10/01/2014

Avontuurlijke kamermuziek voor strijkers uit de drie Weense Scholen in Brugge

Solistenensemble Kaleidoskop Na hun overweldigende passage vorig seizoen komt het hippe Berlijnse Solistenensemble Kaleidoskop terug naar Brugge met onder andere Arnold Schönbergs Verklärte Nacht onder de arm. Op de première van dit strijksextet uit 1902 reageerde het publiek radeloos en ook de pers was vol onbegrip. Schönberg baseerde zijn sextet op Richard Dehmels gelijknamige gedicht. Vooral de erotische ondertoon van het gedicht vond men aanstootgevend. Schönberg, een van de pioniers van de zogenaamde Tweede Weense School, had dit met sensuele harmonieën en smachtende chromatiek zeer beeldrijk in muziek omgezet. Kaleidoskop omwikkelt dit ontroerende en toegankelijke werk van Schönberg met werk uit de Eerste en Derde Weense Scholen. Op de lessenaar ook werk van Haubenstock-Ramati, de 'peetvader van de Derde Weense School', want voormalig leraar van zowel Furrer, Ablinger als Herndler. Prachtige en avontuurlijke kamermuziek voor strijkers uit de drie Weense Scholen door een hoogst opwindend ensemble.

Beat Furrer - Wie diese Stimme voor twee celli (1985/86)
Vier secties, waarin twee celli grotendeels hetzelfde materiaal spelen. Kleine motieven komen terug maar worden gevarieerd en op verschillende manieren met elkaar gecombineerd. Langzame glissando's en een zeer zachte dynamiek geven het begin een fragiel, ijl karakter, balancerend op de grens tussen klank en stilte. Of is het ruis? Doorheen het stuk introduceert de componist bepaalde vrijheden voor de uitvoerders. Om de vierde en laatste sectie te realiseren moeten twee pagina's gecombineerd worden, één met ritmisch melodische motieven, maar zonder exacte toonhoogtes, en één met enkele combinaties van noten. In de laatste pagina van de partituur geeft Beat Furrer een mogelijke realisatie, wat betekent dat andere uitwerkingen even goed mogelijk zijn. Op het vlak van speeltechniek en muzikaal materiaal is de componist wel erg precies en veeleisend. Elke handeling wordt nauwkeurig voorgeschreven, maar de precieze synchronisatie tussen de twee cello's is voor interpretatie vatbaar.

Christoph Herndler - Abschreiben (2005)
Zestien vakjes. In elk vakje staan stijgende en dalende lijnen getekend. Deze lijnen geven geen melodie weer, maar duiden aan welke handeling de strijkers met hun strijkstok moeten uitvoeren: een op of neerwaartse beweging. Toonhoogtes of ritmes zijn niet eenduidig genoteerd, en dus is elke uitvoering anders. Er zijn geen regels, behalve de summiere instructies die bij de grafische partituur horen. Herndler is heel duidelijk over het opzet van deze compositie: "Als het de taak van de notatie was het resultaat precies vast te leggen, zouden er met allerhande opnametechnieken betere alternatieven zijn. En als het anderzijds zou gaan om de vele mogelijke realisaties, was het beter en eenvoudiger geweest die met een vorm van improvisatie te bereiken. Abschreiben is een methode; het onveranderlijke noteren, om het in het afschrift te bevrijden."

Georg Nussbaumer - Gruppenbild mit Bach und Blitz (2011)
In dit werk zijn alle muzikale (en niet muzikale) elementen dan weer uiterst nauwkeurig beschreven. De strijkers mogen gedurende de zes minuten van het stuk slechts één boogstreek gebruiken. Ze moeten de lengte van hun strijkstok als het ware onderverdelen in vier stukken, één per minuut (de eerste en laatste minuut is er stilte). Van begin tot einde weerklinken alleen de toonhoogtes si mol, la, do en si, ook wel gekend als het B A C H motief (waarbij H voor si staat en B voor si mol). Daar houdt de link met Bach ook meteen op, want er is geen enkele muzikale ontwikkeling. Om de minuut is er een duidelijke cesuur die gepaard gaat met de bewuste 'Blitz', en op die momenten veranderen de instrumenten ook van noot. In dit geval is het echter de vraag of de strikte regels überhaupt gerealiseerd kunnen worden. Eén enkele boogstreek spreiden over vier minuten vereist van de uitvoerders een immense beheersing.

Peter Ablinger - Weiss/Weisslich 17b, Violine und Rauschen (1995)
Peter Ablingers Violine und Rauschen, nummer 17b in zijn Weiss/Weisslich cyclus vereist een even grote concentratie. Hier is er slechts één toonhoogte aanwezig van begin tot eind, een onveranderlijke hoge mi. Ablinger laat wel meerdere boogstreken toe, maar deze moeten dan weer onhoorbaar in elkaar overgaan. De ene noot van de viool wordt gecombineerd met een al even onveranderlijke witte ruis. Die ruis kan gegenereerd worden met een radio, een televisie of een bandopnemer. Verder geeft Ablinger nog aan dat de viool duidelijk hoorbaar moet zijn, maar dat de ruis tegelijk niet te veel naar de achtergrond verwezen mag worden

Roman Haubenstock-Ramati - Strijktrio nr. 1 'Ricercari' (1948/78)
Roman Haubenstock-Ramati is het cement tussen al deze verschillende werken. Hoewel hij niet bij Schönberg studeerde, geldt hij toch als een van de erfgenamen van de Tweede Weense School. Vanaf de jaren 1950 neemt het belang van grafische elementen toe in zijn muziek, samen met de ruimte voor variabele vormen en muziek zonder ontwikkeling. Zijn invloed is dan ook het duidelijkst merkbaar in de stukken van Furrer en Herndler, twee van zijn leerlingen. Zijn Strijktrio nr. 1 slaat een chronologische en stilistische brug tussen de wereld van Verklärte Nacht en de verschillende recentere composities in dit programma.

Programma :

  • Ludwig van Beethoven, Strijktrio in D, opus 9 nr. 3 III. Scherzo. Allegro molto e vivace
  • Arnold Schönberg, Verklärte Nacht, opus 4
  • Georg Nussbaumer, Gruppenbild mit Bach und Blitz (2011)
  • Beat Furrer, Wie diese Stimme (1985/86)
  • Roman Haubenstock-Ramati, Strijktrio nr. 1 'Ricercari' (1948/78)
  • Christoph Herndler, Abschreiben (2005)
  • Peter Ablinger, Weiss/Weisslich 17b (1995)

Praktische info :

Solistenensemble Kaleidoskop : Beethoven, Schönberg, Nussbaumer, Furrer, Haubenstock-Ramati, Herndler, Ablinger
Donderdag 16 januari 2014 om 20.00 u
(inleiding door Klaas Coulembier om 19.15 u )
Concertgebouw - Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be en www.kaleidoskopmusik.de

Bron : tekst Klaas Coulembier voor het Concertgebouw, januari 2014

Extra :
Georg Nussbaumer : georgnussbaumer.com
Beat Furrer op en.wikipedia.org, brahms.ircam.fr, www.baerenreiter.com en youtube
Roman Haubenstock-Ramati op de.wikipedia.org en youtube
Christoph Herndler : www.herndler.net en youtube
Peter Ablinger : ablinger.mur.at, www.bbc.co.uk en youtube

16:38 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

25/10/2013

Stemmen van beroemde landgenoten met het Belgisch-Britse plus-minus ensemble op Transit

plus-minus ensemble Nog stemmen, maar dan in opgenomen gedaante, zijn te horen tijdens het optreden van het Belgisch-Britse plus-minus ensemble op Transit. In zijn ondertussen bijna populaire 'Voices and Piano' laat Peter Ablinger de pianist van dienst meespelen met spreekstemmen. Uit de uitgebreide cyclus zullen de stukken met de vocalen van Jacques Brel en Ilya Prigogine te horen zijn, naast creaties van Guy De Bièvre (de gitarist die vaak naast Anne La Berge te horen is) en Bernhard Lang. Een opvallende aanwezige op het programma is Nicolaus Hubers 'Harakiri'. Dit stuk uit 1971 moest jaren wachten op een première. De bestellers van het werk waren immers niet opgezet met het resultaat dat de leerling van Stockhausen en Nono afleverde. Plus-minus zal het stuk uitvoeren in een aangepast arrangement.

Voices and Piano van Peter Ablinger verzamelt (vanaf 1998) composities met als insteek de stem van een persoonlijkheid uit het heden of het recente verleden. Het werk van Guy De Bièvre sluit mooi aan bij de experimentele esthetica van het plus-minus ensemble. Dat geldt ook voor Bernhard Lang, één van de belangrijkste eigentijdse componisten uit Oostenrijk. Met het omstreden Harakiri (1971) leek het alsof Nicolaus A. Huber zelf harakiri pleegde… de uiterst spaarzame compositie beantwoordde niet aan de verwachtingen van de opdrachtgever, en het duurde jaren voor het werk gecreëerd werd.

Het plus-minus ensemble is een Engels-Belgisch octet dat zich toelegt op de uitvoering nieuwe composities en het gevestigd hedendaagse repertoire. Sinds de oprichting door Joanna Bailie en Matthew Shlomowitz in 2003 liet het ensemble zich vooral opmerken door zijn interesse in avant-garde, improvisatie en experimentele stukken met een 'open instrumentatie' zoals Stockhausens bekende werk uit 1963 waaraan het ensemble zijn naam ontleent. Componisten als Bryn Harrison, Stefan Van Eycken, James Saunders, David Helbich, Erik Ulman, Trond Reinholdtsen en Øyvind Torvund schreven werk voor het ensemble. Plus-minus is ensemble in residentie bij Rational Rec, een multidisciplinair kunstenplatform dat elke maand georganiseerd wordt in de Bethnal Green Working Men's Club. Deze jonge formatie kwam in 2007 voor het eerst naar Transit.

Rebecca Diependaele, coördinator  MATRIX [Centrum voor Nieuwe Muziek]: "Het concert van plus-minus ensemble staat met stip in mijn agenda, in het bijzonder omwille van het nieuwe werk van Peter Ablinger in zijn cyclus Voices and Piano. Fascinerend hoe hij zoveel facetten van de stem tegelijk belicht! Je kan als luisteraar heen en weer reizen tussen de gesproken tekst, het alledaagse stemgeluid, de muzikale laag van de piano en de muzikaliteit van de stem zelf. Benieuwd hoe dit werkt in de nieuwe compositie Forough Farrokhzad - het interviewfragment dat Ablinger van deze Iraanse dichteres uitkoos, is immers Perzisch gesproken."

Programma :

  • Peter Ablinger, Voices and Piano
  • Guy De Bièvre, Creatie
  • Nicolaus A. Huber, Harakiri
  • Bernhard Lang, Creatie

Tijd en plaats van het gebeuren :

plus-minus ensemble : Ablinger, De Bièvre, Huber, Lang
Zondag 27 oktober 2013 om 16.00 u (Inleiding door Jan Christiaens om 15.30 u)
Kunstencentrum STUK - Leuven

Naamsestraat 96
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be en www.plusminusensemble.com

Extra :
Peter Ablinger : ablinger.mur.at, www.bbc.co.uk en youtube
Guy De Bièvre : www.guydebievre.org, www.myspace.com/guydebievre en youtube
Nicolaus A. Huber op de.wikipedia.org, brahms.ircam.fr en youtube
Der dialektische Donnerschlag. Anmerkungen zur Musik von Nicolaus A. Huber, Max Nyffeler op
Bernhard Lang : members.chello.at, en.wikipedia.org, brahms.ircam.fr en youtube

Elders op Oorgetuige :
Transit als vanouds: spannend, eigenzinnig, avontuurlijk..., 22/10/2013

Beluister alvast Peter Ablingers Voices and Piano

15:04 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

23/10/2013

Wibert Aerts brengt solowerk voor viool en electronics op Transit

Wibert Aerts Violist Wibert Aerts (foto) en het Centre Henry Pousseur presenteren op Transit een programma waarin de iconisch klassieke viool samengebracht wordt met elektronica. Voor Luc Brewaeys' nieuwe werk, een eerbetoon aan de eind vorig jaar overleden Jonathan Harvey, wordt de viool met een vierkanaals tape gecombineerd. Voor 'Violine und Rauschen ('Veronica')' van Peter Ablinger verzinkt de viool dan weer in een bad van witte ruis. Althans in de eerste delen, waar de frequenties van de viool naadloos aansluiten bij die van de ruis. Het is pas in het verdere verloop dat het akoestische instrument een eigen plaats in het geheel kan veroveren. De andere werken op het programma zijn van de Litouwse dirigent-componist Vykintas Baltakas (net als het werk van Brewaeys een creatie) en Frederik d'Haene's 'Zen et Révolte', een doorgedreven radicale compositie die twee tegengestelde types muziek combineert…

Programma :

  • Vykintas Baltakas, Creatie
  • Luc Brewaeys, Ni fleurs ni couronnes: Monument pour Jonathan Harvey, for violin with ghost violins and -bells (creatie)
  • Peter Ablinger, Violine und Rauschen ("Veronica")
  • Frederic d'Haene, Zen et révolte

Tijd en plaats van het gebeuren :

Wibert Aerts : Baltakas, Brewaeys, Ablinger, D'haene
Zaterdag 26 oktober 2013 om 14.00 u
(Inleiding door Klaas Coulembier om 13.30 u)
Kunstencentrum STUK - Leuven

Naamsestraat 96
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be en www.wibert-caridad.be

Extra :
Vykintas Baltakas op www.mic.lt, www.universaledition.com en youtube
Luc Brewaeys : www.lucbrewaeys.com, www.matrix-new-music.be en youtube
Peter Ablinger : ablinger.mur.at, www.bbc.co.uk en youtube
Frederic D'Haene op www.muziekcentrum.be en www.matrix-new-music.be

Elders op Oorgetuige :
Transit als vanouds: spannend, eigenzinnig, avontuurlijk..., 22/10/2013

16:00 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook