19/11/2015

Het Collectief overschouwt honderd jaar Europese kamermuziek met Brahms, Schönberg en Ligeti

György Ligeti Met een van de laatste werken van Johannes Brahms als vertrekpunt overschouwt Het Collectief honderd jaar Europese kamermuziek. Het is enigszins verbazend dat het œuvre van deze oude, bezadigde romanticus ook jonge avant-gardisten als Arnold Schönberg inspireerde tot composities als de Kammersymphonie. Die onstuimige, uit zijn voegen barstende brok hoogromantiek zette anno 1906 de hele westerse muziekesthetiek op losse schroeven. Maar ook de latere generaties lieten Brahms niet los. In 1982 schreef de Hongaar György Ligeti (foto) een hoorntrio ter ere van de meester. Traditie en moderniteit gaan in dit werk op een lichtjes ironische manier hand in hand.

Het 'Hoorntrio' (1982) van Ligeti (1923-2006) gaat nog een stap verder: hier wordt een nieuw, verfrissend avant-garde gecreëerd door op een licht ironische manier een synthese te maken van de barokmuziek, de muziek van Brahms, maar ook de Midden-Europese volksmuziek.

Je zou Ligeti's Trio als een terugkeer naar het verleden kunnen beschouwen, al zegt de componist zelf: "Er is een zeker conservatisme, niet in de zin van het eclectische neoromantische en neo-expressionistische, ook niet in de zin van Stravinsky's neoclassicisme. Maar het omgaan met het verleden is voor mij niet meer gebaseerd op het gebruik van het citaat of de allusie zoals in de opera Le grand Macabre. Dat is voorbij. Het Trio is een synthese". Met synthese wil Ligeti zeggen dat de aanzet tot een compositie vanaf nu steeds gebeurt vanuit de vaststelling, de samenvatting, de catalogus van het reeds bestaande. Daaraan voegt hij zijn eigen zienswijze toe. Dat kan leiden tot het oproepen van een zekere nostalgie, tot het gebruik van klassieke vormschema's, tot het maken van syntheses van alle (hem bekende) middelen binnen een bepaalde expressie (voor Ligeti is dat dan heel specifiek het lamento bijvoorbeeld). Ligeti gaat zover dat hij alle genres muziek uit de meest diverse culturele kringen in zijn synthese wil betrekken: ook de volksmuziek en de niet-europese muziek horen erbij. Hij spreekt van de synthese als keuze in de grote verzameling van niet samenhangende culturele elementen. Hij kiest voor "what fits my musical needs. Ik maak mijn eigen muziek, een nieuwe muziek, maar ik verloochen de traditie niet, ik voel mij eerder als haar erfgenaam. Mijn muziek is persoonlijk, maar stelt geen verandering in de traditie voor. Voor mij tellen enkel het niveau, de originaliteit en de emotionele intensiteit. In de hoop geen eclecticus te zijn, schrijf ik onreine muziek. Ik word geïnspireerd door een groot aantal muzikale en buitenmuzikale bronnen: literatuur, verschillende culturele tradities, de dagelijkse politiek, enz. Dat vindt allemaal indirect ingang in mijn componeren."

Na zijn zware ziekte rond 1980 verlegt Ligeti enkele accenten in zijn esthetiek, wat zeker niet wil zeggen dat hij niet aansluit bij zijn vroegere muziek. Hij knoopt nauwer aan bij de muziek van het verleden, hij stelt geen enkele avant-garde- of vernieuwende eis meer. Zijn muziek is hierdoor expressieve zelfbelijdenis. De biografische elementen worden explicieter gesteld. Hij aanvaardt ziekte en ouder worden, hij zegt de dood niet meer zo sterk te vrezen. Toch beheerst de dood de hoekdelen van het Trio voor viool, hoorn en piano.

Het eerste deel gaat uit van de beginakkoorden van Beethovens pianosonate Les Adieux, de zogenaamde hoornkwinten. Het afscheid is een verwijzing naar de dood. Alleen al in de bezetting zit een tweede verbinding met de romantiek: het grote en enige voorbeeld voor deze kamermuziekbezetting is het Hoorntrio van Johannes Brahms. Maar inhoudelijk grijpt Ligeti niet naar Brahms terug. In het tweede deel Vivacissimo, molto ritmico komen aksak-ritmes voor, wat Bartok het Bulgaarse ritme noemt. Ligeti gaat hoe langer hoe meer werken met etnische inspiratie, wat reeds voorkwam in Hungarian Rock voor klavecimbel. Hij vindt een hernieuwde interesse in de Hongaarse volksmuziek, die hij in de jaren vijftig ontkende. De etnische inspiratie is mondiaal: ook folklore van de Caraïben is in dit deel aanwijsbaar.

Na het derde deel Alla Marcia, is de finale Lamento getiteld, weer een historische verwijzing. De Lamento idee komt in vele recente stukken terug: in de zesde piano-étude Automne à Varsovie, in het tweede deel van het Pianoconcerto. Maar het allereerste lamento ostinaat is te vinden in de Ricercare - Omaggio a Frescobaldi uit de Musica Ricercata. Bepaalde ideeën blijven bij Ligeti zeer lang gisten, eer ze (weer) aan de oppervlakte komen en muzikaal uitgewerkt worden. Het lamento heeft op zijn beurt een aantal historische voorbeelden: Monteverdi (Lamento d'Arianna), Purcell (Dido and Aeneas), Gesualdo da Venosa (Moro Lasso), de middeleeuwse planctus en de déploration in de renaissance, en verder bij Bach, Haydn, Mozart en Beethoven. Lamento's komen ook voor in de traditionele volksmuziek, waar het zingen voor de afgestorvene een belangrijk gegeven is. Ligeti refereert aan de Andaloesische cante jondo, aan de Roemeense Bocet, de klaagzang van de vrouwen en aan begrafenisliederen uit Transsylvanië. Centraal in zijn lamento staat een diatonisch chromatische dalende lijn als een ostinato, dat vanuit de piano steeds sterker en aangrijpender wordt en tenslotte de twee medespelers meesleept in de ostinato ontwikkeling. Wat de instrumenten ook pogen te ondernemen om in steeds hogere regionen het ostinato van zich af te schudden, het laat hen niet los. Ligeti laat het ostinato in vele varianten horen in de piano en combineert het met een akkoordmotief in de viool, dat afgeleid is uit de hoornkwinten van het eerste deel.

Praktische info :

Het Collectief : Brahms, Ligeti, Schönberg
Donderdag 26 november 2015 om 20.00 u
Miryzaal - Conservatorium Gent


Meer info : www.debijloke.be en hetcollectief.be

Extra :
György Ligeti : www.schott-musik.de en youtube
Györgi Ligeti (1923 - 2006): emotioneel scepticus, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl, juni 2006

Bron: tekst Yves Knockaert voor deSingel, september 2000

16:49 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

23/05/2015

Het Collectief met jonge Duitse sopraan Mirella Hagen in Sint-Niklaas

Mirella Hagen Het Collectief is in principe een vijfkoppig ensemble dat zich de jongste jaren van tijd tot tijd vergroot als het repertoire dat vraagt, zoals ook deze keer. Zij hebben ondertussen meermaals bewezen dat ze moeiteloos elke internationale standaard aankunnen. Hun concerten zijn van een dergelijke intensiteit dat ze het publiek als het ware bij het nekvel grijpen.

Aan het einde van zijn leven vond Leoš  Janáček (1854-1928) zijn inspiratie meer en meer in de kinderwereld. Zo schets hij in zijn 'Concertino'(1925), een miniatuur pianoconcerto waarin folklore en modernisme hand in hand gaan, een reeks naïeve tafereeltjes uit de dierenwereld. En ook in 'Říkadla'(1925) speelt Janáček de nostalgische kaart: deze bundel nonsensicale kinderrijmpjes uit Moravië wordt gezongen door de jonge Duitse sopraan Mirella Hagen (foto), die zichzelf begeleidt op een trommeltje...

Net als Janáček probeerde de Hongaar Béla Bartók (1881-1945) de folklore te verenigen met moderne muziekstijlen. In de 'Contrasten'(1938) is de invloed van de jazz bijvoorbeeld duidelijk voelbaar. Hij schreef dit trio immers voor twee van zijn beste vrienden: zijn landgenoot en sterviolist Joseph Szigeti en de Amerikaanse jazzklarinettist Benny Goodman.

Het 'Hoorntrio' (1982) van Ligeti (1923-2006) gaat nog een stap verder: hier wordt een nieuw, verfrissend avant-garde gecreëerd door op een licht ironische manier een synthese te maken van de barokmuziek, de muziek van Brahms, maar ook de Midden-Europese volksmuziek.

Je zou Ligeti's Trio als een terugkeer naar het verleden kunnen beschouwen, al zegt de componist zelf: "Er is een zeker conservatisme, niet in de zin van het eclectische neoromantische en neo-expressionistische, ook niet in de zin van Stravinsky's neoclassicisme. Maar het omgaan met het verleden is voor mij niet meer gebaseerd op het gebruik van het citaat of de allusie zoals in de opera Le grand Macabre. Dat is voorbij. Het Trio is een synthese". Met synthese wil Ligeti zeggen dat de aanzet tot een compositie vanaf nu steeds gebeurt vanuit de vaststelling, de samenvatting, de catalogus van het reeds bestaande. Daaraan voegt hij zijn eigen zienswijze toe. Dat kan leiden tot het oproepen van een zekere nostalgie, tot het gebruik van klassieke vormschema's, tot het maken van syntheses van alle (hem bekende) middelen binnen een bepaalde expressie (voor Ligeti is dat dan heel specifiek het lamento bijvoorbeeld). Ligeti gaat zover dat hij alle genres muziek uit de meest diverse culturele kringen in zijn synthese wil betrekken: ook de volksmuziek en de niet-europese muziek horen erbij. Hij spreekt van de synthese als keuze in de grote verzameling van niet samenhangende culturele elementen. Hij kiest voor "what fits my musical needs. Ik maak mijn eigen muziek, een nieuwe muziek, maar ik verloochen de traditie niet, ik voel mij eerder als haar erfgenaam. Mijn muziek is persoonlijk, maar stelt geen verandering in de traditie voor. Voor mij tellen enkel het niveau, de originaliteit en de emotionele intensiteit. In de hoop geen eclecticus te zijn, schrijf ik onreine muziek. Ik word geïnspireerd door een groot aantal muzikale en buitenmuzikale bronnen: literatuur, verschillende culturele tradities, de dagelijkse politiek, enz. Dat vindt allemaal indirect ingang in mijn componeren."

Na zijn zware ziekte rond 1980 verlegt Ligeti enkele accenten in zijn esthetiek, wat zeker niet wil zeggen dat hij niet aansluit bij zijn vroegere muziek. Hij knoopt nauwer aan bij de muziek van het verleden, hij stelt geen enkele avant-garde- of vernieuwende eis meer. Zijn muziek is hierdoor expressieve zelfbelijdenis. De biografische elementen worden explicieter gesteld. Hij aanvaardt ziekte en ouder worden, hij zegt de dood niet meer zo sterk te vrezen. Toch beheerst de dood de hoekdelen van het Trio voor viool, hoorn en piano.

Het eerste deel gaat uit van de beginakkoorden van Beethovens pianosonate Les Adieux, de zogenaamde hoornkwinten. Het afscheid is een verwijzing naar de dood. Alleen al in de bezetting zit een tweede verbinding met de romantiek: het grote en enige voorbeeld voor deze kamermuziekbezetting is het Hoorntrio van Johannes Brahms. Maar inhoudelijk grijpt Ligeti niet naar Brahms terug. In het tweede deel Vivacissimo, molto ritmico komen aksak-ritmes voor, wat Bartok het Bulgaarse ritme noemt. Ligeti gaat hoe langer hoe meer werken met etnische inspiratie, wat reeds voorkwam in Hungarian Rock voor klavecimbel. Hij vindt een hernieuwde interesse in de Hongaarse volksmuziek, die hij in de jaren vijftig ontkende. De etnische inspiratie is mondiaal: ook folklore van de Caraïben is in dit deel aanwijsbaar.

Na het derde deel Alla Marcia, is de finale Lamento getiteld, weer een historische verwijzing. De Lamento idee komt in vele recente stukken terug: in de zesde piano-étude Automne à Varsovie, in het tweede deel van het Pianoconcerto. Maar het allereerste lamento ostinaat is te vinden in de Ricercare - Omaggio a Frescobaldi uit de Musica Ricercata. Bepaalde ideeën blijven bij Ligeti zeer lang gisten, eer ze (weer) aan de oppervlakte komen en muzikaal uitgewerkt worden. Het lamento heeft op zijn beurt een aantal historische voorbeelden: Monteverdi (Lamento d'Arianna), Purcell (Dido and Aeneas), Gesualdo da Venosa (Moro Lasso), de middeleeuwse planctus en de déploration in de renaissance, en verder bij Bach, Haydn, Mozart en Beethoven. Lamento's komen ook voor in de traditionele volksmuziek, waar het zingen voor de afgestorvene een belangrijk gegeven is. Ligeti refereert aan de Andaloesische cante jondo, aan de Roemeense Bocet, de klaagzang van de vrouwen en aan begrafenisliederen uit Transsylvanië. Centraal in zijn lamento staat een diatonisch chromatische dalende lijn als een ostinato, dat vanuit de piano steeds sterker en aangrijpender wordt en tenslotte de twee medespelers meesleept in de ostinato ontwikkeling. Wat de instrumenten ook pogen te ondernemen om in steeds hogere regionen het ostinato van zich af te schudden, het laat hen niet los. Ligeti laat het ostinato in vele varianten horen in de piano en combineert het met een akkoordmotief in de viool, dat afgeleid is uit de hoornkwinten van het eerste deel.

Praktische info :

Het Collectief & Mirella Hagen : Janacek, Bartók, Ligeti
Vrijdag 29 mei 2015 om 20.00 u
Salons voor Schone Kunsten - Sint-Niklaas


Meer info : www.ccsint-niklaas.be en hetcollectief.be

Extra :
György Ligeti : www.schott-musik.de en youtube
Györgi Ligeti (1923 - 2006): emotioneel scepticus, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl, juni 2006

Bron: tekst Yves Knockaert voor deSingel, september 2000

20:49 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

29/06/2014

Toon Fret en Thomas Dieltjens spelen Kagel & Prokofjev in Leuven en Brussel

Mauricio Kagel Op vrijdag ontdek je tijdens Midis-minimes hoe de twintigste eeuw alle conventies, alle stilistische en formele barrières doorbrak, om zo het componeren opnieuw uit te vinden. Het festival begint de verkenning van deze periode op 4 juli met het duo Toon Fret (fluit) en Thomas Dieltjens (piano) in werken van Kagel (foto) en Prokofiev. De dag voordien hoor je hetzelfde programma in Leuven tijdens de Zomer van Sint-Pieter.

Mauricio Kagel (1931-2008) is één van de meest creatieve en veelzijdige hedendaagse componisten en het is door die veelzijdigheid ook vrij moeilijk om zijn muziek onder één noemer te vatten. Kagel begon zijn carrière in de late jaren 1950 en de vroege jaren 1960 in het spoor van de postseriële avant-garde, maar ontwikkelde al gauw een aanpak waarbij hij niet enkel de grenzen tussen theater, muziek, luisterspelen en film aftast (Kagel is ook een begenadigd cineast), maar het theatrale aspect ook echt in de muziek binnenbrengt. In de jaren 1960 maakte hij furore met wat sindsdien de musicologische vakterm 'instrumentaal theater' heeft meegekregen: composities die, hoewel ze voor een instrumentale bezetting zijn geschreven, wezenlijk enkel theatrale handelingen bevatten.

'Phantasiestück' (1987-88) voor fluit en piano biedt een mooi staaltje van het zogenaamde 'instrumentale theater' waarvoor Kagel beroemd is geworden. De titel verwijst onmiskenbaar naar de negentiende-eeuwse muziek, in het bijzonder naar die van Robert Schumann. Naast de vrij opgevatte vorm en het quasi geïmproviseerde karakter zijn er inderdaad heel wat stilistische verwijzingen naar het romantische idioom. De term 'Fantasia' is al sinds de vroegste voorbeelden van instrumentale muziek in de laat-renaissance de benaming van een compositie die los van duidelijke formele schema's is opgebouwd. Sindsdien is het een vrij vage term gebleven, een vlag die vele ladingen kan dekken, wat in de 19de eeuw (waar eerder de Duitse term 'Phantasie' opduikt) een nieuwe impuls krijgt, waar dit het terrein bij uitstek is waar componisten grillige, rapsodische muziek kunnen uitwerken. Een gelijkaardige grillige sfeer kenmerkt ook Kagels Phantasiestück. De fluit en de piano brengen divers thematisch materiaal aan, dat nooit echt ontwikkeld wordt. Er zijn twee mogelijke manieren om dit werk te brengen: enkel voor fluit en piano, of met een instrumentale begeleiding (klarinet, basklarinet, viool, altviool en cello). In dat laatste geval mogen enkel de fluit en de piano - de protagonisten van dit stuk - zichtbaar zijn; de andere instrumenten nemen plaats achter een doek. Deze nauwgezette zorg voor de scènische dimensie verraadt weer het alomtegenwoordige theatrale karakter in de muziek van Mauricio Kagel.

Programma :

  • Mauricio Kagel, Phantasiestück (1987-88)
  • Sergej Prokofjev, Sonate voor fluit en piano in D groot, op. 94 (1943)

Praktische info :

Toon Fret & Thomas Dieltjens : Kagel, Prokofjev
Donderdag 3 juli 2014 om 12.15 u
30CC/Schouwburg - Leuven

Bondgenotenlaan 21
3000 Leuven

Meer info : www.zomer-van-sint-pieter.be en www.hetcollectief.be
--------------------------------
Vrijdag 4 juli 2014 om 12.15 u
Koninklijk Conservatorium Brussel

Regentschapsstraat 30
1000 Brussel

Meer info : www.midis-minimes.be en www.hetcollectief.be

Extra :
Mauricio Kagel : www.mauricio-kagel.com, www.edition-peters.de, brahms.ircam.fr, UbuWeb Film (met de volledige versie van 'Match' en 'Antithèse.) en youtube
Mauricio Kagel, een inleiding..., Godfried-Willem Raes op www.logosfoundation.org
There Will Always Be Questions Enough. Mauricio Kagel in conversation with Max Nyffeler op www.beckmesser.de, 23/03/2000
'Lachen om de Dood', Jacques Kruithof, verschenen in Nieuw Wereld Tijdschrift, 1989, nummer 3, fragment opgenomen in programmaboekje deSingel, december 2000
Kagel - een schets van nabij, Luk Vaes, september 2007
Mauricio Kagel (1931-2008). Leukste componist van de twintigste eeuw op www.nrc.nl, 19/09/2008

Elders op Oorgetuige :
Een hele zomer vol heerlijke lunchconcerten in Brussel en Leuven, 28/06/2014
In memoriam Mauricio Kagel: 1931 - 2008, 23/09/2008

11:22 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

06/05/2014

Nieuwe muziektheatervoorstelling @wBenjamin2014 in première in Gent

@wBenjamin2014 In 'Passagenwerk' bundelt de Duitse cultuurfilosoof Walter Benjamin (1892-1940) een enorme hoeveelheid beschouwingen over het 19de eeuwse Parijs. Dit boek inspireerde theatergezelschap Victoria Deluxe om samen met Het Collectief een nieuwe voorstelling te maken. Op 16 mei gaat deze voorstelling in première in Gent.

Als ware bewakingscamera's tasten onze ogen voortdurend het scherm van onze gsm, smartphone, computer en tv af. Op zoek naar een echte ontmoeting, een hoopvolle toekomst, een verlossing. De andere kant op kijken lukt niet. Want het catastrofenieuws komt in uiteenlopende gedaanten en uit alle hoeken tegelijk op ons af.

Deze onrustige bestaansconditie zette Victoria Deluxe en Het Collectief ertoe aan om samen een allegorische bespiegeling te maken op onze hedendaagse maatschappij, met de focus op haar virtuele vlucht. Uitgangspunt is het Passagenwerk van de filosoof Walter Benjamin die - op de vlucht voor de nazi's - moe en uitgeput uit het leven stapte in Portbou, het eerste Spaanse dorp over de grens met Frankrijk.

Dwalend door de Parijse glazen en gietijzeren passages aanschouwde Benjamin in het begin van de 20ste eeuw het opkomende consumentisme. In de schaduw van het dagelijkse vertoon werd het verval van de Verlichtingsidealen toen al scherp zichtbaar. Het zou nog tot de Tweede Wereldoorlog duren vooraleer zijn tijdgenoten abrupt uit de naïeve droom van het vooruitgangsoptimisme ontwaakten.

Aan het begin van de 21ste eeuw zou Benjamin eenzelfde schemerwereld terugvinden in onze digitale en audiovisuele passages die ons, als consumenten, zogoed als permanent omsluiten. Aan de hand van de montagetechniek die Benjamin heeft ontwikkeld, wordt een beeld geschetst van de actuele geschiedenis en ingezoomd op op de allesoverheersende marktlogica die zich systematisch en als een bezwerende sluier over ons uitvouwt.

We vinden zowat alles en iedereen leuk op Facebook. We storten ons op kick ass-fitness om ons lichaam te trainen en te conditioneren. Computergames en spelprogramma's scheren hoge toppen dankzij het eliminatieprincipe. De armoede wordt de wereld uitgeholpen met 'We are the world, we are the children'. We blijven zingen, ondanks Twitter, de pornoficatie van onze cultuur en de lawines aan awards die leiden tot een ontwaarding van al wat wezenlijk en van echte waarde is. We zullen spelen, wachtend op een Messias die niet komt. En intussen staan de mensen in dichte drommen paraat voor de grote leider die vrijheid en verandering belooft.

Het favoriete repertoire van de Brusselse kamermuziekgroep Het Collectief stamt uit het begin van de 20ste eeuw, een periode waarin illustere figuren als Schönberg, Berg en Stravinsky met een ongeziene muzikale creativiteit uitdrukking gaven aan een snel veranderende en door wereldoorlogen bezwaarde tijdsgeest. Hun muziek is het dankbare uitgangspunt voor een nostalgische terugblik op de romantische 19de eeuw, die wordt afgewisseld met een blik vooruit op de hedendaagse avant-garde. Het Collectief bouwt zo een soundtrack op van het tijdsgewricht waarin Walter Benjamin leefde, met een echo van het visionaire karakter van zijn ideeën.

Praktische info :

Victoria Deluxe & Het Collectief : @wBenjamin2014
Vrij 16, za 17, wo 21, do 22, vrij 23 en za 24 mei 2014, telkens om 20.00 u
De Expeditie - Gent

Dok Noord 4
9000 Gent

Meer info : www.victoriadeluxe.be en www.hetcollectief.be

18:13 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

10/11/2013

Het Collectief speelt integraal Russisch concert in Sint-Niklaas

Galina Oestvolskaja Een integraal Russisch concert kan je gaan beluisteren in Sint-Niklaas. Met Galina Oeststvolskaja (foto) en Alfred Schnittke geeft Het Collectief een stem aan de laat-twintigste eeuwse avant-garde. Centraal in het programma staat echter het beklijvende 'Pianotrio Opus 67' (1944) van Dmitri Sjostakovitsj. Door de extreem treurige ondertoon en cynische verwijzingen naar de dood is dit werk een krachtige getuigenis van de gruwelen van WOII. In hetzelfde jaar componeerde Gideon Klein in het concentratiekamp Terezin zijn 'Strijktrio', een jaar later kwam hij daar om het leven ...

Mark van de Voort over Galina Oestvolskaja : "De uit hardmarmer gehouwen klankwereld van de Russische Galina Oestvolskaja (1919-2006) is met niets anders te vergelijken dan met zichzelf. Haar fysiek overdonderende muziek moet vooral live klinken. Haar oeuvre is kleinschalig : 21 Officiële werken componeerde ze tussen 1946 en 1990. Ze schreef nog wel een aantal door de Russische autoriteiten goedgekeurde orkestsuites, maar haar belangrijkste, spiritueel geïnspireerde werk verdween behoedzaam in de bureaulade. Onttrokken aan het argusoog van de communistische machthebbers en verborgen voor de rest van de wereld componeerde Oestvolskaja stug door. Instrumentale werken, maar ook vijf symfonieën vloeiden uit haar pen. Ongenaakbare, monomane muziek die de waarheid in klinkende noten tracht uit te drukken. Repetitieve, hamerende akkoorden, diepjammerende frases en ferme doodroffels. Muziek die in alles de extremen opzoekt: van fluisterzacht pianissimo tot donderend fortissimo, en dat alles gevat in de kleurrijkste ensemblebezettingen. Geen gemakkelijke, wegluistercomposities, maar achter haar van God gegeven muzikale dwingelandij schuilen wel degelijk dieptragische noten en bijzonder emotionele passages." (*)

Alfred Schnittke (1934-1998) is een componist die niet in één vakje is onder te brengen: hij vermengde verschillende stijlen, technieken en gedachtegangen uit de (westerse) muziekgeschiedenis om zo tot een heel eigen klank te komen. Schnittke voelde zich eigenlijk een vreemde in eigen land. Zijn vader was een Duits-Joodse Rus, zijn moeder een Wolga Duitse, en hijzelf groeide op in de tijd van de Sovjet Unie. Schnittke's muziek past zowel in de Russische als de Duitse traditie. Zijn muzikale ontwikkeling werd beïnvloed door zijn ontmoetingen met o.a. Skriabin, Stravinsky, Prokofiev en Sjostakovitsj. Maar hij voelde zich ook sterk verbonden met de Duitse muziek. Bach was voor hem de alfa en de omega van de muziek. Ook hij was een groot bewonderaar van de muziek van Gustav Mahler en Alban Berg, zeker ook vanwege de expressiviteit ervan. Lange tijd heeft hij ook de muziek van Anton Webern bestudeerd.

Met Schnittke's originele geest en de beperkingen van de Sovjet culturele politiek, is het geen wonder dat daaruit botsingen ontstonden. Lange tijd werd zijn kunst door de autoriteiten beschouwd als gekunsteld, experimenteel en sterk leunend op West Europees avant-gardisme. Zijn composities werden ongeschikt geacht om de Sovjet Unie te vertegenwoordigen in het buitenland. En omdat hij geen concessies wilde doen, werd het hem lange tijd verboden het land te verlaten. Toch begon Schnittke's roem in het buitenland. De nieuwsgierigheid naar deze onbekende Sovjet componist werd gewekt door uitvoering van zijn werken op internationale festivals vanaf 1966. Schnittke's muzikale taal wordt overal ter wereld begrepen doordat er emoties in doorklinken. Zijn muziek is expressief, suggestief en associatief. Schnittke nam al vrij snel afstand van diverse richtingen binnen de avant-garde in die tijd. Hij zocht naar een manier om zijn muziek een rijkere associatieve inhoud te kunnen geven. In 1968 formuleerde Schnittke zijn concept van het 'polystylisme', een compositiestijl met verschillende lagen, een dialoog met het muzikale verleden. Bepalend voor de muziek van Schnittke is dat de muziek van het verleden, geciteerd of verwerkt in veel van zijn werken, steeds wordt gecombineerd met de muzikale taal van het heden. Het was even een schok dat Schnittke afscheid nam van het strenge avant gardisme, maar het paste bij de geest van de tijd, vermoeidheid en ontgoocheling over seriële muziek en complexiteit, en ook passend in de nieuwe eenvoud. Tegelijkertijd bezorgde het Schnittke een grote schare nieuwe aanhangers en sindsdien is zijn muziek steeds populairder geworden.

Programma :

  • Galina Oeststvolskaja, Grand Duet voor cello en piano (1959)
  • Gideon Klein, Strijktrio
  • Alfred Schnitke, Stille Musik voor viool en cello (1979)
  • Dmitri Sjostakovitsj, Pianotrio nr 2, opus 67

Praktische info :

Het Collectief : Oestvolskaja, Klein, Schnittke, Sjostakovitsj
Donderdag 14 november 2013 om 20.00 u
Kapel O.L.V.-Presentatie - Sint-Niklaas

Plezantstraat 135
9100 Sint-Niklaas

Meer info : www.ccsint-niklaas.be en www.hetcollectief.be

Extra :
Galina Oestvolskaja op muziekgebouw.wordpress.com
Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de en youtube
Mokerslagen op de poort van de eeuwigheid: Galina Ivanovna Oestvolskaja (1919 - 2006), Kristel Vastenavont op www.opusklassiek.nl, mei 2008 (pdf)
Galina Oestvolskaja. Muziek als een komeetinslag (VPRO Gids #20), Mark van de Voort op www.vpro.nl (*)
Ustvolskaya. A Grand Russian Original Steps Out Of The Mist, Alex Ross in The New York Times, May 28, 1995 op www.therestisnoise.com
Viktor Suslin over Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de (pdf)
Galina Ivanova Oestvolskaja (1919 - 2006): Vrouw met de lithurgische moker, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
The Lady with the Hammer. The music of Galna Ustvolskaya, Ian MacDonald op www.siue.edu
Alfred Schnittke : www.schnittke.de, www.schirmer.com, www.boosey.com en youtube
Alfred Schnittke (1934 - 1998): Meer dan een polystilistisch kameleon, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Beluister alvast Galina Oeststvolskaja's Grand Duet voor cello en piano



en Alfred Schnitke's Stille Musik voor viool en cello

23:54 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

27/09/2013

Middagconcert Het Collectief & Katrien Baerts in Flagey

Dmitri Sjostakovitsj Het Collectief is een kamermuziekensemble dat in 1998 in Brussel werd opgericht. Door consequent met een vaste kern van vijf muzikanten te werken bouwde de groep een intrigerende eigen sound op, gekenmerkt door een heterogene mix van blazers, strijkers en piano. Regelmatig breidt het ensemble uit met gastmuzikanten, deze keer verwelkomen ze opnieuw de sopraanzangeres Katrien Baerts. In zijn repertoire keert Het Collectief terug naar de roots van het modernisme: de Tweede Weense School. Vanuit deze solide basis worden zowel de grote twintigste-eeuwse composities als de allernieuwste experimentele stromingen verkend. Daarenboven maakt de groep furore met spraakmakende cross-overs tussen het hedendaagse en het traditionele repertoire en met adaptaties van historische muziek.

De muzikale loopbaan van de jonge Belgische sopraan Katrien Baerts gaat pijlsnel vooruit. In 2011 werd ze halve finaliste van de Koningin Elisabeth Wedstrijd voor zang. In mei 2011 zong ze met Asko/Schoenberg ensemble o.l.v.één van de grootste dirigenten van het ogenblik, Oliver Knussen. Een blikvanger van het seizoen!

Sjostakovtisj schreeft zijn 7 Romances naar Gedichten van Alexander Blok in 1967 geschreven, in opdracht van de cellist Mstislav Rostropovich. De donkere thematiek van Bloks poëzie wordt door Sjostakovitsj op een huiveringwekkende manier verklankt. Het werk verenigt zo de gevoelswerelden van beide kunstenaars in tijden van oorlog en Sovjetrepressie.

Toen de gezondheid van Sjostakovitsj eind jaren zestig te wensen overliet, deed hij het wat rustiger aan en doodde hij de tijd met lezen. Zo maakte hij kennis met de De twaalf, een ballade van Alexander Blok (1880-1921). Het werk van Blok sprak Sjostakovitsj zozeer aan dat hij inging op de uitnodiging van cellist Mstislav Rostropovitsj om poëzie van Blok op muziek te zetten. Sjostakovitsj zag echter al snel in dat een combinatie van zang met pianotrio meer expressieve mogelijkheden bood. Zo komt het dat elk deeltje uit deze liedcylus voor een verschillende combinatie van instrumenten is gecomponeerd, van viool-, cello- of pianosolo met zang tot een combinatie van de vier muzikanten samen. De thematiek is erg donker en richt zich op angst, duistere voorgevoelens en de dood.

Het gedicht Verklärte Nacht van Richard Dehmel is een poëtische weergave van een dialoog waarin een vrouw haar geliefde bekent een kind te verwachten van een andere man. Tijdens het fin-de-siècle in Wenen waren zulke thema's die zinspeelden op Freuds 'eros en thanatos'-theorie bijzonder modieus. Het Collectief brengt dit 'symphonisch gedicht' van Schönberg, dat origineel voor strijksextet werd gecomponeerd, in een kleurrijke versie voor pianotrio van diens student Eduard Steuermann.

Programma :

  • Arnold Schönberg, Verklärte Nacht, op. 4 (arr. Eduard Steuermann)
  • Dmitri Sjostakovitsj, Zeven romances op gedichten van Aleksander Blok, op. 127

Tijd en plaats van het gebeuren :

Flagey Piknik - Het Collectief & Katrien Baerts : Schönberg, Sjostakovitsj
Vrijdag 4 oktober 2013 om 12.30 u
Flagey - Brussel

H.-Kruisplein
1050 Elsene (Brussel)

Meer info : www.flagey.be en www.hetcollectief.be

Extra :
Dmitri Sjostakovitsj op nl.wikipedia.org en youtube
Dmitri Sjostakovitsj (1906 - 1975): Strijd om de geestelijke integriteit, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Het Collectief brengt integraal programma uit de Sovjetunie in Sint-Truiden, 15/04/2013

13:44 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

20/04/2013

Hongaarse happening in het Concertgebouw Brugge

Bela Bartók Diverse topensembles en -muzikanten gaan op zoek naar de invloeden van de Centraal-Europese volksmuziek op enkele van de grootste componisten van de vorige eeuw. De pianist Levente Kende, die dit seizoen tijdens drie concerten in deSingel (Antwerpen), de Handelsbeurs (Gent) en Concertgebouw Brugge de integrale pianomuziek van Bartók (foto) vertolkt, speelt in Brugge zijn meest volkse klavierwerken. Het Collectief brengt Hongaarse kamermuziek van Bartók, Liszt en Kodály tot Ligeti, Kurtág en Eötvös. Het Kalotaszeg Trio ten slotte, genoemd naar de regio in Transsylvanië waar Bartók veel opnames van folkloremuziek maakte, speelt Hongaarse en Roemeense muziek en zigeunerrepertoire. Het Concertgebouw baadt een dag lang in de sfeer en geest van Centraal-Europa.

Het Collectief I - 10.30 u
- Béla Bartók (1881-1945) , Sonate voor viool solo, Sz117, BB124
- Gyorgy Ligeti (1923-2006), Etude 13 'L'escalier du diable' uit Etudes, boek II
- Zoltán Kodály (1882-1967), Sonate in b voor cello solo, opus 8

Het Collectief II - 15.30 u
- Peter Eötvös (1944), Psy
- Gyorgy Kurtág (1926), Schatten
- Franz Liszt (1811-1886), La lugubre gondola III, S134
- László Tihanyi (1956), Nachtszene
- Peter Eötvös, Cadenza uit Shadows
- Béla Bartók, Contrasts, Sz111, BB116

Kalotaszeg Trio - 11.45 u & 17.00 u

Levente Kende I - 11.45 u
- Béla Bartók (1881-1945), 2 Elegieën, Sz41, BB49, opus 8b - 14 Bagatellen, Sz38, BB50, opus 6 - Roemeense Kerstliederen, Sz57, BB67 - 2 Roemeense Volksdansen, Sz43, BB56, opus 8a

Levente Kende II - 14.00 u
- Béla Bartók, Selectie uit Voor kinderen, Sz42, BB 53: boek I-IV - Mikrokosmos, Sz107, BB 105: boek I-VI

Levente Kende III - 17.00 u
- Béla Bartók, 6 Roemeense Dansen, Sz56, BB68 - 3 Hongaarse Volksliederen, Sz66, BB80b - Suite, opus 14, Sz62, BB70 - 15 Hongaarse Boerenliederen, BB79

Tijd en plaats van het gebeuren :

Een Hongaarse Happening
Zondag 21 april 2013 vanaf 10.30 u
Concertgebouw - Brugge

't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be

21:29 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

15/04/2013

Het Collectief brengt integraal programma uit de Sovjetunie in Sint-Truiden

Galina Oestvolskaja Donderdag brengt Het Collectief twee sleutelwerken uit het imposante oeuvre van de Russische componist Dmitri Sjostakovitsj. Het pianotrio opus 67 is misschien wel het meest uitgevoerde kamermuziekwerk van Sjostakovitsj. Het werd in 1944 geschreven ter nagedachtenis van één van zijn compositiestudenten. De extreem treurige ondertoon en de bijna cynische verwijzingen naar de dood plaatsen dit werk in de traditie van de 'elegische' pianotrio’s van die andere Russische grootmeester Peter Tsjaikovski.

De 7 Romances op Gedichten van Aleksandr Blok werden in 1967 geschreven, in opdracht van de cellist Mstislav Rostropovitsj. De donkere thematiek van Bloks poëzie wordt door Sjostakovitsj op een huiveringwekkende manier verklankt. Het werk verenigt zo de gevoelswerelden van beide kunstenaars in tijden van oorlog en Sovjetrepressie. Galina Ustvolskaya (foto) en Alfred Schnitke, die ook een gespannen relatie hadden met het communistische Sovjetregime, vervolledigen dit programma.

Mark van de Voort over Galina Oestvolskaja : "De uit hardmarmer gehouwen klankwereld van de Russische Galina Oestvolskaja (1919-2006) is met niets anders te vergelijken dan met zichzelf. Haar fysiek overdonderende muziek moet vooral live klinken. Haar oeuvre is kleinschalig : 21 Officiële werken componeerde ze tussen 1946 en 1990. Ze schreef nog wel een aantal door de Russische autoriteiten goedgekeurde orkestsuites, maar haar belangrijkste, spiritueel geïnspireerde werk verdween behoedzaam in de bureaulade. Onttrokken aan het argusoog van de communistische machthebbers en verborgen voor de rest van de wereld componeerde Oestvolskaja stug door. Instrumentale werken, maar ook vijf symfonieën vloeiden uit haar pen. Ongenaakbare, monomane muziek die de waarheid in klinkende noten tracht uit te drukken. Repetitieve, hamerende akkoorden, diepjammerende frases en ferme doodroffels. Muziek die in alles de extremen opzoekt: van fluisterzacht pianissimo tot donderend fortissimo, en dat alles gevat in de kleurrijkste ensemblebezettingen. Geen gemakkelijke, wegluistercomposities, maar achter haar van God gegeven muzikale dwingelandij schuilen wel degelijk dieptragische noten en bijzonder emotionele passages." (*)

Toen de gezondheid van Sjostakovitsj eind jaren zestig te wensen overliet, deed hij het wat rustiger aan en doodde hij de tijd met lezen. Zo maakte hij kennis met de De twaalf, een ballade van Alexander Blok (1880-1921). Het werk van Blok sprak Sjostakovitsj zozeer aan dat hij inging op de uitnodiging van cellist Mstislav Rostropovitsj om poëzie van Blok op muziek te zetten. Sjostakovitsj zag echter al snel in dat een combinatie van zang met pianotrio meer expressieve mogelijkheden bood. Zo komt het dat elk deeltje uit deze liedcylus voor een verschillende combinatie van instrumenten is gecomponeerd, van viool-, cello- of pianosolo met zang tot een combinatie van de vier muzikanten samen. De thematiek is erg donker en richt zich op angst, duistere voorgevoelens en de dood.

Programma :

  • Galina Ustvolskaya, Grand Duet voor cello en piano (1959)
  • Dmitri Sjostakovitsj, Zeven Romances op Gedichten van Aleksandr Blok, op.127, Suite voor sopraan, viool, cello en piano
  • Alfred Schnitke, Stille Musik voor viool en cello. Lento (1979)
  • Dmitri Sjostakovitsj, Pianotrio nr 2, opus 67

Tijd en plaats van het gebeuren :

Het Collectief & Katrien Baerts : Ustvolskaya, Schnittke, Sjostakovitsj
Donderdag 18 april 2013 om 20.15 u
Academiezaal - Sint-Truiden

Plankstraat 8
3800 Sint-Truiden

Meer info : www.academiezaal.be, www.hetcollectief.be en www.katrienbaerts.com

Extra :
Galina Oestvolskaja op muziekgebouw.wordpress.com
Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de en youtube
Mokerslagen op de poort van de eeuwigheid: Galina Ivanovna Oestvolskaja (1919 - 2006), Kristel Vastenavont op www.opusklassiek.nl, mei 2008 (pdf)
Galina Oestvolskaja. Muziek als een komeetinslag (VPRO Gids #20), Mark van de Voort op www.vpro.nl (*)
Ustvolskaya. A Grand Russian Original Steps Out Of The Mist, Alex Ross in The New York Times, May 28, 1995 op www.therestisnoise.com
Viktor Suslin over Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de (pdf)
Galina Ivanova Oestvolskaja (1919 - 2006): Vrouw met de lithurgische moker, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
The Lady with the Hammer. The music of Galna Ustvolskaya, Ian MacDonald op www.siue.edu
Dmitri Sjostakovitsj op nl.wikipedia.org en youtube
Dmitri Sjostakovitsj (1906 - 1975): Strijd om de geestelijke integriteit, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Alfred Schnittke : www.schnittke.de, www.schirmer.com, www.boosey.com en youtube
Alfred Schnittke (1934 - 1998): Meer dan een polystilistisch kameleon, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Het Collectief & Katrien Baerts brengen Vivier, Messiaen, Vanhecke, Ravel, Oestvolskaja en Sjostakovitsj in Strombeek, 9/12/2012
Lunchconcert met sonates voor cello en piano van Schnittke tijdens Midis-Minimes, 3/08/2012
Het Collectief brengt twee sleutelwerken uit het oeuvre Sjostakovitsj in Mechelen, 26/05/2011

Beluister alvast Galina Ustvolskaya's Grand Duet voor cello en piano

16:08 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

02/02/2013

Het Collectief brengt Stravinsky, Ives, Kagel en Schoenberg in Brussel

Mauricio Kagel Het Collectief stelt werken voor van vier markante componisten uit de 20ste eeuw. De Suite uit 'L'Histoire du soldat' van Stravinsky gaat terug op de avonturen van een militair die zijn ziel aan de duivel heeft verkocht. De muziek van Charles Ives, een groot figuur van de Amerikaanse muziek, haalt haar inspiratie bij de volksmuziek aan de andere kant van de Oceaan. Met Mauricio Kagel (foto), een fantastische Argentijnse componist, keren we terug naar Europa, waar hij zijn carrière beëindigde. Afsluiten doen we met Schoenberg, die terugkeert naar zijn wortels. Hij was de gangmaker van de muzikale vernieuwing van de Tweede Weense School en is de bepalende figuur binnen het repertoire dat Het Collectief uitvoert.

'Phantasiestück' voor fluit en piano biedt een mooi staaltje van het zogenaamde 'instrumentale theater' waarvoor Kagel beroemd is geworden. De titel verwijst onmiskenbaar naar de negentiende-eeuwse muziek, in het bijzonder naar die van Robert Schumann. Naast de vrij opgevatte vorm en het quasi geïmproviseerde karakter zijn er inderdaad heel wat stilistische verwijzingen naar het romantische idioom. De fantasie krijgt een regelrecht magische dimensie op het ogenblik dat - geheel onverwacht - een achter een scherm onzichtbaar opgesteld ensemble als in een droom muzikale herinneringen en toevoegingen speelt. Opnieuw verwerft de muziek pas betekenis in dialoog met dit scenische gegeven.

Programma :

  • Igor Stravinsky, Suite (L'histoire du soldat)
  • Charles Ives, Klaviertrio, op. 86
  • Mauricio Kagel, Phantasiestück
  • Arnold Schoenberg, Kammersymphonie Nr. 1, op. 9 (arr. Anton Webern)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Het Collectief : Stravinsky, Ives, Kagel, Schoenberg
Woensdag 6 februari 2013 om 20.00 u (inleiding door David Baeck om 19.30 u )
Koninklijk Conservatorium Brussel
Regentschapsstraat 30
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be en www.hetcollectief.be

Extra :
Mauricio Kagel : www.mauricio-kagel.com, www.edition-peters.de, brahms.ircam.fr, UbuWeb Film (met de volledige versie van 'Match' en 'Antithèse.) en youtube
Mauricio Kagel, een inleiding..., Godfried-Willem Raes op www.logosfoundation.org
There Will Always Be Questions Enough. Mauricio Kagel in conversation with Max Nyffeler op www.beckmesser.de, 23/03/2000
'Lachen om de Dood', Jacques Kruithof, verschenen in Nieuw Wereld Tijdschrift, 1989, nummer 3, fragment opgenomen in programmaboekje deSingel, december 2000
Kagel - een schets van nabij, Luk Vaes, september 2007
Mauricio Kagel (1931-2008). Leukste componist van de twintigste eeuw op www.nrc.nl, 19/09/2008

Elders op Oorgetuige :
In memoriam Mauricio Kagel: 1931 - 2008, 23/09/2008

22:48 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

25/01/2013

Het Collectief herneemt 'Feesten van angst en pijn' in Sint-Niklaas

Bram Van Camp In het kader van Gedichtendag 2013 presenteren cultuurcentrum Sint-Niklaas en Het Collectief een bijzonder project: 'De feesten van angst en pijn'. De jonge Antwerpenaar Bram Van Camp (foto) voltooide vorig jaar een nieuw werk voor Het Collectief, geïnspireerd op De Feesten van Angst en Pijn van Paul van Ostaijen.
De klank, het metrum en niet in het minst de aparte grafische weergave van deze gedichten vormden voor Van Camp een dankbaar uitgangspunt voor een muzikale compositie. Om het baanbrekende van Van Ostaijens schrijfstijl zo getrouw mogelijk weer te geven doet Het Collectief bovendien een beroep op videokunstenaar Klaas Verpoest en typograaf Jo De Baerdemaeker. Beide kunstenaars bouwen samen rond Van Ostaijens poëzie een wereld op waarin muziek, tekst en grafische beelden met in elkaar  overvloeien.

Bram Van Camp : "Wat mij altijd al intrigeerde in De Feesten is de dwingende, muzikale link die het handschrift heeft met een muziekpartituur. Ik heb de teksten dan ook volledig gerespecteerd (door woordherhalingen en vrije benaderingen te vermijden) en de bladschikking als een blauwdruk beschouwd voor mijn partituur."

De jonge Antwerpse componist Bram Van Camp is al van kindsbeen af gefascineerd door dit experimentele literaire werk waarin van Ostaijen de tekst tracht los te koppelen van zijn betekenis door zijn toevlucht te zoeken in het sonore en visuele. Dat streven wordt hier versterkt door Van Camps muzikale arbeid en in zijn visuele dimensie verder doorgetrokken door videast Klaas Verpoest. Composities van Mauricio Kagel en Karel Goeyvaerts zetten deze reflectie over tekst en beeld verder. Voorafgaand aan het concert kan je Mauricio Kagel beter leren kennen als filmmaker. Je ziet twee surrealistische prenten van zijn hand: 'Match' en 'Antithèse'.

Op twee kortere stukken na gaan alle werken die tijdens dit concert op het programma staan in dialoog met een buitenmuzikaal gegeven. Mauricio Kagel vertrekt in 'Schattenklânge' van de sonoriteit van de basklarinet om een schaduwspel op te voeren. Dat is letterlijk te nemen, want Kagel voorziet een uitvoering achter een transparant scherm met een gedetailleerd lichtplan. De uitvoerder is daardoor enkel als schaduwfiguur zichtbaar. Muzieklessenaars zijn visueel storend en bijgevolg verboden; de basklarinettist speelt het stuk dus bij voorkeur uit het hoofd (of desnoods van op de grond liggende partituurbladzijden). De basklarinettist verplaatst zich ook tijdens de uitvoering. Samen met de langzaam wijzigende belichting resulteert dat in diffuse en in elkaar overvloeiende schaduwbewegingen. Het is duidelijk dat de scenische visualisering van dit stuk even belangrijk is als de muziek.

Ook het 'Phantasiestück' voor fluit en piano biedt een mooi staaltje van het zogenaamde 'instrumentale theater' waarvoor Kagel beroemd is geworden. De titel verwijst onmiskenbaar naar de negentiende-eeuwse muziek, in het bijzonder naar die van Robert Schumann. Naast de vrij opgevatte vorm en het quasi geïmproviseerde karakter zijn er inderdaad heel wat stilistische verwijzingen naar het romantische idioom. De fantasie krijgt een regelrecht magische dimensie op het ogenblik dat - geheel onverwacht - een achter een scherm onzichtbaar opgesteld ensemble als in een droom muzikale herinneringen en toevoegingen speelt. Opnieuw verwerft de muziek pas betekenis in dialoog met dit scenische gegeven.

Naast instrumentaal theater staat er ook vocale muziek op het programma. Het gaat om werk van twee Antwerpse componisten die in dialoog treden met poëzie van twee Antwerpse dichters, maar daar houdt de vergelijking grotendeels op. Karel Goeyvaerts schreef 'De Schampere Pianist' op tekst van Gust Gils. De titel kan verklaard worden door de schampere commentaar die de pianist tijdens de uitvoering te berde geeft. Het gaat dus om een stuk voor een reciterende pianist. De tekst is licht absurd, nihilistisch, gezagsondermijnend en humoristisch bedoeld, en de muziek volgt deze tekst op de voet.

Bram Van Camp baseerde zijn 'Feesten van angst en pijn' op de gelijknamige cyclus van Paul Van Ostaijen. De band tussen literatuur en muziek is hier veel hechter. Van Camp maakt dankbaar gebruik van de meerduidigheid, het (onder)zoekende karakter en de nagestreefde semantische hulpeloosheid van Van Ostaijens teksten, precies eigenschappen die ook het medium van de muziek kenmerken. Daarnaast vormen de bladschikking en het gebruik van verschillende kleuren in deze bundel een dankbaar aangrijpingspunt voor de interne geleding van de compositie en voor kruisverwijzingen in de partituur. Er zijn slechts weinig directe voorbeelden van tekstuitbeelding. De algemene expressie en de dramatiek van de gedichten worden echter treffend gevat, niet in het minst door de verschillende vocale technieken die ingezet worden.

Bram Van Camp over 'Feesten van angst en pijn' : "Deze liedcyclus, gebaseerd op gedichten uit 'De Feesten van Angst en Pijn' (1918-1921) van Paul Van Ostaijen, vormt een aaneengesloten geheel. In de cyclus werden mijn 'Drie Liederen' (2010) opgenomen die gebaseerd zijn op 'Vers', 'Vers 2' en 'Vers 3'. De cyclus besluit met 'De Marsj van de Hete Zomer', waaruit de eerste 20 bladzijden werden getoonzet. Hoewel het oorspronkelijk de bedoeling was om ook 'Vers 4' (2001) in de cyclus op te nemen, heb ik om stilistische redenen besloten om dit vroege werk als een aparte compositie te blijven beschouwen. Materiaal uit 'Vers 4' is echter wel aanwezig als herkenningspunt in de introductie en de tussenspelen die de verschillende gedichten met elkaar verbinden.

Het geheel is opgevat als een monoloog, gebracht door een personage dat krankzinnig is. De stem vertolkt de tekst in het ritme van het gesproken woord, op sommige gezongen passages na. Vermits de teksten inhoudelijk wemelen van de contrasten, is de solopartij een uitdaging voor elke zangeres omdat ze de waanzinnige sfeer met verschillende stemtypes in snelle afwisseling moet weergeven. Zo is er naast gezongen en gesproken of gedeclameerde tekst ook een combinatie van de twee (de Schönbergiaanse 'Sprechstimme'). Ook fluisteren, roepen en gillen worden deel van de muziek, teneinde de waanzinnige dramatiek kracht te kunnen geven.
Hoewel de eerste 'Drie Liederen' in 2010 geschreven werden en 'Do Marsj van de Hete Zomer' in 2011-2012. zijn 'De Feesten van Angst en Pijn' één compositie die vormelijk en harmonisch samenhangt door hetzelfde harmonische systeem.

Programma :

  • Karel Goeyvaerts, Pièce pour trois (1960) - Voor Harrie, Harry en René (1990) - De Schampere Pianist (1975)
  • Mauricio Kagel, Phantasiestück (1989) - Schattenklänge (1995)
  • Bram Van Camp, Feesten van angst en pijn (2010 - '12)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Het Collectief : Feesten van angst en pijn
Woensdag 30 januari 2013 om 20.00 u
De Casino - Sint-Niklaas
Stationsstraat 104
9100 Sint-Niklaas

Meer info : www.ccsint-niklaas.be en www.hetcollectief.be

Bron : tekst Mark Delaere en Bram Van Camp voor deSingel, maart 2012

Extra :
Karel Goeyvaerts op www.matrix-new-music.be, www.cebedem.be en youtube :
Mauricio Kagel : www.mauricio-kagel.com, www.edition-peters.de, brahms.ircam.fr, UbuWeb Film (met de volledige versie van 'Match' en 'Antithèse.) en youtube
Mauricio Kagel, een inleiding..., Godfried-Willem Raes op www.logosfoundation.org
There Will Always Be Questions Enough. Mauricio Kagel in conversation with Max Nyffeler op www.beckmesser.de, 23/03/2000
'Lachen om de Dood', Jacques Kruithof, verschenen in Nieuw Wereld Tijdschrift, 1989, nummer 3, fragment opgenomen in programmaboekje deSingel, december 2000
Kagel - een schets van nabij, Luk Vaes, september 2007
Mauricio Kagel (1931-2008). Leukste componist van de twintigste eeuw op www.nrc.nl, 19/09/2008
Bram Van Camp : www.bramvancamp.com en www.matrix-new-music.be

Elders op Oorgetuige :
Feesten van angst en pijn topstuk Ars Musica Antwerpen, 22/03/2012
In memoriam Mauricio Kagel: 1931 - 2008, 23/09/2008

Beluister alvast dit fragment uit Bram Van Camps 'Feesten van angst en pijn'

15:18 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook