10/11/2013

Het Collectief speelt integraal Russisch concert in Sint-Niklaas

Galina Oestvolskaja Een integraal Russisch concert kan je gaan beluisteren in Sint-Niklaas. Met Galina Oeststvolskaja (foto) en Alfred Schnittke geeft Het Collectief een stem aan de laat-twintigste eeuwse avant-garde. Centraal in het programma staat echter het beklijvende 'Pianotrio Opus 67' (1944) van Dmitri Sjostakovitsj. Door de extreem treurige ondertoon en cynische verwijzingen naar de dood is dit werk een krachtige getuigenis van de gruwelen van WOII. In hetzelfde jaar componeerde Gideon Klein in het concentratiekamp Terezin zijn 'Strijktrio', een jaar later kwam hij daar om het leven ...

Mark van de Voort over Galina Oestvolskaja : "De uit hardmarmer gehouwen klankwereld van de Russische Galina Oestvolskaja (1919-2006) is met niets anders te vergelijken dan met zichzelf. Haar fysiek overdonderende muziek moet vooral live klinken. Haar oeuvre is kleinschalig : 21 Officiële werken componeerde ze tussen 1946 en 1990. Ze schreef nog wel een aantal door de Russische autoriteiten goedgekeurde orkestsuites, maar haar belangrijkste, spiritueel geïnspireerde werk verdween behoedzaam in de bureaulade. Onttrokken aan het argusoog van de communistische machthebbers en verborgen voor de rest van de wereld componeerde Oestvolskaja stug door. Instrumentale werken, maar ook vijf symfonieën vloeiden uit haar pen. Ongenaakbare, monomane muziek die de waarheid in klinkende noten tracht uit te drukken. Repetitieve, hamerende akkoorden, diepjammerende frases en ferme doodroffels. Muziek die in alles de extremen opzoekt: van fluisterzacht pianissimo tot donderend fortissimo, en dat alles gevat in de kleurrijkste ensemblebezettingen. Geen gemakkelijke, wegluistercomposities, maar achter haar van God gegeven muzikale dwingelandij schuilen wel degelijk dieptragische noten en bijzonder emotionele passages." (*)

Alfred Schnittke (1934-1998) is een componist die niet in één vakje is onder te brengen: hij vermengde verschillende stijlen, technieken en gedachtegangen uit de (westerse) muziekgeschiedenis om zo tot een heel eigen klank te komen. Schnittke voelde zich eigenlijk een vreemde in eigen land. Zijn vader was een Duits-Joodse Rus, zijn moeder een Wolga Duitse, en hijzelf groeide op in de tijd van de Sovjet Unie. Schnittke's muziek past zowel in de Russische als de Duitse traditie. Zijn muzikale ontwikkeling werd beïnvloed door zijn ontmoetingen met o.a. Skriabin, Stravinsky, Prokofiev en Sjostakovitsj. Maar hij voelde zich ook sterk verbonden met de Duitse muziek. Bach was voor hem de alfa en de omega van de muziek. Ook hij was een groot bewonderaar van de muziek van Gustav Mahler en Alban Berg, zeker ook vanwege de expressiviteit ervan. Lange tijd heeft hij ook de muziek van Anton Webern bestudeerd.

Met Schnittke's originele geest en de beperkingen van de Sovjet culturele politiek, is het geen wonder dat daaruit botsingen ontstonden. Lange tijd werd zijn kunst door de autoriteiten beschouwd als gekunsteld, experimenteel en sterk leunend op West Europees avant-gardisme. Zijn composities werden ongeschikt geacht om de Sovjet Unie te vertegenwoordigen in het buitenland. En omdat hij geen concessies wilde doen, werd het hem lange tijd verboden het land te verlaten. Toch begon Schnittke's roem in het buitenland. De nieuwsgierigheid naar deze onbekende Sovjet componist werd gewekt door uitvoering van zijn werken op internationale festivals vanaf 1966. Schnittke's muzikale taal wordt overal ter wereld begrepen doordat er emoties in doorklinken. Zijn muziek is expressief, suggestief en associatief. Schnittke nam al vrij snel afstand van diverse richtingen binnen de avant-garde in die tijd. Hij zocht naar een manier om zijn muziek een rijkere associatieve inhoud te kunnen geven. In 1968 formuleerde Schnittke zijn concept van het 'polystylisme', een compositiestijl met verschillende lagen, een dialoog met het muzikale verleden. Bepalend voor de muziek van Schnittke is dat de muziek van het verleden, geciteerd of verwerkt in veel van zijn werken, steeds wordt gecombineerd met de muzikale taal van het heden. Het was even een schok dat Schnittke afscheid nam van het strenge avant gardisme, maar het paste bij de geest van de tijd, vermoeidheid en ontgoocheling over seriële muziek en complexiteit, en ook passend in de nieuwe eenvoud. Tegelijkertijd bezorgde het Schnittke een grote schare nieuwe aanhangers en sindsdien is zijn muziek steeds populairder geworden.

Programma :

  • Galina Oeststvolskaja, Grand Duet voor cello en piano (1959)
  • Gideon Klein, Strijktrio
  • Alfred Schnitke, Stille Musik voor viool en cello (1979)
  • Dmitri Sjostakovitsj, Pianotrio nr 2, opus 67

Praktische info :

Het Collectief : Oestvolskaja, Klein, Schnittke, Sjostakovitsj
Donderdag 14 november 2013 om 20.00 u
Kapel O.L.V.-Presentatie - Sint-Niklaas

Plezantstraat 135
9100 Sint-Niklaas

Meer info : www.ccsint-niklaas.be en www.hetcollectief.be

Extra :
Galina Oestvolskaja op muziekgebouw.wordpress.com
Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de en youtube
Mokerslagen op de poort van de eeuwigheid: Galina Ivanovna Oestvolskaja (1919 - 2006), Kristel Vastenavont op www.opusklassiek.nl, mei 2008 (pdf)
Galina Oestvolskaja. Muziek als een komeetinslag (VPRO Gids #20), Mark van de Voort op www.vpro.nl (*)
Ustvolskaya. A Grand Russian Original Steps Out Of The Mist, Alex Ross in The New York Times, May 28, 1995 op www.therestisnoise.com
Viktor Suslin over Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de (pdf)
Galina Ivanova Oestvolskaja (1919 - 2006): Vrouw met de lithurgische moker, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
The Lady with the Hammer. The music of Galna Ustvolskaya, Ian MacDonald op www.siue.edu
Alfred Schnittke : www.schnittke.de, www.schirmer.com, www.boosey.com en youtube
Alfred Schnittke (1934 - 1998): Meer dan een polystilistisch kameleon, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Beluister alvast Galina Oeststvolskaja's Grand Duet voor cello en piano



en Alfred Schnitke's Stille Musik voor viool en cello

23:54 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

HERMESensemble plaatst Noorse componist Rolf Wallin in de kijker

Strange News De Noor Rolf Wallin is een van de meest prominente Scandinavische toonzetters van het moment. Naast een veelzijdig componist is hij tegelijkertijd kunstenaar-performer en gegeerd trompettist. Dit concert plaatst zijn contrastrijk werk in de kijker. 'Strange News' vertelt het verhaal van een gewezen kindsoldaat. Wallin bezocht samen met auteur en videast Josse De Pauw enkele projecten van het Christian Relief Network in Oeganda en Congo. Een intrigerend spel tussen een ensemble, film, verteller en surroundsysteem reflecteert over het doortastende proces van een hernieuwde maatschappelijke integratie van een kindsoldaat. 'Strange News' functioneert als een klein venster op de wereld en confronteert je met uitspraken als "I want a life more or less like yours. Would that be possible?". 'The Age of Wire and String' laat je ook door een raampje kijken. Deze acht miniaturen voor piano en ensemble klinken enigmatisch en abstract. Muziek vloeit en stopt, suggereert en verstilt. Precies wat je tijdens 'Solve et coagula' zal beleven. Met een knipoog naar de alchemie lost een chaotische klankmassa op alvorens te stollen in een moment van evenwicht en volledigheid.

Rolf Wallin, geboren in 1957 in Oslo, studeerde compositie aan de Noorse Staatsacademie voor Muziek bij Finn Mortensen en Olav Anton Thommessen. In het midden van de jaren '80 verbleef hij een jaar aan de Universiteit van Californië te San Diego waar hij studeerde onder Joji Yuasa, Roger Reynolds en Vinko Globokar. Hij componeerde werken voor een uiteenlopend scala aan instrumentale combinaties, van opdrachten voor de filharmonisch orkesten van Oslo en Trondheim tot grootschalige muziektheaterwerken voor het Molde International Jazz Festival en de World Music Days in Oslo (1990). Daarnaast nam hij deel aan het Noorse muziekleven als muziekcriticus en essayist voor Dagbladet en Ballade, en als leraar aan de Noorse Staatsacademie voor Muziek. Rolf Wallin begon zijn carrière als componist terwijl hij nog in experimentele jazz- en rockgroepen speelde en zijn eerste stappen zette in de performance kunst. In zijn ontwikkeling als componist hebben deze verschillende ervaringen zijn klassieke opleiding op een vruchtbare manier verrijkt. Langs de andere kant leeft in hem een sterke neiging tot abstractie en constructie. Zijn studieverblijf in San Diego heeft zeker de interesse in wetenschappelijke trends en perspectieven gesterkt. Als componist combineert hij vrijelijk computergegenereerde systemen en mathematische formules met intuïtieve benaderingen, en de complexe maar erg plastische texturen van zijn muziek doen denken aan de stijl van Ligeti en Xenakis. Een concept waar de componist dankbaar gebruik van maakte is het zogeheten ‘fractale' algoritme, dat ingezet wordt om ruw muzikaal materiaal te genereren, dat daarna verder verfijnd wordt aan de hand van een continue dialectiek tussen systematische berekening en persoonlijke muzikale intuïtie. Onder Wallins belangrijkste op fractalen gebaseerde composities bevinden zich de kamerorkestwerken ‘Onda di ghiaccio' (1989) en ‘Boyl' (1995), en de kamermuziekwerken ‘Stonewave' (1990), ‘ning' (1991) en ‘Solve et Coagula' (1992). Verschillende van deze werken werden internationaal erkend en op regelmatige basis uitgevoerd, bijvoorbeeld ‘Stonewave' dat in 1992 bekroond werd tot beste werk van de ISCM World Music Days te Warschau. Naast het gebruik van fractale algoritmes als een organiserend principe voor ritme en melodie, ontwikkelde Wallin een harmonie genererend principe waarvoor hij de term ‘kristallen akkoorden' bedacht. De harmonische kristallen zijn gebaseerd op een 3D harmonisch model, waarbij drie sleutelintervallen voortdurend worden herhaald, en zo de drie dimensies van het kristal bepalen. Hieruit worden toonladders gesynthetiseerd die Wallin een breed en gevarieerd harmonisch palet bieden, gaande van ‘consonante atonaliteit' tot scherpe dissonantie. De laatste jaren echter stapte Rolf Wallin wat af van deze strikte systematische werkwijze ten voordele van een vrijere werk- en componeerstijl, die hem tot één van de meest succesvolle en gespeelde Noorse componisten maken sinds Edvard Grieg. Zijn orkestwerk Act (2004) en het ensemblewerk ‘The Age of Wire and String' (2005) werden overal ter wereld uitgevoerd, en het beklijvend sterke ‘Strange News' (2007) ontving unaniem internationale erkenning. Ondanks de veelzijdigheid van Wallins oeuvre worden al zijn werken, hetzij performances of systeemgebaseerde composities, gekarakteriseerd door zijn fascinatie voor de diverse vormen van beweging die eigen zijn aan het menselijk lichaam en de natuur.

Rolf Wallin, Solve et Coagula
"Alchemie staat gekend als de grootvader van de moderne chemie, maar als filosofisch systeem was het wellicht nog belangrijker. De term ‘Solve et coagula' - los op en stol - verwijst naar de eerste fase van het magnum opus van de alchemist. De chaotische ‘massa confusa', uitgegraven in een berg, ondergaat een lang proces waarin het herhaaldelijk wordt opgelost en tot stollen gebracht, om uiteindelijk tot ‘prima materia' getransformeerd te worden, het basismateriaal om goud te maken. De psycholoog Carl Gustav Jung was zeer geïnteresseerd in de archetypische aspecten van alchemie, en was gefascineerd door de overeenkomsten tussen het alchemistische opus magnum en het psychoanalytische proces. In dit laatste is de massa confusa van het onbewuste het voornaamste instrument om tot een staat van mentale balans te komen. De massa confusa van deze compositie is numeriek materiaal dat emaneert uit de zogenoemde fractale mathematische functie. Deze is relatief eenvoudig, maar genereert fascinerende en verrassend ‘organische' patronen wanneer een groot aantal keren herhaald. In de muziek functioneert het numeriek materiaal als een skelet waarop een meer intuïtief muzikaal boetseren kan plaatsvinden."

Rolf Wallin, The Age of Wire and String
"De titel, net als de titels van de verschillende bewegingen, werden ontleend aan de debuutroman van de Amerikaanse auteur Ben Marcus. Dit wonderlijke en bijzonder aparte boek beschrijft een wereld die totaal verschillend is aan die van ons, een wereld die de aardse natuurwetten uitdaagt maar toch zijn eigen systeem van fysische en logische wetten heeft, consistent maar toch ongrijpbaar. In de lectuur van de roman vond de componist interessante paralellen met de abstracte wereld van de muziek, in het bijzonder hedendaagse kunstmuziek, met zijn eigenschap onze geest te brengen naar nooit eerder bezochte plaatsen. ‘The Age of Wie and String' bestaat uit verschillende korte miniatuurbewegingen".

Rolf Wallin / Josse De Pauw, Strange News
‘Strange News' is een verhaal over een kindsoldaat. Het is ook een verhaal over ons allen, over empathie* en medevoelen, over een kind dat het vermogen verliest om met anderen mee te voelen, over de mogelijkheid om het medevoelen te herwinnen. We worden omringd met nieuws. Soms is het choquerend en verbijsterend. ‘Strange News' vertelt het verhaal àchter het nieuws: over jongeren die door milities en bendes worden gerekruteerd, over wat geweld en angst drijft, over de krachten die het vermogen vernietigen om medelijden met anderen te hebben. Maar het gaat evengoed over empathie die nieuw leven wordt ingeblazen.

Componist Rolf Wallin werd geïnteresseerd in kindsoldaten nadat hij er een radioprogramma over gehoord had. Toen hij later een compositieopdracht kreeg van de Casa da Musica in Porto en het Oslo Philharmonic Orchestra, wilde hij het met de werkelijkheid verbinden. ‘Strange News' werd gecreëerd in samenwerking met de Belgische regisseur Josse De Pauw. De jonge Oegandese acteur Arthur Kisenyi, gekozen uit 90 jongens bij een auditie in Kampala, trad sindsdien op over heel de wereld. "We zijn gewend aan sterke beelden op tv, maar we volgen zelden de personages achter die nieuwsverhalen. In ‘Strange News' wordt het verhaal van een enkele kindsoldaat verteld met indringende multimedia-effecten" vertelt Wallin.

"We hebben allen sterke remmen en grenzen die ons beletten om andere mensen te doden of te kwetsen. Als iemand het vermogen verliest om anderen als medemens te zien, kunnen deze ingebouwde remmen afnemen of zelfs verdwijnen. Zij die doden, zien het slachtoffer als minderwaardig of als knaagdieren die uitgeroeid moeten worden," legt hij uit. Dat hersenspoelen kan op verschillende manieren gebeuren. Toen Wallin en Josse De Pauw een centrum voor ex-kindsoldaten in de Democratische Republiek Congo bezochten waren ze verbaasd dat het mogelijk is om kinderen weer in een normaal dorpsleven te integreren, door therapie en hen een vak te laten leren dat hen weer nuttig maakte binnen de gemeenschap. Ook helende rituelen met zang en dans speelden daar een zinvolle rol in.

Ondanks de donkere en negatieve krachten in de muziek straalt de voorstelling ook hoop uit. Onder de hele performance ligt een geloof in menselijkheid in ons allen. Dat kan afgebroken worden. Maar het kan evengoed herboren worden. In Afrika worden zang en dans gebruikt in helende ceremonies wanneer kindsoldaten terugkeren naar het dorp. Muziek is een manier om de weg naar hereniging met anderen terug vinden. Het Afrikaanse woord "ubuntu" betekent "een persoon is een persoon door andere mensen". Als concept is het overal ter wereld relevant.

‘Strange News' is een multimedia performance met een jonge Oegandese acteur die een verhaal vertelt, daarbij ondersteund door een ensemble met een krachtig surround geluid en realistische videobeelden. Er schuilt cynisme achter het rekruteren van kinderen in gewapende groeperingen en gewelddadige bendes. Meisjes worden gebruikt als seksslaaf, smokkelaar, spion of strijder. Jongens worden ingezet als soldaten of om toverdrankjes te bereiden. Kinderen worden gedwongen om te doden, te martelen, te stelen of te verkrachten tot ze hun natuurlijke remmingen verliezen. Vaak zijn ze nog onbevreesder dan volwassenen. Als dat niet zo is, worden ze gedrogeerd vooraleer naar het slagveld gestuurd te worden om iemand te executeren. De ogen van Zungu Ndahajo zijn leeg en hard. Hij glimlacht niet. "Elke dag mensen zien sterven is geen leven. Ik heb zoveel vreselijke dingen gezien," legt de 16-jarige uit. Vijf jaar geleden liet hij zichzelf rekruteren in een militie in het oostelijke deel van de Democratische Republiek Congo. Hij was wees en de groep stond sterk in de streek waar hij opgroeide. Na een poos schakelde hij over naar een andere rebellengroep. "Het was vreselijk. We leefden van het bestelen van dorpelingen. We vielen wagens aan die onderweg naar de stad waren," zegt hij met de wereldlijke uitputting van een oude volwassene.

UNICEF berekende dat er zowat 280.000 kindsoldaten over heel de wereld zijn, en dat meer dan 200.000 daarvan in Afrika opereren. Net iets minder dan de helft van alle strijdkrachten ter wereld gebruiken soldaten onder 18, en velen daarvan worden in de strijd ingezet. Deze statistieken tellen geen kinderen mee die in gewelddadige bendes zitten met banden met de drugkartels in Zuid- en Centraal-Amerika. De reden waarom kinderen en jongeren bendes, milities en strijdkrachten vervoegen kunnen verschillen. Sommigen worden ontvoerd of bedreigd door bendes. Anderen verlangen naar opwinding en sluiten zich vrijwillig aan. Sommigen zijn arm en hongerig, en weten dat ze met een geweer misschien aan eten en geld kunnen geraken. Jongens van rond 13-14 jaar worden als de ideale rekruten beschouwd. Ze zijn sterk genoeg om een AK47-geweer te gebruiken, begrijpen niet helemaal de gevolgen van hun daden en zijn vaak erg moedig, vooral onder invloed van drugs vooraleer ze ten strijde trekken.

40 % van alle kindsoldaten ter wereld zijn meisjes. De soldatenvrouwen krijgen vaak niet de hulp die ze nodig hebben. Veel demobiliseringsprogramma's zijn ontworpen om jongens die soldaat waren weer aan een gewoon leven te helpen. Tezelfdertijd zijn er projecten voor vrouwen die verkracht werden in de context van gevechten. Maar de meisjes die door de gewapende groeperingen worden vastgehouden, worden vaak verwaarloosd. En zij zijn vaak het meest getraumatiseerd. Ze werden herhaaldelijk verkracht, en leven in voortdurende angst. Sommigen streden mee, anderen waren drager of kok. Het is niet verwonderlijk dat ze samenblijven eens ze vrij zijn. Het gebruik van kindsoldaten wordt meer en meer een taboe. Over de hele wereld kunnen legerleiders veroordeeld worden voor het gebruiken van kinderen en jongeren als soldaten. De Secretaris- Generaal van de VN klaagt regelmatig landen aan met kinderen onder de strijdkrachten. De VN-veiligheidsraad neemt het probleem zeer ernstig. Er zijn reeds verbeteringen. Maar een rapport uit 2013 van de Secretaris-Generaal toont aan dat er nog steeds kindsoldaten actief zijn bij de meeste gewapende conflicten. Waar nieuwe conflicten ontstaan, worden kinderen opnieuw slachtoffer. Het VN-rapport geeft aan dat 55 gewapende groeperingen in veertien landen in 2012 de internationale wetten schonden. "Nieuwe en voortdurende crisissen in Mali, de Centraal-Afrikaanse republiek en Syrië hadden en hebben nog steeds een vernietigend effect op kinderen", zegt Leila Zerrougui, de speciale gezant voor Kinderen en Gewapende Conflicten van de Secretaris- Generaal. Een aantal Congolese krijgsheren werd berecht door het Internationaal Gerechtshof voor het gebruik van kindsoldaten en voor misdaden tegen de mensheid. Dit verhoogde in Congo het bewustzijn dat het een misdaad is om kinderen in te zetten in oorlogssituaties. Landen over de hele wereld worden onder druk gezet om legerleiders en krijgsheren te arresteren, hun bankrekeningen te bevriezen of hen de toegang tot het land te ontzeggen. Tezelfdertijd heeft de VN met een aantal landen actieplannen getekend om hen te helpen met de demobilisatie van kindsoldaten.

Het vraagt tijd om oorlogstrauma's aan te kunnen. Toch zag Magne Raudalen, een Noorse crisispsycholoog, vele kindsoldaten terugkeren naar een normaal leven. Raundalen werkte vele jaren met ex-kindsoldaten in landen als Oeganda, Sierra Leone en Liberia. Zijn ervaring is dat het schaamtegevoel bij de kinderen meer ingebed is dan de eigenlijke oorlogservaringen. "Wat ze meemaakten, ervaren ze als vreselijk, zelfs als ze ertoe gedwongen werden." Velen vrezen dat ze gestraft zullen worden voor wat ze gedaan hebben, vooral door God. Hoewel veel van de kinderen met wie Raundalen sprak, gedood en verkracht hadden, zelfs zonder enige sympathie voor degene die ze verwond hadden, konden ze nog terugkeren naar een normaal gevoelsleven. "Als de eerste jaren in een kinderleven goed geweest zijn, is er een krachtige basis van waaruit je kan werken. Er is echt heel wat nodig om het kind totaal te vernietigen. Maar wat allesbepalend is, is dat de ex-kindsoldaat een toekomst heeft om naar uit te kijken" zegt hij.

Programma :

  • Rolf Wallin, Solve et Coagula (1992)
  • Rolf Wallin, The Age of Wire and String (2004)
  • Rolf Wallin / Josse De Pauw, Strange News (2007)

Praktische info :

HERMESensemble : Strange News
Woensdag 13 november 2013 om 20.00 u
(inleiding door Kevin Voets om 19.15 u)
Theaterstudio deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en hermesensemble.be
-------------------------
Pre-concert Slagwerkensemble Conservatorium Antwerpen om 18.30 u in de Witte Zaal
Programma : Rolf Wallin, Frap (1998) - Twine (1995) - Stonewave (1990)

Extra :
Rolf Wallin : www.rolfwallin.org, nl.wikipedia.org en youtube

23:20 Gepost in Concert, Film, Muziek | Permalink |  Facebook

Songs of War : een aanklacht tegen de waanzin van de oorlog

Songs of War 'Songs of War' is een project waarbij drie bijzondere partituren de aanleiding vormen voor een reflectie over oorlog. Geopend wordt met Monteverdi's beroemde madrigaal, 'Il combattimento di Tancredi e Clorinda' gebaseerd op Torquato Tasso's magistrale epische gedicht Gerusalemme liberata; een hoogtepunt uit de literatuur waarin de renaissance dichter het verhaal vertelt van de tragische tweekamp tussen de kruisvaarder Tancredi en zijn als krijger verklede geliefde Clorinda. Door de woorden van een verteller sleept Claudio Monteverdi de toeschouwer mee in een verhaal dat metaforisch is voor elke oorlog: de ene mens doodt de ander en verblindt door de oorlog zelfs zijn geliefde. Met de stemmen van Dietrich Henschel, Claron McFadden en Reinoud Van Mechelen ondersteund door B'Rock vormt Tancredi e Clorinda een aanklacht tegen de absurditeit van geweld en extremisme en de waanzin van de oorlog.

Ook Heiner Goebbels schreef met zijn 'Songs of wars I have seen' een muzikale aanklacht. Deze meditatie over de effecten van de oorlog op vrouwen is gebaseerd op uittreksels uit Gertrude Steins memoires van het leven in Vichy, Frankrijk, gedurende de Tweede Wereldoorlog. Goebbels werk is gecomponeerd voor zowel historische als moderne instrumenten. I solisti del vento vervoegt hiervoor B'Rock. Het naast elkaar plaatsen van beide klankwerelden voegt een ingebouwd historisch perspectief toe aan de muziek, dat Goebbels onderstreept met extracten van Matthew Locke's partituur uit 1674 van 'The Tempest'. Tussen beide werken in wordt Sequenza 3 voor vrouwenstem van Luciano Berio geplaatst als woordeloze spiegel van de waanzin van de oorlog.

Heiner Goebbels 'Songs of Wars I have seen' is een hedendaagse scenische compositie die put uit de oorlogsmemoires van Gertrude Stein. De Joods-Amerikaanse schrijfster ontvluchtte Parijs en zat de oorlog uit in een klein dorpje op het Franse platteland. De tekst beschrijft het banale, zeer concrete wel en wee tijdens WOII - geen suiker, een wandeling met de hond, het weer - zij aan zij met politieke statements over de Amerikanen, of over de gevangenen in Duitsland. Schijnbaar zonder focus, heen en weer laverend tussen het grote en het kleine, het persoonlijke en het politieke. Dat is iets wat ook terugkwam in de verhalen van de asielzoekers die geïnterviewd werden. "De tragiek van oorlog toont zich soms in heel kleine dingen, faits divers gemengd met een afschuwelijke hardheid."

Op de scène zitten zes vrouwelijke strijkers. De setting doet aan een huiskamer denken met stoelen, een tafel en leeslampen. Om beurten lezen ze stukken voor uit Steins memoires. De andere muzikanten staan rond hen in een meer traditionele opstelling. Het voorlezen werkt bevreemdend. Net omdat het muzikanten zijn die lezen en geen professionele acteurs of vertellers heeft de tekst iets heel open. De luisteraar is vrij om zich te identificeren - of niet. In de muziek vertaalt zich dat in de spanning tussen samples en echte klank, tussen dat wat je kan kiezen en dat wat je niet kan kiezen. Stein was bezeten van de gedachte dat de geschiedenis zich telkens herhaalt: oorlogsgeweld was voor haar een 'human universal', van Shakespeare tot nu. Ook Goebbels laat daarom de geschiedenis rondjes draaien in zijn compositie. Citaten uit oudere muziek denderen doorheen zijn stuk en evoceren geweld van alle tijden. En zo is het hele Songs of War-project bovenal een aanklacht: wanneer stopt de oorlog zijn lied.

Regisseur Wouter Van Looy plaatst het project in een hedendaagse context door te vertrekken van levende getuigen van recente oorlogen. In zijn project geeft hij radioreporter Jef Lambrecht een stem, verwerkt hij beelden die cameraman Daniel Demoustier de voorbije jaren maakte in onder meer Syrië, Afghanistan en Irak. De sluitsteen vormen getuigenissen die worden verzamelt van mensen die op de vlucht voor het geweld in hun land, toevlucht hebben gevonden in de asielcentra in België. Het scenisch concert wordt daarbij een ritueel binnen een multimediaal parcours, waarbij het publiek wordt betrokken bij een reflectie over oorlog.

Praktische info :

Muziektheater Transparant : Songs of War
Woensdag 13 november 2013 om 20.00 u
Concertgebouw - Brugge

't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be en www.transparant.be
-------------------------------------------
Vrijdag 15 november 2013 om 20.00u
deSingel - Antwerpen

Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.transparant.be

Extra :
Heiner Goebbels : www.heinergoebbels.com, www.boosey.com, en.wikipedia.org en youtube
Luciano Berio op www.compositiontoday.com, www.themodernword.com, brahms.ircam.fr en youtube
Portret Luciano Berio, J-L Plouvier op www.ictus.be
Luciano Berio (1925 - 2003): Duivelskunstenaar, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Belgische première Songs of War in de Bijloke in Gent, 29/05/2013

00:35 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

06/11/2013

Brittens War Requiem op Canvas Klassiek

Martyn Brabbins Op zondag 10 november zend Canvas Klassiek het War Requiem opus 66 van Benjamin Britten uit, uitgevoerd door deFilharmonie, het City of Birmingham Symphony Chorus, het Kinderkoor van de Vlaamse Opera en solisten Emma Bell (sopraan), Alan Oke (tenor) en Florian Boesch (bas). Dirigent is Martyn Brabbins. Dit concert werd opgenomen in het Concertgebouw in Brugge op 12 november 2011. In een beknopte introductie interviewt Evita Nossent dirigent Martyn Brabbins en musicoloog Francis Maes.

Benjamin Britten schreef het War Requiem in 1962 als aanklacht tegen de waanzin van de oorlog. Aanleiding was de inwijding van de nieuwe kathedraal van Coventry, nadat de oude kathedraal tijdens de tweede wereldoorlog volledig werd verwoest. Het War Requiem is een van de grootste meesterwerken van de 20ste eeuw. Britten verwerkt tussen de Latijnse requiemtekst oorlogsgedichten van Wilfred Owen, een soldaat die in 1918 in de loopgragen sneuvelde. Hij verwijst daarbij naar de barbaarse eerste wereldoorlog, die ook in Vlaanderen grote wonden heeft geslagen. Het orkest, koor en de sopraan vertolken de Latijnse requiemteksten. De oorlogsgedichten worden gezongen door twee mannelijke solisten (tenor en bas), begeleid door een kamerorkest. Tussen die twee werelden - die van het kerkelijk ritueel en het slagveld - klinkt het kinderkoor als een soort hemelse stem.

Canvas Klassiek - Benjamin Britten, War Requiem - zondag 10 november om 12.00 u
www.canvas.be

Elders op Oorgetuige :
deFilharmonie herdenkt Eerste Wereldoorlog met Brittens War requiem, 6/11/2011

11:17 Gepost in Concert, Muziek, Televisie | Permalink |  Facebook

Romantiek, Russische traditie en hedendaags werk met Christianne & Rick Stotijn in de Bijloke

Christianne Stotijn Mezzosopraan Christianne Stotijn (foto) wordt in Nederland én ver daarbuiten op handen gedragen. Ze treedt op in alle grote concertzalen en operahuizen ter wereld. Haar grootste passie ligt echter bij het lied, waar Stotijn met opvallend gemak kleur en emotie aan weet te geven. Luister bijvoorbeeld maar eens naar de cd 'Stimme der Sehnsucht' die ze in 2011 samen met de Duitse pianist Joseph Breinl maakte. Met hem en haar virtuoos bassende broer Rick stelde Stotijn een programma samen waarin wonderschone romantiek, Russische traditie en spiksplinternieuw werk van Ned Rorem en Michel van der Aa aan bod komen.

Zus en broer Stotijn bewandelen niet meteen platgetreden paden. Met de Nederlandse Muziekprijs 2008 - de hoogste onderscheiding in Nederland - op zak hoeft Christianne niets meer te bewijzen. En wat gezegd van Rick, die in 2012 dezelfde prijs in de schoot geworpen kreeg en door Roland de Beer in de Volkskrant bedacht werd met de quote: "Johannes Brahms zei ooit dat iedere zuivere noot op een contrabas 'toeval' was. Als hij het meende, zou hij zich hebben bekeerd bij het optreden van Rick Stotijn." Samen met Joseph Breinl brengen Rick en Christianne Stotijn werk van onder meer Ravel en Bottesini (de Paganini van de contrabas), en van levende componisten als Ned Rorem, Emil Tabakov, William Bolcom en Michel van der Aa. Die kreeg onlangs de Grawemeyer Award for Music Composition 2013.

Michel van der Aa (1970) is bekend om zijn instrumentale, orkestrale en elektronische stukken én zijn samenwerkingen met kunstenaars uit andere disciplines. Hij studeerde muziekregistratie en compositie aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag. Hij volgde compositielessen bij Diderik Wagenaar, Gilius van Bergeijk en Louis Andriessen. In 2002 volgde hij een opleiding filmregie aan de New York Film Academy. Deze opleiding droeg in niet geringe mate bij tot het filmisch karakter van zijn werk: het gebruik van filmbeelden en filmmuziek werden essentiële componenten van zijn partituren. Zo schreef hij niet alleen de muziek, maar verzorgde hij ook de regie en concipieerde en realiseerde hij de filmfragmenten in de opera's 'One' (2002), 'After Life' (2005-2006) en en 'The Book of Disquiet' (2008), waarin regie, film en muziek op een hoogst eigen wijze versmelten.

Ned Rorem (1923) is vooral bekend van zijn liederen, maar schreef ook tal van andere werken. Zo componeerde hij drie symfonieën, vier pianoconcerti en een reeks andere orkestrale werken. Rorem zei ooit: "Why do I write music? Because I want to hear it - it's as simple as that. Others may have more talent, more sense of duty. But I compose just from necessity, and no one else is making what I need."

Ned Rorem over 'How Like a Winter' : "Nothing can be said about music that the music itself can't say better, except how it came to be written. Indeed, How Like A Winter was co- commissioned by the Eduard van Beinum Foundation and dedicated to the three performers: Christianne Stotijn, Joseph Breinl, and Rick Stotijn. Their three instruments - the human voice, double bass, and piano - seem invented to convey the verse of Shakespeare, the greatest poet of the English language.
The text is three interconnected Shakespeare sonnets, #97, #98 and #99, which express loss and separation using the theme of the seasons. Without love, it is always a cold, dark winter. The flowers of spring, the pleasures of summer and "teeming autumn" come and go but it feels like winter because of the absence of the one who is loved. A sense of nostalgia - of presence and absence - is conveyed. "

Programma :

  • Giovanni Bottesini, Une Bouche Aimée - Tutto il Mondo serra - Cappricio di Bravura
  • Maurice Ravel, Cinq Mélodies Populaires Grecques
  • Michail Glinka, O lyra - How sweet it is to be near thee - Traveling song - Doubt
  • Ned Rorem, Liedcyclus How Like a Winter (Wereldpremière)
  • Emil Tabakov, Motives (voor contrabassolo)
  • Michel van der Aa, 'How are we today?' - 'Miles Away'
  • William Bolcom, Selectie uit Cabaret Songs

Praktische info :

Christianne & Rick Stotijn & Joseph Breinl
Zaterdag 9 november 2013 om 20.00 u
(inleiding om 19.15 u )
Muziekcentrum de Bijloke Gent
Bijlokekaai 7
9000 Gent

Meer info : www.debijloke.be , www.christiannestotijn.com en www.rickstotijn.com

Extra :
Ned Rorem : www.nedrorem.com, nl.wikipedia.org, www.boosey.com en youtube
An Eternal Youth, Now 90. Celebrating Ned Rorem's 90th Birthday, Seve Smith op www.nytimes.com, 25/10/2013
Emil Tabakov : www.emiltabakov.com, en.wikipedia.org en youtube
Michel van der Aa : www.vanderaa.net, www.muziekencyclopedie.nl, www.boosey.com en youtube
Gesprek met Michel van der Aa in De wereld draait door, 26/03/2009
William Bolcom : williambolcom.com, nl.wikipedia.org en youtube

10:43 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

05/11/2013

Knallend gitaarconcert met Bang on a Can All Stars & Lee Ranaldo in deSingel

Lee Ranaldo In 1987 richtten de Amerikaanse componisten Julia Wolfe, David Lang en Michael Gordon het hedendaagse muziekensemble Bang on a Can op. Met de focus op innovatie en experiment hebben ze intussen honderden muziekactiviteiten op hun palmares staan. De groep brengt steevast werken die balanceren tussen luid en zacht, lief en brutaal, eenvoudig en complex. Hun repertoire strekt zich uit van avant-garde tot rock maar flirt eveneens met noise en pop. Tijdens dit concert ontdek je de veelzijdigheid van Bang on a Can, hun statement tegen rigide stijlen en de tomeloze energie waarmee ze het podium veroveren. Speciaal voor de concertcyclus Guitars brengen ze Lee Ranaldo (foto), de legendarische gitarist van Sonic Youth, mee naar deSingel.

'Electric Counterpoint' trakteert je op minimal music van icoon Steve Reich. In composities van de nog jonge gitaarheld en componist Bryce Dessner (The National) leeft dit genre voort. Zijn 'O Shut Your Eyes Against the Wind' zit vol verschuivende texturen en subtiele maar krachtige klanken. 'Stroking Piece' van Thurston Moore (Sonic Youth) zorgt voor contrast en gaat van eenvoudige orde over in een chaotische klankmassa. De werken van Fred Frith, David Longstreth (Dirty Projectors) en Lee Ranaldo sluiten naadloos aan bij de huisstijl van Bang on a Can: eigenzinnig, origineel en acrobatisch. Maak je op voor een knallend gitaarconcert.

Programma :

  • Steve Reich, Electric Counterpoint (1987)
  • Bryce Dessner, O Shut Your Eyes Against the Wind (2011)
  • Thurston Moore, Stroking Piece #1 (2003)
  • Fred Frith, Snakes and Ladders (2006)
  • David Longstreth, Miniatures (2012)
  • Lee Ranaldo , How Deep are Rivers (2008)

Praktische info :

Bang on a Can All Stars & Lee Ranaldo
Zaterdag 9 november 2013 om 20.00 u
(inleiding Maarten Beirens om 19.15 u)
deSingel - Antwerpen

Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.bangonacan.org

Extra :
Steve Reich op www.stevereich.com, en.wikipedia.org, www.boosey.com en youtube
Steve Reich (1936 - ) : Groot minimalist op www.musicalifeiten.nl
Bryce Dessner : www.brycedessner.com, en.wikipedia.org en youtube
Thurston Moore op en.wikipedia.org en youtube
Fred Frith : www.fredfrith.com en youtube
Lee Ranaldo op www.sonicyouth.com, nl.wikipedia.org en youtube

Elders op Oorgetuige :
Wereldberoemde Bang on a Can voor het eerst te zien in Brugge, 6/05/2013

16:56 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Michael Nyman & Band in Borgerhout en Brugge

Michael Nyman Michael Nyman is pianist, componist, librettist, musicoloog en criticus. Hij paste als eerste de term 'minimalisme' toe op de muziek. Bij het grote publiek is hij bekend door zijn filmmuziek voor 'The Piano' van Jane Campion en films van Peter Greenaway en Michael Winterbottom. Daarnaast componeert Nyman muziek bij dansvoorstellingen, opera's en symfonisch werk voor prestigieuze orkesten als London Sinfonietta en het BBC Symphony Orchestra. Hij laat zich subtiel beïnvloeden door Mozart, Purcell, Bach en Cage. Liefhebbers van die andere grootheden Wim Mertens en Ludovico Einaudi moeten dit instituut van de Britse muziekwereld absoluut aan het werk zien. Hij laat zich in Antwerpen en Brugge vergezellen door zijn twaalfkoppige Michael Nyman Band.

Michael Nyman mag met voorsprong worden beschouwd als één van de meest vernieuwende en ook productieve componisten van Groot-Brittannië, en bij uitbreiding de rest van de wereld. Hij schreef opera's, concertos, partituren voor vioolkwartet en filmscores. De muziek bij de films van Peter Greenaway, zoals o.a. 'The Draughtman's Contract', 'The Cook', 'The Thief, His Wife & Her Lover' en de onvergetelijke soundtrack bij 'The Piano', het meesterwerk van Jane Campion, behoren tot zijn bekendste werken. Daarnaast is hij ook actief als auteur, musicoloog, fotograaf en filmmaker. Als officieuze uitvinder van de term 'minimalisme' in de muziek, blijft hij al zijn hele carrière openstaan voor experiment en grensverleggende uitdagingen. Deze week kan je in full option (12-koppige bezetting) kennismaken met het boeiend oeuvre van een van de meer fascinerende artistieke iconen van de voorbije decennia. Een moderne erfgenaam van de al even ongebreideld creatieve renaissanceman.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Michael Nyman & Band
Vrijdag 8 november 2013 om 20.30 u
De Roma - Borgerhout

Turnhoutsebaan 286
2140 Borgerhout

Meer info : www.deroma.be en www.michaelnyman.com
--------------------------------
Zondag 10 november 2013 om 20.00 u
Stadsschouwburg Brugge

Vlamingstraat 29
8000 Brugge

Meer info : www.ccbrugge.be en www.michaelnyman.com

13:47 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Daan Vandewalle en Thomas Buckner spelen tribute aan Jacques Bekaert in Bozar

Jacques Bekaert Vrijdag brengt pianist Daan Vandewalle in Bozar hulde aan componist Jacques Bekaert. Bekaert werd geboren in Brugge bij het uitbreken van WOII, maar leeft al jaren in Bangkok. Sinds de jaren zeventig is hij verbonden met een Amerikaans-internationale school van componisten en vrienden waartoe o.a. David Behrman, David Rosenboom en Takehisa Kosugi behoren. Bekaert studeerde bij Henri Pousseur en werkte in zijn APELAC Studios, werd goede vrienden met John Cage en Henri Chopin en componeerde voor tal van artiesten waaronder Thomas Buckner. In zijn vaderland raakte hij evenwel langzaam in de vergetelheid. Deze multi-getalenteerde man, ook wel bekend als journalist, wijnkenner, fotograaf, radio presentator, diplomaat en expert in Zuid-Aziatische aangelegenheden, verdient nochtans meer erkenning. Met de screening van Akiko Iimura's films waarvoor Bekaert de muziek schreef alsook een programma met oud en nieuw pianowerk van Bekaert, gespeeld door de Belgische pianist Daan Vandewalle en een vocaal stuk gebracht door Thomas Buckner, wil KRAAK i.s.m. Bozar hem terug in de aandacht brengen.

Akiko Iimura maakte slechts twee bloedmooie kortfilms die bovendien zelden vertoond zijn. Mon petit album (1974, 12’) en Late Lunch (1981, 30’) zijn beiden geïnspireerd op de muziek van Bekaert en ze hebben Bekaert vervolgens zelf bewogen tot nieuwe composities. Toen we op zoek waren naar deze twee pareltjes stelde Akiko Iimura zelf voor om de twee oorspronkelijke 16 mm prints over te zetten op video en dit speciaal voor deze avond.

De Belgische pianist Daan Vandewalle studeerde aan het Mills College bij Alvin Curran en nam o.a. Gordon Mumma's Music for Solo Piano (1960 - 2001) op voor New World Records in 2008. Hij zal stukken spelen van Jacques Bekaert, Gordon Mumma en John Cage. Al veertig jaar lang wijdt Thomas Buckner zich aan de wereld van nieuwe en geïmproviseerde muziek. Hij studeerde bij de legendarische Metropolitan Opera bariton Martial Singher, maar breidde zijn klassieke opleiding uit door zich te verdiepen in een breed spectrum van experimentele muziek.

Programma :

- Thomas Buckner performs :

  • Jacques Bekaert, A Distant Harmony
    (Elisa Clegg - viola, Blanka Borkowska - flute, Francisco Molina - bass clarinet)

- Daan Vandewalle
performs :

  • Jacques Bekaert
    From Little Postmodern Suite:
    Empty Space (after Cage for Gordon Mumma)
    Commodities (after Stephen Themerson for Henri Chopin)
    Ives And Thoreau In A Forest (walking in a forest during Indian summer, for Francoise Collin)
    Webern (from a distance, for Marc Dachy)
    Souvenir De Bale (full of memories so not too fast, after and for Henri Pousseur)
  • Gordon Mumma
    Song Without Words (for Christian Wolff)
    Eleven Note Pieces (1. A Luigi Dallapiccola 2. A Duran Begault 3. A Diane Carlson 4. A Graciela Paraskevaidis 5. A Padre Mujica 6. A Jacques Bekaert 7. A Pauline Oliveiros, Slowly Quietly Bell Like 8. A Eduardo Bertola
  • John Cage, Music Of Changes I
  • Jacques Bekaert, Rae & Ruggles At Point Reyes
  • Gordon Mumma, From The Sushi Box Octet for David Behrman
  • Jacques Bekaert, The Ghost Of Madison
  • John Cage, Dream

Tijd en plaats van het gebeuren :

Daan Vandewalle / Thomas Buckner : Tribute to Jacques Bekaert (met films van Akiko Iimura)
Vrijdag 8 november 2013 om 20.00 u
Bozar Studio - Brussel

Ravensteinstraat 23
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be en www.kraak.net

Elders op Oorgetuige :
Daan Vandewalle speelt Gordon Mumma, 17/03/2008

13:26 Gepost in Concert, Film, Muziek | Permalink |  Facebook

Vortex Temporum van Anne Teresa De Keersmaeker, Rosas & Ictus op tournee door Vlaanderen

Vortex Temporum Woensdag gaat Vortex Temporum, de nieuwe creatie van Anne Teresa De Keersmaeker / Rosas & Ictus, in première in De Munt in Brussel. Voor Anne Teresa De Keersmaeker, die als een van de weinige vooraanstaande choreografen wordt geboeid door de complexiteit van de hedendaagse muziek, is Vortex Temporum het stuk waarop ze het afgelopen decennium haar aandacht heeft toegespitst.   Dit late werk van de Franse componist Gérard Grisey is een strakke compositie met een verfijnd timbre. Het vertoont enerzijds een spectrale harmonie die gebaseerd is op natuurlijke akoestische klankkwaliteiten, en getuigt anderzijds van een groot gevoel voor cirkel- en spiraalvormige beweeglijkheid - patronen die in de voorstellingen van Rosas alomtegenwoordig zijn. Rosas-dansers en Ictus-muzikanten bundelen hun krachten in een gezamenlijke zoektocht naar diverse vormen van tijdsbeleving. De Keersmaeker onderzoekt hoe tijd samentrekt en uitzet, wervelt en zich splitst, in een choreografisch contrapunt van klanken, gebaren van muzikanten, bewegingen van dansers en ruimtelijke dynamiek.

Vortex Temporum (1994-6) voor piano en 5 instrumenten (fluit, klarinet, viool, altviool en cello) van Gérard Grisey bestaat uit drie afzonderlijke delen, onderling verbonden door een kort interludium. Grisey is een 'spectralist': hij bouwt vanuit verschillende toonspectra zijn compositie op. Deze spectra bewerkt hij dan op een originele manier. Het veelvuldige gebruik van kwarttonen in alle instrumenten is daar een allereerste gevolg van. Ook in de piano worden vier noten anders gestemd. De compositie staat verder ook bol van verschillende speeltechnieken en speelwijzen bij blazers en strijkers. Het blazen met meer of minder lucht en toon in allerhande combinaties, en het voortdurend en snel veranderde gebruik van extreem sul ponticello naar extreem sul tasto bij de strijkers kleuren het geheel verder op bijzondere wijze.

Het eerste gedeelte van deel 1 is gebaseerd op de vorm van een sinustoon. Uit een motief afgeleid van de piccolopartij van "Daphnis en hloé" (Ravel) leidt Grisey een idee af, een 'Gestalt', die de vorm heeft van een sinustoon. Die 'Gestalt' wordt eerst aangebracht door de fluit, klarinet en piano, terwijl de strijkers zich in eerste instantie beperken tot het spelen van lange noten. Langzamerhand wisselen beide partijen motivisch materiaal uit.
"Vortex temporum" betekent "maalstroom van de tijd" en verwijst naar verschillende manieren om de tijd te gebruiken. De ritmische figuren die de blazers en de piano spelen, worden dan ook aan een maalstroom van veranderingen onderworpen. Het gebruik van steeds meer en complexere maatsoorten en spectrumveranderingen is hiervan de oorzaak. Je wordt hierdoor als het ware in de tijd gezogen, tot er een wervelende snelheid bereikt is en het niet meer verder kan.

Het tweede gedeelte is gebaseerd op de blokvorm (i.p.v. op de sinustoonvorm). De sfeer is rustiger. De strijkers spelen nu ritmisch en de andere instrumenten spelen lange noten die ze kleuren met speciale speeltechnieken. Ook hier veranderen de spectra, de boogvoering en de kleuren op exponentiële wijze. Dit gedeelte mondt uit in een moeilijke cadens voor de piano, het derde gedeelte. Grisey gebruikt nu een derde vorm voor de toon : een zaagtandvorm, en vermengt die ook met de andere twee vormen.

In het eerste interludium mogen de spelers (bij)geluiden maken. Het geluid van het omslaan van de bladen van de partituur bv. wordt ook m de compositie geïncorporeerd.

Deel II is traag en statischer in vergelijking met deel 1. In sommige passages verandert het tempo, soms geleidelijk, soms schokkend. De piano speelt van begin tot eind complexe akkoorden. Maar in die klankcomplexen zitten verschillende melodische lijnen verborgen, die een dilatatie of een uitbreiding zijn van Ravels motiefje. En ook qua klanksterkte is er beweging. De andere instrumenten spelen lange tonen, soms met glissandi. En opnieuw veranderen de spectra, en daardoor ook de kleuren.

Na het tweede interludium volgt deel III, als recapitulatie van deel 1. De vorm van de sinustoon keert terug in de fluit, de klarinet, de piano, maar nu veranderen de ritmes. De elementen uit het eerste deel worden nu ontwikkeld. Daarop volgt nog een interludium, i.p.v. een postludium, doordat Grisey oorspronkelijk nog een vierde deel gepland had.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Rosas & Ictus : Vortex Temporum
Woensdag 6, donderdag 7, vrijdag 8 en zaterdag 9 november 2013, telkens om 20.00 u
Zondag 10 november 2013 om 15.00 u
De Munt - Brussel

Muntplein
1000 Brussel 

Meer info : www.demunt.be, www.ictus.be en www.rosas.be
-------------------------------------
Zaterdag 16 november 2013 om 20.00 u
Concertgebouw - Brugge

't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be, www.ictus.be en www.rosas.be
-------------------------------------
Woensdag 27 en donderdag 28 november 2013, telkens om 20.00 u
Schouwburg Leuven

Bondgenotenlaan 21
3000 Leuven

Meer info : www.30cc.be, www.ictus.be en www.rosas.be
-------------------------------------
Donderdag 5, vrijdag 6 en zaterdag 7 december 2013, telkens om 20.00 u
deSingel - Antwerpen

Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be, www.ictus.be en www.rosas.be
-------------------------------------
Woensdag 5 feburari 2013 om 20.00 u
CC Hasselt

Kunstlaan 5
3500 Hasselt

Meer info : www.ccha.be, www.ictus.be en www.rosas.be

Extra :
Gérard Grisey over Vortex Temporum op www.ictus.be
Gérard Grisey op brahms.ircam.fr en youtube
Interview met Gerard Grisey, David Bündler in 20th-Century Music, 1996 op www.angelfire.com

Elders op Oorgetuige :
Kleurrijke afsluiter van Novecento met ensemble recherche, 25/10/2013

Bekijk hier al de uitgebreide trailer van Vortex Temporum

12:29 Gepost in Concert, Dans, Muziek | Permalink |  Facebook

31/10/2013

Review: Transit 2013 dag 1 - Nadar Ensemble

Nadar Van vrijdag 25 tot en met 27 oktober vond het festival voor nieuwe muziek Transit plaats in het Leuvense cultureel centrum STUK. Zoals steeds was het een erg gevarieerd programma waarin de creaties als van ouds de hoofdmoot vormden. Dat houdt natuurlijk altijd wat gevaren in. Maar zonder het lef om het nieuwe te zoeken is er de status quo. En status quo vervlakt verdieping tot vermaak en verdwaasde verveling.

Natuurlijk komt dat nieuwe niet zomaar uit de lucht vallen. Eerst en vooral is er de ervaring en de kennis van de programmator, en, niet te vergeten, diens netwerk. Bovendien is er de invloed van de uitvoerders zelf die uiteraard ook hun voorkeur zoveel als mogelijk laten gelden. En er is de dwang van de context: de duur van het concert, de zaal, de bezetting, en, niet onbelangrijk, de prijs, maar dit laatste geheel terzijde. Ik doe dit even uit de doeken omdat dit de verklaring  kan zijn waarom dit festival zo gevarieerd is of althans gevarieerd lijkt. Want al met al, en dat hoop ik duidelijk te maken, zijn er niet zoveel verschillende paradigmata aan de orde.

Dit kwam al tot uiting in het eerste concert, met het Nadar Ensemble. Het concert opende met 'Quakea Quartet 2013' van het componistenduo Jasper & Jasper. De titel is een samentrekking van Quartet en Ikea en is meteen een indicatie van de guitigheid van deze kerels. Zij houden zich onledig met het knutselen van nieuwe instrumenten waarvan de bestanddelen vaak oneigen zijn aan een muzikale context. In dit geval zijn dat in staaldraad gevlochten manden van de meubelwinkelketen Ikea, met verschillende grootte, waarop telkens een fietsband is gespannen. Ik geloof dat iedere jonge onderzoeker in zijn kindertijd wel eens een elastiekje tegen of in een hol voorwerp heeft geplaatst, of tussen zijn tanden, om vervolgens in alle ernst trekkend aan de elastiek te improviseren. Hier maakte men echter bovendien gebruik van contactmicrofoons waarbij de voortgebrachte klank wordt behandeld door specifieke software. Dat leverde soms best intrigerende klanken op. Ik geloof ook dat er niet veel meer klanken uit dit instrument te halen waren. Wat ook best wel leuk was, was dat de traditionele opvatting over het strijkkwartet volledig werd overgenomen. Het stuk was uitgeschreven, waarbij de verschillende partijen duidelijk een wisselwerking aangingen. Met zoveel gein werd het publiek behoorlijk vermaakt. Maar het oversteeg de kwinkslag niet. Over de gegevenheid dat het niet meer was dan dat bestond grote eensgezindheid. Over dat dit echter helemaal niet erg was evenzeer. Dat ernstige muziek maar om te lachen is doet me toch de wenkbrauwen fronzen. Met dit soort werken haalt men naar ik vrees een paard van Troje binnen door oppervlakkig effect en puberale branie de plaats van grondige overschouwing te laten innemen. Het kan dan nog zo leuk zijn als het wil. Het wordt anders wel mooi voorgesteld: 'De nieuwe, voor het publiek nog onbekende instrumenten nodigen de toeschouwer uit om te luisteren, maar ook om intens onderzoekend waar te nemen, om zintuiglijk en conceptueel te begrijpen wat hem of haar wordt voorgeschoteld.'Nu, toeschouwers die menen dat ze door instrumenten worden uitgenodigd om een en ander te doen en te begrijpen hebben doorgaans een psychose. Mensen die hen dat wijsmaken zijn charlatans. Als dat hun publiek is, hebben ze zich van instelling vergist, hoop ik.

Wie ernst nog wel ernstig neemt is ongetwijfeld Stefan Van Eycken. Na de branie toonde Van Eycken rust, bedachtzaamheid, een verhelderende afstand en volwassenheid. Wie het werk van Van Eycken kent herkende prompt zijn muzikale taal. Of dit in zijn voordeel spreekt is weer wat anders. Het stuk heet 'Hibernalicum' wat de dierkundige bepaling is van de plaats waar dieren (maar ook planten) overwinteren. Van dit tastbare gegeven leidde hij een algemenere beschouwing af, namelijk de vertraging van de werking van het wezen van iets, het sluimeren en het wachten dat er op volgt, tot het ogenblik dat de eigen mogelijkheden weer ten volle ontplooit kunnen worden. Deze bedenking krijgt zijn weerslag in de ontwikkeling van de muziek. Muziek is bij uitstek een beweging, een voortschrijden. Zonder tijd geen muziek. Dit kwam tot uiting in een verminderende muzikale beweging.tot aan de grens van het stilvallen, dus de stilte. Maar die bleef uit. Het minimale wordt het vitale, wordt de kern van een toestand, een grenstoestand tussen activiteit en rust. Het trillen van de klanken sluimerde, om zich tegen het einde aan als beweging te hervatten. Ik hoorde ook ergens een verwijzing naar een hartslag, wat ik vreemd vond en ook een beetje jammer, want plots kreeg het werk een beschrijvende kant, die de voorheen vooral klankgerichte benadering wat in een ander daglicht plaatste. Na deze vermoedde hartenklop viel het stuk bruusk stil. De toestand van wachten eindigt. Hoewel het stuk zich dus amper ontplooide en het klankbeeld heel broos was, werd heel nadrukkelijk een indringende gesteldheid opgeroepen. Het vrijwel onbewogene bewoog mij. Om Van Eycken nu een Onbewogen Beweger te noemen is uiteraard schromelijk overdreven. Hoe het ook zij, de verklanking van de idee dat het minimale een vitaal belang krijgt raakt me. Vanuit cultureel oogpunt is dit wat we vandaag het meeste missen: de rust om goed na te denken, om iets grondig uit te zoeken door de traagheid van het zoeken, om zich terug te trekken uit de drukte van alle dag, om tenslotte de volledige beweging te kunnen hervatten, zich cultureel te ontplooien.

Nadien volgde 'Found Compositions' van Thomas Smetryns. Het is een werk dat onderhanden is en waaruit Smetryns vijf stukken voorstelde. De stukken hebben als oorsprong gevonden voorwerpen als foto's, gravures, teksten die de componist met de jaren vergaarde. In dit geval zijn dat een foto van een gebroken schoolbord met notenbalken, volkenkundige foto's van kenmerkende taferelen uit West-Europa in het begin van  vorige eeuw, te weten twee kindjes die op een fluitje van een cent spelen. Dan is er nog een collage van medische gravures; een gravure op zich, en tenslotte een advertentie van ondermeer vijf piano's. Deze zichtbare thema's worden ook telkens geprojecteerd tijdens het bijbehorende stuk. Soms zoekt Smetryns een muzikaal tegenbeeld, zoals daar waar het beeld van de twee fluitende meisjes getoonzet wordt voor twee blokfluiten en tamboerijn, die dan een door middel van een eenvoudig deuntje een herderlijk tafereeltje schetsen. Anderzijds worden de beelden louter feitelijk gebruikt. In het derde en vierde stuk is het beeld kennelijk een grafische partituur. In het ene stuk een doorlopende partituur waarin samengestelde gravures verticaal aaneensloten en waarbij je door projectie het verloop van de partituur kon volgen. Zo kon je horen hoe met dit gegeven de muziek werd bepaald. Het klankbeeld was behoorlijk coherent waardoor ik vermoed dat Smetryns vrij duidelijk de regels van interpretatie heeft omschreven. Dat gold ook voor het andere stuk waarbij een grafische partituur werd gebruikt. Hier was er slecht één statisch beeld, een gravure van een landschap dat in verticale repen was verdeeld. Elke reep leek daadwerkelijk op een notenbalk. De grafische elementen werden duidelijk nagenoeg als notenmateriaal gebruikt veeleer dan als louter suggestie van verhoudingen, tempo en toonhoogte. In het vijfde stuk, tenslotte, staan vijf platenspelers zoals op de afbeelding op het podium opgesteld. Op deze toestellen worden telkens een plaat afgespeeld met muziek van Smetryns die hij voor dit stuk schreef en op plaat liet stansen. Deze muziek wordt aangevuld door vijf uitvoerders. Een en ander was erg mooi en bij momenten zelfs liefelijk. Ik hou wel van diens tederheid. Alleszins was de navorsing om buitenmuzikaal materiaal om  te zetten naar een muzikale inhoud intrigerend. Drie benaderingen, die elk op zich reeds langer onderwerp zijn van compositie bij verscheidene componisten, werden hier in eenzelfde schoonheidsbetrachting vervat. Wat Smetryns nu precies betracht is me echter niet altijd duidelijk, en komt me soms wat halfslachtig over.

Na de pauze werd 'Deffekt' van Bruno Nelissen gebracht. Het stuk is geschreven voor drums, mezzosopraan, piano, klarinet, fluit, viool en cello (als ik me goed herinner). Die laatste vier muzikanten zaten er volkomen voor spek en bonen bij. Niet alleen zaten ze vanachter terzijde op het podium, maar vooral was de balans bijzonder slecht. De drums overheersten des te meer. Samen met de mezzosopraan vormden ze de muzikale kern. De stem werd gedurende het ganse werk door een vocoder vervormd. Daarbij had je twee onderscheiden toepassingen. De mond werd op een vrij mechanische wijze als klankkast gebruikt door bepaalde standen van lippen en kaken e.d., waarbij de zang enkel uit vocalises bestond. Door de bijkomende vervorming van de vocoder gaf dit effecten die nogal aan elektrische gitaar, al dan niet met feedback deden denken. Hierdoor had een en ander een nogal hoog rockgehalte. De drumpartij was over het hele werk een aangehouden bravourestuk, met nogal wat complexe ritmische patronen. In het tweede deel proclameerde de mezzosopraan een Engelse tekst, vermoedelijk van de componist zelf. Deze tekst handelt over allerlei gebroken dingen. De zangeres werd begeleid door de pianiste, drums, en zoals gezegd , een stel nutteloze muzikanten. De muziek deed vaak denken aan de Dresden Dolls. Ook dit werk liet het publiek zich klaar en duidelijk welgevallen. Ik had er een wat vreemd gevoel bij. Niet zozeer omdat de muziek duidelijk doordesemd was met invloeden uit de populaire muziek. Dat gebeurt steeds vaker, wat helemaal niet zo eigenaardig is. Het is zo'n beetje zoals in het onderwijs. Toen ik school liep waren er nog uitsluitend jongens- en meisjesscholen. De leden van de ene school waren vreemd aan de anderen. Wederzijds contact verliep nogal stuntelig. Mijn kinderen hebben nooit anders dan gemengd onderwijs gekend. De omgang tussen beide seksen gebeurt spontaan. Toch trekken beiden zich grotendeels in hun eigen wereldje terug. De ene groep zoekt wel toenadering tot de andere, die hen dan hooghartig afwijst. Dit om maar te zeggen dat er heden ten dage amper jonge componisten te vinden zijn die niet op een spontane manier met populaire muziek in contact zijn gekomen, er zelfs vaak van doordrongen zijn geweest. Andersom is dat in de verste verte niet gebeurd, en is de afwijzing van actuele kunstmuziek nagenoeg volkomen. Maar dit geheel terzijde. Wat Nelissen alvast gemeen heeft met veel populaire muziek is de opdringerige wijze waarmee hij op het gevoel wil werken en het hoge geluidsniveau die dit gevoel ook ons lichaam moet laten binnendringen. Hij is hierdoor zeker verwant aan iemand als Serge Verstockt. Al is er een nogal wezenlijk verschil. Net zoals bij alle esthetische uitdrukkingen is het hoe, namelijk de methode, de middelen en de techniek wezenlijk. De vraag is welke inhoud men als grondslag neemt. Bij Verstockt is duidelijk dat de inhoud een verband heeft met de muzikale retorica, zowel binnen de klassieke, de moderne als de popmuziektraditie. Deze vindt hij zonder meer problematisch. De mogelijkheden die hij aanbiedt om met dit probleem om te gaan liggen grotendeels binnen de muzikale kwaliteiten, de klank zelf. Bij Nelissen is dat denkelijk niet het geval. Hij volgt naar eigen zeggen een gedachtenstroom, wat per defenitie niet erg strikt en vaak weinig doordacht is. Al is het zonder meer virtuoos. Verstockt denkt na over verschraling, bij Nelissen betwijfel ik dat.

Wie dat alleszins wel doet is Michael Beil met 'Exit to enter'. Net als bij Verstockt staat de werking van een mededeling centraal. Ook bij hem is het visuele essentieel. Maar Beil gaat nog een aantal stappen verder. Niet zozeer de muziek wordt gevisualiseerd, maar het musiceren zelf, en de communicatie tussen de muzikanten. Wat gevisualiseerd wordt, wordt in klank weerspiegeld. Er is een zeer vreemde en nogal boeiende verdubbeling: de handeling wordt inhoud, de inhoud wordt handeling. Dit brengt verwarring met zich mee over wat met wat vereenzelvigd wordt en kan of mag worden. De inhoud is een handelwijze die wordt uitgevoerd door muzikanten, die door het uitvoeren van het procédé er één worden. Wat gevoelsmatig overblijft is verwondering, verbluft worden, niet een inhoudelijke overdracht, laat staan persoonlijke inleving. Het concept om deze doorwrochte idee een kunstzinnige samenhang te geven is eigenlik eenvoudig. Rechts van het podium staan de muzikanten opgesteld. In het midden, tegen een scherm, staan twee stoelen. Op het linkse gedeelte van het scherm worden de beelden gericht. Tijdens de muzikale uitvoering staan telkens twee muzikanten op, meestal met een instrument of een gelijkend voorwerp. Zij nemen plaats en stellen een aantal handelingen die zeer uitgepuurd zijn en vaak naar het musiceren verwijzen, maar soms ook naar het aanwezig zijn op de stoelen zelf, of naar een soort duistere code. Dan keren de muzikanten terug waarna ze worden vervangen door twee andere muzikanten. Deze estafette loopt door tot het einde. Vervolgens wordt elk tafereel geprojecteerd, en vervangt zo de oudste van vier projecties, en zo voort. In tegenstelling tot meestal vormde het samengaan met beeld en muziek een volkomen samenhangend geheel. Veel was ook te danken aan de feilloze technische uitvoering van de live video. De synchronisatie was perfect. Zelden gezien. Het effect van de voorstelling was enorm groot. Gejuich en gejubel waren Beils deel.

Peter-Paul De Temmerman
journalist actuele kunstmuziek
31 oktober 2013

Elders op Oorgetuige :
Transit openingsconcert met een neus voor avontuur, 23/10/2013
Transit als vanouds: spannend, eigenzinnig, avontuurlijk..., 22/10/2013