21/04/2013

Singer Pur in deSingel: zang in zijn puurste vorm

Singer Pur Sinds 1991 bouwt het Duitse Singer Pur aan een stevige reputatie als een van de beste a capella-ensembles. Singer Pur - zoals de naam al verraadt - is zang in zijn puurste vorm, zonder instrumentale begeleiding of versterking. 1 sopraan, 3 tenoren, 1 bariton, 1 bas. Dus geen altstem om de ruimte tussen vrouwen- en mannenstemmen te dichten. Die taak nemen de drie tenoren op zich, en met glans. Wat meteen ook de verrukkelijke klank verklaart waarmee Singer Pur zich van alle andere vocale ensembles weet te onderscheiden.

Het begon met vijf Regensburger Domspatzen die na jarenlange strenge koormuziek hun vleugels wilden uitslaan. Aanvankelijk gingen ze de andere kant op, richting jazz. Geleidelijk keerden ze naar klassiek terug en besloten ze gewoon alles te zingen waar ze zin in hadden. Dit seizoen viert Singer Pur zijn twintigjarig jubileum. Tijd voor een retrospectieve met hun absolute lievelingsstukken. Oude en nieuwe muziek kriskras door mekaar. Met uitschuivers naar de jazz, waar het ooit allemaal begon. En met die andere dada van het ensemble: Duitse volksliedjes. Ontroerend in hun eenvoud. Zang in zijn puurste vorm.

Het gereputeerde Duitse a capella-ensemble Singer Pur stelt een programma samen met een uitgelezen keure aan werken van de 16de tot de 21ste eeuw. Wat zich op het eerste zicht zou kunnen presenteren als een onsamenhangend amalgaam van titels en componisten allerlei, blijkt bij nader inzien een prachtige mozaïek met tal van kruisende lijnen.

Expressieve renaissancemadrigalen
Adriaan Willaert is een typisch exponent van de Europese renaissance: geboren nabij Roeselare, opgeleid in Parijs en vervolgens een grootse carrière uitgebouwd in Ferrara en Venetië. In de handen van Adriaan Willaert verwierf het polyfone madrigaal, een a capella-compositie op een profane Italiaanse tekst, grote populariteit. Met name in 'Musica Nova', een bundel uit 1559 waarin hij 27 Latijnse motetten en 25 Italiaanse madrigalen voor vier tot zeven stemmen samenbrengt, geeft hij het madrigaal zijn typische gedaante. Bijna alle madrigalen uit 'Musica Nova', ook 'Cantai, (h)or piango' , zijn geschreven op sonnetten van de 14de-eeuwse dichter Francesco Petrarca, wiens literaire oeuvre in humanistische kringen een grote opgang beleefde.
Kenmerkend voor de madrigalen van Willaert is hun tweeledigheid: de kwatrijnen vormen het eerste deel van de compositie, de terzinen een autonoom tweede deel. Hoewel Willaerts madrigalen polyfoon gecomponeerd zijn, kiest de componist, de tekstverstaanbaarheid ter wille, voor een overwegend syllabische toonzetting: elke lettergreep krijgt slechts één noot. Een lichte vorm van madrigalismen of tekstschilderingen is reeds merkbaar.
Willaerts invloed op de generaties na hem kan amper overschat worden, zo blijkt ondermeer uit het oeuvre van Giaches de Wert. Ook De Wert was afkomstig uit Vlaanderen en maakte vooral carrière aan de hoven van een aantal grote Italiaanse humanistische families. In het madrigaal toont hij zich schatplichtig aan de verwezenlijkingen van Adriaan Willaert: ook De Wert kiest voornamelijk poëzie van Petrarca - bijvoorbeeld het sonnet 'Valle che de' lamenti miei se' piena' - die hij vormgeeft in een eerste en een tweede deel. Meer dan bij Willaert neemt de tekstexpressie evenwel de bovenhand op het contrapunt en moet de polyfone schriftuur soms zelfs wijken ter wille van de verstaanbaarheid. Tussen 1565 en 1592 was De Wert kapelmeester aan het hof van Mantua, de stad waar in 1607 ook ' l ' Orfeo' van Claudio Monteverdi gecreëerd werd. Ook Monteverdi's vroege madrigaalkunst werd op haar beurt sterk beïnvloed door de traditie van de Italo-fiamminghi, vooral op het vlak van tekstuitdrukking: scherpe dissonanten en een rijke afwisseling tussen homofone en polyfone passages kleuren zijn madrigalen. De tekst 'Si ch'io vorrei morire' uit Monteverdi's Vierde Madrigaalboek (1603) is niet van de hand van Petrarca (die mode is stilaan over haar hoogtepunt heen) en is zelfs niet langer een sonnet; formeel schrijft Monteverdi het werk in één geheel door. Met dit Vierde Madrigaalboek leidt Claudio Monteverdi de a capella-traditie van de Italo-fiamminghi naar een culminatiepunt. Vanaf het Vijfde Boek doet gestaag een basso-continuo zijn intrede en nog later zullen zelfs concerterende instrumenten het genre vervoegen en zo als het ware laten uitgroeien tot kleine barokke operascènes.

Romantische volksliederen
Werden Italiaanse madrigalen geschreven voor een solistisch bezet ensemble, dan deden Felix Mendelssohn en Johannes Brahms een beroep op een veel groter koor. De jonge Mendelssohn werd muzikaal geschoold door Carl Friedrich Zelter aan de befaamde Singakademie in Berlijn. De Singakademie was een betrekkelijk groot koor dat bestond sinds 1791 en als instelling een eerder conservatieve esthetische agenda propageerde. In de handen van Zelter leek de klassieke periode nog na te smeulen, maar anderzijds toonde men sporadisch ook enige belangstelling voor de 'oude' muziek van Händel en Bach. In 1828 zou Mendelssohn de Singakademie dirigeren tijdens twee uitvoeringen van Bachs ' Matthäus Passion', een werk dat, na het overlijden van J. S . Bach in 1750, onuitgevoerd was gebleven. Daarmee wakkerde Mendelssohn niet enkel de 19de-eeuwse Bachrenaissance aan, maar hield hij tevens de traditie boven de doopvont om oratoria uit te voeren met grote koren en orkesten. Gezien de populariteit van dat nieuwe instrument, het symfonisch koor, gingen steeds meer componisten schrijven en arrangeren voor die bezetting en klankkleur. Niet zelden lagen bestaande volksliederen of volks aandoende melodietjes aan de basis van die koorcomposities. Ondermeer 'O Täler weit' van Mendelssohn is één van de klassiekers die elke amateurkoorzanger uit het hoofd meeneuriet. Ook Brahms' 'Mit Lust tät ich ausreiten' en ' Erlaube mir, feins Mädchen' zijn graag geziene gasten op het menu van menig koor.

Avant-garde uit de 20ste eeuw
Bekleedden vocale ensembles - solistische consorts dan wel grote koren - eeuwenlang een centrale positie in het Europese muzieklandschap, dan leek het tij drastisch te keren na de Tweede Wereldoorlog. De naoorlogse avant-garde besteedde weinig tot geen aandacht aan koor- en ensemblemuziek: avant-gardemuziek was per definitie instrumentaal, een tendens die nog steeds haar sporen nalaat. Uitzonderingen vinden we bijvoorbeeld in het werk van Arvo Pärt (°1935), een cult-componist die zich slechts met mondjesmaat associeerde met de avant-gardebühne. Kenmerkend voor een groot deel van zijn oeuvre is de sobere, in bepaalde opzichten zelfs minimalistisch te noemen klanktaal. 'Solfeggio' bestaat uit stijgende toonladders, die, verdeeld over het vierstemmige koor, op notennamen gezongen worden. Lijkt dat opzet in aanvang humoristisch, dan blijkt al spoedig hoe Pärt erin slaagt om op deze manier een ijl en afstandelijk aandoend klanktapijt te creëren.

Zo mogelijk nog soberder - en afstandelijker - van opzet is 'Story' , het tweede deel uit 'Living Room Music' van John Cage (°1940). In deze vierdelige compositie gaat Cage op zoek naar het klankbeeld van een woonkamer en gebruikt hij daarvoor percussieve (deel 1 en 4), gesproken (deel 2) en melodische (deel 3) elementen. 'Story' is gebaseerd op een gedicht van Gertrude Stein, dat vertolkt wordt door vier sprekers. Elk van de vier sprekers beschikt over een ritmisch en dynamisch gedetailleerd uitgeschreven partij. Bij een accurate uitvoering levert 'Story' een bijzonder boeiend vierstemmig contrapunt op, dat de aandacht vestigt op de ritmiek die elke goede prosodie eigen is.

'Crystal silence' verleende zijn ietwat enigmatische naam aan dit concertprogramma. Deze compositie vormt het hoofdwerk op de gelijknamige plaat die componist-pianist Chick Corea en vibrafoonspeler Gary Burton samen opnamen in 1972. 'Crystal silence' is een erg melodische en toegankelijke compositie, met duidelijke bluestrekken. Marcus Schmidl, de bas van Singer Pur, arrangeerde het werk voor a capella-ensemble.

Erg bijzonder in de naoorlogse vocale avant-gardemuziek zijn de zesstemmige 'Nonsense Madrigals' van György Ligeti (°1988). Deze bundel van aanvankelijk vijf madrigalen werd geschreven voor The King's Singers, die het geheel ook creëerden in 1988. Een jaar later voegde Ligeti er een zesde madrigaal aan toe. Kenmerkend voor Ligeti's volledige oeuvre zijn de ernst en het technische vakmanschap die hij aan de dag legt, zelfs in een eerder humoristisch lijkende context als bijvoorbeeld zijn opera, 'Le Grand Macabre', of ook in deze 'Nonsense Madrigals'. Zoals een renaissancecomponist wisselt Ligeti in 'The Cuckoo in the Pear Tree' en 'The alphabet' homofone en polyfone passages af en maakt hij gebruik van contrapunttechnieken die ook in de 15de en 16de eeuw reeds gebruikelijk waren, zoals omkeringen, vergrotingen en diminuties. In 'The Cuckoo in the Pear Tree' verwerkt de componist zelfs een Duits volksliedje in de partituur. Die technieken past Ligeti toe in een niet-tonale (en al evenmin modale) context: eerder dan te spreken over dissonanten is het relevant om klankwolken of klankvelden te vermelden. Vooral op dat laatste vlak toont 'The Alphabet' grote gelijkenissen met 'Lux a eterna', het koorwerk dat dankzij Stanley Kubricks '2001, a Space Oddissey' de status van cultwerk verwierf.

Ook Gavin Bryars grijpt graag terug naar het renaissancemadrigaal: hij schreef in 2009 voor Singer Pur vier Italiaanse madrigalen, de 'Tatti Madrigals'. Twee daarvan zijn gezet op teksten van Petrarca, ondermeer het 'Cantai, or piango' , waarvan Willaerts zetting het eerste deel van dit concert reeds mag openen. Ook Bryars, die een veelzijdig en eclectisch oeuvre op zijn naam mag schrijven, kiest voor een hedendaagse invulling van imitatie, contrapunt en tekstexpressie. Ooit zong ik, nu huil ik: de kristallen cirkel is rond.

Programma :

  • Adriaan Willaert ( ca. 1490-1562), Cantai, or piango
  • Felix Mendelssohn-Bartholdy (1809-1847), Abschied vom Walde ( O Täler weit, o höhen)
  • Hans Schanderl (°1960), Einmal wandelt Läuten durch mich hin (2005)
  • Arvo Pärt (°1935), Solfeggio (1964)
  • Johannes Brahms (1813-1893), Erlaube mir, feins mädchen (arr. M. Schmidl) Mit lust tät ich ausreiten
  • Londonderry Air - Ierse traditional (arr. p . Knight)
  • Ivan Moody (°1964), The wild swans at Coole (1988)
  • John Cage (1912-1992), Story (uit 'Living room music', 1940)
  • Claudio Monteverdi (1567-1643), Si ch' io vorrei morire
  • Omerror Dawson - Come unto me (arr. m . Warren)
  • Gavin Bryars (°1943) Cantai, or piango (2009)
  • Chick Corea (°1941) Crystal silence (arr. M . Schmidl)
  • György Ligeti (1923-2006), The alphabet (1988) - Cuckoo in the pear-tree (1988)
  • Es geht eine dunkle wolk herein - Duits volkslied (arr. R . Füting)
  • Giaches de Wert (1535-1596), Valle che de' lamenti miei se' piena
  • Shenandoah - Amerikaanse traditional (arr. D. Runswick)
  • Auf einem Baum ein Kuckuck saß - Duits volkslied (arr. W. Kerscheck)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Singer Pur : A Thousand Years
Woensdag 24 april 2013 om 20.00 u
(inleiding door Liesbeth Segers om 19.15 u)
deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.singerpur.de

Dit concert wordt rechtstreeks uitgezonden door Klara

Bron : tekst Steven Mariën voor het programmaboekje deSingel, april 3013

Extra :
Arvo Pärt op www.musicolog.com en youtube
Arvo Pärt (1935 - ), Tintinambulist op www.musicalifeiten.nl
Ivan Moody : www.ivanmoody.co.uk en en.wikipedia.org
John Cage : www.johncage.info en youtube
John Cage at Seventy: An Interview, Stephen Montague (1985) op UbuWeb Papers
John Cage Online : links compiled by Josh Ronsen
John Cage (1912 - 1992) : Goeroe of charlatan ?, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Gavin Bryars : www.gavinbryars.com, www.schott-music.com, nl.wikipedia.org en youtube
Chick Corea : www.chickcorea.com, nl.wikipedia.org en youtube
György Ligeti : www.schott-musik.de en youtube
Györgi Ligeti (1923 - 2006): emotioneel scepticus, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl, juni 2006

19:01 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

12/10/2012

Cross Talks : Bl!ndman en de klankenrijkdom van de Venetiaanse Renaissance

Eric Sleichim In 2012 wordt de 450ste verjaardag van het overlijden van Adriaan Willaert (Roeselare ca 1490 - 1562) herdacht. Willaert vulde in de 16de eeuw kerken en kathedralen met briljante polyfonie. De San Macrobasiliek in Venetië was voor de Vlaming Adriaan Willaert een lab bij uitstek om te experimenteren met o.a. het gebruik van dubbelkoren en diverse opstellingen in de ruimte.

De vier kwartetten van het Bl!ndman-collectief bieden nu een actueel antwoord op de schitterende renaissancekunst van Willaert en zijn leerlingen. Eric Sleichim (foto) kan als geen ander oude muziek naar een hedendaagse context vertalen. En eigenwijs als de musici van Bl!ndman zijn, kiezen ze resoluut voor ongehoorde kruisbestuivingen en boeiende confrontaties tussen oud en nieuw. De drie percussionisten spelen op turntables en brengen tien intermezzi en vanuit de verste hoeken van de kathedraal weerklinken de echo’s van de zangers, strijkers, blazers en turntables.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Bl!ndman : Cross talks
Dinsdag 16 oktober 2012 om 20.00 u
Sint-Quintinuskathedraal Hasselt

Vismarkt
3500 Hasselt

Meer info : www.ccha.be en www.blindman.be

Extra :
Eric Sleichim op www.blindman.be, www.matrix-new-music.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
Crosstalks : een polyfoon klankbad, 5/02/2012

16:11 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

19/05/2012

Oostenrijks vokaal ensemble Cinquecento combineert Annelies Van Parys met Willaert en Des Prez in de Bijloke

Annelies Van Parys Rond 1512 schreef Adriaan Willaert - precies 450 jaar geleden gestorven - een mis die door de Italiaanse theoreticus Zarlino geprezen werd om haar 'leggiadria' (sierlijkheid). Het gaat om de 'Missa Mente tota', een van Willaerts vroegste werken. Wellicht schreef hij deze mis, waaruit overduidelijk zijn voorliefde voor complexe contrapuntische structuren blijkt, tijdens zijn verblijf in Rome. Het Oostenrijkse vocale ensemble Cinquecento interpreteert dit werk, en wisselt het - op vraag van De Bijloke - af met een hedendaagse reflectie op Willaert door componiste Annelies Van Parys (foto) .

Programma :

  • Adriaan Willaert, Missa Mente Tota
  • Josquin Des Prez, Mente Tota (uit de cyclus 'Vultum tuum deprecabuntur)
  • Annelies Van Parys, 5 Frammenti (compositie in opdracht van Muziekcentrum De Bijloke)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Cinquecento : Willaert, Des Prez, Van Parys
Donderdag 24 mei 2012 om 20.00 u
Muziekcentrum de Bijloke Gent

Bijlokekaai 7
9000 Gent

Meer info : www.debijloke.be en www.ensemblecinquecento.com

Extra :
Annelies Van Parys : www.anneliesvanparys.be , anneliesvanparys.spaces.live.com, www.matrix-new-music.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
Espace Senghor plaatst Annelies Van Parys in de kijker, 25/03/2011

22:27 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

05/02/2012

Crosstalks : een polyfoon klankbad

Eric Sleichim In 2012 is het 450 jaar geleden dat Adriaen Willaert (ca 1490 - 1562) overleed en voor Cultuurcentrum De Spil in Roeselare de uitgelezen gelegenheid om hem in the picture te plaatsen. Deze renaissancecomponist, geboren in Roeselare, maakte furore in Venetië waar hij het grootste deel van zijn leven werkte. Hij was er kapelmeester in de San Marcobasiliek en grondlegger van de zogenaamde 'Venetiaanse school' waartoe ook Cypriano de Rore, Andrea Gabrieli en Giovanni Gabrieli worden gerekend.

De Spil vroeg aan BL!NDMAN, dat vroeger al intrigerende bewerkingen maakte van o.a. J.S. Bach en Johannes Ockeghem, om een nieuwe creatie te maken rond de muziek van Willaert. Het wordt een grootschalige productie voor de vier BL!NDMANkwartetten: zangers, strijkers, saxen en turntables.  BL!NDMAN vertrekt vanuit de dubbelkorige werken van Willaert en de Gabrieli's en zal vanuit de verste hoeken van de St.-Michielskerk de ruimte vullen zoals de briljante polyfonie dat in de zestiende eeuw deed. Het BL!NDMAN-collectief weet als geen ander oude muziek in een hedendaags jasje te steken. Eigenwijs als deze musici zijn, kiezen ze resoluut voor ongehoorde kruisbestuivingen en boeiende confrontaties tussen oud en nieuw.

Programma :

  • Adriaan Willaert
    - Deus, qui beatum Marcum
    - Quid non ebrietas
    - Beatus vir - De profundis - In convertendo
    - O Dolce Vita Mia
    - Douleur me bat
    - Ricercare I a 4
  • Andrea Gabrieli
    - Deus, qui beatum Marcum
    - In Nobil Sangue - Amor S'e In Lei
  • Giovanni Gabrieli
    - Deus, qui beatum Marcum
    - O Magnum Mysterium
    - Sacri di Giove augei sacre Fenici
    - Udite, chiari et generosi figli
  • Eric Sleichim
    10 intermezzi

Tijd en plaats van het gebeuren :

BL!NDMAN : Crosstalks
Vrijdag 10 februari 2012 om 20.00 u
(inleiding om 19.15 u )
Sint Michielskerk Roeselare
Sint Michielsplein
8800 Roeselare

Meer info : www.despil.be en www.blindman.be
------------------------------
Vrijdag 24 februari 2012 om 21.00 u (inleiding door Simon Van Damme om 20.15 u )
AMUZ - Antwerpen
Kammenstraat 81
2000 Antwerpen

Meer info : www.amuz.be en www.blindman.be
------------------------------
Zaterdag 12 mei 2012 om 19.30 u
Sint-Romboutskathedraal Mechelen


Meer info : www.festivalmechelen.be en www.blindman.be

Extra :
Eric Sleichim op www.blindman.be, www.matrix-new-music.be en youtube

Bekijk alvast deze korte introductie door Eric Sleichim

20:46 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook