05/11/2016

Big Bang : muziekfestival voor avontuurlijke kinderoren

BIG BANG-festival Het muziekfestival BIG BANG doet je kinderen hoppen van dansbare concerten en vrolijke fanfares naar bondige concertjes en muziekinstallaties. Via een muzikaal parcours komen ze in aanraking met hedendaagse klassieke muziek, swingende jazz en verrassende wereldmuziek. Ze spitsen hun oren voor atypische klanken en omgevingsgeluiden. Samen ontmoeten jij en je gezin muzikanten van over de hele wereld. Tijdens hun verkenningstocht krijgen de kinderen een veelkleurig muzikaal programma met concerten, installaties en workshops voorgeschoteld. Maar Big Bang is niet alleen een festival voor, maar ook mét kinderen. Ook voor deze editie gaat een doorgewinterde muzikant een dialoog aan met jonge instrumentalisten of zangers en deelt met hen het podium.

Het BIG BANG-festival is een feestelijke ode aan avontuurlijke klankkunst en muziekmakerij voor kinderen en werd eerder dit jaar bekroond met de prestigieuze EFFE festivalaward voor beste festival van Europa! Het begon meer dan twintig jaar geleden met het OORSMEER festival in Gent. Het labyrintische Vooruitgebouw in Gent werd tot de nok gevuld met  interactieve klankinstallaties, muziekvoorstellingen en geënsceneerde concerten. Een talrijk en jong publiek was getuige van het klankrijk startschot. OORSMEER was het begin van een nieuw hoofdstuk in het muzieklandschap voor kinderen.

Twintig jaar later verovert OORSMEER onder zijn nieuwe naam BIG BANG de wereld, van Hamburg tot Lissabon, van Gent tot Sao Paulo, van Athene tot Sevilla, van Antwerpen tot Stavanger en van  Brussel tot Rijsel. Zonzo Compagnie is de drijvende kracht achter BIG BANG. Het zorgt ervoor dat honderden artiesten een nieuwe publiek vinden, overal ter wereld. 40.000 kinderen en hun ouders vinden jaarlijks hun weg naar het festival en ontdekken de rijkdom en diversiteit van de muziek- en klankenwereld. Ook dit jaar gaan we uit ons dak met drie BIG BANG festivals in november. Het wordt een avontuurlijke tocht langs windmolens, pneumafonen, ritmische botsballen en tal van onvergetelijke, avontuurlijke muziekvoorstellingen in Antwerpen (1 november) , het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel (6 november) en in Opera Gent, Handelsbeurs Concertzaal en Minard Schouwburg in Gent (13 november). 

Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.bigbangfestival.eu

00:51 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

18/05/2015

Ictus goes minimal : trippen zonder drugs

Terry Riley Je houdt niet van drugs, maar wil graag eens de effecten van LSD ondervinden? Probeer dan Ictus goes minimal. Want met de 20ste-eeuwse composities van de Amerikanen Gordon, Riley, Reich en Glass valt een mystieke ervaring niet uit te sluiten.

In Timber, letterlijk 'kaphout', van de Amerikaan Michael Gordon beweegt het publiek zich vrij rondom zes percussionisten. Hun instrument: een blok hout. Snelle pulsen worden doorgegeven, nu eens synchroon, dan weer in wervelende polyritmes. Subtiele verschuivingen in intensiteit en dynamiek doen een indrukwekkend koor van boventonen uit de houtblokken opklinken.

Gegarandeerd geestverruimend is Rainbow in Curved Air van de Amerikaanse minimal-goeroe Terry Riley (foto). Een elektronische trip voor sax, percussie en twee keyboards die klinkt als een Indische raga, maar dan tegelijk in fast forward en slow motion. Wie het maximum uit deze Ictus Minimal wil puren kan na het concert verder trippen op een minimal dj-set met muziek van Reich, Glass en nog meer Riley.

Praktische info :

Ictus Minimal
Vrijdag 26 mei 2015 om 20.15 u
Handelsbeurs - Gent


Meer info : www.handelsbeurs.be en www.ictus.be

16:37 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

06/10/2014

Gautier Capuçon & Frank Braley spelen Schuman, Schubert, Debussy en Britten in de Handelsbeurs

Frank Braley Welk repertoire plaatsen uitvoerders idealiter naast  de welbekende Arpeggionesonate, opdat Schuberts fenomenale meesterwerk niet op eenzame hoogte zou komen te staan? Frank Braley (foto) en Gautier Capuçon, allebei grootheden met een warm engagement voor kamermuziek, zoeken het antwoord in de 20ste eeuw. Geen vrijblijvend lappendeken aan impressies, maar een geconcentreerd portret van de cello: in zijn sonate klitte Claude Debussy komedie, kleur en kracht op onnavolgbare wijze samen. Ongeveer een halve eeuw later markeerde Benjamin Brittens cellosonate een terugkeer naar klassieke vormstructuren. Hoewel het vijfdelig opgevat is, past dit werk structureel perfect binnen een lange traditie. Van een unheimisch openingsdeel tot in de wildernis van de brutale finale: Brittens taal moest duidelijk niet inboeten aan creatieve eigenzinnigheid. Schumanns meer pittoreske Fantasiestücke zijn een prikkelend aperitief bij dit banket, dat door de patrons van het raffinement wordt opgeluisterd.

Brittens sonate opus 65 ( (1961) markeerde voor de componist een terugkeer naar instrumentale muziek. De successen die zijn opera's boekten vanaf Peter Grimes (1945) gingen gepaard met kritiek op zijn vorige verwezenlijkingen. Men schreef dat hij niet geschikt was om niet-programmatische muziek te schrijven en jarenlang had Britten zich als gevolg niet aan een majeure instrumentale partituur gewaagd. Onmiskenbaar geeft de sonate blijk van Brittens eigengereide idioom, onder meer via de tonale aanduiding bovenaan de partituur. Daar staat "in C", maar in feite baadt de vijfdelige sonate in chromatiek. Hoogst intiem trekt het openingsdeel (Dialogo) zich op gang. Onder de zacht mijmerende cellopartij ontstaat een ruimtelijk veld dat de piano opvult met stijgende tertsen. Aan deze gewichtige introductie ontleent bijna de hele sonate haar basismateriaal. Naderhand schakelt Britten over op een meer rigide ritme en neemt de cello motieven uit de introductie van het klavier over. Uiteindelijk schakelt de piano naar een hoger register en voeren fonkelende harmonieken in de cello naar een intiem slot. Het Scherzo-pizzicato, waarvoor de boog aan de kant blijft, plaatst het spel met intervallen uit het eerste deel in een lichter kader. In Elegia zijn het wederom door het klavier gespeelde tertsen die de sfeer van het openingsdeel uitademen, waarna de Marcia expliciet terugverwijst naar het begin van Dialogo. Het Moto perpetuo is tenslotte een abstracte rondovorm, waar de toonaard C majeur uiteindelijk als een verlossend harmonisch baken aan de horizon verschijnt.

Programma :

  • Robert Schumann, Fantasiestücke voor cello & piano, opus 73
  • Franz Schubert, Sonate voor cello en piano in a, D 821, 'Arpeggione'
  • Claude Debussy, Sonate voor cello en piano in d
  • Benjamin Britten, Sonate voor cello en piano in C, opus 65

Praktische info :

Gautier Capuçon & Frank Braley : Schuman, Schubert, Debussy, Britten
Maandag 6 oktober 2014 om 20.15 u
Handelsbeurs - Gent


Meer info : www.handelsbeurs.be

Extra :
Benjamin Britten op en.wikipedia.org, www.brittenpears.org, www.boosey.com en youtube

Beluister alvast Benjamin Brittens Sonate voor cello en piano in C, opus 65

00:31 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

25/10/2013

Jean Paul Van Bendegem en Antheils schandaalcompositie in de Handelsbeurs

George Antheil Op 26 oktober staan het Ictus Ensemble en wetenschapsfilosoof Jean Paul Van Bendegem samen op het podium in de Handelsbeurs in Gent. Ictus brengt een opmerkelijk programma 20ste-eeuwse muziek met werken van Antheil, Ligeti, Bartók, Nancarrow en Reich. Filosoof Jean Paul Van Bendegem deelt zijn ideeën omtrent muziek, wiskunde en wetenschap met het publiek. Het centrale deel van het programma is 'Ballet Mécanique', het schandaalstuk uit 1924 voor piano's, percussie, propellers, sirenes en elektrische bellen van de Amerikaan Georges Antheil (foto). 'Een godsgeschenk om bij dit stuk een lezing te mogen geven', aldus Jean Paul Van Bendegem.

De futuristische schandaalcompositie Ballet Mécanique van Antheil wordt, in de geest van dada, onderdeel van een happening. Ictus combineert op een avond 'mechanische' muziek die de 20ste eeuw voortbracht met een badinerende lezing over muziek, wiskunde  en  wetenschap  door  de  welbespraakte wetenschapsfilosoof Jean-Paul Van Bendegem. Als 'prelude' staat het listig getitelde Poème Symphonique van György Ligeti op het  programma, een werk voor 100 metronomen dat de foyer tijdelijk tilt zal doen slaan. Centraal in het programma staat het Ballet Mécanique, een geweldig-gewelddadige ode aan de dolgedraaide dynamiek van de grootstad. Antheils compositie voor player-piano's, slagwerk, sirenes en vliegtuigpropellers was oorspronkelijk bedoeld voor een film van Fernand Léger. Om de totaalervaring compleet te maken wordt deze filmische mokerslag geprojecteerd als visuele tegenstem voor het modernistisch wapengekletter van Antheil.

De fascinatie voor machines en mechaniekjes druipt er af tijdens dit concert. Of het nu gaat om het 'Ballet Mécanique' van Antheil, de honderd metronomen van Ligeti of de phasing techniek van Reich. Door de hele twintigste eeuw heen hebben componisten zich laten inspireren en beïnvloeden door het mechanische, zelfs in die mate dat het iemand als Nancarrow omslaat in het supermenselijke. Ictus speelt in de Handelsbeurs zes stukken waarvan het jongste en het oudste ruim een halve eeuw uit elkaar liggen: samen genoeg voor een deel van het concert. Het tweede komt voor rekening van de filosoof Jean-Paul Van Bendegem die zijn ideeën omtrent muziek, wiskunde en wetenschap met het publiek zal delen.

Technologiedronken
In zijn autobiografie 'The Bad Boy of Music' haalt de Amerikaanse componist en pianist Georges Antheil (1900-1959) herinneringen op aan zijn eerste optreden in Parijs in 1923: "Er braken meteen relletjes uit. Ik herinner me dat Man Ray iemand op de eerste rij recht op z'n gezicht sloeg. Marcel Duchamps discussieerde luid met een andere bezoeker op de tweede rij en in een box vlakbij stond Eric Satie te applaudisseren en "Wat een precisie! Wat een precisie!" te roepen."

De scène roept vergelijkingen op met wat er gebeurde bij de première van 'Le Sacre du Printemps' van Stravinsky zo'n tien jaar eerder. Waar de Rus anno 2013 echter nog steeds bekend is om een hele reeks werken, is de reputatie van Antheil tegenwoordig alleen nog gebaseerd op zijn 'Ballet Mécanique'. In tegenstelling tot wat de naam laat vermoeden, is het werk geen ballet, althans niet voor menselijke dansers. De muziek was oorspronkelijk bedoeld als klankband bij de gelijknamige film van Fernand Léger waarin de machines en de roterende beelden voor een visueel, futuristisch ballet zorgen.

Dat futurisme is ook terug te horen in de muziek. Geschreven voor pianola's (player piano's), twee gewone piano's, xylofonen, vier basdrums, een tamtam, zeven elektrische bellen, drie vliegtuigpropellers en nog wat sirenes, stond het werk mijlenver van de emotionele romantiek. Van een vereniging met de beelden was echter decennialang geen sprake en in 1924 ging het werk in première als concertstuk, waarbij het meteen extreme reacties uitlokte. De hamerende, obsessief repetitieve ritmes klinken als echo's van Stravinsky's 'Le Sacre du Printemps', maar dan zonder de melodische variatie of de kleurschakeringen van de Rus. Bij Antheil ging alle aandacht duidelijk naar de dolgedraaide en techniek- en technologiedronken maatschappij.

Aanvankelijk voorzag Antheil zestien pianola's, maar al snel bleek het synchroon laten lopen van deze automatische instrumenten een brug te ver, zeker tegen het tempo van 152 kwartnoten per minuut, het tempo van menige hardcoreklassieker. Antheil herwerkte de compositie meermaals qua bezetting, maar maakte nooit een uitvoering met de filmbeelden mee. Daarvoor was het wachten tot in de jaren '90 toen de MIDI-technologie het mogelijk maakte de pianolapartijen gelijk te laten lopen.

Lengende schaduwen
Dat het verhaal van de mechanische muziek ook in de tweede helft van de twintigste eeuw nog niet uitverteld was, mag blijken uit de andere, kortere stukken die op 26 oktober naast 'Ballet Mécanique' uitgevoerd worden. Dat herhaling daarbij een essentiële rol speelt, mag niet verbazen. Een van de meest emblematische werken in de mechanische richting is ongetwijfeld het 'Poème Symphonique' van György Ligeti, de Hongaarse componist die geboren werd in de periode dat Antheil aan zijn schandaalstuk werkte. Eigenlijk gaat Ligeti hier zelfs nog wat verder dan Antheil, want waar deze laatste nog menselijke inbreng vraagt, beperkt Ligeti de 'muzikale' rol van de uitvoerder(s) tot het in gang zetten van honderd metronomen die mechanisch mogen doortikken tot ze een voor een stilvallen. De op verschillende momenten tikkende apparaten zorgen aanvankelijk voor een wolk van geluid die door het uitvallen echter steeds uitdunt.

Zuiver 'muzikaler' is dan weer Ligeti's 'Monumente', het tweede deel uit 'Drei Stücke fur zwei Klaviere' uit 1976. Hier koppelt Ligeti een gelaagde repetitiviteit aan dynamische schakeringen waardoor er een spel van voor- en achtergrond ontstaat dat de luisteraar continu op het verkeerde been zet.

Nog zo'n werk waar met de luistervaardigheid van de bezoeker gerammeld wordt, is 'Piano Phase' (1967) van Steve Reich, het eerste werk waarin de Amerikaan zijn oorspronkelijk louter elektronisch toegepaste phasing techniek gebruikt voor 'klassieke' instrumenten. Twee bijna identieke melodieën worden tegelijkertijd gespeeld en direct aansluitend herhaald, waardoor ze bij elke herhaling iets verder uit elkaar drijven. Wat aanvankelijk een minimaal verschil oplevert, alsof een melodie een bescheiden schaduw krijgt, zorgt geleidelijk aan voor onvoorziene combinaties, waardoor nieuwe melodieën ontstaan. Door dit procedé op verschillende manieren toe te passen, waarbij de melodieën soms geleidelijk aan ook terug samen komen, draait Reich de luisteraar helemaal gek in een wirwar van nochtans heel overzichtelijke technieken.

Het programma wordt vervolledigd door twee werken die historisch tussen Antheil en de 'jongere' stukken van Ligeti en Reich in liggen. Van Béla Bartók wordt het 'Perpetuum Mobile Ostinato' uit 'Mikrokosmos' (1940) gespeeld in de versie voor twee piano's: een stukje ratelende pianoliteratuur dat er op nog geen minuut doorgejaagd wordt. Nog een bewerking is die van 'Study for Player Piano no. 6' van de voor Ligeti zo fascinerende componist Conlon Nancarrow. Het gebruik van de player piano (pianola) stelde Nancarrow in staat muziek te maken waarvoor hij geen rekening moest houden met de technische speelbaarheid door de uitvoerder. Zijn stukken voor pianola combineren dan ook vaak een razend tempo met een stevige gelaagdheid. Dat laatste element is in de zesde studie minder prominent aanwezig. De jazz-achtige invloeden die Nancarrows pianolamuziek vaak laat horen, zijn er dan weer wel. Al maakt dat de uitvoering door de levende pianisten, die hier een bewerking van Thomas Adès voor twee piano's spelen, niet minder arbeidsintensief.

Programma :

  • György Ligeti, 'Poème symphonique' voor 100 metronomen (1962)
  • Béla Bartók, Perpetuum Mobile Ostinato (uit: Mikrokosmos) (1940)
  • György Ligeti Ligeti, Monument (uit: Three pieces for two pianos) (1976)
  • Conlon Nancarrow, Study for player piano no. 6 (ca.1950)
  • Steve Reich, Piano Phase (1967)
  • George Antheil, Ballet Mécanique (1924)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ictus & Jean-Paul Van Bendegem: Ballet Mécanique
Zaterdag 26 oktober 2013 om 20.15 u
Handelsbeurs Concertzaal - Gent

Kouter 29
9000 Gent

Meer info : www.handelsbeurs.be en www.ictus.be

Bron : artikel grotendeels overgenomen van Kwadratuur.be

Extra :
Ictus - Ballet Mécanique. Een halve eeuw muzikale mechanisatie, Koen Van Meel op Kwadratuur.be, 10/10/2013
Review : Georges Antheil, Ballet Mécanique door Ictus, Koen Van Meel op Kwadratuur.be, 10/10/2013 (met tijdelijke audio)
Interview : Jean-Luc Plouvier (Ictus). Over 'Ballet Mécanique' - Veiligheidsbrillen verplicht, Koen Van Meel op Kwadratuur.be, 10/10/2013
György Ligeti : www.schott-musik.de, www.arsmusica.be en youtube
Györgi Ligeti (1923 - 2006): emotioneel scepticus, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl, juni 2006
Conlon Nancarrow, Godfried-Willem Raes op www.logosfoundation.org
Kyle Gann's Conlon Nancarrow Web Page op www.kylegann.com
Steve Reich op www.stevereich.com, en.wikipedia.org, www.boosey.com en youtube
Steve Reich (1936 - ) : Groot minimalist op www.musicalifeiten.nl

Beluister alvast George Antheils Ballet Mécanique door Ictus

12:31 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

18/10/2013

Kersvers directeur Salzburger Festspiele Markus Hinterhäuser en Moldavische stervioliste Patricia Kopatchinskaja in de Handelsbeurs

Patricia Kopatchinskaja Maandag komt kersvers directeur van de Salzburger Festspiele Markus Hinterhäuser met de Moldavische stervioliste Patricia Kopatchinskaja (foto) naar de Handelsbeurs in Gent. Het programma van dit concert werd onlangs gewijzigd. De oorspronkelijk geplande vioolsonates van Robert Schumann werden geruild voor een extra sonate voor viool en piano van Galina Oestvolskaja en voor werk voor solo viool van Béla Bartók en György Kurtag. De muziek voor viool en piano van Oestvolskaja wordt zelden uitgevoerd. Bovendien hebben zowel Kopatchinskaja als Hinterhäuser een bijzondere band met de muziek van deze eigenzinnige Russische componiste. Ook is Patricia Kopatchinskaja zelden te horen in solo-repertoire.

Wanneer Patricia Kopatchinskaja op de affiche staat, dan mag je je gegarandeerd aan een duizelingwekkend avontuur verwachten. Op het podium springt deze versatiele vioolvirtuoze zelden zuinig met haar energievoorraad om. Bovendien kiest ze doorgaans voor spannende en uitdagende programma's die misschien niet altijd voor de hand liggen, maar wel dubbel en dik het ontdekken waard zijn. De partituren van dit concert hebben nog niet de kans gehad om stof te vergaren. Meer nog, terwijl de Russische Galina Oestvolskaja (1919-2006) nog maar enkele jaren is overleden, is de Hongaar György Kurtág (1926) nog steeds 'alive and kicking'. Voeg aan dit rijtje ook Béla Bartók (1881-1945) toe en het Oost- Europese onderonsje van Kopatchinskaja, zelf van Moldavische afkomst, is compleet.

Muzikale miniatuurtjes
Als Hongaar werd György Kurtág onvermijdelijk beïnvloed door de haast primitieve expressiekracht van Bartóks oeuvre. Toen hij in 1957 de toestemming kreeg om naar Parijs te reizen, leerde hij er naast werken van Stravinsky, Messiaen en Boulez vooral ook de muziek van Webern kennen. De extreem geconcentreerde stijl van die laatste heeft een blijvende uitwerking gehad op Kurtágs composities. De belangrijkste factor in de ontwikkeling van Kurtágs compositorische persoonlijkheid was echter de psychologe die hem eind jaren '60 doorheen een persoonlijke en artistieke crisis hielp: Marianne Stein. Stein adviseerde Kurtág om opnieuw te vertrekken van de kleinst mogelijke compositie, namelijk de verbinding tussen twee noten. Sindsdien zijn beknoptheid, terugplooien op de essentie van het muzikale materiaal, directe expressie en een gereduceerde bezetting sleutelbegrippen voor Kúrtags schrijfwijze.

De eerste werken waarmee Kurtág zijn vertwijfeling en ongenadige zelfkritiek te boven kwam, waren de Játékok (Spelletjes) voor piano (1975-9). Die stukjes waren bedoeld om kinderen op een spontane manier te laten experimenteren met klank en gewaarwording. Tegelijkertijd werkten deze composities bevrijdend voor Kurtág zelf. Al snel brak het concept uit zijn voegen en werd Játékok een work in progress. Het nam de gedaante aan van een compositorisch laboratorium annex muzikaal dagboek waarin Kurtág muzikale hommages bracht aan vrienden of overleden collega's herdacht. Het fundamentele principe van deze reeks vertaalde Kurtág in de jaren '80 ook naar een verzameling voor blaasinstrumenten en een bundel Jelek, játékok és üzenetek (Symbolen, spelletjes en boodschappen) voor strijkers (1989-...). Deze strijkerscollectie bevat hypergebalde bagatelles voor verschillende bezettingen. De veertig Kafka-fragmenten voor viool en sopraan (1985-6) werden opgedragen aan Stein. Het zijn losse miniatuurtjes waarin woorden en zinnen uit de geschriften van Franz Kafka van muziek werden voorzien. De zangeres en de violist(e) voeren op die manier een existentiële dialoog over het wezen van de kunst en het bestaan. Kopatchinskaja koos voor de allerkortste stukjes (maximaal 15 seconden lang) waarvan ze naast de vioolpartituur tegelijkertijd ook de zangpartij kan uitvoeren.

Gestolde vluchtigheid
György Kurtág en Galina Oestvolskaja hebben alvast met elkaar gemeen dat beider internationale bekendheid pas dateert van de jaren '80. Oestvolskaja's improductieve bescheidenheid en teruggetrokken bestaan deden de verspreiding van haar oeuvre weinig goed. Omwille van de behoudsgezinde cultuurpolitiek in de Sovjet-Unie waren haar meest vernieuwende werken bovendien gedoemd om jarenlang onder de radar van het regime te blijven. Dat hetzelfde sovjetregime zich anderzijds bediende van Oestvolskaja's Sonate voor viool en piano (1952) om aan het Westen te bewijzen dat er ook langs de andere kant van het Ijzeren Gordijn moderne muziek werd geschreven, draaide niet meteen uit op een geslaagde promotiecampagne. Ook op persoonlijk vlak ging het Oestvolskaja niet zomaar voor de wind. In 1960 overleed plots haar levenspartner, waardoor ze vervolgens uit haar appartement werd gezet. Volgens het socialistisch realisme konden immers alleen koppels aanspraak maken op een comfortabele woonst. Het enige overgeleverde werk dat ze in deze donkere periode neerschreef, is het Duo voor viool en piano (1964).

Hoewel Oestvolskaja elke inwerking van buitenaf weerde en haar oeuvre naar eigen zeggen niets te maken heeft met het werk van andere componisten, vertonen haar eerste composities nog de invloed van Bartók en haar leraar Sjostakovitsj. Oestvolskaja's ritmische systeem was evenwel uniek. Ze noteerde haar werken in de maatsoort ¼ zonder maatstrepen. Daardoor nivelleerde ze de hiërarchie tussen beklemtoonde en onbeklemtoonde noten: elke kwartnoot is gelijkwaardig aan elke vorige en elke volgende kwartnoot. Een dergelijke werkwijze legt de nadruk eerder op afzonderlijke muzikale gebeurtenissen dan op een procesmatig verloop. De tijd staat als het ware steeds een ogenblik stil vooraleer de zorgvuldig gemodelleerde klank weer vervluchtigt en moet worden herhaald. Door het statische karakter van dergelijke momentopnames wordt Oesvolskaja's muziek vaak met de beeldhouwkunst vergeleken.

Programma :

  • Galina Oestvolskaja, Sonate voor viool en piano (1952)
  • Béla Bartók, Sonate voor viool solo (1944)
  • György Kurtág, Selectie voor viool solo uit 'Signs, Games & Messages' en 'Kafka-Fragments' opus 24
  • J.S. Bach, Chaconne uit de partita in d voor viool solo
  • Galina Oestvolskaja, Duo voor viool en piano (1964)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Patricia Kopatchinskaja & Markus Hinterhauser : Oestvolskaja, Bartok, Bach, Kurtag
Maandag 21 oktober 2013 om 20.15 u
Handelsbeurs Concertzaal - Gent

Kouter 29
9000 Gent

Meer info : www.handelsbeurs.be en patriciakopatchinskaja.com

Bron : tekst Pieter Herregodts voor het programmaboekje, De Handelsbeurs, oktober 2013

Extra :
Patricia Kopatchinskaja & Markus Hinterhäuser. Wispelturigheid als kwintessens van een muzikale persoonlijkheid, Hildegart Maertens op Kwadratuur.be, 6/10/2013
Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de en youtube
Mokerslagen op de poort van de eeuwigheid: Galina Ivanovna Oestvolskaja (1919 - 2006), Kristel Vastenavont op www.opusklassiek.nl, mei 2008 (pdf)
Ustvolskaya. A Grand Russian Original Steps Out Of The Mist, Alex Ross in The New York Times, May 28, 1995 op www.therestisnoise.com
Ligeti, Oestvolskaja, Kagel, Yves Knockaert, programmaboekje voor het concert van Schönberg Ensemble/Asko Ensemble & Reinbert de Leeuw in deSingel op 23 mei 2003, 20 mei 2003 op www.desingel.be (pdf)
Viktor Suslin over Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de (pdf)
Galina Ivanova Oestvolskaja (1919 - 2006): Vrouw met de lithurgische moker, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
The Lady with the Hammer. The music of Galna Ustvolskaya, Ian MacDonald op www.siue.edu
György Kurtág op www.boosey.com en youtube
The Mind is a Free Creature. The music of György Kurtág , Rachel Beckles Willson op www.ce-review.org, 24/03/2000

Beluister alvast Galina Oestvolskaja's Sonate voor viool en piano

12:23 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

26/04/2013

Emmanuel Pahud brengt wervelende fluitmuziek van Prokofjev, Martinu, Poulenc en Dutilleux in de Handelsbeurs

Emmanuel Pahud Hoor de staccato openingsmelodie uit het vierde deel van de Sonate voor dwarsfluit en piano van Sergei Prokofjev en je vergeet ze nooit meer. Na de première op 7 december 1943 in Moskou door Nikolai Kharkovski en Sviatoslav Richter groeide de sonate uit tot een van de beroemdste kamermuziekstukken. Wie deze lyrische neo-klassieke parel graag live wil beleven, kan het niet beter treffen dan met de Zwitserse sensatie Emmanuel Pahud (foto). Zijn zuivere, ronde klank is ondertussen wereldvermaard dankzij concerten als solist met het Berliner Philharmoniker. Pahud toont zich even virtuoos als veelzijdig in een repertoire dat zich uitstrekt van barok tot jazz. Ook in kamermuziek blinkt hij uit, getuige menige gesmaakte samenwerkingen met onder meer Sabine Meyer, Trevor Pinnock en Jean-Guihen Queyras. In de Handelsbeurs wordt hij vergezeld door zijn vaste pianopartner Eric Le Sage. Met naast Prokofjev ook wervelende fluitmuziek van Martinu, Poulenc en Dutilleux op het programma kan hun recital niet anders dan vonken geven.

De Zwitsers-Franse fluitist Emmanuel Pahud is een fenomeen. Zijn biografie leest als een sprookje. Op zijn vierde hoorde hij zijn buurjongen het Eerste Fluitconcerto van Mozart spelen. Dat wou Pahud ook kunnen en hij ging prompt op les. Amper tien jaar later won hij het ene concours na het andere. Zijn droom kwam uit toen hij gevraagd werd als solist in het bewuste concerto van Mozart. En het ging verder. Reeds op zijn tweeëntwintigste stelde Claudio Abbado hem aan als eerste fluitist van de Berliner Philharmoniker, waar hij nog steeds resideert.

Even grasduinen in het kamermuzikale oeuvre van Francis Poulenc (1899-1963) leert dat de Franse componist een sterke voorliefde koesterde voor blaasinstrumenten. Alleen al in de laatste jaren van zijn carrière voltooide hij drie Sonates voor piano en houtblazers, waaronder de Sonate voor fluit en piano (1956). Naar eigen zeggen schreef Poulenc de Fluitsonate naar de geest van Soeur Constance, één van de nonnen uit zijn vrijwel gelijktijdig gecomponeerde opera 'Le dialogue des carmélites'. Ondanks die imaginaire inspiratiebron werd het stuk opgedragen aan een andere, veel wereldlijker vrouwspersoon: Elisabeth Sprague Coolidge, de beroemde Amerikaanse mecenas zonder wie de 20ste-eeuwse kamermuziek heel wat meesterweken had moeten missen. Al met al is de Fluitsonate een stuk van klassieke proporties - niet voor niets bestempelde Poulenc het als een "simpel maar subtiel werkje" - dat duidelijk Poulencs stilistische handtekening draagt. Zo zijn er de abrupte stemmingswisselingen in het openingsdeel, waar het 'melancholische' hoofdthema plotseling wordt doorsneden door vrolijke flierefluitmuziek. Of wat te denken van het slotdeel dat met zijn grillige accenten veel weg heeft van een kubistische Haydn-parodie?

Programma :

  • S. Prokofjev, Sonate voor dwarsfluit en piano in D, opus 94 (1942-43)
  • F. Poulenc, Sonate voor dwarsfluit en piano (1957)
  • B. Martinu, Sonate voor dwarsfluit en piano, H306 (1945)
  • H. Dutilleux, Sonatine voor dwarsfluit en piano (1943)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Emmanuel Pahud & Eric Le Sage : Prokofjev, Poulenc, Martinu, Dutilleux
Zaterdag 27 april 2013 om 20.15 u
Handelsbeurs Concertzaal - Gent

Kouter 29
9000 Gent

Meer info : www.handelsbeurs.be, www.emmanuelpahud.net

Bron : tekst Joep Christenhusz voor deSingel, december 2012

Extra:
Francis Poulenc : www.francispoulenc.fr, nl.wikipedia.org, www.chesternovello.com en youtube
Francis (1899-1963) : bij voorkeur luchthartig op www.musicalifeiten.nl

15:26 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

05/03/2013

Pavel Haas Quartet brengt Beethoven, Janáček en Sjostakovitsj in de Handelsbeurs

Pavel Haas Quartet In oktober 1923 pende Janáček in slechts 15 dagen zijn eerste strijkkwartet neer, geïnspireerd op de Kreutzersonate van Leo Tolstoj. Deze mini-opera voor strijkers vertolkt het psychologische drama van de novelle met intense passie. Ook Sjostakovitsj brengt in zijn achtste strijkkwartet een verhaal waarin de mysterieuze verklanking van persoonlijk leed en politiek protest blijft fascineren. De drang om in het genre van het strijkkwartet innerlijke worstelingen uit te drukken, gaat terug op Beethoven. Zijn opus 130 barst met zes delen uit zijn voegen en mondt uit in de Grosse Fuge, een bovenmenselijke krachttoer voor muzikant en toehoorder. Het Pavel Haas Quartet heeft alle troeven in handen om de intensiteit van deze drie kleppers uit het repertoire ten volle over te brengen. De vier Tsjechen behoren tot de top van kwartetuitvoerders. Hun cd's met muziek van Slavische meesters als Janáček, Prokofjev en Dvorák gooien hoge ogen en in 2009 vroeg BBC Music Magazine hen om een cd gewijd aan Beethoven op te nemen.

Net zoals voorheen Bartók knoopte Sjostakovitsj aan bij de grote traditie, in het bijzonder bij Beethoven. Beethoven had het strijkkwartet een architecturale grootheid en een expressieve diepgang bezorgd waardoor het genre definitief doorbrak als concertmuziek. Het model van Beethoven is in heel duidelijk aanwezig in het Achtste Strijkkwartet.

Het strijkkwartet opent en eindigt met een largo dat telkens fugatisch is opgevat met het viernotenmotief D-Es-C-H - een muzikale transcriptie van Sjostakovitsj' naam (in de gangbare Duitse versie 'D. Schostakowitsch') - als uitgangspunt. De inzet van een strijkkwartet met een fugatisch langzaam deel knipoogt naar Beethovens Veertiende Strijkkwartet, opus 131 - een idee dat ook navolging kende bij romantische componisten in het genre.

In Sjostakovitsj' strijkkwartetten leeft echter niet alleen Beethovens erfenis verder. De hele romantische verwerking van Beethovens retorische, instrumentale gebaren kent in de handen van de Russische componist een stilistische 'hertaling'. Richard Taruskin, kenner van de negentiende- en twintigste-eeuwse Russische muziek, heeft het in dat verband over een "meesterlijke exploitatie van de retoriek uit de post-Beethoveniaanse instrumentale muziek, zo vol van spanning en catharsis, zo rijk beladen met symbolen en tekens maar zonder een expliciete sleutel tot interpretatie."

Zoals eerder gesuggereerd, maakt precies het Achtste Strijkkwartet, één van Sjostakovitsj’ meest populaire kwartetten, een misleidende indruk als het op interpretatie aankomt. Officieel droeg de componist het op aan de "nagedachtenis van de slachtoffers van het fascisme en de oorlog", aldus de versie in de partituur. Hij schreef het na een bezoek aan het door de Tweede Wereldoorlog verwoeste Dresden. Uit één van de vele brieven aan Isaak Glikman - een theatercriticus en historicus uit St.-Petersburg (Leningrad) - weten we echter dat het strijkkwartet privaat een andere 'betekenis' had, een 'in memoriam' dat de componist aan zichzelf opdroeg : "Ik moest eraan denken dat na mijn dood wellicht niemand een werk zou componeren ter herinnering aan mij. Daarom besloot ik zo'n werk zelf te schrijven. Op het titelblad zou je kunnen schrijven: 'Ter nagedachtenis aan de componist van dit kwartet'. Hoofdthema van het kwartet vormen de tonen D-Es-C-H, mijn initialen (D. Sch.). (...). De pseudo-tragiek van dit kwartet is zo groot dat bij het componeren mijn tranen zo overvloedig stroomden als urine na een half dozijn glazen bier. Toen ik thuiskwam, probeerde ik het tweemaal te spelen en stortte ik opnieuw tranen. Deze keer echter niet vanwege de pseudo-tragiek, maar uit verbazing over de prachtige eenheid van de vorm."

Sjostakovitsj' sarcasme spreekt uit elke zin. Alles lijkt er op te wijzen dat de componist een onderscheid maakte tussen een politiek correcte omschrijving voor de openbaarheid - de aanklacht van de naziterreur en de daaruit voortvloeiende ravages - en een private 'betekenis'. Maar commentaren van componisten op eigen werk dienen met de grootste omzichtigheid te worden behandeld en steeds beschouwd te worden in samenhang met de sonore realiteit. Sjostakovitsj citeert in dit kwartet duchtig uit eigen werk, wat natuurlijk te verklaren is vanuit de hierboven aangehaalde autobiografische intentie. Toch zijn de diepere gronden voor de specifieke keuzen die Sjostakovitsj maakt - zelf heeft hij het over een 'allegaartje'- niet zo duidelijk.

Het joodse thema uit het Tweede Pianotrio dat we vinden in het frenetieke, gebalde tweede deel en de door Lenin geliefde revolutionaire hymne 'Gekweld door bittere gevangenschap' dat opduikt in het voorlaatste deel kunnen in de richting wijzen van de officiële opdracht - zo we natuurlijk het joodse element als een aanklacht tegen de holocaust beschouwen en dus tegen het 'fascisme'- een bij Sjostakovitsj rekbaar begrip - en niet als een verwijzing naar het antisemitisme onder Stalin. Maar wat te denken van de andere citaten zoals het zwierige walsthema uit het Eerste Celloconcerto in het derde deel en de aria 'Serjozja, mijn liefste' uit de opera 'Lady Macbeth uit Mtsensk' die naar het einde van het kwartet (vierde deel) teder weerklinkt in de cellopartij? Zeer zeker heeft de persoonlijke affectie van de componist voor bepaalde werken uit zijn oeuvre een rol gespeeld maar vergeten we ook niet dat hij in het jaar van de compositie van het kwartet lid was geworden van de Communistische Partij - een vorm van overleven in een maatschappij waarin hij nu eenmaal moest functioneren. Een emotionele tweestrijd en het zoeken van een catharsis in de muziek zijn wellicht bepalend geweest voor de spanning tussen het elegische en het ironische (of sarcastische) in de conceptie van het werk (een requiem voor een overlevend componist) - een spanning die de meeste muziek van Sjostakovitsj kenmerkt.

Tevens knoopt de componist ook aan bij het idee van de funeraire instrumentale muziek die een bekende traditie was in de Russische (kamer)muziek - denken we maar aan Rachmaninovs 'Trio élégiaque' ter nagedachtenis van Tsjaikovski of aan Tsjaikovski's eigen in memoriam voor de violist Ferdinand Laub in zijn Derde Strijkkwartet. Een traditie waartoe Sjostakovitsj' Tweede Pianotrio, geschreven ter nagedachtenis van Ivan Sollertinski - een muziekkenner en -criticus aan wie de componist veel te danken had - al eerder een steentje had bijgedragen. Ondanks de vele citaten doet het Achtste Strijkkwartet niet collage-achtig aan. Sjostakovitsj is volledig meester over zijn middelen en levert een partituur af die uitmunt in economie en raakheid.

Programma :

  • Ludwig Van Beethoven, Strijkkwartet nr. 13 opus 130 Grosse Fuge opus 133
  • Leos Janáček, Strijkkwartet nr. 1
  • Dmitri Sjostakovitsj, Strijkkwartet nr. 8

Tijd en plaats van het gebeuren :

Pavel Haas Quartet : Beethoven, Janáček, Sjostakovitsj
Zaterdag 9 maart 2013 om 20.15 u
Handelsbeurs Concertzaal - Gent

Kouter 29
9000 Gent

Meer info : www.handelsbeurs.be

Bron : Tekst Piet De Volder voor deSingel, november 2005

Extra :
Dmitri Sjostakovitsj op nl.wikipedia.org, www.boosey.com en youtube
Dmitri Sjostakovitsj (1906 - 1975): Strijd om de geestelijke integriteit, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Shostakovich: the string quartets op www.quartets.de

Beluister hier alvast Dmitri Sjostakovitsj' Strijkkwartet nr. 8

16:28 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

25/01/2013

Blind date met Ictus : een sprong in het muzikale onbekende

Stefan Prins Donderdag nodigen Concertzaal De Handelsbeurs in Gent en Ictus je voor de tweede maal uit voor een muzikale blind date. Een verademing in tijden van overinformatie: luister zonder vooroordelen naar nieuwe en minder nieuwe muziek, zonder te weten wie, wat of wanneer. Oude muziek klinkt vers van de pers, nieuwe muziek verraadt vertrouwde kleuren. Men dreigt er verliefd te zullen worden op wat men doorgaans vreselijk vindt en omgekeerd. Het publiek kan zijn luisterervaring toetsen aan de bevindingen van een virtueel panel: Stefan Prins (vanuit Harvard), François Sarhan (Berlijn) en Matthew Shlomowitz (Londen). In hun luie zetel thuis luisteren ze mee naar het gestreamde concert en reageren via Skype op wat ze horen. Geen theoretische analyses, wel authentieke reacties, pertinente observaties en merkwaardige associaties. Na het concert onthullen artistiek leider Tom Pauwels en kersvers directeur van Ictus Willem Hering het programma. Ze reageren op de observaties, het boegeroep, en de kreten van verrassing geslaakt door panel en publiek. Blind Date garandeert luisteren met gespitste oren, boeiende onenigheid, muziekhistorische verwarringen en veel voer voor discussie.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ictus : Blind Date #2
Donderdag 31 januari 2013 om 20.15 u
Handelsbeurs - Gent

Kouter 29
9000 Gent

Meer info : www.handelsbeurs.be en www.ictus.be

Extra :
Interview met Stefan PrinsFrançois Sarhan en Matthew Shlomowitz over onbevooroordeeld naar muziek luisteren (januari 2012, door Wannes Gyselinck)
Interview met Willem Hering in het Handelsbeurs magazine van okt 2012-jan 2013, p.11
Er zijn geen geheimen: je moet hard werken (interview met Tom Pauwels van Ictus in Staalkaart nov-dec 2012)

Elders op Oorgetuige :
Mini Blind Date : onbevooroordeeld luisteren naar hedendaagse muziek in de Handelsbeurs, 21/01/2013
Muzikale blind date met Ictus en Peter Vermeersch in de Handelsbeurs, 11/10/2010

15:41 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

21/01/2013

Mini Blind Date : onbevooroordeeld luisteren naar hedendaagse muziek in de Handelsbeurs

Mini Blind Date 'Mini Blind Date' is een avondvullend concert voor en door DKO-klassen. Leerlingen uit diverse academies brengen een kort stukje hedendaagse muziek. Binnen dat gegeven kan en mag àlles: improvisatie, eigen compositie, ijzeren repertoire, akoestisch, louter elektronisch… Onder leiding van hun enthousiaste leraars bereiden ze hùn eigenzinnige en persoonlijke 'moment of fame' voor.

In de grootste geheimhouding, want niemand in het publiek mag weten wat er op het programma staat. Geen programmaboekjes, geen tekstmateriaal, geen voorbereiding, alleen onbevangen en onbevooroordeeld luisteren. Met als doel dat men dreigt te gaan houden van wat men doorgaans vreselijk vindt, of vice versa. Verrassing, ontroering, ongezouten meningen, verhitte discussie, merkwaardige kronkels,… ook hier geldt de regel dat alles kan en alles mag. Moderator Evita Nossent leidt ons van het ene naar het andere stuk, maar sprokkelt tussendoor ook reacties onder het concertpubliek.

Met de muziekacademies van Deinze, Gent, Gentbrugge, Leuven, Oud-Heverlee en Sint-Niklaas.

'Mini Blind Date' is een coproductie tussen Handelsbeurs en MATRIX [Centrum voor Nieuwe Muziek], en sluit aan op het concept én het concert 'Blind Date' van Ictus, te horen op 31 januari 2013 om 20u15 in de Handelsbeurs.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Mini Blind Date
Zaterdag 26 januari 2013 om 20.15 u
Handelsbeurs Concertzaal - Gent

Kouter 29
9000 Gent
Gratis toegang

Meer info : www.handelsbeurs.be en www.matrix-new-music.be

13:56 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

17/11/2012

Jong Fins strijkkwartet Meta4 brengt Purcell, Schubert en Crumb in de Handelsbeurs in Gent

George Crumb Het gebeurt niet vaak dat een ensemble de concertwereld zo stormenderhand verovert als het Finse 'wonderkwartet' Meta4. Met hun hoogdringende musiceerstijl en het hart op de tong rijgen ze de prestigieuze bekroningen aaneen. Dit keer pakken ze een van de allergrootste kleppers aan: Der Tod und das Mädchen, wellicht de aangrijpendste verklanking ooit van de worsteling tussen leven en dood. Ondanks de afstand in tijd en stijl sluit Black Angels, even grimmig als aantrekkelijk hedendaags, daar goed bij aan. Niet alleen citeert George Crumb (foto) heel even Der Tod, net als Schubert speelt hij viool en cello tegen elkaar uit, dit keer gecast als duivelsmuziek (inclusief alle cliché's) versus de stem van God. Fascinerend om te beluisteren en te zien: de muzikanten strijken behalve hun vertrouwde instrumenten ook met water gevulde kristallen glazen aan. Voorts gebruiken ze vingerhoeden (naar Black Sabbath?), slaan met sambaballen en schreeuwen telwoorden in de meest uiteenlopende talen.

De Amerikaanse componist George Crumb (1929) schreef zijn strijkkwartet Black Angels naar aanleiding van de Vietnamoorlog. Het werk citeert belangrijke elementen uit de bekoringsthematiek: van de zondeval via de Danse Macabre tot  Tartini's Duivelssonate.

Het genre van het strijkkwartet associeer je niet zo snel met politieke statements. Toch maakt de buitengewoon originele en kleurrijke componist George Crumb zich in Black Angels ouderwets kwaad om de Vietnamoorlog. In de partituur staat dat hij gecomponeerd is 'in tempore belli' (in oorlogstijd). Crumb voltooide het werk op vrijdag 13 maart 1970. Hij laat de strijkers schreeuwen, zingen, fluiten en fluisteren en breidt het instrumentarium uit met gongs, maracas en kristallen glazen.
Black Angels sloeg in als een bom, zowel door de onorthodoxe behandeling van het strijkkwartet als door de indringende thematiek. Het universele thema houdt de compositie ook nu nog overeind: de strijd tussen goed en kwaad, leven en dood, God en de duivel. De titel verwijst naar de zwarte engel zoals die in de vroege schilderkunst de gevallen engel symboliseert.

De vier strijkers confronteren de luisteraar met een surrealistische wereld van krijsende insecten, striemende geselingen, bom-inslagen, fluisterende stemmen, gongslagen, maar ook etherische klanken als glasharmonica-effecten en ijle, engelachtige melodieën. De componist schept een sfeer van een nachtmerrie door allerlei ongebruikelijke effecten voor te schrijven.

Achter de noten verschuilen zich planmatige getalsverhoudingen. De muzikale symbolen die Crumb gebruikt zij vrij conventioneel. Zo klinkt regelmatig het al eeuwenlang als 'duivel in de muziek' bekend staande interval van de verminderde kwint, de tritonus. En uit de literatuur voor strijkers haalt hij de 'Trillo Di Diavolo' van Tartini tevoorschijn. Verder citeert hij nog uit het gregoriaanse 'Dies Irae' en uit het strijkkwartet 'Der Tod und das Mädchen' van Schubert en refereert hij naar de oude muziek in de Sarabanda da la Muerta Oscura.

Programma :

  • Franz Schubert, Strijkkwartet nr. 14 ‘Der Tod und das Mädchen’
  • Henry Purcell, Fantasia's (selectie)
  • George Crumb, Black Angels (1971)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Meta4 : Purcell, Schubert, Crumb
Dinsdag 27 november 2012 om 20.15 u
Handelsbeurs - Gent

Kouter 29
9000 Gent

Meer info : www.handelsbeurs.be en www.meta4.fi


Extra :
Meta4. Waaghalzen tussen leven en dood, Hildegart Maertens op Kwadratuur.be, 16/11/2012
George Crumb: www.georgecrumb.net, www.essentialsofmusic.com, en.wikipedia.org en youtube

Beluister alvast het eerste deel uit George Crumbs Black Angels

21:31 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook