15/10/2014

Quartet-lab : vier ongelooflijk straffe muzikanten met werk van Beethoven tot Crumb in Leuven

quartet-lab Patricia Kopatchinskaja en Pieter Wispelwey kwamen eerst als solist naar Leuven, vervolgens als duo en nu met een bedwelmend nieuw strijkkwartet. Quartet-lab maakt een luisterrijke muzikale reis van Beethoven tot Crumb en houdt halt bij twee opmerkelijk duo's. De musici kruisen de degens in pittige dialogen in Three Madrigals van Bohuslav Martinu en in de onvolprezen Sonate voor viool en cello van Maurice Ravel. George Crumbs Black Angels klinkt zo ongewoon als de strijkkwartetten van Beethoven toentertijd. Crumb hekelde de Vietnamoorlog in 1970, getuige de ondertitel: "Thirteen Images from the Dark Land: a parable on our troubled contemporary world". Hij gooit werkelijk alles in de strijd: gongs, kristallen wijnglazen, elektronische versterking en muzikale citaten uit het Dies Irae, Tartini's Duivelstriller en de Danse Macabre.

Het 'elektrisch strijkkwartet' Black Angels is een 'gecomprimeerd' voorbeeld van George Crumbs disparate muzikale inspiratie. Die begint al met bijgeloof: het stuk is gedateerd op "vrijdag 13 maart 1970 (in tempore belli)". Bijgeloof wordt gecombineerd met fetisjgetallen: er zijn dertien onderdelen waarin de getallen 13 en 7 op verschillende manieren gecombineerd worden, zoals 13 maal 7, 7 in 13, 13 over 7, enzovoort. Bijgeloof ook in de 'zwarte engelen': gevallen engelen verbannen uit de hemel, duivels dus. De viool is de stem van de duivel, de cello mag God zijn.

Crumb refereert ook altijd aan het muzikale verleden: de dertien onderdelen worden gegroepeerd in drie hoofddelen, 'Departure', 'Absence', 'Return', een verwijzing naar Beethovens pianosonate nr. 26, Les Adieux . Voor Crumb wijst het eerste deel op de dood, die hij als thema in het begin van het stuk laat horen; het tweede is de afwezigheid van God met het thema van de gevallen engelen, het derde is de terugkeer van God die het kwade overwint. Verdere muzikale verwijzingen zijn de Trillo del diavolo of Duivelstrillersonate van de Italiaanse vioolvirtuoos Giuseppe Tartini, de diabolus in musica of duivelskwart en het gregoriaanse Dies irae. In het nummer 6, getiteld Pavana Lachrymae, citeert Crumb uit Schuberts strijkkwartet, gebaseerd op Der Tod und das Mädchen, waarmee de dood met de dans verbonden wordt. Dat is ook het geval in de Danse macabre en de Sarabanda de la Muerte Oscura met renaissanceverwijzingen. In het zesde nummer zijn trouwens ook sarabande-elementen aanwezig. Crumb noemt de Sarabanda de la Muerte Oscura zelf een pastiche-sarabande en laat echo's ervan weerklinken in het laatste nummer van het werk, de Threnody III. De referenties aan het verleden dringen door tot in de notatiewijze. Sommige onderdelen van partituren lijken bijvoorbeeld op middeleeuwse cirkelcanons.

De datering 'in tempore belli' (in oorlogstijd) zou kunnen refereren aan het ogenblik waarop de Vietnamoorlog volop woedde, maar Crumb heeft dat nooit bevestigd. Het is het huiveringwekkende in de expressie waardoor velen Black Angels geïdentificeerd hebben met oorlog, als een anti-oorlogsstuk. Voor anderen is het een transcenderende religieuze belevenis. Zeker is het 'elektriserend' door de gewelddadig uitvergrote klankmogelijkheden van het strijkkwartet.

Programma :

  • Ludwig Van Beethoven, Strijkkwartet op. 18 nr. 4
  • Bohuslav Martinu, Three Madrigals
  • Maurice Ravel, Sonate voor viool en cello
  • George Crumb, Black Angels

Praktische info :

quartet-lab : Beethoven, Martinu, Ravel, Crumb
Donderdag 16 oktober 2014 om 20.30 u
(inleiding door Yves Knockaert om 19.45 u)
Campus Gasthuisberg (Centraal Auditorium) - Leuven


Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be

Bron : tekst Yves Knockaert voor Novecento, oktober 2014

Extra :
George Crumb: www.georgecrumb.net, www.essentialsofmusic.com, en.wikipedia.org en youtube

Elders op Oorgetuige :
Twintigste editie Novecento met 7 concerten met muziek van de 20ste eeuw, 19/09/2014

20:13 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

19/09/2014

Twintigste editie Novecento met 7 concerten met muziek van de 20ste eeuw

Novecento Novecento is een jaarlijks terugkerende cyclus van zeven concerten met uitsluitend muziek uit de voorbije eeuw. De keuze voor een geschakeerde mengeling van bekend met minder bekend repertoire uit de voorbije eeuw, was meteen een schot in de roos. Het Novecentorecept bestaat uit een mix van het repertoire, onbekende muzikale pareltjes en mijlpalen die richting gaven aan de muziekgeschiedenis, een bijzondere bezetting, 'nooit live gehoord', topmusici, hun bijzondere affiniteit met de muziek en last but not least: altijd steengoede muziek. Ook dit jaar presenteert Novecento een verrassende editie met enkele concerten waarin composities uit de 20ste eeuw zij aan zij staan met ouder werk. Dat belooft naast flinke afwisseling ook boeiende confrontaties.

De feestelijke opener met Vesalii Icones van Peter Maxwell Davies is ook de muzikale opmaat voor het Vesaliusjaar in Leuven. Van Olivier Messiaen staat de pianomarathon Vingt regards sur l’enfant-Jésus op het programma met de Britse virtuoos Steven Osborne. Quartet-lab brengt twee oude bekenden, Patricia Kopatchinskaja en Pieter Wispelwey, samen met Pekka Kuusisto en Lilli Maijala in een nieuw strijkkwartet. Voor de meer intiemere concerten staan topmusici van hier klaar: Goeyvaerts String Trio met Jan Michiels en Quatuor Danel met Roeland Hendrikx. En Stella Doufexis en Daniel Heide brengen Chansons en Lieder van Debussy, Berg en Mahler. DeFilharmonie zet het feest verder met de Boléro van Ravel en het symfonisch genie van Sjostakovitsj.

Nieuw Ensemble : Videoconcert met Pieter Wispelwey en Peter Missotten - ma 22/09 in de Aula Pieter De Somer
Vesalli Icones van Peter Maxwell Davis geeft in een videoregie van Peter Missotten, het muzikale startschot voor het Vesaliusjaar in Leuven. Peter Maxwell Davies koos veertien platen uit De humani corporis fabrica libri septem van Vesalius en linkte ze aan de staties van de Kruisweg. In de compositie voor cello solo en ensemble smelten de invloeden samen van het gregoriaans, de barok, de boogiewoogie en de volksmuziek. Maar eerst hoort u de prachtige Suite voor cello solo nr. 3 van Benjamin Britten.
Nieuw Ensemble (Amsterdam) focust op een spannende mix van 20e-eeuwse kamermuziek en muziek van nu. Pieter Wispelwey is internationale top als solist, in kamermuziekformaties of met orkest. Peter Missotten (Filmfabriek Bierbeek) verdiende zijn sporen met spraakmakende projecten voor Toneelhuis Antwerpen, Holland Festival en Nationaltheater Mannheim.

Goeyvaerts String Trio & Jan Michiels : Muzikale curiosa uit de 20ste eeuw voor strijktrio en pianokwartet - ma 29/09 in het STUK
Hoogromantische expressie, dodecafonie, waanzinnige energie en muzikaal experiment uit de vorige eeuw. Goeyvaert trio en Jan Michiels zijn er wild van. Arnold Schönberg schrijft zijn expressief Strijktrio op. 45 nadat hij nipt aan de dood ontsnapte. Zijn leerlingen Nikos Skalkottas en Norbert Rosseau lopen in zijn voetspoor met dodecafonie en hoogromantische expressie. De jongere generatie kiest andere paden. Xenakis laat de strijkinstrumenten een waanzinnige energie produceren. Goeyvaerts experimenteert: hij geeft opdracht om op de dag van het concert een opname te maken van nieuwsberichten in verschillende talen. De musici moeten hier op ' inspelen' (toch houdt meestercomponist Karel Goeyvaerts de muzikale kwaliteit stevig in de hand).
Het talent van Jan Michiels is alom bekend. En over het Goeyvaertstrio schreef The Strad: "Hun spel zit boordevol details, elke noot, elke zin is geslepen, gepolijst en geeft blijk van een waarlijk retorische zorg voor de muziek". Laat je op sleeptouw nemen door hun passie voor de muziek van de 20ste eeuw.

Steven Osborne : Twintig contemplaties in een magistrale pianocyclus - wo 1/10 in de Grote Aula Maria Theresia
Vingt regards sur l'enfant-Jésus uit 1944 is een meesterwerk uit de pianoliteratuur. Steven Osborne brak internationaal door met zijn cd opname ervan. Olivier Messiaen is een van de belangrijkste componisten uit de vorige eeuw. Het katholicisme staat centraal in zijn oeuvre. Elk van de twintig contemplaties op de figuur van Jezus Christus is gebaseerd op een vers uit de bijbel of op een thema uit het katholicisme. Steve Osborne speelt deze musico-theologische pianocyclus (duur: 2u10min!) zonder pauze om de intensiteit ervan volledig tot zijn recht te laten komen. De vele contrasten en de afwisseling tussen virtuositeit en poëzie houden de spanning er goed in. Je krijgt hier inderdaad een overweldigende ervaring, van het soort dat een mensenleven verandert.

Quatuor Danel & Roeland Hendrikx : Van onbekend naar bemind - wo 8/10 in het Iers College
Danel Kwartet verrast met twee onbekende parels van strijkkwartetten uit de 20ste eeuw en een pittig klarinetkwintet van Paul Hindemith. Nikolai Roslavets werkte een nieuwe componeertechniek uit in de schaduw van de grote Russische componisten. Een staaltje daarvan is zijn derde strijkkwartet, boordevol directe muzikale expressie. Ook de Roemeen George Enescu had dat gevoel voor melodie en een verfijnde techniek en voegde nog een vleugje Oost-Europese weemoed toe. Roeland Hendrikx vervoegt het Quatuor Danel voor het energiek en pittig klarinetkwintet (1ste versie uit 1923) van Paul Hindemith. Zoals Mozart en Brahms boetseerde Hindemith de sonoriteit van klarinet en strijkkwartet en schreef hij er prachtige melodieën voor.
Het Frans-Belgische Danel Kwartet is niet alleen top in België, het behoort tot het kruim van de Europese strijkkwartetten. Roeland Hendrikx vormt met Danel een gedroomd klarinetkwintet.

Stella Doufexis en Daniel Heide : Chansons en Lieder van Alban Berg, Claude Debussy en Gustav Mahler - di 14/10 in het Iers College
Het alom bewierookte duo Stella Doufexis en Daniel Heide voert u van de kabbelende beekjes van Debussy naar de druisende rivieren van Berg en Mahler. Debussy boetseert de originele Franse poëzie van Verlaine en Mallarmé tot evenwichtige melodieën in korte liederen vol dromerige sfeer.  De Vier Liederen op. 2 van Alban Berg hebben alle kenmerken van een laatromantisch meesterwerk: diepzinnige teksten, subtiele melodie en harmonie. Gustav Mahler bezingt in zijn Kindertotenlieder het grootste verdriet. De muziek van Mahler doet datgene waar romantische muziek voor staat: de essentie uitdrukken in een taal die ons verstand niet begrijpt.
Stella Doufexis en Daniel Heide vormen een schitterend liedduo. Toen begin 2013 hun CD met Debussy-liederen verscheen, hadden critici woorden te kort om de buitengewone kwaliteit te beschrijven: "Every word of the text is felt and savored, but never at the expense of that opaque, exquisitely colored mezzo" (Fanfare, oktober 2013).

quartet-lab : Vier ongelooflijk straffe muzikanten in werk van Beethoven tot Crumb - do 16/10 in de Campus Gasthuisberg (Centraal Auditorium)
Patricia Kopatchinskaja en Pieter Wispelwey kwamen eerst als solist naar Leuven, vervolgens als duo en nu met een bedwelmend nieuw strijkkwartet.
Quartet-lab maakt een luisterrijke muzikale reis van Beethoven tot Crumb en houdt halt bij twee opmerkelijk duo’s. De musici kruisen de degens in pittige dialogen in Three Madrigals van Bohuslav Martinu en in de onvolprezen Sonate voor viool en cello van Maurice Ravel.
George Crumbs Black Angels klinkt zo ongewoon als de strijkkwartetten van Beethoven toentertijd. Crumb hekelde de Vietnamoorlog in 1970, getuige de ondertitel: "Thirteen Images from the Dark Land: a parable on our troubled contemporary world". Hij gooit werkelijk alles in de strijd: gongs, kristallen wijn-glazen, elektronische versterking en muzikale citaten uit het Dies Irae, Tartini's Duivelstriller en de Danse Macabre.

deFilharmonie o.l.v. Mark Wigglesworth : Wervelend feestconcert twintig jaar festival - do 23/10 in het Lemmensinstituut
DeFilharmonie komt voor het feestconcert in een imposante bezetting naar Leuven. Maurice Ravel zingt zijn fascinatie voor de Weense wals uit in La Valse. Nu eens vrolijk-onbezorgd draaiend, dan weer als in een delirium zwijmelend door bizarre harmonische wendingen en ontwrichte ritmes. Zijn Boléro is tegelijk een studie in orkestratie én een opzwepende dans die in een ongehoorde climax eindigt. Zo verfijnd als de Weense wals is, zo zwoel en sensueel is de Spaanse Boléro. Hoe bekend en berucht dit werk ook is, een live uitvoering blijft altijd lang nazinderen. De Vijfde symfonie is niet toevallig de meest gespeelde van Dmitri Sjostakovitsj: aangrijpend, humoristisch en boordevol 'grandeur'. Neem deel aan het wervelend feest met deFilharmonie voor twintig jaar Festival van Vlaanderen in Leuven.

Praktische info :

Festival van Vlaanderen Vlaams-Brabant : Novecento
Van maandag 22 september t.e.m. donderdag 23 oktober 2014
Op verschillende locaties in Leuven


Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.festivalvlaamsbrabant.be

Extra :
Novecento 2014. De vorige eeuw in zeven gedaanten, Hildegart Maertens op Kwadratuur.be, 10/09/2014

00:37 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

09/09/2014

Gent Festival van Vlaanderen verrast opnieuw met uitzonderlijk gevarieerd programma en tal van internationale topnamen

Gent Festival van Vlaanderen Van 13 tot 27 september wordt Gent weer ingepalmd door het Festival van Vlaanderen. De rode draad doorheen de 57ste editie is La Sauvagerie. Op het toneel: een bestiarium van de mensensoort, met prima donna's, virtuozen en andere wilde beesten. Met klauwen en vleugels: une beauté sauvage! Dit jaar pakt Gent Festival uit met namen als Angela Gheorghiu (haar naam doet het hemelse geluid van haar memorabele stem al vermoeden), de virtuoze Russische meesterpianist Nikolai Lugansky, de betoverende fadista Joana Amendoeira, The Orchestra of the Age of Enlightenment en het sublieme Bach Collegium Japan. Cineast Jaco Van Dormael en choreografe Michèle Anne De Mey brengen Kiss & Cry, een magisch liefdesverhaal in een miniatuurdecor van broccoliboompjes en speelgoedtreintjes (Belgische dernière!). Een ingenieuze mix van dans, muziek en film. Het openingsconcert wordt dankzij Capilla & BL!NDMAN [sax]  - internationaal talent van bij ons - een bijzonder feest met vogels, hippe saxen en polyfonie in de Sint-Baafskathedraal. From Holland: jazzy Hans Teeuwen speelt energiek, gevoelig én funky.

Fiets- en muziekfestival Avanti is terug onder de nieuwe naam O'velo en verkent verborgen hoekjes in de streek rond Oudenaarde en Wortegem-Petegem.  OdeGand opent voor het twaalfde jaar op rij het culturele seizoen. KidsOdeGand verwent de allerkleinsten met een muzikale boottocht de dag na OdeGand. De tweede editie van Odegand by Night belooft - na een spectaculaire eerste, totaal uitverkochte, editie - opnieuw een waanzinnige line-up! Gerenommeerde klassieke componisten duiken het nachtleven in en elektronicawizards overgieten hun beats met een symfonisch sausje. "Waar OdeGand by Night aanvankelijk een mooie aanvulling op het cultureel aanbod zou zijn, bleek al gauw dat we te maken hadden met een nu al onmisbare missing link", aldus John Roan (Arsenal), curator 2013.

Van klassiek, over fado en JAZZ tot elektronische muziek, film en dans
Joana Amendoeira zet de fadotraditie van Gent Festival verder en belichaamt in het jaarthema de liederlijkheid. Ze wordt beschouwd als een van de belangrijkste fadostemmen van de Nieuwe Generatie. Voor de sportieve muziekliefhebber is er O'velo (de opvolger van Avanti!). Deze muzikale fietstocht verrast je met concerten op unieke plekjes in de prachtige streek rond Oudenaarde en Wortegem-Petegem. Meesterlijk klassiek, swingende jazz of inventieve wereldklanken… je beleeft het allemaal tijdens O'velo!

Opera-ster Angela Gheorghiu kreeg op 23-jarige leeftijd de hoofdrol in Puccini's 'La Bohème', ging alle grote internationale podia af (van de Wiener Staatsoper tot de Metropolitan in New York), ze opende in 2012 het Filmfestival in Cannes en zong op het jubileum van Queen Elizabeth II. Elke keer opnieuw weet 'Angela' met haar vurige karakter het publiek te beklijven. Tijdens Gent Festival  brengt ze een hommage aan de beroemde operadiva Maria Callas. Ze wordt voor dit concert begeleid door Brussels Philharmonic en brengt aria's uit de opera's Carmen (Bizet), La Bohème (Puccini), Le Cid (Massenet), Adriana Lecouvreur (Cilea), …

Kiss & Cry speelde wereldwijd in meer dan tweehonderd uitverkochte zalen. Een buitengewoon originele voorstelling die de grenzen van alle kunstdisciplines overschrijdt. Een parel van de hand van cineast Jaco Van Dormael en choreografe Michèle Anne De Mey. Hij maakte naam met Toto le héros en Le Huitième Jour; zij danste jaren bij Rosas. Door een ingenieuze mix van theater, dans en film creëren ze een betoverend liefdesverhaal. Handen zijn de hoofdpersonages. Ze dansen in een miniatuurdecor van poppenhuizen, speelgoedtreintjes en broccoliboompjes. Een voorstelling die elke dag anders en uniek is. Voor de allerlaatste keer in België.

OdeGand opent voor de twaalfde keer het culturele seizoen. Het muziekfeest op en langs de Gentse binnenwateren heeft na elf edities een trouwe fanclub die het evenement voor geen geld ter wereld meer wil wissen. De unieke combinatie van bootjes – uiteenlopende soorten muziek (van flamenco over jazz naar klassiek) en als afsluiter het slotspektakel en vuurwerk aan Graslei/Korenlei blijft een succesformule. Met één ticket kan je de hele dag gebruik maken van de bootjes en beleef je tussen 13 en 19 uur meer dan 60 concerten van internationale topartiesten. Dit jaar nog meer locaties en concerten die zich driemaal herhalen.

Het openingsconcert in de Sint-Baafskathedraal wordt ingeluid door Les Chanteurs d'Oiseaux: op twee klanken na kunnen deze twee heren maar liefst alle vogelgeluiden ter wereld imiteren! Dit, gevolgd door een ongezien huwelijk in de Sint-Baafskathedraal: het unieke saxofoon-ensemble BL!NDMAN [sax] improviseert en speelt samen met La Capilla (het vroegere Capilla Flamenca). Beide ensembles zijn van eigen bodem, internationaal erkend en bekroond met meerdere prijzen. Ze brengen meerstemmig werk waarin dieren een rol spelen als geestelijke leiders, als loutere versiering of als duivels.

Russisch pianovirtuoos Nikolai Lugansky heeft alles waar de meeste pianisten alleen maar van kunnen dromen: aanleg voor stijl, een intens zingende toon, een diepe sonoriteit, dynamiek, lef en pikante lyriek… Hij wordt terecht als een van de beste vertolkers van Rachmaninovs muziek beschouwd. Zijn repertoire is echter veelzijdig en beperkt zich niet tot de muziek van zijn land: we krijgen ook een nocturne van Chopin en werk van César Franck te horen. Elke interpretatie van Lugansky is verfrissend.

Wie Hans Teeuwen zegt, zegt snijdende humor, een hoog cabaretgehalte en een hilarisch betoog tegen de grote 'meesters' van de klassieke muziek. Wat hij ook doet, zijn muziektalent is frappant. Hans Teeuwen & The Painkillers begonnen ooit met vertolkingen van klassiekers uit het Great American Songbook, maar voegden steeds meer zelfgeschreven nummers aan het repertoire toe. The Painkillers wérken, dát staat vast. En met Hans Teeuwen op kop: schroeven los! Energiek, rauw, gevoelig en funky!

Het Museum Dr. Guislain opent uitzonderlijk de deuren van bekende én - exclusief- onbekende ruimtes in het museum en de instelling. Vox Luminis brengt de spiri animalis (de rede en emoties) in het Guislaingesticht tot leven. Het Bach Collegium Japan is zelden live te beluisteren in ons land. Masaaki Suzuki escorteert de grootste solisten doorheen Bachs ondoorgrondelijke klankenwereld. Salome Kammer en Daan Vandewalle geven op hun manier uiting aan het thema La Sauvagerie. Een concert waar Faust in talloze gedaantes bonkt.

Middagconcerten
In coproductie met de Handelsbeurs presenteert Gent Festival van Vlaanderen voor de tweede keer 'Siesta Musicale': twee middagconcerten waarbij afgeweken wordt van de klassieke 'concertstoel'. De Handelsbeurs wordt omgetoverd in een muzikale oase, met comfortabele zit- en ligstoelen. De ideale middagpauze! Sarah Nemtanu, een van de toonaangevende violisten van dit moment - laat ons genieten van Roemeense dansen van Bartok, Tzigane van Ravel, …: Gypsic Wild! Romina Lischka en het Hathor Consort (viola da gamba) nemen ons mee naar de droomwereld van Orpheus, waar wilde dieren als getemd aan de voeten komen liggen.

The Treaty of Ghent

In 2014 is het 200 jaar geleden dat het verdrag van Gent ondertekend werd. In het kader daarvan werd een assortiment Amerikaanse, Engelse, Franse en Canadese artiesten uitgenodigd: William Christie, Sandrine Piau en Orchestra of the Age of Enlightenment spitsen zich toe op Rameau en Haendel. Bij Rameau gaan de helden de strijd aan met monsters die Sparta en Troje teisteren. Haendel huldigt de overwinningen van grote historische figuren als Julius Caesar en Scipione. Het zijn vredesverdragen die de geschiedenis hebben bepaald. Ter afsluiting, bejubelend, maar in dezelfde lijn: Music for the Royal Fireworks!

Festival van Oost-Vlaanderen
Van 14 september tot en met 11 november waaiert het festival uit.  In maar liefst twintig Oost-Vlaamse gemeenten en steden worden concerten georganiseerd onder de noemer Festival van Vlaanderen. Dit Oost-Vlaamse festival-luik staat onder het peterschap van gouverneur Jan Briers. Ensembles die in het buitenland dikwijls al bekend zijn, maar bij ons nog te ontdekken zoals La Roza Enflorese en het Taurus Quartet.

Praktische info :

Gent Festival van Vlaanderen
Van zaterdag 13 tot en met zaterdag 27 september 2014
Op verschillende locaties in Gent


Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.gentfestival.be

20:14 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

25/10/2013

Kleurrijke afsluiter van Novecento met ensemble recherche

Ensemble recherche Ensemble recherche creëerde 'Vortex temporum' na een unieke maandenlange samenwerking met Gérard Grisey. Vortex temporum is het voorlaatste werk van de veel te jong gestorven Franse componist Gérard Grisey (1946-1998). Hij werkte drie jaar ononderbroken aan wat zijn grootste meesterwerk is. Grisey verwijst naar drie soorten van tijdsbeleving: de menselijke tijd (de taal en ademhaling), de tijd van de walvissen (het langzame, regelmatige slaapritme) en die van de vogels of de insecten (de meest extreme, samengeperste tijd). De derde beweging is opgedragen aan Helmut Lachenmann, wiens Allegro Sostenuto uit een heel ander vaatje tapt. Lachenmann creëert een soort clair-obscur. Vanuit de schaduw van één klank vertrekken voortdurend nieuwe klanken, waarmee klarinet, cello en piano een veelvoud aan kleuren produceren.

ls de kunstmuziek van de twintigste eeuw door één iets gekenmerkt wordt, dan is het wel door een ongebreidelde zoektocht naar vernieuwing, en dat op alle mogelijke vlakken. In hun ontdekkingsreizen verlegden componisten vaak het accent van de traditionele melodie en harmonie naar andere parameters, zoals ritme of klankkleur. Het overbekende Le Sacre du Printemps van Stravinsky geldt als een prachtig voorbeeld van de haast uitsluitend ritmische benadering van muziek, terwijl de ontelbare kleurschakeringen in de muziek van Debussy al vooruitwijzen naar de fascinatie voor klankkleur bij latere componisten. Net deze twee parameters - klank en tijd - zijn van een niet te overschatten belang in het werk van Helmut Lachenmann en Gérard Grisey, de vertegenwoordigers van twee sterke tradities op het Europese vasteland: het Duitse modernisme en het Franse spectralisme.

Helmut Lachenmann was een relatieve laatbloeier als componist, en het zouden vooral de ontmoetingen met Karlheinz Stockhausen en Luigi Nono zijn die hem in 1957 in de richting van de avant-garde dreven. Vandaag staat hij zowel bekend voor zijn hoogst originele composities als voor zijn geschriften over (zijn) muziek en esthetica. Als één van de weinige componisten/theoretici durft Lachenmann zich bijvoorbeeld af te vragen wat het begrip schoonheid betekent in de context van hedendaagse muziek. Nadat hij enkele composities had geschreven aan de hand van strikt seriële ordeningsprincipes verlegde hij de focus in de jaren 1960 naar expressiviteit en de anatomie van de klank. Hoewel deze periode gekenmerkt wordt door een razendsnelle evolutie op het vlak van opgenomen en elektronische klanken, kiest Lachenmann resoluut voor een akoestische aanpak onder de noemer musique concrète instrumentale.

De elektronische muziek ontwikkelde zich in de vroege jaren 1950 als het ware op twee sporen. Enerzijds was er de studio van de Westdeutscher Rundfunk (WDR) in Keulen waar volledig synthetische klanken gerealiseerd werden, de zogeheten Elektronische Musik. Anderzijds creëerde Pierre Schaeffer in Parijs nieuwe composities met vooraf opgenomen klanken (zoals geluiden van machines, treinen, of natuurgeluiden). Dat werd musique concrète genoemd. De term musique concrète instru- mentale verwijst dus naar het feit dat op een instrumentale manier, met vooraf bestaande instrumenten, naar nieuwe klanken wordt gezocht. Lachenmanns fascinatie voor nieuwe geluiden vertaalt zich in een niet-conventioneel, soms zelfs experimenteel gebruik van de bestaande muziekinstrumenten. Een cello kan immers oneindig veel meer klanken voortbrengen dan de gebruikelijke aangestreken of getokkelde snaren. Elke mogelijke handeling op het instrument creëert een geluid, en die handeling - de manier waarop een klank tot leven wordt gewekt - dient zo precies mogelijk omschreven te worden. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat een partituur van Lachenmann ontelbare aanwijzingen bevat over hoe het instrument precies bespeeld moet worden.

De partituur van Allegro Sostenuto (1988) bevat maar liefst zes volledige pagina's met instructies voor verschillende speelwijzen. Ook de partituur zelf staat bol van detaillistische aanwijzingen zoals bijvoorbeeld "wie ein Hauch, mit Fingerkuppe über tiefe Saite entlang (oder Fingernagel, wenn anders nicht hörbar)" [als een zucht, met een vingertop op de laagste snaar (of een vingernagel, indien niet hoorbaar)]. In de klarinet staat op hetzelfde moment te lezen: "aus der Entfernung aufs Mundstück geblasen" [van op een afstand op het mondstuk geblazen]. Alsof die rijkdom aan nieuwe klanken nog niet volstaat, realiseert Lachenmann op een bijzonder efficiënte manier een muzikale textuur waarin de drie instrumenten haast versmelten tot een nieuwe eenheid. Heel vaak worden tonen doorgegeven van het ene instrument naar het andere. Duidelijk gearticuleerde toonhoogtes weerklinken in de klarinet en worden meteen herhaald door de cello, of omgekeerd. Hier ligt ook een sleutel om toegang te krijgen tot de beluistering van dit werk. Zoals in veel modernistische muziek klinken de individuele muzikale figuren vaak erg fragmentarisch. Korte cellen van slechts enkele noten worden gescheiden door stiltes of door interventies van andere instrumenten. Wanneer we echter de focus verleggen naar de klank en de beweging wordt duidelijk hoe Lachenmann wel degelijk expressieve lijnen en richting creëert.

Gérard Grisey geldt als één van de eerste en belangrijkste componisten van het spectralisme, waarin de klank evenzeer centraal staat. Elke muzikale toon bestaat uit een grondtoon - de toon die we horen - en een aantal boventonen die een geordende reeks met specifieke verhoudingen vormen. Deze boventonen horen we meestal niet als dusdanig, maar ze bepalen wel de kleur van de klank, het specifieke timbre. Dit akoestisch fenomeen wordt vertaald naar een abstracte verzameling toonhoogtes waarmee de componisten aan de slag gaan.

In feite ligt de oorsprong ook hier in de elektronische muziek. Zuiver elektronische klanken worden gemaakt door de samenstelling (synthese) van eenvoudige tonen tot een complexe klank. Op die manier kan een synthesizer klanken produceren die klinken zoals een piano of een trompet. Gérard Grisey nam dan ook het begrip 'synthèse instrumentale' in de mond. De afzonderlijke componenten van een klank worden verspreid over een instrumentaal ensemble of een orkest, en op die manier wordt een nieuwe klank samengesteld. Door die focus op klankkleur - het spectralisme heeft nauwe banden met het eveneens Franse impressionisme - wordt spectrale muziek vaak geassocieerd met langzaam ontwikkelende akkoorden en een weinig beweeglijke textuur. Nochtans zijn heel wat componisten (onder andere Luc Brewaeys) precies bezig geweest met het creëren van een zekere dynamiek en het (her)introduceren van snelheid. Deze aandacht voor de muzikale tijd is cruciaal in Vortex Temporum (1994-1996).

Vortex Temporum is een eerder atypisch werk binnen het oeuvre van Grisey. Jean-Luc Hervé, een medewerker van Grisey die nauw betrokken was bij het kopiëren van de originele partituur noteerde volgende getuigenis: "Mijn eerste contact met Vortex Temporum kwam er via de omweg van het schrift, aangezien Gérard Grisey me - toen ik nog student was aan het conservatorium - gevraagd had hem te helpen bij het kopiëren van zijn recentste werk. Ik was verbaasd over het aantal noten, de snelheid van het discours en het repetitieve aspect die geen karakteristieken waren van de spectrale muziek. Maar ondanks mijn onvermogen om er een helder beeld van te krijgen was ik meteen overtuigd dat het hier ging om een bijzonder origineel werk. "

Inderdaad, wie spectrale muziek associeert met langzaam opgebouwde akkoorden, subtiele har- monische verschuivingen en kleurrijke samenklanken schrikt wel even bij de eerste aanblik van de partituur, of bij het horen van de eerste maten van het werk. Grisey katapulteert ons meteen naar het midden van de vortex of draaikolk (een veel gebruikte vertaling is de maalstroom van de tijd ) uit de titel. Het hele ensemble speelt een wervelende figuur gebaseerd op één akkoord, en meteen is duidelijk wat Hervé bedoelt met het repetitieve aspect van deze muziek. De contouren van deze wervelende figuren volgen trouwens de vorm van de geluidsgolven die gebruikt worden in de elektronische muziek, zoals de sinus- en de zaagtandgolf.

In de drie delen van het werk speelt Grisey eigenlijk met drie verschillende soorten tijd: de menselijke tijd, (de tijd van de taal en de ademhaling), de uitgerekte tijd van de walvissen en de gecomprimeerde tijd van de vogels en insecten. Hetzelfde basismateriaal wordt op telkens andere manieren in de tijd geprojecteerd.

Het is boeiend te zien hoe twee verschillende ontwikkelingen in de elektronische muziek gedeeltelijk leidden tot twee verschillende componeerstijlen en tradities. Helemaal opmerkelijk is dat de Duitse Helmut Lachenmann zijn compositietechniek verbindt aan de Franse musique concrète , terwijl de Franse Gérard Grisey een instrumentaal equivalent creëert voor de Duitse klanksynthese. In beide gevallen is de muziek op zich erg bijzonder, en bewijst ze dat avontuurlijke klankexploraties ook zonder elektronische hulpmiddelen mogelijk zijn.

Programma :

  • Gérard Grisey, Vortex Temporum
  • Helmut Lachenmann, Allegro Sostenuto

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ensemble Recherche : Grisey, Lachenmann
Dinsdag 29 oktober 2013 om 20.30 u
( inleiding door Klaas Coulembier om 19.45 u )
Kunstencentrum STUK - Leuven
Naamsestraat 96
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be en ensemble-recherche.de
------------------------------------------------------
Naar aanleiding van dit concert organiseert MATRIX [Centrum voor Nieuwe Muziek] een masterclass rond het oeuvre van componisten Helmut Lachenmann en Gérard Grisey. Deze masterclass werd ontwikkeld voor studenten uit het hoger muziekonderwijs en wordt gedoceerd door de muzikanten van Ensemble Recherche. De masterclass vind plaats op maandag 28 oktober 2013 van 9.30 u tot 17.00 u in het Orpheus Instituut in Gent.
www.matrix-new-music.be

Bron : tekst Klaas Coulembier voor programmaboekje Novecento

Extra :
Gérard Grisey over Vortex Temporum op www.ictus.be
Gérard Grisey op brahms.ircam.fr en youtube
Interview met Gerard Grisey, David Bündler in 20th-Century Music, 1996 op www.angelfire.com
Helmut Lachenmann op composers21.com en youtube
Thinking About Helmut Lachenmann, Dan Albertson op www.lafolia.com, november 2004
Gegen die Vormacht der Oberflächlichkeit, Interview met Helmut Lachenmann, Claus Spahn in Die Zeit, 29/04/2004

Elders op Oorgetuige :
Novecento 2013 : onbekende muzikale pareltjes en mijlpalen die richting gaven aan de muziekgeschiedenis, 22/09/2013
Het Collectief brengt twee uit de kluiten gewassen werken uit het 20ste-eeuwse kamermuziekrepertoire in Leut, 22/06/2012

16:52 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

22/10/2013

Transit als vanouds: spannend, eigenzinnig, avontuurlijk...

Transit - Festival voor Nieuwe Muziek Het Transit Festival voor Nieuwe Muziek heeft een neus voor interessante ontwikkelingen in de hedendaagse muziekscène: er liggen dit jaar niet minder dan 17 creaties van verschillend allooi voor u in het verschiet. Een violist (solo) en twee pianisten (duo) raken verstrikt in de virtuositeit. Jacques Brel komt tweemaal verrassend om de hoek kijken. Opera en liedrecital krijgen willens nillens nieuwe kleedjes aangemeten. En er is ook een danscreatie van de zeer getalenteerde jonge danseres Cecilia Lisa Eliceche op live muziek door ChampdAction. Tranist is jouw buitenkans om wat leeft bij de componisten van vandaag te horen, te zien en te beleven.

Na de passage van de ISCM World Music Days in 2012 is Transit dit jaar weer zijn ongebonden zelf: avontuurlijk, eigenzinnig en met een neus voor nieuwe ontwikkelingen in de hedendaagse muziekscène. Transit focust naar aloude traditie op creatie en virtuositeit. Er liggen zeventien creaties en veel opkomend talent in het verschiet, maar ook grootheden als Peter Ablinger, Luc Brewaeys, Bernhard Lang en Michael Finnissy maken hun opwachting. De virtuositeit wordt voortdurend in vraag gesteld. In twee concerten voor twee piano's (Yutaka Oya & Benjamin Van Esser en Ian Pace & Frederik Croene) én in het vioolrecital van Wibert Aerts. Daarnaast presenteert Tranist opera, liedrecital en dans op nieuwe wijze. De opera krijgt in de 'nOperatische' meditatie van Anton Lukoszevieze een modern kleedje aangemeten terwijl Elisabeth Holmertz en Kenneth Karlsson een liedrecital brengen op een wel heel bijzondere manier... Het is ook uitkijken naar de danscreatie van Cecilia Lisa Eliceche (met ChampdAction). Eliceche is een van de meest getalenteerde jonge dansers (choreografen) van het moment. Jacques Brel inspireerde dan weer Me Quite van Niels Rønsholdt en Voices and Piano van Peter Ablinger.

Vrijdag 25 oktober
Het begint al op de openingsavond met het concert van het Nadar Ensemble. Deze Belgische formatie was in 2010 voor het eerst te gast op TRANSIT en heeft sindsdien een indrukwekkend parcours afgelegd. Zo was de groep vorig jaar te horen op de prestigieuze Donaueschingen Musiktage en is het een volle cd lang te horen in de driedelige cd-box die een week voor TRANSIT van dit festival zal verschijnen. Nadar tekent meteen voor vier creaties met werken van Jasper&Jasper, Thomas Smetryns (die opnieuw in de weer is met platenspelers), Stefan Van Eycken en Bruno Nelissen (gitarist van het kwartet ZWERM).

Het spektakelstuk van de avond is 'Exit to Enter' dat de Duitse componist Michael Beil speciaal voor Nadar schreef. Naar goede gewoonte betrekt Beil de uitvoerders van zijn werk in het ontstaansproces. Zo zijn de muzikanten op drie niveaus betrokken: als spelende uitvoerders in het duister, als playbackende acteurs in de spots en op de op voorhand opgenomen videobeelden. Door de gespeelde geluiden soms wel en soms niet overeen te laten komen met de bewegingen van de acteurs en de muzikanten in de video ontstaat er een vreemd spel van verwachting en al dan niet inlossing.

'Exit to Enter' is echter meer dan een performance, want zoals wel vaker bij Beil is ook de muziek op zich al de moeite waard. Hier kiest de Duitser voor een erg toegankelijk geluid dat in het eerste deel helemaal gekleurd wordt door een even obsessieve als repetitieve staccatoritmiek. Wanneer het geluid van de ondes-Martenot binnenkomt, duikt de muziek in de sensualiteit van Messiaen. Alsof de murwgedraaide luisteraar-kijker dan nog weet waar hij aan toe is.

Zaterdag 26 oktober
De tweede dag wordt voor de middag ingezet met een lecture recital waarin musicoloog Maarten Beirens en pianist Jan Michiels de festivalbezoekers door verschillende generaties moderne Vlaamse componisten loodsen, met werken van Karel Goeyvaerts, Kris Defoort, Daan Janssens en Bart Vanhecke.

Voor het eerste 'gewone' concert is het wachten tot 14.00 u wanneer violist Wibert Aerts en het Centre Henry Pousseur een programma presenteren waarin de iconisch klassieke viool samengebracht wordt met elektronica. Voor Luc Brewaeys' nieuwe werk, een eerbetoon aan de eind vorig jaar overleden Jonathan Harvey, wordt de viool met een vierkanaals tape gecombineerd. Voor 'Violine und Rauschen ('Veronica')' van Peter Ablinger verzinkt de viool dan weer in een bad van witte ruis. Althans in de eerste delen, waar de frequenties van de viool naadloos aansluiten bij die van de ruis. Het is pas in het verdere verloop dat het akoestische instrument een eigen plaats in het geheel kan veroveren. De andere werken op het programma zijn van de Litouwse dirigent-componist Vykintas Baltakas (net als het werk van Brewaeys een creatie) en Frederik d'Haene's 'Zen et Révolte'.

Door de jaren heeft TRANSIT een solide relatie opgebouwd met verschillende internationale ensembles. Zo is, vijf jaar na de vorige passage, opnieuw het vanuit Amsterdam opererende Trio Scordatura te horen in de eerste uitvoering van 'Skrydis / Vlucht / Flight' van de Litouwer Anton Lukoszevieze, de componist-cellist die een vaste plaats heeft in het radicale noise-ensemble Zeitkratzer, maar evengoed te horen is op de BBC Proms of in het Londense Café OTO.

Vlak voor (of na) het avondeten is het de beurt aan het Zweedse duo van zangeres Elisabeth Holmertz en klavierspeler Kenneth Karlsson. Klavierspeler is in dit geval geen overdreven omschrijving, want naast piano zal Karlsson ook te horen zijn op Indisch harmonium en speelgoedpiano. Op dit laatste instrument begeleidt hij Homertz voor Thomas Smetryns' 'Sind wir nicht geplagte Wesen'. Verder brengt het duowerk van Georg Friederich Haas, Tansy Davies en creaties van Robert Zuidam en Spectra-dirigent Filip Rathé die na zijn werk voor de Neue Vocalsolisten Stuttgart twee jaar geleden, opnieuw voor stem componeert in opdracht van TRANSIT.

Het slotconcert van zaterdag 26 oktober komt voor rekening van het Belgische ChampdAction dat vorig jaar met een verbluffend optreden het festival op gang trapte. Voor de editie van 2013 gooit het ensemble het over een heel andere boeg. Vooral in het tweede deel van het optreden, waar de groep mee tekent voor een danscreatie van choreografe Cecilia Lisa Eliceche.

In het eerste deel zorgt ChampdAction voor een old school concert, met een creatie van Benjamin Van Esser, 'Zeitschein' van Wieland Hoban (dat in 2007 op TRANSIT voor het eerst uitgevoerd werd) en het spectaculaire 'Pyramids' voor twee piano's van de Portugees João Pedro Oliveira. Als een versmelting van Chopins elegantie en Stravinsky's energie, maar dan in eenentwintigste eeuwse gedaante, flitst het werk van elegant sprookjesgefonkel naar donkere diepten met dito dynamische contrasten.

Ritmisch vallen vooral de herhaalde noten op: in trillers, tremolo's of verdichtende en terug uitdunnende figuren. Liefhebbers die hun concentratie- en uithoudingsvermogen willen testen, kunnen op de site van de componist terecht voor een opname én de partituur. Een kleine don't try this at home als waarschuwing vooraf is echter wel op haar plaats.

Zondag 27 oktober
Ook op de slotdag begint TRANSIT er voor de middag aan met een project voor jongeren onder leiding van de zelf nog maar negenentwintigjarige Russische componist Vladimir Gorlinsky. Drie uur later is het weer aan de stem om een centrale plaats in te nemen wanneer het Deense ensemble Scenatet 'Me Quitte' van Niels Rønsholdt brengt met Anna Katrin Egilstrød en de componist zelf als vocalisten. 'Me Quitte' dat eerder dit jaar in première ging, is zoals de knipoog naar Jacques Brel al aangeeft geen 'klassieke' liedcyclus, maar een klein uur durende cabaretachtige voorstelling met duidelijke referenties naar de popcultuur. Aanvankelijk overheerst de zweverige atmosfeer van Susanna & the Magical Orchestra en Tom Odell, maar geleidelijk aan wint de muziek aan dramatiek tot het slot de weggedroomde luisteraars met meer vragen dan antwoorden achterlaat.

Nog stemmen, maar dan in opgenomen gedaante, zijn te horen tijdens het optreden van het Belgisch-Britse plus-minus ensemble. In zijn ondertussen bijna populaire 'Voices and Piano' laat Peter Ablinger de pianist van dienst meespelen met spreekstemmen. Uit de uitgebreide cyclus zullen de stukken met de vocalen van Jacques Brel en Ilya Prigogine te horen zijn, naast creaties van Guy De Bièvre (de gitarist die vaak naast Anne La Berge te horen is) en Bernhard Lang. Een opvallende aanwezige op het programma is Nicolaus Hubers 'Harakiri'. Dit stuk uit 1971 moest jaren wachten op een première. De bestellers van het werk waren immers niet opgezet met het resultaat dat de leerling van Stockhausen en Nono afleverde. Plus-minus zal het stuk uitvoeren in een aangepast arrangement.

Voor het slotconcert organiseert TRANSIT in de vooravond nog een debat over de stem in de hedendaagse muziek. Deelnemers zijn componisten Peter Ablinger, Niels Rønsholdt, Filip Rathé en zangers Elisabeth Holmertz en Alfrun Schmid. Moderator is TRANSIT-programmator Marc Delaere.

Voor het laatste concert van het festival plooit TRANSIT terug op een kleinere bezetting met het duo van de Britse pianist Ian Pace (de man die zowat jaarlijks in het programma opduikt) en zijn Belgische collega Frederik Croene. Samen spelen ze een programma waarin virtuositeit centraal staat en in vraag gesteld wordt: van de creatie van Adam De la Cours 'Con-Join' (waarvoor de pianisten handboeien om krijgen) tot de 'Derde Symfonische Studie' van Michael Finissy die zowel te leen gaat bij Czerny als Schumann.

Croene is niet alleen als pianist te horen, maar ook als arrangeur. Met het Collectief ç'a b'âm, waar hij samen met Jasper&Jasper en Oliver Ibsen deel van uitmaakt, herwerkte hij 'Discipline' van de postpunkband Throbbing Gristle voor piano en tekstverwerker. Verder zijn Pace en Croene samen te horen in 'Furientanz' van Konrad Boehmer (van wie de meeste muziek verscheen op het BVHaast-label van de enkele jaren geleden gestorven jazzsaxofonist Willem Breuker) en 'Doppel' van Michael Beil.

Met deze componist, wiens muziek ook al te horen was op het openingsconcert, is de cirkel van TRANSIT rond. Voor 'Doppel' werkt Beil opnieuw met beelden, maar nu achter de live spelende muzikanten. Pace en Croene spelen oerklassiek pianomateriaal, gaande van toonladders tot herhaalde noten dat zowel live als op de videobeelden te horen is. Deze beelden worden echter in korte fragmenten geknipt, zodat ze slechts momentopnames van de live gespeelde muziek laten horen en zien. Zien, want naast de muziek speelt ook de gestiek van de uitvoerders een centrale rol.

Door de videobeelden in vier steeds kleiner wordende lagen achter elkaar te zetten, speelt het stuk zich af in vijf lagen die uiteraard niet mooi parallel verlopen. Wie dus in de beelden denkt het muzikale equivalent van het Droste-effect te gaan zien en te horen, kan zich aan heel wat aangename verrassingen verwachten. Al moet daarvoor niet gewacht worden tot op het slotconcert.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Transit - Festival voor Nieuwe Muziek
Van vrijdag 25 t.e.m. zondag 27 oktober 2013
Kunstencentrum STUK

Naamsestraat 96
3000 Leuven

Het volledige programma en ale verdere info vind je op www.festivalvlaamsbrabant.be

Bron : artikel gedeeltelijk overgenomen van Kwadratuur.be

Extra :
TRANSIT 2013. Van Brel to postpunk en veel verder, Koen Van Meel op Kwadratuur.be, 10/10/2013

10:28 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

27/09/2013

Passionele strijkkwartetten met het Arditti Quartet in Leuven

Arditti Quartet Novecento zet in op de kamermuziek van de 20ste eeuw voor een heerlijke gecompliceerde mix tussen componist, uitvoerder(s) en luisteraars. Arditti Quartet geeft zich over aan 'de verstrengelingen van het strijkkwartet' en ontwart de verdoken liefdesverklaringen in de kwartetten van Alban Berg en Leoš Janácek. In het eerste kwartet van György Ligeti leggen ze het latere genie al bloot. Het Arditti Quartet is berucht voor een verschroeiende technische precisie in combinatie met een uitzonderlijke muzikale expressiviteit.

Grijp je kans om drie meesterlijke strijkkwartetten van de 20ste eeuw - die je moet gehoord hebben - met het Arditti Quartet live te beleven.  Het strijkkwartet is een aartsmoeilijk genre. Janáček waagde er zich pas aan op 69-jarige leeftijd met zijn Kreutzer sonata, gedreven door de liefde voor een jongere vrouw. Ook Berg smokkelde een verboden liefdesverklaring in een van de meest aangrijpende strijkkwartetten uit de literatuur (met het hartverscheurend Largo desolato). Ligeti neemt Bartók als grote voorbeeld met spannende ritmes, trekjes Hongaarse volksmuziek en een ongelooflijke drive. Maar ook zijn latere genie is al te horen: een stuklopend mechaniekje hier, een betoverend klankvlak daar…  

Het strijkkwartet wordt vaak gezien als het summum van 'absolute muziek', dit wil zeggen als muziek die eerst en vooral 'in zichzelf besloten klank' is, zonder verdere buitenmuzikale connotaties of betekenissen. De kwartetten van Janácek, Berg en Ligeti zijn echter dermate verpletterend in hun directe emotionele expressie dat het (haast) onmogelijk is om er geen buitenmuzikale werkelijkheid mee te verbinden.

György Ligeti schreef zijn Eerste strijkkwartet 'Metamorphoses nocturnes', een werk van een duizelingwekkende technische complexiteit, in 1953-54. In het Hongarije van begin jaren 1950 was de uitvoering van een werk van deze dissidente componist ondenkbaar. De première kwam er pas in 1958 in Wenen. In het dit werk neemt één grondmotief steeds andere gedaanten aan, als in een nieuwe versie van de beproefde variatievorm.

De titel van Ligeti's Strijkkwartet nr. 1 (1953) zou een 'latente opera' kunnen suggereren. Voor zover bekend is hier echter geen sprake van een programma of achterliggend emotioneel drama. 'Métamorphoses' verwijst, alvast volgens de componist zelf, eerder naar de globale opbouw van de compositie: een eendelig werk, opgebouwd uit verschillende in elkaar overlopende segmenten van ongelijke lengte, die allemaal gegenereerd worden vanuit één basismotief. Toch blijft het moeilijk om te weerstaan aan de verleiding om ook aan de metamorfoses een onderliggend programma te koppelen. De muziek is bijzonder sfeerrijk, heel episodisch, uitgesproken emotioneel en bevat soms expliciet contextuele connotaties. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer er vanuit een uitdijende stilte een elegant en quasi tonaal Tempo di Valse opduikt; of wanneer de componist plots een gewichtig Alla marcia in pizzicato-stijl voorbij laat denderen. Ligeti's gebruik van de allerminst frequente tempo- aanduiding Allegretto gioviale, vlak voor het marsfragment lijkt een duidelijke referentie aan het begin van Bergs Lyrische Suite te zijn, met alle implicaties van dien . Ligeti zelf houdt zich echter op de vlakte, ook wat betreft de aanduiding 'Nocturnes'.

Hoewel deze aanduiding volgens hem alleen maar een algemene sfeer oproept, zien velen daarin ook een verwijzing naar de 'nachtmuzieken' van Béla Bartók, Ligeti's grote voorbeeld. Het vierde deel uit diens pianocyclus 'Im Freien' (Klänge der Nacht) begint bijvoorbeeld met nagenoeg hetzelfde motief als Ligeti's Métamorphoses. Maar de invloed van Bartók gaat nog veel verder: de percussieve behandeling van de strijkers, het uitvoerige gebruik van onregelmatige metra en ongewone ritmische accenten en de verregaande chromatiek sluiten allemaal heel dicht aan bij diens stijl, in het bijzonder die van zijn strijkkwartetten (vooral het vierde). Daarnaast ontvouwt Ligeti ook al enkele technieken die in zijn latere oeuvre nog belangrijker zullen worden. Opmerkelijk is dat Ligeti in deze periode ook Bergs Lyrische Suite had leren kennen, zij het enkel via de partituur. Zeker Bergs technieken om een lyrische melodie in een chromatisch veld te plaatsen of de schuivende klankgebeurtenissen uit het Allegro misterioso hebben een onmiskenbare impact gehad op de jonge toondichter.

Robert Kirzinger over Ligesti's eerste Stijkkwartet : "Ligeti's String Quartet No. 1 was written in Budapest in 1953-1954, but not premiered until May 8, 1958, by the Ramor Quartet in Vienna. By that time Ligeti had already left the Soviet-controlled Hungary for the West and had been introduced to music that had only barely penetrated the Eastern bloc; including the music of Stockhausen and Boulez, the advent of serialism, and the electronic music studios. Ligeti's own progress as a composer put him far beyond the influence of Kodály, Bartók, and the Hungarian nationalism that permeated most of his work in Budapest. Bartók's influence on Ligeti's music is twofold, and includes his sophisticated sense of rhythm and motivic development, and also his lifelong use of folk song and folk-influenced musical materials. Ligeti's Musica ricercata for piano; their offspring, the Six Bagatelles for wind quintet; and the String Quartet No. 1 show these influences most clearly.

Although the String Quartet No. 1 is ostensibly a one-movement work lasting over 20 minutes, this single movement makes up many sections of disparate character. The piece opens with a stepwise melody (G-A-G sharp-A sharp) accompanied by chromatic scales. A second theme is angular, staccato, and aggressive. Closer attention to these two apparently disparate sections, however, reveals similarities in their melodic contours, which are based on the relatively simple chromaticism of the opening motif. New ideas and textures succeed one another throughout the piece, typically in fast-slow-fast alternation (another Bartók technique), but the melodic characteristics of each section may be traced to the piece's opening. Variation of rhythm provides the piece with much of its sense of progression, with somewhat amorphous passages giving way to the quick irregular meters of a dance form; there are also other stylistic parodies of folk music. Use of biting dissonance (one of the reasons the composer's more advanced work was not officially supported) occurs throughout; the second section features passages of parallel minor seconds. Ligeti's ear for unusual timbral possibilities is already at work in this early piece. High harmonic glissandi near the end of the work may presage the distinctive sound of Apparitions and the later pieces for which Ligeti came to be known. " (*)

Hoe verschillend de drie werken op zich ook mogen zijn, op allerhande manieren zijn ze ook sterk met elkaar verstrengeld: de kwartetten van Janácek en Berg vinden allebei hun oorsprong in de context van een stokkend huwelijk; Ligeti's en Janáceks werken hebben een diepere verwantschap door hun sfeerbepalende nachtelijke setting; Ligeti's verwijzingen naar Berg gaan mogelijk verder dan louter compositorische bewondering, wat vanzelfsprekend ook geldt voor Bergs referenties aan (onder andere) Wagner, en voor Janáceks Beethoven-citaat. Toegegeven, het zijn eerder oppervlakkige overeenkomsten, maar wel overeenkomsten die danig versterkt worden door de gemeenschappelijke aandrang van de drie componisten om binnen de traditie van het strijkkwartet registers te openen die het 'absolute' imago van het genre ver achter zich laten.

Programma :

  • Leoš Janácek, Strijkkwartet nr. 1 (Kreutzer Sonata) (1923)
  • György Ligeti, Strijkkwartet nr. 1 (1953-54)
  • Alban Berg, Lyrische Suite (1925-26)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Arditti Quartet : Janácek, Ligeti, Berg
Dinsdag 1 oktober 2013 om 20.30 u
(Inleiding door Pieter Bergé om 19.45u )
Iers College - Leuven
Janseniusstraat 1
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be en www.ownvoice.com/ardittiquartet

Extra :
Daniel D'Adamo : www.danieldadamo.com, brahms.ircam.fr, fr.wikipedia.org en youtube
György Ligeti : www.schott-musik.de, www.arsmusica.be en youtube
Györgi Ligeti (1923 - 2006): emotioneel scepticus, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl, juni 2006
(*) György Ligeti, String Quartet No. 1 ("Métamorphoses nocturnes"), Robert Kirzinger op www.answers.com
Beluister György Ligeti's String Quartet No. 1 integraal op www.allmusic.com

Elders op Oorgetuige :
Novecento 2013 : onbekende muzikale pareltjes en mijlpalen die richting gaven aan de muziekgeschiedenis, 22/09/2013

11:00 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

26/09/2013

OdeGand by Night strikt technopionier Jeff Mills voor eerste editie

OdeGand by Night Dj-sets in een orkestraal jasje, klassieke ensembles met elektronische invloeden, Bach-sonates met hedendaagse visuals,... Op 28 september wordt de wereld van de klassieke muziek verweven met nightlife tijdens de eerste editie van OdeGand By Night, de nachtelijke variant op OdeGand. Een concept dat nu al gesmaakt wordt, want het event is intussen al helemaal uitverkocht. Wie toch nog kaarten wil bemachtigen ,kan zich inschrijven op de wachtlijst. OdeGand by Night is een samenwerking tussen Gent Festival van Vlaanderen en gelegenheidscurator John Roan (Arsenal). Het biedt niet alleen een avontuurlijk muzikaal parcours, maar ook een verbluffend stadsparcours dwars door het centrum van Gent. Zes unieke locaties in de Gentse binnenstad worden omgetoverd tot muziekclubs.

Jeff Mills & Symfonieorkest Vlaanderen
De blikvanger van de avond is de Amerikaanse technopionier Jeff Mills. Tijdens zijn performance 'Lights from the outside world' brengt hij in samenwerking met het Symfonieorkest Vlaanderen onder leiding van Christophe Mangou uitgepuurde versies van zijn clubklassiekers. Dat doet hij in de Sint-Annakerk. Deze kerk zat jarenlang verstopt achter stellingen, maar tijdens OdeGand by Night kan je haar in volle glorie bewonderen.

Zes unieke locaties in de Gentse binnenstad worden omgetoverd tot muziekclubs
Rijzende ster Francesco Tristano uit Luxemburg doet het UFO-auditorium van de Universiteit Gent aan. Deze klassieke pianist werkt genre-overschrijdend: hij heeft een voorliefde voor Bach en Vivaldi, maar staat ook bekend om zijn uitspattingen naar elektronica, getuige zijn recente samenwerking met de Amerikaanse topproducer en dj Carl Craig.

Voorts komt onze eigen internationaal gelauwerde jazzpianist Jef Neve in de Minard Schouwburg een uitzonderlijk soloconcert spelen - inclusief een aangepaste lichtshow in een nocturne-sfeer. Dat hij graag buiten de lijntjes kleurt en andere genres verkent, bewijst hij onder meer met zijn bekende klassieke pianoversie van Goose's 'Synrise'. Die zal, naast een rits andere eigenzinnige herwerkingen van hedendaagse songs, live uitgevoerd worden tijdens OdeGand by Night.

In de Provincieraadzaal brengen sopraan Emilie De Voght en het Kamerkoor Furiant onder de noemer 'Vocal Classics' een resem klassieke hits. De Protestantse Kerk van Gent en het Film-Plateau in de Paddenhoek-campus van de UGent vormen het decor voor respectievelijk de multimedia-installaties van Joby Burgess' Powerplant en de grafische performance van Music Animation Machine.

Tijd en plaats van het gebeuren :

OdeGand by Night
Zaterdag 28 september 2013 vanaf 20.00 u
Op verschillende locaties in Gent


Meer info : www.odegandbynight.be

Elders op Oorgetuige :
Gent Festival van Vlaanderen 2013 : klinkende namen, verrassende evenementen en een gloednieuw nightlife-concept, 9/09/2013

10:11 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

22/09/2013

HERMESensemble trapt Novecento af met muziek van De Falla, Matalon en Turina en de cultfilm Un chien andalou

Martin Matalon Ondanks de internationale oriëntatie van het festival Novecento is het toch een collectief van eigen bodem dat de aftrap mag geven. Het HERMESensemble maakt er een punt van om diverse componisten doorheen hun concerten een plaats te geven, of het typische concertgegeven met multimedia of een theatrale omlijsting te verrijken. Dat gebeurt ook tijdens het openingsconcert op maandag 23 september. Manuel De Falla is een naam die allicht een belletje doet rinkelen. Zijn 'El Amor Brujo' wordt meestal opgevoerd in de versie voor groot orkest, maar dit ensemble slaagt er meestal in om de gelaagdheid van een werk ook in gereduceerde vorm over te brengen. Daarnaast wordt 'Un Chien Andalou' geprojecteerd, de nachtmerrie-achtige film die Salvador Dali en Luis Buñuel samen maakten. Diverse Europese musea hebben daar een kopie van in huis, maar een gelegenheid om deze klassieker met live-muziek uitgevoerd te zien, doet zich niet bepaald vaak voor. De compositie die door Martin Matalon 'Las siete vidas de un gato' (te vertalen als 'de zeven levens van een kat') werd genoemd, zal tijdens de vertoning weerklinken. Helemaal obscuur is Joaquín Turina's 'El Jueves Santo a medianoche', de verklanking van een folkloristisch-religieus ritueel in Andalusië. Dirigent Ed Spanjaard mag zijn familienaam alle eer aan doen en het publiek overtuigen van de waarde van deze zelden opgevoerde Spaanse muziek.

De Argentijn Martin Matalon (foto) behoort tot de generatie componisten voor wie globalisatie altijd een evidentie is geweest. Matalon studeerde onder meer aan de Juilliard School in New York, stichtte en dirigeerde in diezelfde stad het nieuwe muziekensemble Music Mobile en belandde in 1993 voor een opdrachtwerk aan het Parijse Ircam. Het was aan dat laatste instituut dat Matalon de opdracht kreeg muziek te componeren bij Fritz Langs meer dan twee uur durende film 'Metropolis' (1927). Wanneer Matalon in 1996 start met het schrijven van zijn muziek bij drie films van Luis Buñuel, heeft hij er dus al een stevige studie opzitten van wat de relatie tussen beeld en klank zoal kan inhouden.

Als er één belangrijk verschil is tussen Langs 'Metropolis' en Buñuels 'Un Chien Andalou' (1929) dan is het wel dat Buñuel iedere verhaallijn weert. "Buñuels stille films zijn extra moeilijk om van muziek te voorzien omdat de structuur er erg duister is" vertelt Matalon daarover in een interview. "De beelden zijn streng, krachtig en meestal compleet verrassend. Ze zijn zo complex dat je ze - ook al zou je dat willen - niet eens in muziek kan vatten." En dus koos Matalon ervoor om met zijn 'Las siete vidas de un gato' (1996) geen extra complexiteit of abstractie toe te voegen. Matalon omschrijft zijn compositie als 'muzikaal contrapunt op Un Chien Andalou '. Het feit dat het hier om een stille film gaat opent dan ook perspectieven om muziek en beeld een compleet gelijkwaardige rol te laten spelen. Door de musici op het podium plaats te laten nemen en door de klank te spatialiseren, te versterken en te transformeren onderlijnt Matalon ook extra de fysieke plaats van de muziek.

De muziek is een autonoom gegeven, maar hier en daar vallen toch ook interferenties op tussen muziek en beeld. Zo volgt Matalon Buñuel in diens keuze voor beelden die vaak niet langer dan drie of vier seconden duren. Voorts valt op dat de muziek qua sfeer meestal correspondeert met de ruwheid, ironie en het irrationele van de beelden. Daarvoor haalt Matalon allerlei ritmische (polyritmiek, obsessieve herhaling van bepaalde ritmes) en klankgebonden (de keuze en speelwijze van de instrumenten) middelen uit de kast. Voor de eerste projectie van zijn film in 1929 koos Buñuel voor de combinatie van Wagners Tristan und Isolde met een Argentijnse tango. En jawel, wie goed luistert zal ook in Matalons muziek echo's ontwaren van allerlei al dan niet Argentijnse dansen.

Tijd en plaats van het gebeurde :

Filmconcert HERMESensemble & Carmen Fernandez : Un chien andalou
Maandag 23 september om 20.30 u
(Inleiding door Elise Simoens om 19.45 u)
Aula Pieter De Somer - Leuven
Charles Deberiotstraat 24
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be en hermesensemble.be

Extra :
Martin Matalon : martinmatalon.com, brahms.ircam.fr en youtube

Elders op Oorgetuige :
Novecento 2013 : onbekende muzikale pareltjes en mijlpalen die richting gaven aan de muziekgeschiedenis, 22/09/2013

21:20 Gepost in Concert, Festival, Film, Muziek | Permalink |  Facebook

Novecento 2013 : onbekende muzikale pareltjes en mijlpalen die richting gaven aan de muziekgeschiedenis

Novecento Novecento is een jaarlijks terugkerende cyclus van zeven concerten met uitsluitend muziek uit de voorbije eeuw. De keuze voor een geschakeerde mengeling van bekend met minder bekend repertoire uit de voorbije eeuw, was meteen een schot in de roos. Het Novecentorecept bestaat uit een mix van het repertoire, onbekende muzikale pareltjes en mijlpalen die richting gaven aan de muziekgeschiedenis, een bijzondere bezetting, 'nooit live gehoord', topmusici, hun bijzondere affiniteit met de muziek en last but not least: altijd steengoede muziek. Ook dit jaar presenteert Novecento een verrassende editie met enkele concerten waarin composities uit de 20ste eeuw zij aan zij staan met ouder werk. Dat belooft naast flinke afwisseling ook boeiende confrontaties.

Novecento gaat dit jaar met drie op zeven concerten de Spaanse en Latijns-Amerikaanse toer op. Voor El Amor Brujo van De Falla staat een echte 'gitanería' op het podium en de cultfilm Un chien andalou krijgt een live uitvoering van de kleurrijke film score door het HERMESensemble. De Spaanse meestergitarist Pablo Sainz Villegas geeft enkele pareltjes uit het Latijns-Amerikaanse gitaarrepertoire ten beste van o.a. Villa-Lobos en Berio. Maar muziek heeft de Zuid-Amerikaanse harten nog op andere wijze beroerd. Het strijdlied ¡El pueblo unido jamás será vencido! groeide uit tot 'harteschreeuw' van het Chileense volk. Frederic Rzewski baseerde er een reeks pianovariaties op, een ware pianistieke krachttoer voor pianist Daan Vandewalle.

Daarnaast zet Novecento ook in op de kamermuziek van de 20ste eeuw. Het Wanderer Trio houdt halt in Leuven voor een Frans getint programma met muziek van Ravel, Fauré en Martin. Het Arditti Quartet speelt drie pakkende strijkkwartetten uit de eerste helft van de vorige eeuw: Janácek en Ligeti getuigen van Oost-Europees temperament terwijl Alban Berg met een Largo desolato naar de keel grijpt.  

Maar Novecento deint ook uit tot de laatste decennia van de 20ste eeuw. De composities van Stockhausen, Xenakis, Lachenmann en Grisey zijn inmiddels erkend als hoogtepunten uit de kamermuziek. Met Ralph van Raat (piano) & Ramon Lormans (percussie) en ensemble recherche.

HERMESensemble : Spaanse gloed kleurt het openingsconcert - maandag 23 september om 20.30 u - Aula Pieter De Somer
Met een rasechte flamencozangeres, de cultfilm Un chien andalou, een mysterieuze processie en muziek van De Falla, Matalon en Turina. El Amor Brujo (mét de bekende rituele vuurdans) van De Falla zit boordevol passie en magie. Un chien andalou van Salvador Dali en Luis Buñuel draait met de live uitvoering van de filmscore Las siete vidas de un gato (de zeven levens van een kat) van Matalon. El Jueves Santo a medianoche van Turina evoceert de geladen atmosfeer van een  ritueel in Andalusië. De Nederlandse dirigent Ed Spanjaard zorgt er voor dat u zich op een broeierige avond met Andalousische vertellingen waant.

Arditti Quartet : Passionele strijkkwartetten - dinsdag 1 oktober om 20.30 u - Iers College
Grijp je kans om drie meesterlijke strijkkwartetten van de 20ste eeuw - die je moet gehoord hebben - met het Arditti Quartet live te beleven.  Het strijkkwartet is een aartsmoeilijk genre. Janáček waagde er zich pas aan op 69-jarige leeftijd met zijn Kreutzer sonata, gedreven door de liefde voor een jongere vrouw. Ook Berg smokkelde een verboden liefdesverklaring in een van de meest aangrijpende strijkkwartetten uit de literatuur (met het hartverscheurend Largo desolato). Ligeti neemt Bartók als grote voorbeeld met spannende ritmes, trekjes Hongaarse volksmuziek en een ongelooflijke drive. Maar ook zijn latere genie is al te horen: een stuklopend mechaniekje hier, een betoverend klankvlak daar…  

Wanderer Trio : Franse finesse - maandag 7 oktober om 20.30 u - Grote Aula Maria Theresia
Het Franse Wanderer Trio is op wereldtournee in Salzburg Festspiele, Wigmore Hall, Musikverein Wien… en houdt uitzonderlijk halt in Leuven. Bij Fauré nemen piano, viool en cello afwisselend het woord in een verfijnde muzikale dialoog. Ravel werkte zijn pianotrio af in 1914 net voor hij onder de wapens moest met een trage, intrieste passacaglia tot gevolg. Het Trio sur des mélodies populaires irlandaises van de Zwitserse componist Frank Martin is een dynamische, uitbundige en bovenal originele muzikale uitbarsting.

Pablo Sainz Villegas Meesterstukken voor gitaar solo - woensdag 9 oktober om 20.30 u - STUK
Pablo Sainz Villegas maakt van de gitaar een eersterangsconcertinstrument en tourt wereldwijd met de Spaanse gitaarmuziek. In Leuven speelt hij sleutelwerken uit de vorige eeuw met Latijns-Amerikaanse toets. De Preludes en de overbekende Choros nr. 1 van de alom geprezen Villa-Lobos, het virtuoze La Catedral van Barrios en de gedurfde, prachtige Sonate opus 47 van Ginastera. De Sequenza XI van Berio (een technisch huzarenstuk) wordt ongetwijfeld de ontdekking van de avond. De houten constructie van het chemie-auditorium zal de subtiele gitaarklanken warm laten resoneren en door de klassieke arenavorm zit als het ware iedereen op de eerste rijen.  

Ralph van Raat & Ramon Lormans Muzikale mijlpalen van de 20ste eeuw voor piano en slagwerk - maandag 14 oktober om 20.30 u - STUK
Experiment met piano en slagwerk leidde tot een wereld boordevol nieuwe klanken in de vorige eeuw. Van Raat en Lormans steken opnieuw het vuur aan de lont in een explosief concert.  Boulez voegt een extreem expressief en demonisch toccata toe in zijn eerste pianosonate. Xenakis evoceert in Rebonds een primitieve oerkracht: hyper-energetisch en luid. En in Guero van Lachenmann vervaagt de grens tussen piano en slagwerk; er is niet één vertrouwd pianogeluid te horen. In Kontakte vernieuwt Stockhausen het repertoire voor mixed media door piano en percussie te combineren met tape. Beleef de live uitvoering van vier mijlpalen uit de 20ste eeuw, het wordt een spannend avontuur!

Daan Vandewalle : The People United Will Never Be Defeated - dinsdag 22 oktober om 20.30 u - Grote Aula Maria Theresia
Frederic Rzewski (USA) maakte een variatiereeks op ¡El pueblo unido jamás será vencido! die terecht vergeleken wordt met de Diabellivariaties van Beethoven.
Het bekende strijdlied van de Chileense componist Sergio Ortega wordt op de meest uiteenlopende manieren ontmanteld en opnieuw in elkaar gezet. Rzewski bespeelt alle mogelijke registers van de piano, van zachte lyriek tot brute percussie, van uiterste precisie tot vrije improvisatie. De indringende video van de Chileense contrarevolutie en enkele koren uit het Leuvense zorgen voor een verrassende finale.

ensemble recherche De maalstroom van de tijd - dinsdag 29 oktober om 20.30 u - STUK
Ensemble recherche creëerde Vortex temporum na een unieke maandenlange samenwerking met de te jong gestorven Gérard Grisey (1946-1998). Grisey verwijst naar drie soorten van tijdsbeleving: de menselijke tijd (de taal en ademhaling), de tijd van de walvissen (het langzame, regelmatige slaapritme) en die van de vogels of de insecten (de meest extreme, samengeperste tijd). De derde beweging is opgedragen aan Helmut Lachenmann, wiens Allegro Sostenuto uit een heel ander vaatje tapt. Lachenmann creëert een soort clair-obscur. Vanuit de schaduw van één klank vertrekken voortdurend nieuwe klanken, waarmee klarinet, cello en piano een veelvoud aan kleuren produceren.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Festival van Vlaanderen Vlaams-Brabant : Novecento
Van maandag 23 september t.e.m. dinsdag 29 oktober 2013
Op verschillende locaties in Leuven


Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.festivalvlaamsbrabant.be

Extra :
Novecento 2013. De twintigste eeuw in een twintigtal soorten muziek, Hildegart Maertens io Kwadratuur.be, 10/09/2013

20:34 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

20/09/2013

Signaux : dialoog tussen piano en scheepshoorns in de haven van Gent

Heleen Van Haegenborgh Trefwoorden voor haar klinkende muziek zijn pianosnaren, glazen, tape, collages en preparaties. In de haven van Gent grijpt Heleen Van Haegenborgh naar morse en scheepshoorns. "They that go down to the sea in ships" - een psalm van Henry Purcell - vormt het uitgangspunt. Temidden van de metershoge schroothopen en naast scheepswrakken van Galloo Gent (Van Heyghen Recycling) die in stukjes worden geknipt, komt het werk Signaux tot stand. Even horen waar we stranden op de tonen van de tientallen scheepshoorns...

Heleen Van Haegenborgh : " De piano staat binnenin een ruimte. Buiten staat een groot aantal scheepshoorns opgesteld die als het ware van buitenaf een orkestrale begeleiding vormen van iets dat binnenin gebeurt. Binnenin is er de setting van een pianist met publiek die in dialoog gaat met de scheepshoorns. De balans wordt gemaakt door de fysieke afstand tussen beiden. De tegenstelling tussen de piano (geassocieerd met een muzikaal instrument) en de 23 hoorns (gebruiksinstrumenten die codes/signalen doorgeven) laat toe de 2 te laten flirten met beider rollen.

Binnen/Buiten
Dit project vertrekt op de eerste plaats vanuit het idee dat er op 2 verschillende niveau's kan geluisterd worden: Enerzijds is er de toevallige passant die enkel de scheepshoornpartij opvangt en er eventueel iets in wil horen. Hij zou het kunnen zien als een deel van de omgeving, afhankelijk van de plek. Anderzijds is er de bewuste luisteraar die de dialoog tussen piano en scheepshoorns volgt en beseft dat er met een bepaald doel is gecomponeerd. Het is de uitdaging een functioneel omgevingsgeluid te verwerken tot iets bedoeld esthetisch waarnaar kan geluisterd worden.

Eén hoorn wordt geassocieerd met een signaal maar meerdere gecombineerde overtreffen louter codetaal. De pollutie wordt omgevormd tot iets met een artistieke intentie. Daar rijst de vraag : waar stopt geluidspollutie en waar begint performance? Alleen al door de opstelling (het grote aantal op het vasteland) worden de hoorns een installatie en worden ze losgerukt van de context van de haven. Er wordt losgekomen van die plaats-associatie en er wordt als het ware een andere klankplaats tot stand gebracht.

Dit gebeurt in de eerste plaats door de scheepshoorns die louter coderend werken, klankmatig te benaderen. Er wordt een abstractie gemaakt van de klank waardoor de associatie minder sterk wordt en zelfs vervormd. Deze transformatie zorgt voor een nieuwe wereld. Verder komt een scheepshoorn in zijn natuurlijke omgeving vooral alléén voor. Door ze samen te brengen met andere scheepshoorns krijg je een bevreemdende futuristische plek.

Een laatste punt dat daarbij helpt zijn de akoestische verhoudingen die volledig worden opgeheven door opnames of setting. De preparatie van de snaar met draad is van nature stil en de hoorn luid. Deze balans wordt in 'Code' volledig op zijn kop gezet. Sterker nog, er ontstaat op sommige momenten zelfs een klankenwereld waarin hoorn en draad één worden. Voor mij doet de draad klankmatig op microniveau wat de hoorn op macroniveau doet.

De préhistorische mixer versus radio
Zoals eerder vermeld, wordt in Signaux gespeeld met akoestische verhoudingen. Ze worden omgedraaid zodat geluiden die akoestisch heel stil zijn en soms nauwelijks hoorbaar, kunnen gecombineerd worden met akoestisch heel luide geluiden. In dit geval zijn dat respectievelijk de snaren met draad geprepareerd en de scheepshoorns. Deze vermenging kan zorgen voor complete verwarring doordat de scheepshoorns als preparaties beginnen klinken en omgekeerd. Alles wordt één. Terwijl er geen groter contrast bestaat tussen de stille geluiden (hoorbaar tot op een paar meter) en de zeer luide (hoorbaar tot enkele kilometers ver).

Live kan de balans ènkel tot stand gebracht worden door een fysieke afstand tussen scheepshoorns en piano ( 200 m tot 400 m). De balans wordt zo op een natuurlijke manier gemaakt. Ik kies er bewust voor om de piano ìn een ruimte te plaatsen omdat er op die manier een bepaalde concentratie ontstaat (bij publiek en pianist) die buiten moeilijk te bereiken is. Het wordt mogelijk vanuit stilte te vertrekken. Er kan voor gekozen worden de piano (licht) te versterken, afhankelijk van de eigenschappen van de ruimte. Aangezien de nagalm tussen de noten op bepaalde ogenbikken enorm belangrijk is, zal dit meestal aangewezen zijn.

Op zich geeft deze opstelling de indruk van een volstrekt pure préhistorische mixer. Moderne technologie is echter nodig om alles mogelijk te maken. Deze is inherent om het project te laten slagen. De beperking van het statische volume van de hoorns maakt het technisch zeer interessant. De scheepshoorn zit gevangen in zijn dynamisch volume.

De pianopartij zal zo opgebouwd zijn dat er ruimte is om te reageren op de scheepshoorns maar de klank van de piano moet over een afstand van 400 meter gestuurd worden om de hoornbespeler te laten reageren. Samengevat werk ik live dus vanuit 2 punten/ klankbronnen (de hoorns en piano op een afstand van 400 meter van elkaar) om ze op een bepaalde plek van een paar tientallen vierkante meter te laten samen komen.

Inhoud
Om een idee te geven van de muzikale taal die zal gehanteerd worden, verwijs ik naar de youtube captatie van of 'Traité de l'harmonie'. (zie video onderaan). Wat de pianopartij betreft wordt 'Signaux een combinatie van uitgeschreven muziek en vrijere delen waarvan de elementen vaststaan. De scheepshoornpartij daarentegen zal volledig vaststaan. Bij aanvang profileren piano en hoorns zich als 2 afzonderlijke zaken om gaandeweg te evolueren en één te worden op het einde.

Ik ontdekte via youtube scheepshoornverzamelaar Raoul de la Roche die intens meewerkt aan het idee. Ik ging reeds naar zijn woonplaats in de Bourgogne om de hoorns uit te kiezen en op te nemen zodat ik simulaties kon maken. Raoul werkte aan een klavier zodat de hoorns op een eenvoudige manier kunnen bediend worden."

Tijd en plaats van het gebeuren :

Heleen Van Haegenborgh - Signaux
Zondag 22 september 2013 om 12.00 u, 14.00 u en 16.00 u
Galloo nv - Gent

Scheepzatestraat 9
9000 Gent
Gratis toegang

Meer info : www.vlaamsehavendag.be

Elders op Oorgetuige :
Havenfestival Gent : een hele dag gratis muziek en animatie op 13 unieke locaties in de haven, 17/09/2013
Gent Festival van Vlaanderen 2013 : klinkende namen, verrassende evenementen en een gloednieuw nightlife-concept, 9/09/2013

Bekijk Heleen Van Haegenborghs'Traité de l'harmonie'

20:20 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

1 2 3 4 5 6 7 8 Volgende