muziek voor contrabas met Robert Black in Logos

Robert Black Dit concert voor contrabas solo verenigt werk van oude meesters als J.S. Bach, Domenico Gabrieli met hedendaagse composities van Giacinto Scelsi, Elliott Carter, Iannis Xenakis, Somei Satoh, Kate Moore en Robert Black zelf. Robert Black, stichtend lid van Bang On A Can All Stars, promoot de contrabas als solo instrument. Hij exploreert de klankmogelijkheden van de contrabas en onderzoekt de verschillende manieren waarop dit instrument bespeeld kan worden. Black spoort componisten aan om nieuw werk voor het instrument te creëren en hij gaat in dialoog met dansers, acteurs en kunstenaars. In zijn eigen werk zoekt hij niet enkel muzikaal nieuwe horizonten op. Voor Possessed, Blacks nieuwste project, trekt hij het ruige landschap van Utah in. Mis de doortocht van deze topcontrabassist in Logos niet!

Ter gelegenheid van dit concert geeft Oorgetuige 2 gratis tickets of 1 duoticket weg. Wil jij erbij zijn, stuur dan als de vliegende bliksem een mailtje naar christel@vastenavont.com. De gelukkige winnaars worden verwittigd per e-mail en de tickets zullen klaarliggen aan de avondkassa.

Praktische info :

Contrabasrecital Robert Black
Dinsdag 25 november 2014 om 20.00 u
Logos Tetraëder - Gent

Bomastraat 26-28
9000 Gent

Meer info : www.logosfoundation.org en www.robertblack.org

00:22 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

26/09/2014

Muzikale curiosa uit de 20ste eeuw voor strijktrio en pianokwartet

Norbert Rosseau Goeyvaerts String Trio en Jan Michiels duiken maandag de 20ste eeuw in en zetten o.a. de Gentse Norbert Rosseau (foto) en 'een speciale' Karel Goeyvaerts op het programma. Zowel het trio als Michiels zijn fan van 20ste-eeuwse muziek. De musici over Rosseau: "Vanmorgen hebben we met Jan gerepeteerd. Het pianokwartet van Rosseau is echt een geweldige ontdekking!"  Voor Goeyvaerts moeten de ochtend van het concert de nieuwsberichten (in verschillende talen) opgenomen worden voor de partituur die 's avonds op de pupiter staat. Voor wie iets nieuws wil ontdekken is dit een niet te missen concert. Voorts werk van: Skalkottas, Schönberg en Xenakis.

Hoogromantische expressie, dodecafonie, waanzinnige energie en muzikaal experiment uit de vorige eeuw. Goeyvaert trio en Jan Michiels zijn er wild van. Arnold Schönberg schrijft zijn expressief Strijktrio op. 45 nadat hij nipt aan de dood ontsnapte. Zijn leerlingen Nikos Skalkottas en Norbert Rosseau lopen in zijn voetspoor met dodecafonie en hoogromantische expressie. De jongere generatie kiest andere paden. Xenakis laat de strijkinstrumenten een waanzinnige energie produceren. Goeyvaerts experimenteert: hij geeft opdracht om op de dag van het concert een opname te maken van nieuwsberichten in verschillende talen. De musici moeten hier op ' inspelen' (toch houdt meestercomponist Karel Goeyvaerts de muzikale kwaliteit stevig in de hand).

Het twaalftoonssysteem leverde de basis voor Schönbergs prestige en invloed: hij slaagde er immers in om een systeem uit te werken dat tegelijk heel flexibel was en tegelijk door en door logisch. Voor de andere componisten op het programma zou Schönbergs twaalftoonssysteem op diverse manieren een oriëntatiepunt worden. Het meest letterlijk voor Nikos Skalkottas, die als student in Berlijn bij Schönberg compositie ging studeren. Het Strijktrio Nr. 2 schreef hij in 1935, kort na zijn terugkeer in Griekenland. Het draagt de sporen van zijn studie bij Schönberg: een doorgedreven gebruik van de twaalf tonen, een compacte schriftuur en voortdurend ontwikkelende motieven. Ook Norbert Rosseau zou zich de twaalftoonstechniek van Schönberg eigen maken en er in de jaren 1960 en 1970 - ruim na de dood van Schönberg - een heel persoonlijke invulling aan geven, zoals in het pianokwartet (1975).

Karel Goeyvaerts en Iannis Xenakis behoorden beiden tot de generatie die onmiddellijk na de Tweede Wereldoorlog een nieuwe impuls aan de hedendaagse muziek zouden geven, maar hun vertrekpunten waren anders: waar Goeyvaerts de twaalftoonstechniek van Schönberg als een evident vertrekpunt zag voor een nog veel meer doorgedreven rationele manier van componeren, zocht Iannis Xenakis iets gelijkaardigs in een heel andere hoek: algoritmes en complexe wiskundige structuren die een heel amorf, chaotisch kluwen van klanken konden kneden tot overrompelende sonore massa's. In het wat latere strijktrio Ikhoor (1978) zijn de chaotische elementen niet meer zo extreem (zo is er een regelmatige puls en zijn er herkenbare herhaalde motieven te horen) maar blijft Xenakis' fascinatie voor ruwe klank en een harde, strakke speelstijl onmiskenbaar. Ook Goeyvaerts' pianokwartet stamt uit een wat latere fase van zijn carrière. De strenge twaalftoonsprincipes had hij dan al een eindje achter zich gelaten en hij was vooral bezig met collage-achtige composities. Het Pianokwartet (1972) heeft een vrije, open structuur: het bestaat uit zeven verschillende segmenten waarvan de muzikanten de volgorde zelf mogen kiezen en waarvan de interpretatie afhankelijk is van verschillende vrijer te bepalen factoren. Goeyvaerts schrijft voor dat die segmenten gecombineerd moeten worden met een tape. Maar ook die is onderhevig aan de onvoorspelbare toevalsfactoren van het moment: de tape moet namelijk op de dag van het concert zelf worden gemaakt, aan de hand van fragmenten van radionieuwsberichten van die dag. Een instructie die maakt dat in een 'oude' compositie steeds minstens één aspect letterlijk zeer actueel zal zijn.

 Programma :

  • Norbert Rosseau (1907-1975), Pianokwartet 'opus posthumus'
  • Nikos Skalkottas (1904-1949), Strijktrio
  • Iannis Xenakis (1922-2001), Ikhoor
  • Karel Goeyvaerts (1923-1993), Pianokwartet met magnetofoon
  • Arnold Schönberg (1874-1951), Sechs kleine Klavierstücke - Strijktrio

Praktische info :

Goeyvaerts String Trio & Jan Michiels : Rosseau, Skalkottas, Xenakis, Goeyvaerts, Schönberg
Maandag 29 september 2014 om 20.30 u
(inleiding door Maarten Beirens om 19.45 u)
STUK - Leuven


Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be, www.stringtrio.net en www.michielsjan.be

Bron : tekst Maarten Beirens voor Novecento, september 2014

Extra :
Norbert Rosseau op nl.wikipedia.org en www.cebedem.be
Iannis Xenakis : www.iannis-xenakis.org, www.xenakis-ensemble.com en youtube
Iannis Xenakis (1922-2001): Mathematicus en filosoof, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Karel Goeyvaerts op www.matrix-new-music.be, www.cebedem.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
Twintigste editie Novecento met 7 concerten met muziek van de 20ste eeuw, 19/09/2014

18:12 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

06/09/2014

Berlijnse ensemble Kaleidoskop brengt hommage aan Rubens in Brussel

Solistenensemble Kaleidoskop Hoeveel mensen weten dat een kasseiweg nog altijd het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel verbindt met de residentie van de Nederlandse vorsten uit de zeventiende eeuw? Bozar Music peilt naar het verleden van de Kunstberg en begint zijn seizoen met een eerbetoon aan Peter Paul Rubens, een vaste bezoeker van het intussen vernielde Paleis op de Coudenberg. Als schilder aan het hof van de hertogen Albrecht en Isabella reisde Rubens door een snel veranderend Europa. BOZAR wijdt een muzikaal portret aan de 'tweede Titiaan' en daarvan brengt het Berlijnse ensemble Kaleidoskop het eerste deel.

Georg Nussbaumer - Gruppenbild mit Bach und Blitz (2011)
In dit werk zijn alle muzikale (en niet muzikale) elementen dan weer uiterst nauwkeurig beschreven. De strijkers mogen gedurende de zes minuten van het stuk slechts één boogstreek gebruiken. Ze moeten de lengte van hun strijkstok als het ware onderverdelen in vier stukken, één per minuut (de eerste en laatste minuut is er stilte). Van begin tot einde weerklinken alleen de toonhoogtes si mol, la, do en si, ook wel gekend als het B A C H motief (waarbij H voor si staat en B voor si mol). Daar houdt de link met Bach ook meteen op, want er is geen enkele muzikale ontwikkeling. Om de minuut is er een duidelijke cesuur die gepaard gaat met de bewuste 'Blitz', en op die momenten veranderen de instrumenten ook van noot. In dit geval is het echter de vraag of de strikte regels überhaupt gerealiseerd kunnen worden. Eén enkele boogstreek spreiden over vier minuten vereist van de uitvoerders een immense beheersing.

James Dillon - Traumwerk
"Wie wil droomwerken, moet alles door elkaar mengen." (A. Dürer)
James Dillon schreef in 1995 drie reeksen die elk 12 korte duo's bevatten onder de titel Traumwerk. In de eerste gebruikt hij twee violen, in de tweede gebruikt hij viool en klavecimbel. Dillon is een eigenzinnige componist, wiens muziek evenzeer door rigoureuze ritmische structuren als door briljante instrumentale virtuositeit wordt gekenmerkt. Vanaf zijn eerste muzikale experimenten (integratie van doedelzakensemble en rock) tot heden hebben zijn werken éénzelfde sterke energie en overtuigingskracht behouden.
De twee violen zijn in dit werk niet de meester en de leerling (hoewel ze af en toe dit rollenspel spelen), maar beiden zijn volwassenen en ze komen samen als volwassenen. Niet alleen vereisen beide partijen virtuoze capaciteiten op het vlak van intonatie, klankkleur en ritmische finesse, ook de aandacht voor elkaar is perfect wederkerig. Ze observeren elkaar met de intimiteit - maar ook met de precisie -van een danspaar."

Programma :

  • Georg Nussbaumer, Gruppenbild mit Bach und Blitz
  • Biagio Marini, Romanesca, Gagliarda e Corrente, Balletto, Gagliarda e Corrente
  • James Dillon, Traumwerk 1, Traumwerk 8, Traumwerk 3
  • Peter Philips, Pavana doloroso tregian
  • Girolamo Frescobaldi, Canzon Seconda à 4. Due canti e due bassi, Canzon Vigesimaprima à 5
  • Steuart Pincombe, Improvisatie
  • Iannis Xenakis, Kottos, Mikka
  • Nicolaus a Kempis, Symphonia

Praktische info :

Solistenensemble Kaleidoskop : Nussbaumer, Marini, Dillon, Philips, Frescobaldi, Pincombe, Xenakis, A Kempis
Dinsdag 9 september 2014 om 20.00 u
Voormalig Paleis van Brussel

Coudenberg - 10, Koningsplein
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.been www.kaleidoskopmusik.de

Extra :
Georg Nussbaumer : georgnussbaumer.com
James Dillon op www.composers21.com, www.edition-peters.com en youtube
Review : James Dillon, Traumwerk Boek 1, nr. 1 en 2, Pieter Van den Brande op Kwadratuur.be, 9/10/2007
Steuart Pincombe : www.steuartpincombe.com
Iannis Xenakis : www.iannis-xenakis.org, www.xenakis-ensemble.com en youtube
Iannis Xenakis (1922-2001): Mathematicus en filosoof, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Avontuurlijke kamermuziek voor strijkers uit de drie Weense Scholen in Brugge, 10/01/2014

01:33 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

17/03/2014

Meg Stuarts dansproductie Built to Last nu te zien in Brugge

Built to Last In 'Built to Last' werkt Meg Stuart voor het eerst met bestaande, klassieke muziek. De geluidsopname, een historische metacompositie van muziekdramaturg Alain Franco, fungeert als een tijdsmachine. Elk van de muziekstukken, van Karlheinz Stockhausen, Iannis Xenakis, Ludwig van Beethoven, György Ligeti, Sergei Rachmaninov, Antonín Dvorák, Arnold Schönberg, Meredith Monk, Anton Bruckner, Gérard Grisey, Antoine Brumel & Perotinus, getuigt van een monumentaal karakter. Vijf performers reizen doorheen de geschiedenis van de dans - en mogelijk ook haar toekomst. Keer op keer kondigt een indrukwekkende, nieuwe wereld zich aan, waarin zij met de hulp van subtiele variaties in beweging een nieuw bewustzijn ontdekken: van de ruimte, de situatie, zichzelf en elkaar. Die voortdurende poging om overeind te blijven toont de mens in al zijn kwetsbaarheid. De titel 'Built to Last' lokt argwaan uit. Hoe kan je vandaag geloven in eeuwige waarden en universaliteit? Dingen worden gemaakt om weer stuk te gaan, net zoals wij verlangen naar het almaar herontdekken van onszelf.

Praktische info :

Meg Stuart / Damaged Goods & Münchner Kammerspiele : Built to Last
Donderdag 20 maart 2014 om 20.00 u
(Inleiding door Gloria Carlier om 19.15 u )
Concertgebouw - Brugge

't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be

01:10 Gepost in Concert, Dans, Muziek | Permalink |  Facebook

15/11/2013

Percussieconcert met Bach, Cage, Xenakis en Reich in Amuz

Iannis Xenakis Contrapunt is letterlijk zoiets als noot tegen noot. Drie slagwerkers van deFilharmonie slaan de stokken in elkaar voor een contrapuntisch programma waarin elke noot een ferme pets geeft op een andere. Bach staat op hun lijstje, als schaakmeester van het stemmenspel. Maar ook recentere componisten als Xenakis (foto), Reich en Cage wisten dat goede muziek alleen klopt als alles tikt.




Programma :

  • Johann Sebastian Bach, Fuga uit Prelude en fuga in D, BWV 532
  • John Cage, Amores (1943)
  • Iannis Xenakis, Okho (1989)
  • Steve Reich, Electric Counterpoint, voor percussie en tape (1987)

Praktische info :

Jaume-Blai Santonja Espinos, Manuel Martinez Navarro & Pieterjan Vranckx : Bach, Cage, Xenakis, Reich
Zondag 17 november 2013 om 11.00 u
AMUZ - Antwerpen

Kammenstraat 81
2000 Antwerpen

Meer info : www.amuz.be en www.defilharmonie.be

Extra :
John Cage : www.johncage.info en youtube
John Cage at Seventy: An Interview, Stephen Montague (1985) op UbuWeb Papers
John Cage Online : links compiled by Josh Ronsen
John Cage (1912 - 1992) : Goeroe of charlatan ?, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Iannis Xenakis : www.iannis-xenakis.org, www.xenakis-ensemble.com en youtube
Iannis Xenakis (1922-2001): Mathematicus en filosoof, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Steve Reich op www.stevereich.com, en.wikipedia.org, www.boosey.com en youtube
Steve Reich (1936 - ) : Groot minimalist op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Musiques Nouvelles speelt Steve Reich in Bozar, 30/04/2012


Beluister alvast Iannis Xenakis' Okho

12:51 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

11/10/2013

Ralph van Raat & Ramon Lormans : piano versus slagwerk in de 20ste eeuw

Ralph van Raat Experiment met piano en slagwerk leidde tot een wereld boordevol nieuwe klanken in de vorige eeuw. Ralph van Raat (foto) en Ramon Lormans steken opnieuw het vuur aan de lont in een explosief concert.  Boulez voegt een extreem expressief en demonisch toccata toe in zijn eerste pianosonate. Xenakis evoceert in Rebonds een primitieve oerkracht: hyper-energetisch en luid. En in Guero van Lachenmann vervaagt de grens tussen piano en slagwerk; er is niet één vertrouwd pianogeluid te horen. In Kontakte vernieuwt Stockhausen het repertoire voor mixed media door piano en percussie te combineren met tape. Beleef de live uitvoering van vier mijlpalen uit de 20ste eeuw, het wordt een spannend avontuur!

Hamertjes beuken op snaren, vingers hameren op toetsen. Vergeet de zijdezachte akkoorden en fluwelen melodieën. De piano, voor wie daar nog mocht aan twijfelen, is in wezen een percussie-instrument. Aan het begin van de 20ste eeuw kozen componisten als Béla Bartók en Sergei Prokofiev in hun pianowerken dan ook met succes voor het benadrukken van die percussieve kwaliteit, wat perfect aansloot bij de zoektocht van hun generatie naar expressieve, energieke en allesbehalve behaaglijke muzikale elementen. Dat paste in een bredere interesse voor het doorgedreven gebruik van klank als element op zich. Daarbij hoorden ook zogenaamde alternatieve speeltechnieken en geleidelijk aan werd het hele palet van mogelijkheden op elk instrument van binnenuit herdacht.

Dat nadenken over klank als zelfstandig gegeven, plus alle mogelijke experimentele benaderingen die daarbij horen, kreeg een veel radicalere invulling na de tweede wereldoorlog. Getuige daarvan dit concert, dat de verwantschap tussen piano en percussie exploreert en systematisch het hele klankenspectrum van 'zuivere' pianoklank tot 'zuivere' percussie aftast, met bovendien een verzoenende rol voor de elektronica in Karlheinz Stockhausens Kontakte. Vanuit die optiek blijken de raakvlakken tussen beide instrumentenfamilies plots minstens zo boeiend als de verschillen.

De aandacht voor klank als een element op zich heeft een heel primaire zintuiglijke dimensie. Vandaar ook dat 'opgaan in de klank' veel te maken heeft met muzikale heftigheid: plastische akkoorden en luide intensiteit overweldigen de luisteraar. Het sterkst voel je dat in werken die de onderdompeling in de klank totaal maken, waarbij je als het ware de trillingen van de muziek in al je vezels voelt. Rebonds A+B (1987-89) van Iannis Xenakis zoekt die ervaring op in wat je nog best kan omschrijven als een percussief sjamanistisch ritueel. Rebonds is kenmerkend voor de latere werken van Xenakis. Na een periode van architecturaal ontworpen texturen, het gebruik van wiskundige systemen en denken in grote klankmassa's, keerde hij terug naar de asymmetrische, energieke ritmische patronen zoals die ook in de traditionele muziek van Centraal Europa te vinden zijn. Obsessieve herhalingen en rituele concentratie staan ten dienste van een barbaarse energie (die niettemin zeer nauwkeurig uitgeschreven is). Het maakt van Rebonds ook het meest 'zuivere' percussieve stuk.

Daar tegenover staat de al even 'zuivere' pianistiek van de Eerste Pianosonate (1946) van Pierre Boulez. Op dat moment was de zeer jonge Boulez (hij was nog maar 21 toen hij deze sonate componeerde) sterk onder de indruk van de muziek van Anton Webern. Van hem nam Boulez de voorkeur over voor een heel compact, zuinig gebruik van muzikaal materiaal. In het eerste deel van de Sonate bestaat dat uit vier zeer beknopte elementen: een stijgende kleine sext, een appogiatura, een geïsoleerde noot en een arpeggio. Die vier basisbestanddelen verschijnen meteen in de eerste maat van het stuk en duiken steeds weer op in de loop van dat eerste deel, afgewisseld met toccata-achtig materiaal. Het tweede deel wordt gedomineerd door twee andere elementen die veeleer meerstemmig gedacht zijn. Ondanks alle pianistieke vingervlugheid, is de suggestie van percussie nooit veraf. Musicoloog en pianist Charles Rosen vergeleek de heldere klank van dat tweede deel met die van een vibrafoon, als contrast met het meer droge 'xylofoon-achtige' van het eerste deel.

Alle verwijzingen naar de piano als percussie-instrument zijn natuurlijk pogingen die vooral het karakter van een specifiek klankideaal op de piano proberen te omschrijven. Voor een echte, letterlijke stap naar de piano als percussie-instrument kunnen we dan weer terecht bij Helmut Lachenmann. Deze Duitse componist voelde het als zijn plicht om ten gronde na te denken over de middelen waarmee hij muziek wilde maken. Na de relatieve abstractie van de generatie van Boulez en Stockhausen, zocht hij een herbronning in een doorgedreven herdenken van de speel- en klankmogelijkheden van muziekinstrumenten. Zijn uitspraak: "Muziek componeren is: een instrument bouwen" moet daarbij niet letterlijk worden genomen, maar leverde wel een reeks werken op waarin alle conventionele klanken gebannen zijn en enkel alternatieve speeltechnieken aan bod komen. Zo is Guero (1969) een pianowerk waarin de pianist geen enkele keer een toets indrukt. Een guero is een percussie-instrument van Latijns-Amerikaanse oorsprong met een geribbeld klanklichaam waarover met een stok heen en weer bewogen wordt, wat een scherp, raspend geluid oplevert. Op dezelfde manier wordt de pianist aanbevolen over de piano te wrijven: met de vingernagels langs de randen van de toetsen, over de stemschroeven en op de gedempte snaren. Het resultaat is een uitgekiend palet van raspende en ratelende klanken. De partituur die Lachenmann hiervoor maakte, gebruikt grafische elementen met gekromde lijnen en zwarte en witte bolletjes die aangeven in welke richting de pianist moet bewegen, hoe snel dat gaat, in welk register (hoog, midden of laag) en welk deel van het klavier of van de snaren er aangewreven moet worden. Spectaculair, radicaal en voor de argeloze toeschouwer die een 'normaal' pianowerk verwacht misschien zelfs wat schokkend, maar Lachenmann neemt zijn keuze om het hele klanklichaam van de piano maximaal te benutten bijzonder ernstig en verwerkt het materiaal in Guero heel nauwkeurig in een zeer heldere structuur.

Het terrein bij uitstek waar er werd geëxperimenteerd met klank en waar klank letterlijk volledig nieuw kon worden gefabriceerd, was de elektronische studio. Daar konden componisten rechtstreeks werken met componenten van klank en zo vanaf nul volledig nieuwe klanken vormgeven en ordenen. In de jaren 1950 was elektronica echter nog een vrij statisch medium. Maanden arbeidsintensief werk in de studio leverden vaak maar enkele minuten tape op. Een dergelijke tape afspelen was ook iets heel anders dan contact met levende muzikanten - het blijft een vreemde ervaring om in een concertzaal naar een bandrecorder en twee luidsprekers te zitten luisteren. De stap naar een combinatie tussen de brave new world van de elektronische klanken en live muzikanten op conventionele instrumenten, lag dan ook voor de hand. Het idee om muzikale gelijkenissen en verschillen tussen die twee klankbronnen te maken kon niet uitblijven en met Kontakte realiseerde Karlheinz Stockhausen er meteen één van de meest begeesterende voorbeelden van. Stockhausen, die tot dezelfde generatie van radicale vernieuwers behoorde als Pierre Boulez, had al enkele jaren de leiding over de toonaangevende elektronische studio van de WDR in Keulen wanneer hij aan Kontakte (1960) begon. De ervaring met elektronische middelen opende de aandacht voor de mogelijkheden om klanken met verschillende kleuren en verschillende kwaliteiten te maken en die kwaliteiten als muzikale leidraad te gebruiken.

De moeilijkheid in Kontakte bestaat er vooral in om de starre tape te verzoenen met de flexibiliteit van live muzikanten. Stockhausen maakte dan ook twee versies van het werk, een zuiver elektronische compositie waarin alle materiaal op tape staat en de live-versie waarin een tape wordt gecombineerd met live piano en percussie. De muzikanten krijgen op hun partituur een benaderende grafische weergave te zien van de elektronische klanken, zodat ze de timing van hun partijen (die in traditioneel notenschrift zijn) erop kunnen afstemmen. Stockhausen schept hier een continuüm van klankkwaliteiten waarin piano, slagwerk en elektronica tot een veelzijdige textuur versmelten: de meer heldere, resonante elektronische klanken sluiten aan bij het timbre van de piano, de drogere korte klanken bij de percussie, de ruischtige klanken bij de metalen percussie en ook de raakvlakken tussen percussie en piano worden afgetast. De muziek legt daarbij een traject af van een donkere klankwereld in het begin tot een open, heldere klankwereld aan het slot. Die reis van donker naar licht (de esoterische inslag van Stockhausen zou in de daaropvolgende jaren steeds nadrukkelijker naar voor komen) brengt een grote spankracht mee, die het zuiver technische gehalte van de compositie - het huzarenstukje om live en opgenomen klanken te coördineren - ver overstijgt.

Programma :

  • Pierre Boulez, Pianosonate nr. 1
  • Helmut Lachenmann, Guero
  • Iannis Xenakis, Rebonds A+B
  • Karlheinz Stockhausen, Kontakte

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ralph van Raat & Ramon Lormans : Boulez, Lachenmann, Xenakis, Stockhausen
Maandag 14 oktober 2013 om 20.30 u
(Inleiding door Maarten Beirens om 19.45 u)
Kunstencentrum STUK - Leuven
Naamsestraat 96
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be

Bron : Programmatoelichting Maarten Beirens voor Novecento

Extra :
Nieuwe klanken vanaf nul, Maarten Beirens op www.staalkaart.be
Helmut Lachenmann op composers21.com en youtube
Thinking About Helmut Lachenmann, Dan Albertson op www.lafolia.com, november 2004
Gegen die Vormacht der Oberflächlichkeit, Interview met Helmut Lachenmann, Claus Spahn in Die Zeit, 29/04/2004
Iannis Xenakis : www.iannis-xenakis.org, www.arsmusica.be, www.xenakis-ensemble.com en youtube
Iannis Xenakis (1922-2001): Mathematicus en filosoof, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Karlheinz Stockhausen : www.stockhausen.org en youtube
Karlheinz Stockhausen, een unicum als componist, Sebastian op duits.skynetblogs.be, 9/12/2007
Klankbeeldhouwer Karlheinz Stockhausen, Hellen Kooijman op www.computable.nl, 8/06/2001

Elders op Oorgetuige :
Novecento 2013 : onbekende muzikale pareltjes en mijlpalen die richting gaven aan de muziekgeschiedenis, 22/09/2013

Beluister alvast Iannis Xenakis' Rebonds, uitgevoerd door Ramon Lormans



en Helmut Lachenmanns Guero

17:39 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

18/03/2013

Danel Kwartet combineert Fafchamps met twee Belgische creaties en twee klassiekers uit de 20ste eeuw

Jean-Luc Fafchamps Het strijkkwartet is het perfecte archetype van de klassiek - romantische kamermuziek. Dit zeer dynamische genre blijft ook hedendaagse componisten inspireren. De evolutie in de elektronica zorgde de voorbije d ecennia voor ongekende compositiemogelijkheden, een trend die ook hoorbaar is in het hedendaagse kwartet. Jean-Luc Fafchamps (foto) gebruikt in Kh(à') elektronica om een koude en vijandige sfeer op te roepen die fel contrasteert met de intimiteit van het klassieke strijkkwartet. Het Danel Kwartet combineert op het kwartet van Fafchamps met twee Belgische creaties (Karen Tanaka en Camden Reeves) en twee klassiekers uit de 20ste eeuw: Dusapin en Xenakis.

Sinds 1991 heeft het Quatuor Danel een plaats weten te veroveren op de internationale concertpodia en behaalde het prestigieuze prijzen op de wedstrijden van Evian, Sint-Petersburg (Sjostakovitsj) en Londen. Het ensemble blijft trouw aan zijn oorspronkelijke doelstellingen: het werpt steeds weer een nieuwe blik op het repertoire van Haydn tot nu , en wordt daarin gesteund door musici die de geschiedenis van het strijkkwartet bepaalden. Met meer dan 80 concerten per jaar reist het Quatuor Danel naar de grootste internationale concertzalen en kamermuziekfestivals. Het Quatuor Danel legt zich in het bijzonder toe op de nieuwe muziek door samen te werken met componisten als Wolfgang Rihm, Helmut Lachenmann, Bruno Mantovani, Pascal Dusapin, Nicolas Bacri, Jonathan Harvey, Sofia Gubaidulina, Benoît Mernier en Jean-Luc Fafchamps.

Camden Reeves over 'Dactylozooid Complex' : "Wat zijn dactylozoïden, en wat hebben ze met muziek te maken? Dactylozoïden zijn lange verdedigingspoliepen, gewapend met dodelijke netelcellen. Ze maken deel uit van de ongewervelde zeedieren, een groep waartoe ook de kwallen, de staatkwallen en de millepora's behoren.
Met muziek hadden ze tot voor kort niets te maken...
Wat interessant is aan deze organismen is de ontologische vraag die ze oproepen. Valt elke kolonie, elk complex geheel, samen met één enkel individu ofwel met verscheidene individuen? Op veel vlakken gedragen ze zich als één enkel organisme: ze bewegen en voeden zich alsof ze één enkel lichaam zijn. Maar op andere vlakken doen ze dat niet. Sommige celsoorten zijn zo gespecialiseerd en gesegmenteerd (voor functies als eten, prikken en zich voortbewegen) dat ze van de ene naar de andere kolonie kunnen migreren. Een strijkkwartet functioneert op gelijkaardige wijze. Een eenheid, vier individuen: samen, en toch vrij.
Dactylozooid Complex is de tegenhanger van mijn eerste strijkkwartet, Fireworks Physonect Siphonophore. De compositie omvat drie muzikale kolonies, die elk uit hetzelfde eenvoudige muziekmateriaal zijn opgebouwd en dezelfde basisstructuur volgen. Hun tijdsdimensie en -strategieën zijn echter radicaal verschillend.
De creatie van Dactylozooid Complex door het Quatuor Danel vond plaats op 18 februari 2011 in de Manchester Grammar School."

Pascal Dusapin - Quatuor N° 4
Pascal Dusapin vatte zijn Vierde strijkkwartet (december 1996 - mei 1997) enigszins op als een dagboek, waarin men niet zozeer de openbaring van een intiem gevoelsleven kan vinden dan wel het relaas van gebeurtenissen die op het moment van de compositie plaatsvonden (en in het bijzonder feiten uit de internationale politieke actualiteit). Zoals de 24 stukken van Time zones een veelzijdig parcours uitstippelden – in een spel van toenadering en verwijdering zonder echte chronologie – zo kan men het Vierde strijkkwartet zien als een muzikale ruimte tussen herinnering en prospectie. De referentie aan Beckett, in de vorm van een kort citaat uit Murphy op het einde van de partituur, roept die ononderbroken pendelbeweging op, waarvan het enige doel is de aandacht te vestigen op de vele interpretatiemogelijkheden van materiaal dat op algoritmen is gebaseerd. Via zowel opstapeling als terugschakeling verkent het muzikale discours de combinatorische formule: ze is " l'art ou la science d'épuiser le possible, par disjonctions incluses" - zo beschrijft Deleuze, die andere denker waarnaar Dusapin graag verwijst, het werk van Beckett. Terwijl het klankweefsel compacter wordt en de breuken krachtiger, vormen er zich sterk gepolariseerde individuele lijnen die tot harmonische blokken versmelten. Over de hele lijn bestrijkt Quatuor n°4 hetzelfde muziekmateriaal, in één enkel compositiedeel waar individuele en collectieve passages elkaar afwisselen.

Iannis Xenakis - Tetras
Tetras is opgedragen aan het beroemde Arditti Quartet. Het is een van de meest spectaculaire composities uit het strijkkwartetrepertoire. Meer nog dan de atletische prestatie van de uitvoerders, is het de kracht van de gebalde schriftuur die ontzag afdwingt. De luchtigheid die het strijkkwartetrepertoire traditiegetrouw kenmerkt, ruimt plaats voor de typische globaliteit van Xenakis' stijl. De Griekse titel refereert aan het cijfer vier, maar uit de partituur blijkt dat de vier strijkers eigenlijk vier-in-één zijn.

Jean-Luc Fafchamps over Lettre Soufie : Kh(à') (Esquif) : " Met dit nieuwe werk zet ik de compositie van mijn cyclus Les Lettres Soufies voort, een weids project dat ik in 2000 aanvatte en dat 28 composities omvat waarvoor ik vrij inspiratie putte uit de symbolen van de soefimystiek. Elke 'Letter' is een meditatie over de grenzen van het bewustzijn en de parodoxale aspecten van de tijd, en bevat gelijkenissen met de andere werken uit de cyclus, meer bepaald op het vlak van materiaal, formele verhoudingen, stijl, betekenis of instrumentale bezetting. Kh(à)', de vijftiende steen van mijn compositorische bouwwerk, maakt deel uit van die Lettres waarin elektronica is verwerkt. De andere Lettres met elektronica zijn Z1 (Za') voor altviool en piano, Z3 (Dhàl) voor trombone en S2 (Thà') - Ivraie - voor een ensemble van 11 muzikanten.
Voor de compositie van Kh(à') ben ik uitgegaan van de confrontatie van de intimiteit en de diepte van het strijkkwartet met een vijandige, woelige elektronicaomgeving. De kolkende, tumultueuze klanken trachten de concentratie van de kamermuziek uit elkaar te drijven. Een schuitje (‘esquif'), verloren in het midden van de woeste oceaan, biedt koppig weerstand om zich niet te laten opslorpen door de hem omringende chaos, en waagt zijn kans om de troebele wateren over te steken. Kh(à') is als een droom over een oversteek.
De compositie brengt twee schijnbaar onverzoenbare werelden samen. Maar inderdaad, het strijkkwartet integreert en transformeert onophoudelijk de hem omringende geluiden en klanken: het is immers uit de chaos dat het zijn kracht en samenhang haalt."

De elektronica in Lettre Soufie : Kh(à') (Esquif) wordt gerealiseerd in samenwerking met het Centre Henri Pousseur. De creatie van het werk vond plaats op 28 november 2012 op het festival Transit (Leuven) en was in handen van het Quatuor Danel en het Centre Henri Pousseur.

Karen Tanaka over Metal Strings : "De titel Metal Strings verwijst naar de speed metal, een genre uit de rockmuziek dat ik de laatste jaren vaak beluister. Ik hou van de explosieve energie van deze populaire muziek. In vroegere werken ging ik al op zoek naar een volle, snelle en metaalachtige klank: Wave Mechanics (1994), Wave Mechanics II (1994) en Metalic Crystal (1994-95). In het strijkkwartet Metal Strings heb ik dat uitgangspunt verder uitgewerkt."

Programma :

  • Camden Reeves, Dactylozooid Complex (2011) (Belgische creatie)
  • Pascal Dusapin, Quatuor N° 4 (1997)
  • Iannis Xenakis, Tetras (1983)
  • Jean-Luc Fafchamps, Lettre Soufie : Kh(à') (Esquif) (2012)
  • Karen Tanaka, Metal Strings (1996) (Belgische creatie)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Quator Danel : Pascal Dusapin, Camden Reeves, Iannis Xenakis, Karen Tanaka, Jean-Luc Fafchamps
Dinsdag 19 maart 2013 om 20.00 u
(Inleiding door Camden Reeves om 19.15 u )
Théâtre Marni - Brussel
De Vergniesstraat 25
1050 Elsene

Meer info : www.arsmusica.be en www.quatuordanel.eu

Extra :
Camden Reeves : www.camdenreeves.com
Pascal Dusapin op en.wikipedia.org, brahms.ircam.fr en youtube
Iannis Xenakis : www.iannis-xenakis.org, www.arsmusica.be, www.xenakis-ensemble.com en youtube
Iannis Xenakis (1922-2001): Mathematicus en filosoof, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Jean-Luc Fafchamps op www.compositeurs.be en youtube
Karen Tanaka op www.chesternovello.com en youtube

Elders op Oorgetuige :
Play Time : Ars Musica en de speeltuin van de hedendaagse muziek, 4/03/2013

Beluister alvast het eerste deel uit Iannis Xenakis' Tetras

10:18 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

15/03/2013

Hinkelspel, het ietwat gekke maar genereuze en gewaagde project van Ars Musica 2013

Maison de la Création "De verbeelding vrij spel laten". Dat staat te lezen op de website van het Maison de la Création. We hoeven niet langer te zoeken: dit moet de plaats zijn waar Hinkelspel doorgaat, het ietwat gekke maar ook genereuze en gewaagde project van Ars Musica 2013.

Hinkelspel is als een grote doos vol verrassingen: twee uur lang zijn een veertigtal korte muziekstukken te horen in de vele ruimten van het Maison de la Création. Je kan er muzikanten of componisten tegen het lijf lopen, voor of na een paar muziekstukjes te hebben beluisterd, bewonderd of verafschuwd. Alle kanten gaan die composities uit, maar ze hebben wel één ding gemeen: ze verrassen je - een beetje, matig of enorm - doordat ze, net als bij een hinkelspel, van het ene vak naar het andere springen, de ene wereld in en de andere uit, om uiteindelijk in het paradijs of de hel terecht te komen. Net als in een spel - het thema van Ars Musica 2013 is niet voor niets 'Play time' - moet je van risico houden en samen met de andere spelers "deelnemen, ervaringen delen en uitwisselen, een spoor volgen, voor jezelf maar ook met de anderen", zoals ze dat in het Maison de la Création zo mooi uitdrukken...

Op het programma werken van Baudouin de Jaer, Luc Brewaeys, Conlon Nancarrow, Jonathan Harvey, Diana Rotaru, Yii Kah Hoe, Luciano Berio, Pierre Boulez, Fausto Romitelli, Thierry De Mey, Claude Ledoux, Philippe Manoury, José Maurício Nunes, Iannis Xenakis, György Ligeti, Bernard Cavanna, François Bernard Mache, Gerard Pesson, Giacinto Scelsi, György Ligeti, John Adams, John Cage, Mauricio Kagel, Sylvain Lemêtre, Toru Takemitsu, Yan Maresz, Joji Yuasa, Benoît Mernier, Baudouin Oosterlinck, Hans Werner Henze, …
Installaties:  Arnaud Eeckhout & Sébastien Herickx, Nicolas D'Alessandro

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ars Musica : Hinkelspel
Zaterdag 16 maart 2013 om 16.00 u en om 20.00 u
Maison de la création - Centre culturel Bruxelles Nord

Emile Bockstaelplein
1020 Brussel

Meer info : www.arsmusica.be en www.maisondelacreation.org

Elders op Oorgetuige :
Play Time : Ars Musica en de speeltuin van de hedendaagse muziek, 4/03/2013

20:30 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook