15/10/2013

Quatuor Danel speelt Mozart, Weinberg en Beethoven in het Conservatorium van Brussel

Moisey Weinberg Al enkele seizoen is het Quatuor Danel de vurige verdediger van Moisey Weinberg (foto), een componist die in 1919 in Polen geboren werd en in 1939 naar de Sovjet-Unie vluchtte. Deze leerling en goede vriend van Sjostakovitsj is onterecht in de vergetelheid geraakt. Hij verdient nochtans een eersterangsplaats onder de grote namen van de 20ste-eeuwse muziek. Aan het Danel Quartet om ons te overtuigen!

Moisey Weinberg (Mieczyslaw Vainberg) (1919-1996) was een Russische componist van Pools-Joodse geboorte. Hij studeerde piano bij Józef Turczyński aan de Frédéric Chopin Muziek Akademie van Warschau. Al snel werden zijn muzikale talenten ontdekt en geprezen.
Tijdens de Duitse invasie in Polen in 1939 vluchtte hij naar Rusland. In Minsk studeerde hij onder Vasily Zolotaryov die een voormalige student van Nikolaj Rimski-Korsakov en Mili Balakirev was. De ochtend na Weinbergs diploma-uitreiking vielen de Duitsers Rusland binnen en vluchtte hij naar Tasjkent. Daar werkte hij bij de opera en ontmoette allerlei belangrijke personen die ook geëvacueerd waren. Onder hen was ook de beroemde directeur van het Joods Theater in Moskou, Solomon Mikhoels. Hij trouwde met diens dochter.

Onder de indruk van Weinbergs eerste symfonie regelde Dmitri Sjostakovitsj in 1943 dat Weinberg naar Moskou kon komen. Daar bleef hij tot het einde van zijn leven. Na de Tweede Wereldoorlog laaide het antisemitisme in Rusland hevig op. In januari 1948 werd zijn schoonvader door de geheime politie vermoord en vele Joden met een culturele achtergrond werden gearresteerd en later doodgeschoten. Vele componisten bleven, onopgehelderd, buiten schot. In 1953 werd Weinberg gearresteerd met de aanklacht dat hij een Joodse republiek in de Krim op wilde richten. Waarschijnlijk is Weinberg de dood ontsnapt omdat Jozef Stalin op 6 februari 1953 overleed en de autoriteiten geen tijd meer hadden zich in zijn, en onnoemelijk veel andere, zaak te verdiepen.

In relatie met de vele tragedies in Weinbergs leven is het verbazend hoe creatief hij was. Hij componeerde 26 symfonieën, 17 strijkkwartetten en vele andere werken. Het grootste gedeelte van zijn werk werd in Rusland door de beroemdste en bekendste musici en orkesten uitgevoerd, o.a. door David Oistrakh, Emil Gilels, Rudolf Barshai en Mstislav Rostropovitsj.

Weinberg was bijzonder gesteld op de creatieve mogelijkheden het strijkorkest. Hij stelde : "Ik heb vaak niet meer nodig dan een goed strijkorkest om mijn gevoelens in muziek tot uiting te brengen". Zijn werken werden door de Sovjet autoriteiten regelmatige geprezen, vooral in het naoorlogse klimaat. Toch kon een Joodse componist nooit zeker van zijn zaak zijn. Daar waar Dmitri Sjostakovitsj een onaantastbare grootheid was geworden gold dat zeker niet voor Weinberg (en vele anderen). De ontvangst van zijn werken kende veel inconsistenties.

Vaak dreigde arrestatie en net als Sjostakovitsj had Weinberg altijd een koffertje klaarstaan om bij een eventuele arrestatie nog iets te kunnen meenemen. In 1948 werd de eerste Sinfonietta openlijk door de autoriteiten geprezen terwijl dit werk toch duidelijke verwijzingen naar Joodse muziek in zich heeft. Andere werken werden weer op de, nooit gepubliceerde en inofficiële, zwarte lijst gezet.

Vele malen nam Weinberg, net als Sjostakovitsj, een loopje met de muziekkennis van de autoriteiten. Zijn Rapsodie op Moldavische thema’s op.47, no.1 is zo overgoten van Joodse associaties dat het onbegrijpelijk is dat dit werk officieel werd geprezen. Een andere versie van dit werk voor viool en orkest werd door David Oistrakh in 1953 in première gebracht en dezelfde avond werd Weinberg gearresteerd.

In het Westen was Weinberg tot voor kort alleen bij kenners bekend.Dat de hoeveelheid bewonderaars steeds maar groter wordt, is mede te danken aan het CD-label OLYMPIA, dat veel van zijn werken in originele uitvoering, uitbracht en aan musicologen zoals Per Skans. Het Engelse label Chandos is in 2004 gestart met een registratie van alle symfonieën van Weinberg met het Pools Nationaal Radio-orkest, Katowice onder leiding van Gabriel Chmura.

Programma :

  • Wolfgang Amadeus Mozart, Strijkkwartet, KV 458, "De Jacht"
  • Moisey Weinberg, Strijkkwartet nr. 8, op. 66
  • Ludwig van Beethoven, Strijkkwartet nr. 15, op. 132

Tijd en plaats van het gebeuren :

Quatuor Danel : Mozart, Weinberg, Beethoven
Donderdag 17 oktober 2013 om 20.00 u
(inleiding om 19.30 u )
Koninklijk Conservatorium Brussel
Regentschapsstraat 30
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be en www.quatuordanel.eu

Extra :
Moisey Weinberg op en.wikipedia.org, www.music-weinberg.net en youtube

20:58 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Aquarius stelt nieuwe cd voor met koormuziek van Roland Coryn

Roland Coryn Op 17 oktober 2013 is het eindelijk zover, het trotse moment waarop kamerkoor Aquarius zijn nieuwe cd "A Meeting With..." zal voorstellen, gewijd aan de Engelstalige (hij heeft zoveel meer!) koormuziek van Vlaams componist Roland Coryn ( foto). Het concert waarop deze nieuwe aanwinst wordt voorgesteld vindt plaats in de statige ruimtes van de Koninklijke Academie in Brussel. Roland Coryn is lid van de Academie, net als Lucien Posman, van wie Aquarius nog pas vorig jaar een (tweede) koor cd 'Welcome stranger' (Phaedra) op de markt bracht. Vandaar het idee om op dit presentatieconcert ook muziek van Posman te zingen en beide cd's in de kijker te stellen, temeer omdat Lucien Posman compositiestudent is geweest van Roland Coryn. Beide kunstenaars zullen hun muziek ook toelichten.

Aquarius nam in augustus 2012 een Cd op met koormuziek van Roland Coryn en koos, met instemming van de auteur, voor een bloemlezing uit zijn Engelstalige werken, een waarborg voor eenheid en internationale uitstraling. Muzikale eenheid is er al: in al zijn verscheidenheid vertoont Coryns stijl  een hoge kwalitatieve homogeniteit. Coryn stelt eisen aan zijn uitvoerders. Zijn taal is gedifferentieerd en verfijnd. Deze toondichter sluit zich aan bij de hoge standaard van de moderne vocale wereldliteratuur. Directe communicatie en een helder betoog zijn hem dierbaar. Een tekst, een gedicht kiest hij voor zijn inhoud en boodschap, niet als fonetisch speeltje. Net als zijn dichters, zoekt Roland Coryn in zijn muziek naar diepte, onverschillig voor oppervlakkigheid en mode.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Aquarius : A meeting with ... Roland Coryn
Donderdag 17 oktober 2013 om 20.00 u
Troonzaal van het Paleis der Academiën - Brussel

Hertogsstraat 1
1000 Brussel

Meer info : www.gc-aquarius.be

Extra :
Roland Coryn : www.coryn.info, www.matrix-new-music.be, www.cebedem.be en youtube
Lucien Posman op www.matrix-new-music.be

Elders op Oorgetuige :
Maak gratis kennis met het koorwerk van Roland Coryn, 8/08/2012
Aquarius viert zestigste verjaardag Lucien Posman in Kapel Elzenveld, 4/12/2013
Huldeconcert en cd-voorstelling Lucien Posman in het Conservatorium Gent, 22/03/2012

20:25 Gepost in CD, Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Ralph van Raat over het gedifferentieerd gebruik van klankkleuren in de pianocomposities van Olivier Messiaen

Oliver Messiaen In het muzikale landschap van de twintigste eeuw is Olivier Messiaen zowel knooppunt als eiland. Als inspirerend docent heeft hij als geen ander zijn stempel gedrukt op het naoorlogse componeren, maar tegelijkertijd laat zijn muziek zich onder geen enkele avant-gardestroming klasseren. Messiaen klinkt simpelweg als Messiaen. Zijn muzikale taal is een hoogst unieke mengeling van middeleeuwse componeertechnieken, Indiase ritmes, spiegelbare toonladders en vogelzang. En bovenal van kleur, want als synestheet zag Messiaen waanzinnig gedetailleerde kleurcombinaties voor zich als hij klanken hoorde. In dit recital voorziet Ralph van Raat al deze facetten spelenderwijs van muzikale illustraties. Ook weidt de Nederlandse pianist uitvoerig uit over de monumentale 'Turangalîla Symfonie', Messiaens orkestrale ode aan de liefde, die van Raat samen met deFilharmonie zal uitvoeren op 28 november 2013 in deSingel.
 
Tijd en plaats van het gebeuren :

Lecture recital Ralph van Raat : Oliver Messiaen
Woensdag 16 oktober 2013 om 20.00 u
deSingel - Antwerpen

Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be

Extra :
Olivier Messiaen www.oliviermessiaen.org, brahms.ircam.fr en youtube
Olivier Messiaen (1908 - 1992): Exotische volgelkenner, op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
De muzikale taal van Olivier Messiaen, 5/03/2008
Olivier Messiaen en de christelijke inspiratie, 4/03/2008
Olivier Messiaen : een leven gewijd aan het onderzoeken van ritmiek, kleur en ornithologie, helemaal in het teken van het katholieke geloof, 2/03/2008

Bekijk alvast deze video, waarin Ralph van Raat het heeft over Oliver Messiaens vogelmuziek

00:02 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

14/10/2013

40 wereldwijd gerenommeerde componisten componeren 1 minuut muziek speciaal voor Film Fest Gent

Dirk Brossé Een 40ste verjaardag moet in stijl gevierd worden. En hoe kan dat beter dan met een live concert? 40 wereldwijd gerenommeerde componisten werden uitgenodigd om elk 1 minuut muziek te componeren speciaal voor Film Fest Gent. Bij die componisten vinden we internationaal talent als Pino Donaggio en Angelo Badalamenti. Ook Vlaamse componisten krijgen een plaats tijdens dit verjaardagsconcert met muziek van Jef Neve, Dirk Brossé en Wim Mertens. Dit verjaardagsconcert is een initiatief van Dirk Brossé (foto). Deze veertig minuten muziek worden bovendien ook door hem gedirigeerd en gespeeld door 28 solisten van het Brussels Philharmonic. De muziek wordt afgewisseld met gesprekken met de aanwezige componisten en een blik op de 40-jarige geschiedenis van het festival. Of om het met de woorden van Dirk Brossé te zeggen: "Het wordt een uniek moment in de filmmuziekgeschiedenis, een historisch moment om naar uit te kijken."

Wie exclusief een blik achter de schermen wil werpen kan ook tickets kopen om de repetitie bij te wonen. Van de veertig componisten die meewerkten zullen er bovendien veel aanwezig zijn die dag. Van 17.30 u tot 19.30 u vindt immers in de Handelsbeurs de generale repetitie plaats van '40 Years Film Fest Gent - A Music Celebration'. Op de repetitie zal het werk uitgevoerd worden door 28 solisten van Brussels Philharmonic, maar ook door enkele componisten die zelf zullen meespelen tijdens hun minuut. Tussendoor zal onder andere Dirk Brossé de muziek kaderen en zullen anekdotes over de muziek worden verteld.

Tijd en plaats van het gebeuren :

40 years of Film Fest Gent: a music celebration
Woensdag 16 oktober 2013 om 2030 u
Handelsbeurs - Gent

Kouter 29
9000 Gent

Meer info : www.filmfestival.be

Elders op Oorgetuige :
Indrukwekkende reeks concerten tijdens jubileumeditie Film Fest Gent, 8/10/2013

23:21 Gepost in Concert, Film, Muziek | Permalink |  Facebook

Ictus String Quartet trekt nieuwe seizoen van Ictus Zone op gang

Øyvind Torvund Woensdag trekken de muzikanten van het Ictus Ensemble voor de eerste Ictus Zone van dit seizoen het podium op. Het ensemble wordt vertegenwoordigd door het strijkkwartet dat zich in de schoot van de groep bevindt, met violisten George van Dam en Igor Semenoff, altvioliste Aurélie Entringer en cellist Geert De Bièvre. Op het programma staat werk van John Adams, Béla Bartók, Luciano Berio, James Dillon en Øyvind Torvund (foto) . De strijkers gelden paradoxaal genoeg als de bewakers van de meest hoogstaande kunstmuziek, anderzijds zijn ze het medium van volksmuziek, de leden van een balorkest. Het is die klank van de 'fiddle', scherp en krokant, het bespelen van de open snaren, de improvisatie van het moment, die in dit programma wordt uitgespeeld.

Programma :

  • Medley of short movements from :
    - John Adams, John's Book of Alleged Dances, 1994, for string quartet and recorded rhythms
    - Béla Bartók, 44 duets for 2 Violins, Sz 98 (1931)
    - Luciano Berio, 34 Duetti (1979-1982)
    - James Dillon, Traumwerk (1996), for two violins
  • Øyvind Torvund, Krull Quest for cello solo with electronics and film)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ictus String Quartet: Lost Cowboy
Woensdag 16 oktober 2013 om 20.00 u
( Inleiding door Jean-Luc Plouvier om 19.00 u )
Bozar - Brussel
Ravensteinstraat 23
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be en www.ictus.be

Extra:
John Adams op www.earbox.com, www.boosey.com, www.schirmer.com, en.wikipedia.org en youtube
John Adams : speelse minimalist, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Luciano Berio op www.compositiontoday.com, www.themodernword.com, brahms.ircam.fr en youtube
Portret Luciano Berio, J-L Plouvier op www.ictus.be
Luciano Berio (1925 - 2003): Duivelskunstenaar, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
James Dillon op www.composers21.com, www.edition-peters.com en youtube
Øyvind Torvund : oyvindtorvund.com, en.wikipedia.org en youtube

22:02 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

John Parish brengt filmmuziek naar het podium

John Parish Band Producer, muzikant en filmcomponist John Parish komt zijn gelauwerde filmmuziek live spelen op 15 oktober in de Miryzaalin Gent. De man bracht net een fantastische plaat uit op Thrill Jockey, getiteld Screenplay, die het beste uit zijn soundtracks samenbrengt. Voor zijn Screenplay tour zullen Parish en zijn liveband vergezeld worden door een geprojecteerde montage van de bijbehorende filmfragmenten. Een concert voor film- en muziekliefhebbers om naar uit te kijken. John Parish schotelt ons nummers voor uit 'Little Black Spiders', 'Nowhere Man', 'My World Is Upside Down', 'L'Enfant d'en Haut', 'Collaborator' en 'Plein Sud'. Het geheel is een afwisselende maar uiterst sfeervolle plaat geworden, die ambient en modern-klassiek combineert met jazz, noise en indiepop.

John Parish, 53 lentes jong, combineert dit jaar twee functies op Film Fest Gent. Hij zetelt er niet alleen in onze internationale jury maar brengt er ook zelf een concert met enkele stukken filmmuziek. Parish is wellicht het meest bekend geworden door zijn jarenlange samenwerking met PJ Harvey. Hij producete ook haar laatste album Let England Shake, dat in 2011 de Mercury Prize won. Onlangs deed hij nog de productie voor Malinese zangeres Rokia Traore en voor singer-songwriter Jenny Hval.

Vergis je niet, Parish is veel meer dan alleen een (steengoede!) producer: hij bewees zichzelf al meermaals als filmcomponist, sessiemuzikant en solo-artiest, en in samenwerkingen met onder andere Eels, Sparklehorse, 16 Horsepower, Arno, Tracy Chapman en Giant Sand. Hij begon in '77 al aan zijn muzikale carrière met de new wave band Thieves Like Us, die het na 5 jaar en 1 LP'tje voor bekeken hielden. Vervolgens richtte hij Automatic Dlamini op, waar ook PJ Harvey een tijdje bij speelde. In 1996 nam John Parish met haar een album op: Dance Hall At Louse Point.

Zijn eerste filmscore was die van "Rosie", de debuutfilm van Gentse regisseuse Patrice Toye, en de muziek viel al meteen in de prijzen op de Biënnale van Bonn. Sindsdien schreef John Parish een boel soundtracks voor televisie, toneel en nog eens 6 langspeelfilms. De meest recente is die van Ursula Meier's "L'Enfant D'en Haut", die vorig jaar de Zilveren Beer won in Berlijn. Ook de andere langspeelfilms van Patrice Toye voorzag hij van muziek. Dit jaar bracht hij het album Screenplay uit (op label Thrilljockey), een soort "best of"-plaat samengesteld uit verschillende van die bejubelde scores. Het kon alvast rekenen op enthousiaste reviews bij Popmatters, The 405, The Vinyl District en Music OMH.

John Parish schotelt ons nummers voor uit "Little Black Spiders", "Nowhere Man", "My World Is Upside Down", "L'Enfant d'en Haut", "Collaborator" en "Plein Sud". Het geheel is een afwisselende maar uiterst sfeervolle plaat geworden, die ambient en modern-klassiek combineert met jazz, noise en indiepop. Parish komt Screenplay live voorstellen in het kader van het Filmfestival van Gent, waar hij ook deel uitmaakt van de internationale jury die de officiële competitie en de Europese kortfilmcompetitie beoordeelt en op woensdag 16 oktober drie prijzen uitreikt: Beste Film, Beste Muziek of Sound Design en Europese Kortfilm (Laureaat Gent). Voor zijn Screenplay tour zullen Parish en zijn liveband vergezeld worden door een geprojecteerde montage van de bijbehorende filmfragmenten. Een concert voor film- en muziekliefhebbers om naar uit te kijken!

Tijd en plaats van het gebeuren :

John Parish Band: Screenplay
Dinsdag 15 oktober 2013 om 20.00 u
Miryzaal - Conservatorium Gent

Hoogpoort 64
9000 Gent

Meer info : www.filmfestival.be en www.john-parish.com
-----------------------------------
Zondag 27 oktober 2013 om 20.00 u
Muziekodroom Hasselt

Bootstraat 9
3500 Hasselt

Meer info : www.muziekodroom.be en www.john-parish.com

Elders op Oorgetuige :
Indrukwekkende reeks concerten tijdens jubileumeditie Film Fest Gent, 8/10/2013

19:20 Gepost in Concert, Film, Muziek | Permalink |  Facebook

11/10/2013

Overlast: Juju & Jordash improviseren bij stille horrorfilm

Juju & Jordash, 

'Unleash The Golem Op maandag 14 oktober slaan Nachtlawaai, KASKCinema, Democrazy en Film Fest Gent de handen in elkaar voor een nieuw concert in de Overlast- reeks. Met deze reeks geeft Nachtlawaai producers en artiesten carte blanche om experimentele muziek te combineren met prikkelende beelden. Zo kwamen eerder onder andere Oneothrix Point Never en de Gentenaar Simon Hold over de vloer, jong talent dat openstaat voor vernieuwing en gedreven is door een drang naar nieuwe geluiden en technieken. Centrale gasten deze editie zijn de Israëliers Juju & Jordash, wiens concert 'Unleash The Golem' heet. Hier zullen ze improviseren op de piano bij de stille horrorfilm 'Der Golem, wie er in die Welt kam' (Carl Boese) uit 1920. De Golem is een kleien reus die leven ingeblazen wordt door een 16de eeuwse rabbi, om het joodse volk te beschermen tegen vervolging. De film mag dan misschien wel negentig jaar oud zijn, hij oogt toch verrassend futuristisch. Een ideale aanvulling dus voor de muziek van Juju & Jordash, die bekend werden met hun experimenteel pianospel.

Een ideale aanvulling dus voor de muziek van Juju & Jordash (Dekmantel, Golf Channel), die bekend werden met hun experimenteel pianospel. Gal 'Juju' Aner en Jordan 'Jordash' Czamanski vonden elkaar als tieners in de jazzscène van de Israëlische stad Haifa en maken sindsdien samen muziek. De klassieke jazzachtergrond van de twee is de logische verklaring voor hun experimentele geluid. Vorig jaar zorgde de release van hunTechno Primitivism album voor een definitieve internationale doorbraak. Hogeschool-elektronica van het creatiefste soort, gebaseerd op improvisatie en bij uitstek geschikt voor een nieuwe editie van Overlast!

Tijd en plaats van het gebeuren :

Overlast: Juju & Jordash, 'Unleash The Golem'
Maandag 14 oktober 2013 om 21.00 u
KASKcinema - Gent

Godshuizenlaan 4
9000 Gent

Meer info : www.schoolofarts.be, www.democrazy.be en www.jujujordash.com

Elders op Oorgetuige :
Indrukwekkende reeks concerten tijdens jubileumeditie Film Fest Gent, 8/10/2013

17:48 Gepost in Concert, Festival, Film, Muziek | Permalink |  Facebook

Hedendaagse première en twee grote klassiekers met Quatuor Ebène in Brussel

Bruno Mantovani Tijdens dit boeiende recital staan een hedendaagse première en twee grote klassiekers op de affiche. De Franse componist Bruno Mantovani (foto) wordt in de grootste concertzalen gespeeld door beroemde vertolkers (Boulez, Chailly, Eötvös…). Zijn strijkkwintet is bij Antoine Tamestit en het Quatuor Ebène zeker in goede handen. Op het programma staan ook Mozarts meest geslaagde strijkkwintetten. Kamermuziek op zijn best.

Zeg niet zomaar strijkkwartet tegen Quatuor Ébène. Niet alleen hebben de vier zich op korte tijd naar de wereldtop gekatapulteerd met klassiek repertoire, ondertussen blijkt er ook nog een grensverleggend jazzcombo in hen schuil te gaan. Het Franse Quatuor Ebène is dan ook ongelooflijk veelzijdig. Het beweegt zich soepel van klassieke muziek naar jazz en speelt met absolute controle van klank en vorm, zonder aan elegantie te verliezen. Het viertal is herhaaldelijk onderscheiden. Zo kreeg het prijzen tijdens het ARD Concours in München (2004) en was het onderdeel van het BBC New Generation Artists Scheme (2006). Recentelijk waren de musici Artists in Residence in Wigmore Hall. Gramophone riep hun cd met strijkkwartetten van Debussy, Ravel en Fauré uit tot 'Opname van het jaar'.

Bruno Mantovani (1974) studeerde aan het conservatorium van Parijs (CNSM). Hij behaalde er de eerste prijs voor analyse, esthetica, orkestratie, compositie, muziekgeschiedenis en volgde bijkomende opleidingen aan de universiteit van Rouen (licentie muziekwetenschappen), de abdij van Royaumont (1995) en het Ircam (1998-1999). Hij werkte samen met beroemde dirigenten als Pierre Boulez, Emmanuel Krivine, Peter Eötvös Jonathan Nott, Laurence Equilbey … Hij werkt ook op regelmatige basis met ensembles als TM+, Alternance, Accentus, het Ensemble Intercontemporain, Quatuor Danel en verschillende orkesten. Ondanks zijn jeugdige leeftijd omvat Mantovani's oeuvre al een vijftigtal werken in heel wat verschillende genres, van solo tot opera. Mantovani won tal van prijzen op internationale wedstrijden en heel wat onderscheidingen voor zijn cd-opnames. In september 2010 werd Bruno Mantovani directeur van het Conservatoire National Supérieur de Musique et de Danse van Parijs.

Programma :

  • Wolfgang Amadeus Mozart, Strijkkwintet nr. 3, KV 515 - Strijkkwintet nr. 4, KV 516
  • Bruno Mantovani, Strijkkwintet (Belgische creatie)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Quatuor Ebène & Antoine Tamestit : Mozart, Bruno Mantovani
Maandag 14 oktober 2013 om 20.00 u
Koninklijk Conservatorium Brussel

Regentschapsstraat 30
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be en www.quatuorebene.com

Extra :
Bruno Mantovani : www.brunomantovani.com, brahms.ircam.fr en youtube

17:43 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Ralph van Raat & Ramon Lormans : piano versus slagwerk in de 20ste eeuw

Ralph van Raat Experiment met piano en slagwerk leidde tot een wereld boordevol nieuwe klanken in de vorige eeuw. Ralph van Raat (foto) en Ramon Lormans steken opnieuw het vuur aan de lont in een explosief concert.  Boulez voegt een extreem expressief en demonisch toccata toe in zijn eerste pianosonate. Xenakis evoceert in Rebonds een primitieve oerkracht: hyper-energetisch en luid. En in Guero van Lachenmann vervaagt de grens tussen piano en slagwerk; er is niet één vertrouwd pianogeluid te horen. In Kontakte vernieuwt Stockhausen het repertoire voor mixed media door piano en percussie te combineren met tape. Beleef de live uitvoering van vier mijlpalen uit de 20ste eeuw, het wordt een spannend avontuur!

Hamertjes beuken op snaren, vingers hameren op toetsen. Vergeet de zijdezachte akkoorden en fluwelen melodieën. De piano, voor wie daar nog mocht aan twijfelen, is in wezen een percussie-instrument. Aan het begin van de 20ste eeuw kozen componisten als Béla Bartók en Sergei Prokofiev in hun pianowerken dan ook met succes voor het benadrukken van die percussieve kwaliteit, wat perfect aansloot bij de zoektocht van hun generatie naar expressieve, energieke en allesbehalve behaaglijke muzikale elementen. Dat paste in een bredere interesse voor het doorgedreven gebruik van klank als element op zich. Daarbij hoorden ook zogenaamde alternatieve speeltechnieken en geleidelijk aan werd het hele palet van mogelijkheden op elk instrument van binnenuit herdacht.

Dat nadenken over klank als zelfstandig gegeven, plus alle mogelijke experimentele benaderingen die daarbij horen, kreeg een veel radicalere invulling na de tweede wereldoorlog. Getuige daarvan dit concert, dat de verwantschap tussen piano en percussie exploreert en systematisch het hele klankenspectrum van 'zuivere' pianoklank tot 'zuivere' percussie aftast, met bovendien een verzoenende rol voor de elektronica in Karlheinz Stockhausens Kontakte. Vanuit die optiek blijken de raakvlakken tussen beide instrumentenfamilies plots minstens zo boeiend als de verschillen.

De aandacht voor klank als een element op zich heeft een heel primaire zintuiglijke dimensie. Vandaar ook dat 'opgaan in de klank' veel te maken heeft met muzikale heftigheid: plastische akkoorden en luide intensiteit overweldigen de luisteraar. Het sterkst voel je dat in werken die de onderdompeling in de klank totaal maken, waarbij je als het ware de trillingen van de muziek in al je vezels voelt. Rebonds A+B (1987-89) van Iannis Xenakis zoekt die ervaring op in wat je nog best kan omschrijven als een percussief sjamanistisch ritueel. Rebonds is kenmerkend voor de latere werken van Xenakis. Na een periode van architecturaal ontworpen texturen, het gebruik van wiskundige systemen en denken in grote klankmassa's, keerde hij terug naar de asymmetrische, energieke ritmische patronen zoals die ook in de traditionele muziek van Centraal Europa te vinden zijn. Obsessieve herhalingen en rituele concentratie staan ten dienste van een barbaarse energie (die niettemin zeer nauwkeurig uitgeschreven is). Het maakt van Rebonds ook het meest 'zuivere' percussieve stuk.

Daar tegenover staat de al even 'zuivere' pianistiek van de Eerste Pianosonate (1946) van Pierre Boulez. Op dat moment was de zeer jonge Boulez (hij was nog maar 21 toen hij deze sonate componeerde) sterk onder de indruk van de muziek van Anton Webern. Van hem nam Boulez de voorkeur over voor een heel compact, zuinig gebruik van muzikaal materiaal. In het eerste deel van de Sonate bestaat dat uit vier zeer beknopte elementen: een stijgende kleine sext, een appogiatura, een geïsoleerde noot en een arpeggio. Die vier basisbestanddelen verschijnen meteen in de eerste maat van het stuk en duiken steeds weer op in de loop van dat eerste deel, afgewisseld met toccata-achtig materiaal. Het tweede deel wordt gedomineerd door twee andere elementen die veeleer meerstemmig gedacht zijn. Ondanks alle pianistieke vingervlugheid, is de suggestie van percussie nooit veraf. Musicoloog en pianist Charles Rosen vergeleek de heldere klank van dat tweede deel met die van een vibrafoon, als contrast met het meer droge 'xylofoon-achtige' van het eerste deel.

Alle verwijzingen naar de piano als percussie-instrument zijn natuurlijk pogingen die vooral het karakter van een specifiek klankideaal op de piano proberen te omschrijven. Voor een echte, letterlijke stap naar de piano als percussie-instrument kunnen we dan weer terecht bij Helmut Lachenmann. Deze Duitse componist voelde het als zijn plicht om ten gronde na te denken over de middelen waarmee hij muziek wilde maken. Na de relatieve abstractie van de generatie van Boulez en Stockhausen, zocht hij een herbronning in een doorgedreven herdenken van de speel- en klankmogelijkheden van muziekinstrumenten. Zijn uitspraak: "Muziek componeren is: een instrument bouwen" moet daarbij niet letterlijk worden genomen, maar leverde wel een reeks werken op waarin alle conventionele klanken gebannen zijn en enkel alternatieve speeltechnieken aan bod komen. Zo is Guero (1969) een pianowerk waarin de pianist geen enkele keer een toets indrukt. Een guero is een percussie-instrument van Latijns-Amerikaanse oorsprong met een geribbeld klanklichaam waarover met een stok heen en weer bewogen wordt, wat een scherp, raspend geluid oplevert. Op dezelfde manier wordt de pianist aanbevolen over de piano te wrijven: met de vingernagels langs de randen van de toetsen, over de stemschroeven en op de gedempte snaren. Het resultaat is een uitgekiend palet van raspende en ratelende klanken. De partituur die Lachenmann hiervoor maakte, gebruikt grafische elementen met gekromde lijnen en zwarte en witte bolletjes die aangeven in welke richting de pianist moet bewegen, hoe snel dat gaat, in welk register (hoog, midden of laag) en welk deel van het klavier of van de snaren er aangewreven moet worden. Spectaculair, radicaal en voor de argeloze toeschouwer die een 'normaal' pianowerk verwacht misschien zelfs wat schokkend, maar Lachenmann neemt zijn keuze om het hele klanklichaam van de piano maximaal te benutten bijzonder ernstig en verwerkt het materiaal in Guero heel nauwkeurig in een zeer heldere structuur.

Het terrein bij uitstek waar er werd geëxperimenteerd met klank en waar klank letterlijk volledig nieuw kon worden gefabriceerd, was de elektronische studio. Daar konden componisten rechtstreeks werken met componenten van klank en zo vanaf nul volledig nieuwe klanken vormgeven en ordenen. In de jaren 1950 was elektronica echter nog een vrij statisch medium. Maanden arbeidsintensief werk in de studio leverden vaak maar enkele minuten tape op. Een dergelijke tape afspelen was ook iets heel anders dan contact met levende muzikanten - het blijft een vreemde ervaring om in een concertzaal naar een bandrecorder en twee luidsprekers te zitten luisteren. De stap naar een combinatie tussen de brave new world van de elektronische klanken en live muzikanten op conventionele instrumenten, lag dan ook voor de hand. Het idee om muzikale gelijkenissen en verschillen tussen die twee klankbronnen te maken kon niet uitblijven en met Kontakte realiseerde Karlheinz Stockhausen er meteen één van de meest begeesterende voorbeelden van. Stockhausen, die tot dezelfde generatie van radicale vernieuwers behoorde als Pierre Boulez, had al enkele jaren de leiding over de toonaangevende elektronische studio van de WDR in Keulen wanneer hij aan Kontakte (1960) begon. De ervaring met elektronische middelen opende de aandacht voor de mogelijkheden om klanken met verschillende kleuren en verschillende kwaliteiten te maken en die kwaliteiten als muzikale leidraad te gebruiken.

De moeilijkheid in Kontakte bestaat er vooral in om de starre tape te verzoenen met de flexibiliteit van live muzikanten. Stockhausen maakte dan ook twee versies van het werk, een zuiver elektronische compositie waarin alle materiaal op tape staat en de live-versie waarin een tape wordt gecombineerd met live piano en percussie. De muzikanten krijgen op hun partituur een benaderende grafische weergave te zien van de elektronische klanken, zodat ze de timing van hun partijen (die in traditioneel notenschrift zijn) erop kunnen afstemmen. Stockhausen schept hier een continuüm van klankkwaliteiten waarin piano, slagwerk en elektronica tot een veelzijdige textuur versmelten: de meer heldere, resonante elektronische klanken sluiten aan bij het timbre van de piano, de drogere korte klanken bij de percussie, de ruischtige klanken bij de metalen percussie en ook de raakvlakken tussen percussie en piano worden afgetast. De muziek legt daarbij een traject af van een donkere klankwereld in het begin tot een open, heldere klankwereld aan het slot. Die reis van donker naar licht (de esoterische inslag van Stockhausen zou in de daaropvolgende jaren steeds nadrukkelijker naar voor komen) brengt een grote spankracht mee, die het zuiver technische gehalte van de compositie - het huzarenstukje om live en opgenomen klanken te coördineren - ver overstijgt.

Programma :

  • Pierre Boulez, Pianosonate nr. 1
  • Helmut Lachenmann, Guero
  • Iannis Xenakis, Rebonds A+B
  • Karlheinz Stockhausen, Kontakte

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ralph van Raat & Ramon Lormans : Boulez, Lachenmann, Xenakis, Stockhausen
Maandag 14 oktober 2013 om 20.30 u
(Inleiding door Maarten Beirens om 19.45 u)
Kunstencentrum STUK - Leuven
Naamsestraat 96
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be

Bron : Programmatoelichting Maarten Beirens voor Novecento

Extra :
Nieuwe klanken vanaf nul, Maarten Beirens op www.staalkaart.be
Helmut Lachenmann op composers21.com en youtube
Thinking About Helmut Lachenmann, Dan Albertson op www.lafolia.com, november 2004
Gegen die Vormacht der Oberflächlichkeit, Interview met Helmut Lachenmann, Claus Spahn in Die Zeit, 29/04/2004
Iannis Xenakis : www.iannis-xenakis.org, www.arsmusica.be, www.xenakis-ensemble.com en youtube
Iannis Xenakis (1922-2001): Mathematicus en filosoof, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Karlheinz Stockhausen : www.stockhausen.org en youtube
Karlheinz Stockhausen, een unicum als componist, Sebastian op duits.skynetblogs.be, 9/12/2007
Klankbeeldhouwer Karlheinz Stockhausen, Hellen Kooijman op www.computable.nl, 8/06/2001

Elders op Oorgetuige :
Novecento 2013 : onbekende muzikale pareltjes en mijlpalen die richting gaven aan de muziekgeschiedenis, 22/09/2013

Beluister alvast Iannis Xenakis' Rebonds, uitgevoerd door Ramon Lormans



en Helmut Lachenmanns Guero

17:39 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Aton'&Armide brengt muziek van Robert Schumann, Brahms, Clara Wieck-Schumann en Heinz Holliger in Koskijde

Aton'&Armide Clara Wieck-Schumann (1819-1896), of Chiarina, is de centrale figuur tijdens dit concert van Aton'&Armide. Clara was een Duitse pianiste en componiste maar werd pas bekend als echtgenote van Robert Schumann, voor wiens werk zij zich na zijn dood bleef inzetten. Haar intieme en ambigue relatie met Robert Schumann én Johannes Brahms bewijst dat emoties van alle tijden zijn. De muzikanten Benjamin Glorieux (cello) en Sara Picavet (piano) brengen muziek van Robert Schumann, Johannes Brahms, Clara Wieck-Schumann en Heinz Holliger. Hun muziek en composities hebben een gemene deler: het is een zoektocht naar manieren om emoties uit te drukken.

Romancendres - een samentrekking van de Franse termen romantiek en as - weerspiegelt Holligers obsessie met Clara Wieck-Schumanns Romances. Clara verbrandde deze compositie met vele verborgen verwijzingen naar het echtpaar Schumann en Johannes Brahms, na de dood van de componist. Maar ook zonder notie van deze muzikale allusies spreekt Holligers werk aan als een hedendaagse vertaling van een romantische droomwereld door zijn intensiteit, die de muzikanten tot het uiterste drijft.

Dankzij Brahms' dagboeken weet men dat Clara Schumann haar eigen 'Romancendres' voor cello en piano heeft vernietigd, zodat het nageslacht deze werken van (volgens haar eigen bikkelharde oordeel) dubieuze kwaliteit nooit zou vinden. Heinz Holligers 'Romancendres voor cello en piano', een werk bestaande uit zes korte deeltjes, wil programmatisch een commentaar zijn op Clara Schumanns vernietigde werken. Deze stukken zijn overigens zeer intiem en blijven boeien, omdat Holliger heel spannend speelt met de vaste parameters.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Aton'&Armide : For Chiarina (Robert Schumann, Brahms, Clara Schumann, Holliger)
Zondag 13 oktober 2013 om 11.00 u
Abdijhoeve Ten Bogaerde - Koksijde

Ten Bogaerdelaan 12
8670 Koksijde

Meer info : www.casinokoksijde.be en www.aton-armide.com

Dit concert is ook nog te horen op vrijdag 25/04/2014 in het Concertgebouw Brugge en op zondag 18/05/2014 in De Grote Post in Oostende

Extra :
Heinz Holliger op www.schott-music.com en youtube

Elders op Oorgetuige :
Zwitserse componist en hoboist Heinz Holliger en Jan Michiels in deSingel, 7/10/2013

13:28 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook