09/12/2010

Elektrisch gitaarkwartet ZWERM experimenteeert met live-electronics in het MHKA

ZWERM Op zondag 12 december is ZWERM (ism Champ d'Action) te gast in M HKA Antwerpen in het kader van de structurele samenwerking van Champ d'Action met het M HKA.  Jaarlijks organiseert  Champ d'Action in het museum voor hedendaagse kunst twee concerten en TIME CANVAS, een muzikale tentoonstelling waarbij een hele verdieping van het museum wordt ingenomen door musici en andere artiesten van Champ d'Action.  Het concert van ZWERM kadert eveneens in een structurele samenwerking die Champ d'Action en het gitaarkwartet een tweetal jaar geleden opstartten en die ook de volgende jaren verder zal worden geïntensifieerd. Champ d'Action profileert zich o.a. via deze samenwerking als productiehuis voor hedendaagse muziekprojecten van  verschillende generaties interessante musici/componisten/kunstenaars.

De elektrische gitaar is in de tweede helft van de 20e eeuw snel uitgegroeid tot hét instrument van low culture en underground music. Weinig instrumenten kregen zoveel symboliek toegekend, weinig instrumenten lopen tegelijkertijd zozeer het gevaar in deze symboliek verstrikt te raken en een karikatuur van zichzelf te worden. Modes of Interference is een programma waarin de icoonfunctie van de gitaar wordt ontleed en de karakteristieken van de elektrische gitaar het uitgangspunt vormen voor nieuwe experimenten met live-electronics.

Agostino di Scipio (1962) is een Italiaanse componist van electro-akoestische muziek, klankinstallaties en werken voor instrumenten en interaktieve electronica. In zijn recentste stukken, waaronder Modes Of Interference III, onderzoekt hij de "man-machine-environment feedback loop" (de interactie tussen uitvoerder, instrument, electronica en de omgevingsakoestiek).

Infiltrationen voor 4 elektrische gitaren en live-electronics van Stefan Prins, bouwt verder op de deconstructie van de "typische" gitaargestiek zoals die reeds te vinden is in "Not I", zijn werk voor elektrische gitaar en live-electronics (2007). De deconstructie wordt in dit nieuwe werk, in navolging van gitaar-pioniers als Keith Rowe en Fred Frith, nog verder doorgetrokken: de e-gitaren worden als een horizontaal liggend open circuit van 6 snaren beschouwd ("tabletop guitar"), dat een directe vertaling naar klank mogelijk maakt van de manipulaties door de muzikant, met (al dan niet ge-automatiseerd) huis-, tuin- en keukenmateriaal. De live-electronics hebben dan weer tot doel deze link tussen actie en klankresultaat in verschillende gradaties te verstoren. Vast staat dat dit stuk op zoek zal gaan naar een dynamische & veellagige klankwereld met duidelijke linken naar de "noise music" uit de jaren '70 - '80.

Als componist treedt Larry Polansky (1954) duidelijk in de voetsporen van diens leraar  James Tenney (1934-2006). Wat beide, in weze conceptualisten,  het meest bindt is hun gemeenschappelijke fascinatie voor structuur en proces. Ook andere componisten zoals Ben Johnston,  Lou Harrison, Ruth Crawford Seeger  en  -vriend aan huis- Christian Wolff hebben  hun invloed gehad op de muziek van  Larry Polansky. Polansky geniet een ruime bekendheid als muzikant in het New Yorkse underground-circuit, en vanwege zijn affiniteit met rock, noise en vrije improvisatie is zijn werk dan ook nauw verwant aan de doelstellingen van ZWERM.

De componist/gitarist Mario Del Nunzio (1983) afkomstig uit het bruisende underground circuit van Sao Paulo kent als geen ander de mogelijkheden van de elektrische gitaar. Het gebruik van elektronica en onconventionele speeltechnieken voor handen en voeten vormen de leidraad door het werk van deze jonge Braziliaanse componist. In zijn nieuwste werk 27s(pNM) daagt hij de muzikanten van ZWERM uit tot een ware uitputtingslag waarbij de verschillende ledematen totaal onafhanklijk van elkaar genoteerd zijn. Dit leidt tot momenten waarbij 16 (4x4) lagen vertolkt zullen worden.

Programma :

  • Agostino di Scipio, Modes of Interference III
  • Stefan Prins, Infiltrationen
  • Larry Polansky, toovvivfor
  • Mario Del Nunzio, 27s(pNM)
  • Agostino di Scipio, Modes of Interference III

Tijd en plaats van het gebeuren :

ZWERM /Champ d'Action : Modes of Interference
Zondag 12 december 2010 om 15.00 u
Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen

Leuvenstraat 32
2000 Antwerpen

Meer info : www.muhka.be, www.champdaction.be en www.zwerm.be

Extra :
Agostino di Scipio op www.arsmusica.be en youtube
Stefan Prins : www.stefanprins.be, www.matrix-new-music.be en youtube
Larry Polansky op www.dartmouth.edu en youtube
The World's Longest Melody. Who the f*** is Larry Polansky ?, Toon Callier op www.zwerm.be
Mario Del Nunzio : www.myspace.com/mariodelnunzio en youtube

Review :
ZWERM & Stefan Prins: Modes of Interference. Gitaar werpt imagoveren af, Koen Van Meel op Kwadratuur, 12/12/2010

Elders op Oorgetuige :
Modes of Interference : zoektocht naar de mogelijkheden van het hipste instrument op aarde, 17/11/2009
The World's Longest Melody : Zwerm & Larry Polansky lichten tip van de sluier op, 11/04/2009

Bekijk alvast Stefan Prins' Infiltrationen, uitgevoerd door ZWERM in het Concertgebouw Brugge (première, november 2009)



en Agostino di Scipio's Modes of Interference III en Mario Del Nunzio's 27s(pNM) op youtube

07:00 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

08/12/2010

Gradus ad Parnassum : Tine Allegaert en Lukas Huisman brengen Debussy, Ravel en Devreese

Frédéric Devreese In de concertreeks Gradus ad Parnassum van het Gentse Conservatorium brengen pianostudenten Tine Allegaert en Lukas Huisman een concert rond het thema 'Transcripties' : alle werken die hier door het pianoduo gespeeld worden, bestaan namelijk ook in een versie voor orkest. Op het programma : Prélude à l'après-midi d'un faune van Claude Debussy, Rapsodie Espagnole van Maurice Ravel en Gemini van Frédéric Devreese (foto).

Tine Allegaert (1988) startte op vierjarige leeftijd met viool en op zesjarige leeftijd met trompet, maar na vijf jaar maakte de viool plaats voor de piano. In 2006 studeerde ze af voor piano en trompet aan het deeltijds kunstonderwijs in Ninove. Daarna koos ze voor een opleiding aan het Gentse conservatorium, waar ze momenteel studeert bij docent Vitaly Samoshko. Door haar interesse voor verscheidene muziekgenres kreeg ze al kansen om te spelen in onder meer Frankrijk, Spanje en Zuid-Afrika en op grote podia zoals het Sportpaleis van Antwerpen, de Gulden Ontsporing in Brussel, e.a.. In de zomer van 2009 speelde ze een recital op de Gentse Vleugels. In duo met Lukas Huisman, medestudent en pianist, brengt ze een repertoire dat van barok tot hedendaagse muziek loopt.

Lukas Huisman (1987) volgde eerst twee jaar privéles bij Sofie Schietecatte. Daarna volgde hij negen jaar pianoles bij Rolande Spanoghe aan de Muziekacademie van Gent, waar hij afstudeerde met grootste onderscheiding. Momenteel volgt hij les bij Daan Vandewalle aan het Gentse Conservatorium. Hij is een voorvechter van hedendaagse muziek, en besteedt bijzondere aandacht aan de minder bekende componist K. S. Sorabji. In dat verband werkte hij mee aan verscheidene projecten, om manuscripten van deze weinig uitgevoerde componist te ontsluiten. Verder begeleidt hij geregeld zangers, vormt hij een pianoduo met Tine Allegaert en werkt hij samen met violiste Claudia Ibarra.

Frédéric Devreese (1929) is bij het grote publiek vooral bekend van zijn muziek voor film en televisie, bijvoorbeeld 'Het Sacrament' van Hugo Claus. Zijn vroege werk kent invloeden van jazz en de muziek van Gershwin. Zijn voorliefde voor dansritmes blijft, en hij gebruikt permanente variatie als techniek, wat logische maar verrassende evoluties oplevert.

In 1980 schreef Devreese het ballet Gemini voor twee piano's. Zes jaar later herwerkte hij het voor dubbel orkest. Een tweeling wordt geboren (Birth), de één leert de ander dansen (Dance of the Twins). Als ze de dames van de andere dierenriemtekens gaan verleiden (Seduction), worden ze uitgedaagd tot een gevecht (Fight). Eén van de twee sterft, de tweede kan echter niet leven zonder de andere en sterft eveneens (Death). De verschillende delen van de compositie worden aan elkaar gebonden door drie korte intermezzi. Vooral in de pianoversie komt het beeld van een tweeling duidelijk over. De piano's bootsen elkaar voortdurend na en worden contrapuntisch tegenover elkaar geplaatst. Een ander voorbeeld is het gebruik van symmetrie in de twee handen van één pianist: ze maken identieke bewegingen of zijn elkaars spiegelbeeld in tegenbeweging. In de orkestversie gaat Devreese uit van tegenstellingen tussen verschillende kleuren. Zo laat hij groepen uit dezelfde families tegen elkaar spelen, bijvoorbeeld kopers tegen kopers of strijkers tegen strijkers. Hoewel Devreese het gegeven van de tweeling in dit ballet duidelijk uitwerkt, componeert hij zijn balletten steeds los van een libretto, waardoor de muziek geen loutere illustratie wordt van een buitenmuzikale inhoud.

Programma :

  • Claude Debussy (1862-1918), Prélude à l'après-midi d'un faune (1894)
  • Maurice Ravel (1875-1937), Rapsodie Espagnole (1907)
  • Frédéric Devreese (1929), Gemini (1980)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Gradus ad Parnassum : Tine Allegaert & Lukas Huisman
Zondag 12 december 2010 om 11.00 u
Koninklijk Conservatorium Gent
- Miryzaal
Hoogpoort 64
9000 Gent

Meer info : cons.hogent.be

Bron : teksten Aafje Hunink voor het programmaboekje voor het Conservatorium Gent (pdf)

Extra :
Frédéric Devreese : www.fdevreese.be, www.matrix-new-music.be en youtube
Frédéric Devreese wordt tachtig!, interview door Ronny De Schepper op ronnydeschepper.wordpress.com, 2/06/2009

15:00 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Harpiste Anneleen Lenaerts en hoboïst Karel Schoofs grasduinen in de muziek van de 20ste en 21ste eeuw

Anneleen Lenaerts Harpiste Anneleen Lenaerts (foto) en hoboïst Karel Schoofs werken graag projectmatig. Ditmaal zijn ze gaan grasduinen in de muziek van de 20ste en 21ste eeuw. Naast werken die geschreven zijn in de jaren veertig door Benjamin Britten en William Alwyn spelen ze recente muziek van o.a. James Legg en Alec Templeton. De charmante Sonatine van Joseph Ryelandt is een ideale aanloop tot dit Anglo-Amerikaans programma. Verder is er de harpsolo van Raphaël D'Haene en Metamorphoseon van Wouter Lenaerts.

Anneleen Lenaerts is een uitzonderlijk getalenteerde harpiste die zich momenteel vervolmaakt bij Jana Bonskova aan het Koninklijk Conservatorium van Brussel en bij Isabelle Perrin in Parijs. Zij volgde master classes bij gerenommeerde harpisten als Suzanna Mildonian, Isabelle Moretti en David Watkins. Karel Schoofs studeerde aan het Koninklijk Vlaams Muziekconservatorium van Antwerpen bij Jan De Maeyer, Luk Nielandt en Louis Gilis. Hij volgde ook nog master classes bij o.a. Jean-Louis Cappezalli en Yvan Fisher. Anneleen Lenaerts en Karel Schoofs ontmoetten elkaar in Brussel en vormen sinds 2007 een kamermuziekduo.

Wouter Lenaerts (1981) studeerde aan het Koninklijk Conservatorium van Brussel waar hij 'Meester in de Muziek' werd: voor Piano bij Boyan Vodenitcharov en voor Muziekschriftuur (contrapunt en fuga) bij Raphaël D'Haene. Wouter volgde Master Classes piano bij Kum Sing Lee, M. Speidel, Pilar Valero en André De Groote. Hij studeerde hafabra-directie bij Norbert Nozy, symfonische directie bij Silveer Van den Broeck en compositie bij Raphaël D'Haene. Sinds 2004 doceert hij muziekschriftuur aan het Koninklijk Conservatorium van Brussel.

Ook als componist is hij bijzonder actief. Van zijn hand zijn creaties voor piano, kamermuziek: saxofoonkwartetten, harpkwartet en werken voor viool en piano. Zijn werken voor harmonie- en fanfareorkest werden op CD opgenomen en uitgegeven bij 'Beriato Music' en vinden reeds nationaal en internationaal erkenning.

Piet Swerts over Wouter Lenaerts :"Wat mij opviel was de aparte sound die hij in zijn composities creëerde. Hij heeft een perfect gevoel voor timing, en meer nog: hij brengt een heel frisse wind in de dikwijls toch conventionele klankwereld van de HaFaBra (Harmonie, Fanfare en Brassband, red.). Hij componeert ook werken in de andere genres die niet onopgemerkt blijven.(...) Wouter Lenaerts is een musicus om rekening mee te houden in de toekomst. Zoals men dikwijls zegt in de wereld van muziekjungle: men moet niet kijken naar wie voor je loopt, maar vooral naar wie achter je komt. Laat Wouter maar komen." (*)

Wouter Lenaerts over Metamorphoseon (2008) : "Dit werk voor harp en hobe werd geschreven in opdracht van 'Vlaanderen Morgen Rotselaer', als eerbetoon aan de 150ste verjaardsg van Frans Drijvers. Het is opgedragen aan Anneleen Lenaerts en Karel Schoofs die de première speelden op 5 april 2008 in Rotselaar.
Elk jaar wanneer de lente zichzelf vernieuwt, vindt er een ware metamorfose plaats... De donkere winter wordt verdreven en vervangen door een openbaring van het licht en de hoop. Hoewel het mag lijken als een natuurlijk en normaal fenomeen, toch weet deze gedaanteverwisseling steeds opnieuw te treffen met haar ùysterieuze kracht, frisheid en kleur! Terwijl 'Metamorphoseon' dus een eerbetoon is aan de magie van de lente, verwijst het ook naar het gelijknamige werk van de Romeinse schrijver Ovidius. Wanneer hij het ontstaan en de geschiedenis van de werled beschrijft, geeft hij ook een filosofische beschouwing over de eeuwige verandering en vernieuwing..." (**)

Rafaël D'Haene (1943) wil met zijn werk een rem zetten op de snelle evolutie van deze eeuw die de kunst volgens hem regelrecht naar een toren van Babel leidt waar niemand elkaar nog begrijpt. Hij sluit zich daarbij niet af voor deze eeuw, maar neemt zijn verantwoordelijkheid op: om een wereld van onverschilligheid en agressie te veranderen is een andere ethiek en esthetiek nodig. Die vindt hij niet in het experiment dat volgens hem enkel een gemakkelijkheidsoplossing is. De adequate tegenoplossing ligt voor D'Haene in het respecteren van de traditie.
Componeren betekent dan streven naar een klassiek schoonheidsideaal dat samenvalt met het ideaal van de 19de eeuw. D'Haene staat ook voor een uiterste consequentie in muziek. D'Haene ziet geen evolutie in zijn stijl en streeft niet naar iets grensverleggends. Hij koestert veeleer de intentie om zijn muziek klassiek te laten worden zodat die voor alle tijden een boodschap kan uitdragen.

Programma :

  • Joseph Ryelandt, Sonatine, opus 28
  • Wouter Lenaerts, Metamorphoseon
  • Raphaël D'Haene, Toccata fantasia
  • Alec Templeton, Siciliano & Scherzo Caprice
  • William Alwyn, Suite
  • Benjamin Britten, Metamorphoses after Ovid, opus 49
  • James Legg, Suite

Tijd en plaats van het gebeuren :

Karel Schoofs & Anneleen Lenaerts : Metamorphoses
Zondag 12 december 2010 om 11.00 u
Stadhuis Hasselt

Groenplein 1
3500 Hasselt

Meer info : www.ccha.be, www.karelschoofs.com en www.anneleenlenaerts.com
-------------------------
Zondag 17 april 2011 om 11.00 u
CC Belgica - Huis van Winckel

Kerkstraat 24
9200 Dendermonde

Meer info : www.ccbelgica.be, www.karelschoofs.com en www.anneleenlenaerts.com

Extra :
Wouter Lenaerts : www.wouterlenaerts.com (**), www.muziekcentrum.be en youtube
(*) Piet Swerts over Wouter Lenaerts in De Standaard, 25/08/2009
Een wit blad is angstaanjagend. Interview met Wouter Lenaerts, Stijn De Wolf in De Standaard, 25/08/2009
Raphaël D'Haene op www.matrix-new-music.be, www.cebedem.be en www.muziekcentrum.be
James Legg op www.newmusicbox.org

07:00 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

07/12/2010

Aki Onda en Lionel Marchetti in de Q-O2 werkplaats in Brussel

Aki Onda Aki Onda (foto) en Lionel Marchetti werken gedurende een week in de geluidwerkplaats in Extrapool in Nijmegen aan nieuwe muziek. Deze residentieweek wordt afgesloten met een concert, eerst te horen in Extrapool (9/12) en nadien in de Brusselse Q-O2 werkplaats (11/12).

Aki Onda is een Japanner die met cassettes werkt. Meerdere walkmans om geluiden van plaatsen op te nemen waar hij is - cassette memories - en die hij vervolgens bewerkt en afspeelt. In het verleden al goed voor samenwerkingen met Alan Licht, Loren Connors, Oren Ambarchi, Noël Akchoté en Jac Berrocal. Sony mag de walkman dan dood verklaard hebben, bij Onda leeft hij voort. Gedurende een week werkt hij in Extrapool met Lionel Marchetti uit Frankrijk. Oorspronkelijk autodidact, maar later geschoold in de technieken van de concrete muziek. Zijn focus ligt op het gebruik van luidsprekers en microfoons en is actief in de improvisatie muziek, o.a. met de groep Archipel (met Emmanuel Petit, Mathieu Werchowski, Sophie Agnel, Fabrice Charles en Pascal Battus) en Le Cube met Christophe Auger, Étienne Caire, Christophe Cardoen, Xavier Quérel, Jérôme Noetinger en Gaëlle Rouard.

Aki Onda is een electronische muzikant, componist, en fotograaf. Onda is geboren in Japan en woont momenteel in New York. Hij is voor een deel bekend van zijn Cassette Memories project. In de afgelopen  twee decennia  Aki Onda heeft de cassette Walkman gebruikt  voor het maken van field recordings, die hij bewaart als een geluidsdagboek. Hij beschouwt de opnames als persoonlijke herinneringen en niet alleen als geluiden. Onda componeert muziek door met de hand de walkman te manipuleren, het opnieuw reconstrueren van concrete geluiden. Wat blijkt uit zijn geluidsherinneringen is een sonische collage van ritualistische tape muziek. In zijn werk is er een sterke verwijzing naar de Franse elektro-akoestische muziek die is ontstaan met Pierre Schaeffer, evenals vroege hip hop en jazz. Er wordt verder verwezen naar zijn werk in de filmwereld, zoals blijkt uit de rol die het bewerken speelt in zijn componeren.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Aki Onda & Lionel Marchetti
Zaterdag 11 december 2010 om 20.30 u
Q-O2 werkplaats

Koolmijnenkaai 30-34
1080 Brussel

Meer info : www.q-o2.be en www.extrapool.nl

Extra :
Aki Onda : www.akionda.net, www.japanimprov.com/aonda en youtube
Lionel Marchetti op fr.wikipedia.org, www.electrocd.com, youtube en dailymotion

15:00 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Weense Nostalgie met strijktrio's van Schoenberg, Webern en Schnittke

Alfred Schnittke "I can't play this thing!" Met deze woorden stormde cellist James Whitehead van het podium in de Londense Wigmore Hall tijdens de uitvoering van Anton Weberns strijktrio. Misschien had hij iets langer moeten doorzetten, want het werk is een prachtig staaltje van structurele en compositorische vindingrijkheid. Met Thierry Knauffs fraai gestileerde kortfilm kunnen we een blik werpen op het leven van de baanbrekende componist. De rest van dit concert leest als een nostalgische terugblik op het oude Wenen. Enerzijds in de geest van Arnold Schönberg, die in Amerika herstelt van een zware hartaanval en ondertussen de eerste verschrikkelijke berichten over de jodenuitroeiing verneemt. Anderzijds vanuit het oogpunt van Alfred Schnittke, die via de Weense muziek van Schubert, Mahler en Berg ontsnapt uit de culturele isolatie van het Sovjetregime.

Alfred Schnittke (foto) schreef zijn Strijktrio in 1985, de tijd waarin de eerste symptomen van de kanker waaraan hij uiteindelijk zou overlijden zich openbaarden. Het werk is (ter ere van de 100ste verjaardag van Alban Berg) is gebouwd rond het herkenbare 'happy birthday'-thema, maar dan ietwat ontwricht zodat - zoals het een postuum verjaardagslied betaamt - het anders zo vrolijke melodietje een snijdende weerklank krijgt. De dynamiek waarmee Schnittke zijn ideeën op elkaar laat volgen, levert zo een ijl tempo dat de luisteraar in trance heen en weer geslingerd wordt tussen alle gemoedstoestanden die in het werk de revue passeren.

Michael Oliver over Schnittkes Strijktrio in Gramophone Magazine : "The String Trio is a fascinating piece. It is a most ingenious expansion or redefinition of sonata form. There is much poignancy and anxiety in the piece and some Shostakovich-like fury and despair, with the melody eerily rising above the drama. It is a passionate, at times anguished piece, and a strangely moving one." (*)

Programma :

  • Arnold Schönberg, Strijktrio
  • Anton Webern, Strijktrio, opus 20
  • Alfred Schnittke, Strijktrio
  • Thierry Knauff, Anton Webern (kortfilm, 1992)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Filmconcert : Goeyvaerts Strijktrio : Oh Vienna !
Zaterdag 11 december 2010 om 21.00 u
(inleiding door Maarten Beirens om 20.15 u )
AMUZ
Kammenstraat 81
2000 Antwerpen

Meer info : www.amuz.be en www.stringtrio.net
------------------------------
Vrijdag 14 januari 2011 om 20.15 u
Burgemeestershuis Lommel

Stationsstraat 2
3920 Lommel

Meer info : www.ccdeadelberg.be en www.stringtrio.net

Extra :
Alfred Schnittke : www.schnittke.de, www.schirmer.com (*), www.arsmusica.be, www.boosey.com en youtube
Alfred Schnittke (1934 - 1998): Meer dan een polystilistisch kameleon, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Review Schönberg, Webern and Schnittke door Goeyvaerts String Trio, Hildegart Maertens op Kwadratuur.be, 19/06/2010
Review Schönberg, Webern & Schnittke - String Trios - Goeyvaerts String Trio, Jan Luijsterburg op www.hifi.nl, 1/09/2010

Elders op Oorgetuige :
Dissident of conformist : NOB brengt Myaskovsky, Schnittke en Shostakovich in Bozar, 5/02/2010
Lunchconcert met Brahms en Schnittke in Bozar, 25/10/2010
Vlaams Radio Koor brengt liturgisch programma rond Schnittke, 15/01/2007

07:00 Gepost in Concert, Film, Muziek | Permalink |  Facebook

06/12/2010

Muzikale miniaturen van György Kurtág in Espace Senghor

György Kurtág Zaterdag programmeert het Etterbeekse cultuurcentrum Espace Senghor een hele dag rond de miniatuurcomposities van de Hongaarse componist György Kurtág. Op het programma : delen uit Játékok door pianiste Laurence Mekhitarian, een rondetafelgesprek met musicoloog Philippe Albèra, Pierre Maréchaux en Laurence Mekhitarian, de documentairefilm 'L'Homme allumette-György Kurtág' van Judit kele en als afsluiter een concert door het Ensemble Nahandove en Paula Defresne.

De Hongaarse componist-pianist György Kurtág (1926) is waarschijnlijk de enige componist die het Hongaars communistisch regime heeft meegemaakt en toch internationale erkenning heeft weten te verwerven. Zich baserend op Bartók, Webern, en in mindere mate op Stravinsky, wordt Kurtágs werk gekenmerkt door een concentratie van muzikaal materiaal en een directe expressie. Kurtág heeft een voorliefde voor beknoptheid en voor economie in de middelen. Keer op keer schept hij een zinderend, theatraal en aforistisch universum waarin klankmagie, speelsheid en emotionele diepgang verrassend natuurlijk in elkaar overlopen.

In de jaren 1970 vroeg de pianolerares Marianne Teöke aan Kurtág om een bijdrage te schrijven voor een pianoalbum voor kinderen. Kurtág begon in 1973 aan enkele stukjes die hij verzamelde onder de titel 'Eló-Játékok', of 'Voor-Spelen'. Dit project gaf meteen gestalte aan de creativiteit die aan de basis lag van 'Játékok'. Dat werk, wat letterlijk 'Spelen' betekent, was oorspronkelijk bedoeld om kinderen een bevrijdende benadering aan te reiken wat betreft het maken van muziek en wat betreft de piano zelf. De compositie evolueerde echter ook in een bevrijdende activiteit voor de componist zelf. De grafische notatie is eerder bedoeld om de uitvoerder - volwassene of kind - te stimuleren om te experimenteren met geluid en gewaarwording, dan om de partituur intellectueel te analyseren.

'Játékok' groeide gedurende een drietal decennia uit tot een enorm geheel van uiterst gevarieerde twee- tot zeshandige pianominiatuurtjes. De korte pianowerkjes zijn zowel artistiek als pedagogisch, geleerd als naïef, strikt en vrij. Het werk doet misschien wel denken aan 'Mikrokosmos' van Belá Bartók, eveneens een verzameling van korte pianowerkjes met pedagogische bedoelingen. Kurtágs 'Játékok' interageert met de buitenwereld, reflecteert, commentarieert en experimenteert. Opgevat als aantekeningen in een zowel muzikaal als persoonlijk dagboek refereren vele 'spelen' dan ook rechtstreeks aan de muzikale overlevering of aan Kurtágs persoonlijke leven. Hij behandelde sommige composities dus als een muzikaal dagboek, met het resultaat dat vele titels vrienden en collega's eren of hun dood reflecteren: 'Hommage à …' of 'In memoriam …'. Nieuwe ideeën worden uitgewerkt en staan mogelijk model voor ander werk. Daartegenover bieden bestaande technieken, stijlen en concrete composities van anderen en hemzelf een onuitputtelijke bron aan inspiratie. Vele stukjes zijn ook biografisch gekleurd. Kurtág zei het volgende over zijn werk: "Spel is spel. Het verlangt veel vrijheid en initiatief van de speler. Het geschrevene moet niet ernstig genomen worden - het geschrevene moet doodernstig genomen worden, wat het muzikale proces, de kwaliteit van de tonaliteit en van de stilte betreft."

Film Judit kele : L'Homme allumette - György Kurtág (1996)
Het sfeerportret L'homme Allumette geeft een kleurrijk beeld van de wereld van György Kurtág. De componist spreekt zelden over zijn leven en werk, maar vertelt de filmmaakster Judit Kele alles over zijn grote hartstocht voor de muziek. We zien hem zijn kunst onderwijzen en samenwerken met andere musici zoals zijn echtgenote Márta, Adrienne Csengery of Claudio Abbado die het Berliner Philharmoniker dirigeert. Verder maken we in de film kennis met pianist Zoltán Kocsis en met de componisten György Ligeti, Andras Szöllösy, László Vidovsky en Zoltán Jeney en verder ook met studenten van Kurtág.

Tijd en plaats van het gebeuren :

György Kurtág : miniature musicales
Zaterdag 11 december 2010 vanaf 11.00 u
Espace Senghor

Chaussée de Wavre 366
1040 Etterbeek

Meer info : www.senghor.be

Extra :
György Kurtág op www.arsmusica.be, www.boosey.com en youtube
The Mind is a Free Creature. The music of György Kurtág , Rachel Beckles Willson op www.ce-review.org, 24/03/2000
Portret van György Kurtág, Yves Knockaert op www.arsmusica.be

Elders op Oorgetuige :
Peter Sellars ensceneert Kafka-Fragmenten van Kurtag in de KVS, 8/11/2010
György Kurtág komt naar Brugge, 12/11/2009
Signs, Games and Messages : muzikaal dagboek overbrugt twee eeuwen westerse muziekgeschiedenis, 13/09/2009

Bekijk alvast "Perpetuum Mobile" uit "Játékok", gespeeld door Kurtág zelf



en 'Quarrel', ook uit "Játékok", gespeeld door Kurtág en zijn echtgenote Márta

15:00 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Rage d'Amours : Dag in de Branding in het teken van een bizarre liefdesgeschiedenis

Dag in de Branding, Rage d'Amours De 18e editie van Dag in de Branding, hét festival voor nieuwe muziek in Den Haag, staat volgend weekend in het teken van de opera Rage d'Amours van Rob Zuidam. Rage d'Amours zal tweemaal worden uitgevoerd door het Residentie Orkest onder leiding van Otto Tausk. Bovendien slaat Dag in de Branding de handen ineen met State-X New Forms, het Haagse festival voor avant-garde rock, cutting-edge electronics en nu-art. In de avond van zaterdag 11 december krijgt het dagprogramma met Rage d'Amours en Trio Windstreken een vervolg in het Paard van Troje onder het vaandel van State-X New Forms. Een weekend vernieuwende muziek in de breedste zin van het woord !

Rage d' Amours: Liefde, dood en necrofilie
Fakkels verlichten een processieachtige stoet, die vanuit de verte nadert en de sereniteit van de duisternis doorbreekt. Flarden van geneuriede hymnen, geprevelde gebeden en sporadisch tromgeroffel kruipen omhoog langs de kale, rotsachtige heuvelruggen. De optocht bestaat uit monniken die een lijkkist met zich voortslepen, voorgegaan door hun koningin...

Rage d'Amours is de eerste opera die de bizarre liefdesgeschiedenis vertelt van Johanna de Waanzinnige (1479-1555), die geen afscheid kon nemen van haar overleden geliefde Philips de Schone en zijn stoffelijk overschot met zich meezeulde door het Spaanse Castilië en Léon. Geregeld liet ze de stoet halt houden, om de kist te openen en haar gemaal te omhelzen en te kussen, hopend op zijn wederopstanding. Johanna bleef aan zijn zijde tot ze werd opgesloten in een kloostertoren. De opera gaat over liefde, dood en necrofilie - over passie en een tragische liefde, die zo onvoorwaardelijk was, dat deze de dood wilde overwinnen.

Rob Zuidam schreef de opera Rage d'Amours in opdracht van het Boston Symphony Orchestra. In augustus 2003 ging Rage d'Amours in première tijdens het Tanglewood Festival in het Amerikaanse Boston. In 2005 beleefde het werk haar Europese première tijdens het Holland Festival, met Claron McFadden, Barbara Hannigan en Young-Hee Kim in de hoofrol, in een enscenering van Guy Cassiers. Zuidam staat bekend om zijn composities voor vocale muziek, met name het muziektheater. Daarnaast componeerde hij een groot aantal werken voor orkesten, ensembles en solisten. Het was Hans Werner Henze die Zuidam wees op zijn potentieel als operacomponist en -librettist en hem een opdracht gaf voor een avondvullende opera, 'Freeze'. Met zijn tweede opera Rage d'Amours zette Zuidam zichzelf op de kaart als een groot operacomponist.

Eerder dit jaar werd bekend gemaakt dat Rob Zuidam vanuit de Gemeente Den Haag de Kees van Baaren Prijs 2010 zal ontvangen voor Rage d'Amours. Reden voor de Johan Wagenaar Stichting om het initiatief te nemen tot deze heropvoering door het Residentie Orkest onder leiding van Otto Tausk. De opera wordt op zaterdag 11 december én zondag 12 december opgevoerd in de Dr Anton Philipszaal en is beide dagen gratis toegankelijk op inschrijving.

Het project rond Rage d'Amours krijgt ook nog een vervolg in februari 2012. Dan gaat de bewerking van choreografe Nanine Linning in première tijdens het Holland Dance Festival.

Trio Windstreken
Op zaterdagnamiddag is het Trio Windstreken te horen in Theater De Regentes. Het trio, bestaande uit kistorgelspeler Sebastiaan van Delft, sopraansaxofonist/fluitist Pieter de Mast en tablaspeler Niti Ranjan Biswas, oogstte al veel waardering met hun improvisaties en gecomponeerde muziek. Op hun nieuwste album, Nouzha, kijkt het ensemble ver over de eigen muzikale horizon heen. Biswas introduceert Indiase invloeden, Kamal Hors bespeelt de Arabische ud. Het resultaat is zeker geen klef 'east meets west' geluid. Daarvoor schiet de muziek te veel onverwachte kanten op, zoals in de middeleeuwse hit 'Douce dame jolie' van Guillaume de Machaut, die uitmondt in een saximprovisatie. Trio Windstreken combineert onversneden durf en fantasie met grote muzikaliteit.

Dag in de Branding en State-X New Forms slaan handen ineen
Dag in de Branding valt ook dit jaar weer samen met State-X New Forms, festival voor avant-garde rock, cutting edge electronics en nu-art. Het dagprogramma met Rage d'Amours en Trio Windstreken krijgt dan ook een vervolg in het Paard van Troje. Zaterdagavond presenteert State-X New Forms er een indrukwekkend programma met onder meer Hanggai, Lee 'Scratch' Perry ft. Adrian Sherwood, Darkstar, Mount Kimbie, Joker, Hauschka, Warsaw Village Band, Pixelord en The Pyramids. Dag in de Branding heeft het Arnold Dreyblatt Ensemble uitgenodigd om een bijdrage te leveren aan het programma van State-X. Het ensemble van de in Berlijn wonende New Yorker Arnold Dreyblatt speelt rockgeoriënteerde, minimalistische composities.

Dag in de Branding 18 : Rage d'Amours
Zaterdag 11 december 2010 vanaf 15.00 u
Voorstellingen Rage d'Amours : zaterdag 11/12 om 15.00 u - zo 12/12 om 14.15 u
Op verschillende locaties in Den Haag
(Nederland)

Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.dagindebranding.nl

Extra :
Rob Zuidam : www.robertzuidam.com, www.muziekcentrumnederland.nl, hollandfestival.radio4.nl en youtube
Trio Windstreken live bij Vrije Geluiden op youtube

07:00 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

05/12/2010

Dissident of conformist : NOB brengt Myaskovsky, Schnittke en Shostakovich in Bozar

Alfred Schnittke Soms gedwee, meestal koppig, intelligent en heel creatief: zo probeerden de grote componisten zich overeind te houden tijdens het Sovjettijdperk. In bozar tonen Stefan Blunier en het NOB drie composities van evenveel componisten die de uniformiteit en anonimiteit op een eigenzinnige manier doorbraken.

Op 10 en 12 december brengt het Nationaal Orkest van België onder leiding van haar eerste gastdirigent Stefan Blunier een programma met drie composities uit het Sovjettijdperk. Stefan Blunier houdt van logisch opgebouwde programma's waarin hij bekend naast minder bekend repertoire kan plaatsen. Ditmaal brengt hij drie composities van evenveel componisten die de uniformiteit en de anonimiteit tijdens het Sovjettijdperk in Rusland doorbraken. Er klinkt muziek die volledig tegemoet kwam aan de wensen van de Sovjet-autoriteiten, maar ook muziek waarin de eigen ideeën en artistieke aspiraties van de componisten in doorschemert. Naast Shostakovich' Vijfde symfonie, die de componist de ondertitel 'het antwoord van een sovjetkunstenaar op terechte kritiek' meegaf, staat het Concerto voor piano en strijkorkest van Alfred Schnittke (foto), die zich dan weer afzette tegen het regime. Ook de "Begroetingsouverture" die Myaskovski speciaal voor de vijftigste verjaardag van Stalin componeerde, komt aan bod. "In Duitsland had ik eens een probleem toen ik dat werk van Myaskovski wilde dirigeren", zegt Blunier. "Ik werd ervan beschuldigd dat ik Stalin wilde verheerlijken. Natuurlijk is dit muziek die Stalin apprecieerde. Ze drukt meer een algemeen dan een individueel gevoel uit en ze klinkt triomfantelijk. Het is dus zeer Stalinistisch, maar het is voor ons precies heel boeiend om dat soort 'vergeten' muziek nog eens te kunnen horen. Door ze te omringen met werk van Schnittke en Shostakovich kan het publiek dit werk ook in haar juiste context plaatsen." Niemand minder dan de Russische pianist Alexander Ghindin, die tweede laureaat werd van de Koningin Elisabethwedstrijd in 1999, verleent zijn medewerking aan dit concert als solist in het fascinerende pianoconcerto van Schnittke.

Alfred Schnittke (1934-1998) is een componist die niet in één vakje is onder te brengen: hij vermengde verschillende stijlen, technieken en gedachtegangen uit de (westerse) muziekgeschiedenis om zo tot een heel eigen klank te komen. Schnittke voelde zich eigenlijk een vreemde in eigen land. Zijn vader was een Duits-Joodse Rus, zijn moeder een Wolga Duitse, en hijzelf groeide op in de tijd van de Sovjet Unie. Schnittke's muziek past zowel in de Russische als de Duitse traditie. Zijn muzikale ontwikkeling werd beïnvloed door zijn ontmoetingen met o.a. Skriabin, Stravinsky, Prokofiev en Sjostakovitsj. Maar hij voelde zich ook sterk verbonden met de Duitse muziek. Bach was voor hem de alfa en de omega van de muziek. Ook hij was een groot bewonderaar van de muziek van Gustav Mahler en Alban Berg, zeker ook vanwege de expressiviteit ervan. Lange tijd heeft hij ook de muziek van Anton Webern bestudeerd.

Met Schnittke's originele geest en de beperkingen van de Sovjet culturele politiek, is het geen wonder dat daaruit botsingen ontstonden. Lange tijd werd zijn kunst door de autoriteiten beschouwd als gekunsteld, experimenteel en sterk leunend op West Europees avant-gardisme. Zijn composities werden ongeschikt geacht om de Sovjet Unie te vertegenwoordigen in het buitenland. En omdat hij geen concessies wilde doen, werd het hem lange tijd verboden het land te verlaten. Toch begon Schnittke's roem in het buitenland. De nieuwsgierigheid naar deze onbekende Sovjet componist werd gewekt door uitvoering van zijn werken op internationale festivals vanaf 1966. Schnittke's muzikale taal wordt overal ter wereld begrepen doordat er emoties in doorklinken. Zijn muziek is expressief, suggestief en associatief. Schnittke nam al vrij snel afstand van diverse richtingen binnen de avant-garde in die tijd. Hij zocht naar een manier om zijn muziek een rijkere associatieve inhoud te kunnen geven. In 1968 formuleerde Schnittke zijn concept van het 'polystylisme', een compositiestijl met verschillende lagen, een dialoog met het muzikale verleden. Bepalend voor de muziek van Schnittke is dat de muziek van het verleden, geciteerd of verwerkt in veel van zijn werken, steeds wordt gecombineerd met de muzikale taal van het heden. Het was even een schok dat Schnittke afscheid nam van het strenge avant gardisme, maar het paste bij de geest van de tijd, vermoeidheid en ontgoocheling over seriële muziek en complexiteit, en ook passend in de nieuwe eenvoud. Tegelijkertijd bezorgde het Schnittke een grote schare nieuwe aanhangers en sindsdien is zijn muziek steeds populairder geworden.

Alfred Schnittke voltooide zijn Concert voor piano en orkest in 1960. Onder Chroetsjov werd de muziekwereld in de Sovjet Unie wat vrijer dan onder Salin het geval was. Nog niet alles was mogelijk, maar experimenteren binnen de muziek werd weer oogluikend toegestaan, mits de componist het niet al te bont maakte. Bij het schrijven van zijn pianoconcert was Schnittke net afgestudeerd aan het Conservatorium van Moskou en moest hij zijn eigen weg en stijl nog vinden. Het werk werd vlak na voltooiing uiteraard gespeeld aan het conservatorium, maar daarna verdween het in de kast, tot het in de 21ste eeuw weer opdook uit de archieven.

Programma :

  • Yakovlevich Nikolay Myaskovsky, Begroetingsouverture, op.48
  • Alfred Schnittke, Concerto voor piano en strijkorkest
  • Dmitry Shostakovich, Symfonie nr.5, op.47

Tijd en plaats van het gebeuren :

NOB & Alexander Ghindin : Myaskovsky, Schnittke, Shostakovich
Vrijdag 10 december 2010 om 20.00 u
(inleiding door David Baeck om 19.30 u)
Zondag 12 december 2010 om 15.00 u (inleiding door David Baeck om 14.30 u)
Bozar - Henry Le Boeufzaal
Ravensteinstraat 23
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be en www.nob-onb.be

Extra :
Alfred Schnittke : www.schnittke.de, www.schirmer.com, www.arsmusica.be en youtube
Alfred Schnittke (1934 - 1998): Meer dan een polystilistisch kameleon, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Lunchconcert met Brahms en Schnittke in Bozar, 25/10/2010
Vlaams Radio Koor brengt liturgisch programma rond Schnittke, 15/01/2007

16:00 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Remix Ensemble met adembenemend programma in deSingel

Jan van de Putte Als vast ensemble voor hedendaagse muziek van Casa da Musica in Porto heeft Remix op enkele jaren tijd een sterke internationale positie verworven. Ze zijn deze week voor de tweede maal te gast in deSingel met op het programma twee belangrijke werken van de Finse componiste Kaija Saariaho. In 'Lichtbogen' hoor je de schitterende kleuren van het noorderlicht door het gebruik van vooral hoge instrumenten. De lagere tonen en de live elektronica mengen zich in het licht van de hoogte en zorgen bij momenten voor een beklijvende dreiging die naar het einde toe alles overspoelt. Het magistrale vioolconcerto 'Graal Théâtre' werd gecreëerd door Gidon Kremer en is sindsdien een zeer geliefd werk van verschillende violisten, waaronder Angel Gimeno.

De prachtige stem van Barbara Hannigan kun je opnieuw beluisteren in werk van Jan van de Putte (foto) en Claude Vivier. Van de Putte is een van Nederlands meest eigenzinnige componisten. Hij schreef 'Uma só Divina Linha' op een gedicht van Álvaro de Campos, heteroniem voor Fernando Pessoa. De Canadese visionaire componist Claude Vivier (1948-1983) schreef met 'Bouchara' een liefdeslied in een verzonnen taal, waarbij in de partij van de zangeres niet één tel rust voorkomt. Letterlijk adembenemend.

Kaija Saariaho
De in Parijs verblijvende Finse componiste Kaija Saariaho (1952) heeft een heel persoonlijke instrumentatiekunst ontwikkeld. Ze beperkt zich niet tot de zuiver instrumentale klanken maar richt zich ook tot ruis en sinustonen. Het contrast tussen deze twee uitersten geeft haar nieuwe structurele mogelijkheden. Saariaho verricht met behulp van computer muzikaal onderzoek. Haar aandacht gaat uit naar het vinden van mogelijke hiërarchische organisatiemodellen voor timbre en het realiseren van compositorische netwerken voor het controleren van verschillende muzikale parameters. Het uitgangspunt voor haar composities zijn vooral lyrische ideeën, gebaseerd op kunst, literatuur of film.  Haar werk kan omschreven worden als een fragiel spel van klankkleuren, dat een sensuele, dromerige maar ook mysterieuze sfeer uitstraalt.

Kaija Saariaho over 'Lichtbogen' (1986) : " The name 'Lichtbogen' stems from Northern Lights which I saw in the Arctic sky when starting to work with this piece. When looking at the movements of these immense, silent lights which run over the black sky, first ideas concerning the form and language for the piece started to move in my mind. What is the dependence - and does it exist at all? - between this phenomenon of nature and my piece, I don't know.
In 'Lichtbogen' I work for the first time with computer in the context of purely instrumental music. Special harmony and rhythm are worked out with two different tools in IRCAM.
For harmony I have worked with the CRIME system developed by Claudy Malherbe and Gerard Assayag: the harmonic material is created by analysing short transitions played with a violoncello, starting from artificial harmonic sound and ending to complex 'multiphonic' sounds. The analyses have been made by selecting many small windows in the different parts of the sound. From the results of the analyses I have reconstructed the transitions and made harmonic processes, which are often combined to the original playing manners of the analysed sound, so that harmony and timbral thinking stem from the same source.
For the rhythm I use a network for programmes which I have realised with Xavier Rodet in the FORMES environment. These programmes allowed me to construct interpolations and transitions for different musical parameters. The rhythmic interpolations here are created between different musical patterns by using circular lists, in which every time when repeated, values have changed, and thus modified the general character of the pattern. The calculated results have then been transcribed with approximations, which allows them to be playable to musical notation.
'Lichtbogen' is a commission of the French Ministry of Culture and is dedicated to Paul Mefano." (*)

Kaija Saariaho over 'Graal Théâtre' (1994) : "Graal théâtre (Grail theatre) takes its title from a book of the same name by Jacques Roubaud. While I was working on my violin concerto the book inspired me indirectly in two ways: firstly the title expresses the tension that I feel between the efforts of the composer when writing music and the theatrical aspect of a performance, especially in the case of a concerto, where the soloist, both physically and musically is playing a major role. Roubaud's interpretation of the old legend with its very personal example, also encouraged me to realise something that I had long found impossible: to bring an idea of the violin concerto, a genre with so many moving and skilful masterpieces, into my musical framework and language. The initial source of inspiration for the piece is the playing and musicianship of Gidon Kremer, to whom the piece is dedicated.
When compared to my other music, Graal théâtre is the exception in a long row of pieces in which I combine acoustic instruments with some kind of electronic extensions. Unlike these earlier works my starting point here was the delicate violin sound and its interaction with an orchestra." (*)

Jan van de Putte
Jan van de Putte
(1959) begon op veertienjarige leeftijd te componeren, nadat hij eerder vioolles had gehad. Tevens leerde hij basgitaar, altviool en piano spelen. Vervolgens studeerde hij enige tijd muziekwetenschap en sonologie in Utrecht, evenals computermuziek bij Floris van Manen en compositie bij Joep Straesser en Ton Bruynèl. Hij rondde zijn studie af bij Klaas de Vries in Rotterdam. Sinds 1996 woont hij in Parijs.
Jan van de Putte is beïnvloed door componisten als Mahler, Debussy, Webern, Varèse, Stockhausen, Lachenmann, Rihm en traditionele muziek uit Indonesië en Japan, de filmers Tarkovski en Bergmann, de kunstenaars Beuys, Twombly, Kiefer en primitieve kunst, de schrijvers Dostojevski, Beckett, Céline en Artaud. In 1992 kreeg hij de Aanmoedigingsprijs van het Amsterdams Fonds voor de Kunst voor 'In hora mortis'. Met hetzelfde werk behaalde hij een derde plaats bij het Rostrum of Composers (1993).

Jan van de Putte componeert met licht, met beelden, met frustraties, en zelfs met stilte. In de ruim twintig jaar dat hij actief is, heeft hij een bescheiden, maar uitgesproken consistent oeuvre opgebouwd. Consistent in die zin dat zijn werk altijd over de grenzen van het strikt muzikale heen reikt, het onderbewuste verkent, soms tergt en treitert, maar zich met weerhaken in het geheugen vastzet. Van de Putte componeert met andere woorden niet slechts muziek, hij componeert ervaringen - maar dan wel met een uitgesproken muzikale invalshoek, waarin timing essentieel is. Hij is een componist die het zichzelf noch zijn luisteraars makkelijk maakt, om nog maar te zwijgen van zijn uitvoerders. Maar die moeite wordt beloond. En omdat die zorgvuldig geregisseerde ervaringen zich nooit compleet laten vangen in een audioregistratie, hebben de (al te schaarse) uitvoeringen van zijn werk altijd het karakter van een eenmalige, onherhaalbare gebeurtenis. Het is, meer dan bij enige andere componist, muziek waar je bij moet zijn geweest.

Claude Vivier
Claude Vivier (1948-1983) was de naam die zijn adoptie-ouders hem op driejarige leeftijd hadden gegeven. Hoe de echte naam van deze Canadese componist luidde, is niet bekend. Hij werd geboren op 14 april 1948 in Montréal - over zijn exacte geboortedatum bestaat ook nog enige twijfel - en op 8 maart 1983 in zijn Parijse appartement met messteken om het leven gebracht door een minnaar die hij op straat had opgepikt. Naderhand trof men op de piano in zijn werkkamer zijn laatste compositie aan: 'Glaubst du an die Unsterblichkeit der Seele', voor gemengd koor, drie synthesizers en percussie. Het stuk handelt over iemand die een jongeman met een vreemde, onthutsende aantrekkingskracht ontmoet en daarmee tegelijkertijd zijn dood tegemoet treedt.

De melodieuze muziek van de Canadese componist Claude Vivier is al even mysterieus en bijzonder als zijn levensloop. Na slechts vijfendertig weliswaar intense jaren stierf hij in bijzonder tragische omstandigheden in zijn Parijse appartement. Extra luguber is het feit dat hij in zijn laatste compositie verwijst naar de messteken die zijn dood veroorzaakten.

Feit is ook dat hij in zijn korte leven een aantal composities wist te voltooien die tot de bijzonderste van de westerse 20e-eeuwse muziekgeschiedenis behoren. Voorbeelden zijn Zipangu, Lonely Child, Prologue pour un Marco Polo en Bouchara. De titels verwijzen vaak naar zijn voorliefde voor exotische plaatsen. Onder meer de verhalen van Marco Polo waren een belangrijke inspiratiebron, maar Vivier maakte tevens zelf lange reizen naar landen als Iran, India, Bali en Japan.

Claude Vivier schreef 'Bouchara' voor sopraan, blaaskwintet, strijkkwintet en percussie in 1983. Het stuk maakt deel uit van een grotere cyclus van werken die de mythologische figuur Marco Polo als onderwerp hebben. De titel verwijst naar Bukhara, een stad langs de Zijderoute gelegen in Oezbekistan. 'Bouchara' is een liefdeslied in een verzonnen taal, waar in de partij van de zangeres niet één tel rust voorkomt.

Bouchara, de beruchte stad aan de zijderoute, heeft in het Westen altijd tot de verbeelding gesproken. In de negende eeuw was het al een centrum van de islamitische wereld. Wetenschappers, dichters en andere kunstenaars werden aangetrokken door de stad.
Claude Vivier koos 'Bouchara' als titel voor wat één van zijn bekendste composities zou worden. Niet dat hij er zoveel op in naam heeft staan: een vijftigtal om precies te zijn. Hij stierf immers in eerder tragische omstandigheden op vijfendertigjarige leeftljd. In die korte tijdsspanne wist hij met 'Zipangu', 'Lonely Child', 'Prologue pour un Marco Polo' en 'Bouchara' een aantal composities te voltooien die tot de bijzonderste van de westerse twintigste-eeuwse muziekgeschiedenls behoren.

'Bouchara' voor sopraan, ensemble en elektronica heeft als ondertitel 'chanson d’amour' en is letterlijk bedoeld als een liefdeslied voor Dino Olivieri. De premiere vond plaats in 1983 te Parijs. Een paar weken voor zijn dood, in een brief van 7 januari 1983, schreef Vivier aan Thérèse Desjardin: "Het eerste concert in Beaubourg op 14 februari. Ik ben erg nerveus, heb een verschrikkelijke angst, dit stuk is zo rein (het liefdeslied voor Dino). Ik hoop dat het publiek mijn gereduceerde muziek zal begrijpen (...) ze is van een lyrisme dat van elke bombast bevrijd is."

Deze 'gereduceerde muziek' valt ook in andere composities van Vivier te horen. De klanken bewonen een wereld tussen gregoriaans, modaliteit en serialiteit, homoritmiek, bedwelmende melodieën, zorgvuldig gekozen timbres en een zoektocht doorheen het spectrum van iedere klank. Onder meer door de zangeres geen rustpunten te gunnen, naast de noodzakelijke korte momenten van ademhaling, krijgt dit klankstuk een stuwende sfeer ondanks het trage tempo. Dit gevoel wordt verhevigd doordat de compositie evolueert van vier naar twaalf partijen. Deze klinken echter op elk moment als één instrument.

Het is enigszins verbazend te moeten vaststellen dat de meeste teksten omtrent 'Bouchara' met verwondering noteren dat Vivier in deze compositie een zelf uitgevonden taal aanwendde. Er bestaat immers een eeuwenoude traditie betreffende kunsttalen, nonsens verzen, klankpoezie, glossolalie enz. Talrijke componisten in de twintigste eeuw - denken we maar aan Ligeti, Schnebel, Riedl, Kagel - hebben gebruik gemaakt van poëzie en libretti die talige elementen aanwenden die op het eerste gezicht of gehoor niet semantisch geduid kunnen worden. Dat neemt natuurlijk niet weg dat er telkens een betekenis is, soms wordt er gewoon iets meer verbeelding gevraagd. Bij Vivier versterkt de eigen fonementaal de uiting van liefde die nauwelijks in alledaags taalgebruik gevat kan worden. Een verhaal van alle tijden, van alle talen tegelijkertijd. De misthoorn die op het einde van het stuk elektronisch gegenereerd wordt, is als het ware het oriëntatiepunt waar een zoekende geest zich naar kan richten. Voor Vivier was de zoektocht naar liefde er één doorheen zowel leven als dood, in die mate natuurlijk dat beide niet sowieso al met elkaar vervlochten zijn.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Remix Ensemble : Saariaho, Van de Putte, Vivier
Vrijdag 10 december 2010 om 20.00 u
(inleiding door Pauline Driesen om 19.15 u )
deSingel - Blauwe zaal
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be, www.casadamusica.com en www.myspace.com/remixensemble

Extra :
Kaija Saariaho : www.saariaho.org, www.chesternovello.com (*), www.finncult.be en youtube
Kaija Saariaho: de geboren buitenstaander, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Jan van de Putte op www.muziekcentrumnederland.nl en www.muziekencyclopedie.nl
Bedompte bordeelklank, Rob Zuidam over Jan van de Putte op www.robertzuidam.com, 2004
Claude Vivier : brahms.ircam.fr, www.boosey.com, www.thecanadianencyclopedia.com, www.arsmusica.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
L'Amour de loin : een hedendaagse opera die het grote romantische gebaar niet schuwt, 14/09/2010
Vlaamse opera opent seizoen met concert rond Mahler en Saariaho, 1/09/2010
Aus der Ferne : Scelsi, Vivier en Henderickx, 11/03/2007
Interview met Kaija Saariaho en Jean-Baptiste Barrière, 22/02/2007
La machine à remonter le son : Claude Vivier, 6/01/2007
De hemelse zelfkant van Claude Vivier, 12/09/2006

07:00 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

04/12/2010

Stevie Wishart stelt cd/dvd The Sound of Gesture voor in Brussel

Stevie Wishart, The Sound Of Gesture Componiste Stevie Wishart combineert geluidstechnieken uit de middeleeuwen met de nieuwste technieken en technologieën. Samen met Yvonne Mohr maakte ze 'The Sound of Gesture', een video- en geluidsinstallatie die opgenomen werd in het Instituut voor Muziek en Akoestiek in ZKM (Karlsruhe). Terwijl de muzikant viool speelt, worden via kleine sensoren op de handen haar bewegingen gedetecteerd. Die data worden omgezet in nieuwe digitale klanktexturen, zodat het oorspronkelijke geluid op verschillende manieren ontdubbeld wordt.

De Brits-Australische Stevie Wishart werkt als componiste en muzikant met viool, draailier, stem en elektronica. Ze bespeelt een uiterst breed muzikaal palet: van middeleeuwse muziek over pop tot hedendaags minimalistisch, ze beheerst het allemaal. Bovendien koestert deze dame een passie voor de wetenschappelijke basis van muziek. Haar ervaring met hedendaagse en middeleeuwse muziek bracht haar tot compositiesystemen voor zowel akoestische als elektronische media. In haar projecten worden improvisatie-en multimediaprocessen vaak gezien als een link tussen middeleeuwse en hedendaagse kunstvormen. Met 'The Sound of Gesture' voegt ze een nieuw hoofdstuk toe aan haar muzikaal oeuvre.

Stevie Wishart : "In everyday life we look without seeing, hear without listening: when a car passes we think 'car' - we may not even notice what colour it is or pause to identify its engine from the engine sound. In life we concentrate on the basics in order to get along. As a composer and performer I want my audience to immerse themselves in the world of sounds I have carefully constructed. In The Sound of Gesture I hope that my musical gestures (those engaged in the act of playing the violin) will engage the audience, to lead them towards the various electronic transformations of the violin-sound as they emerge in the soundscape. Just as a pianist builds anticipation when lifting a hand before bringing it down onto the keyboard, so my visible gestures - themselves triggers to the sounds that accompany or follow - encourage the audience to expect what comes next and to notice when it happens. The Sound of Gesture is all about intensifying the listening experience."

Tijd en plaats van het gebeuren :

Stevie Wishart : The Sound of Gesture - cd/dvd launch + performance
Donderdag 9 december 2010 om 19.30 u
FoAM

Koolmijnenkaai 30-34
1080 Brussel

Meer info : www.q-o2.be en www.fo.am

Extra :
Stevie Wishart op www.loganartsmanagement.com, www.laudanum.net en youtube

Elders op Oorgetuige :
Musik für Barbaren und Klassiker doorbreekt grenzen tussen concerten, geluidsinstallaties, beeldend werk en muziek, 23/04/2010
The Sound of Gesture Composed & Improvised, 28/09/2006

Bekijk alvast dit fragment uit Stevie Wishart's The Sound Of Gesture

16:00 Gepost in CD, Concert, Muziek | Permalink |  Facebook