19/03/2011

Romantisch pianorecital Evgeni Bozhanov in het Conservatorium van Brussel

Evgeni Bozhanov Evgeni Bozhanov (foto) was een van de revelaties van de voorbije Koningin Elisabethwedstrijd voor piano. Zijn middagconcert draagt daarvan de sporen. Bozhanov speelt van Jean-Luc Fafchamps ' Back to the sound', het plichtwerk dat de vierentwintig halvefinalisten dit jaar moesten brengen. Verder koos Bozhanov uit het beste wat de romantiek heeft voortgebracht ('Deutsche Tänze' van Schubert, 'Barcarolle' van Chopin), en 'La plus que lente' van Debussy, de man die 19de Frankrijk persoonlijk de moderniteit binnenleidde.

Evgeni Bozhanov (1984) gaf zijn eerste concerten met orkest in zijn geboortestad op zijn twaalfde. Hij studeerde bij Boris Bloch aan de Folkwang-Hochschule für Musik in Essen en daarna bij Georg Friedrich Schenck aan de Robert Schumann Musikhochschule in Düsseldorf. Al sinds 1996 behaalde hij successen op talrijke wedstrijden, waaronder in 2008 zowel de Eerste Prijs van de Internationale Casagrandewedstrijd als de Tweede Prijs van het Sviatoslav Richter concours in Moskou. Als finalist van de Van Cliburn International Piano Competition vorig jaar onderscheidde hij zich daar ook in de interpretatie van het Kwintet van Franck met het Takács Kwartet. Hij trad onder andere op tijdens het Ravinia Festival (Chicago), het Chopin Festival (Warschau) en het Festival voor Kamermuziek in Trieste. Bozhanov werd tweede tijdens de Koningin Elisabethwedstrijd voor piano 2010.

Jean-Luc Fafchamps (1960) is componist en pianist. Tijdens en na zijn studies aan het Conservatorium van Bergen (piano, kamermuziek, harmonie) en aan de UCL (macro-economie), maakte hij zich vertrouwd met verschillende disciplines (improvisatie, rock, compositie van podiummuziek, begeleiding van liederen, piano solo...) alvorens zich te concentreren - zij het niet exclusief - op de opvoering en compositie van hedendaagse muziek. Hij stichtte de vereniging Musica Libera, ter verspreiding van actuele muziek en het interpretatiecollectief Le Bureau des Pianistes, waarmee hij zich de muziek voor verschillende klavieren eigen maakte (Feldman, wat leidt tot de cd Sub Rosa, Wyschnegradski, Reich, B. Mather, J. Tenney en andere klassiekers als Messiaen en Bartok). Momenteel is hij pianist bij het Ictus ensemble waarmee hij tal van creaties (Lindberg, Leroux, Mernier, Aperghis, Harvey, Francesconi, Reich, De Mey, etc.), opnames en tournees realiseerde (onder andere met Rosas).

Zijn werk als componist vatte hij aan in de wereld van het theater en de dans (Théâtre Impopulaire, Companie Bonté-Mossoux,...). Deze eerste stappen werden gelauwerd door de 'Tribune des Jeunes Compositeurs' van de Unesco (Attrition voor strijkoctet) en hij won er de 'Octave des Musiques Classiques' 2006 mee. Hij schreef in eerste instantie voor kleine bezettingen waarin piano een centrale rol speelde. Nadien verschoof zijn aandacht naar andere combinaties, zoals 'A Garden' voor blaasquintet of 'Bryce' voor klarinetquintet. Vandaag is zijn werk gericht op uitgebreidere bezettingen waarin zijn interesse voor paradoxale constructies en zijn zin voor synthese botvieren in stukken die aan elkaar refereren. Hij werkt aan de totstandkoming van een uitgebreid netwerk van cycli - Les Lettres Soufies. Zijn werk werd vastgelegd door Sub Rosa op twee monografische cd's, Attritions (1993) en Melencholia si... (2003), en in 2008 kwam bij Fuga Libera een cd uit gewijd aan zijn recente muziek voor kleine bezettingen '...lignes...'. Hij doceert momenteel muzikale analyse en compositie aan het conservatorium van Bergen.

Programma :

  • Frédéric Chopin, Barcarolle (1845-1846)
  • Jean-Luc Fafchamps, Back to the sound (2010)
  • Franz Schubert, Deutsche Tänze D. 790
  • Toru Takemitsu, Ame no ki sobyù - Rain Tree Sketch (1982)
  • Claude Debussy, La plus que lente, valse pour piano (1910)
  • Alexander Scriabin, Valse op.38
  • Franz Liszt, Faust Valse

Tijd en plaats van het gebeuren :

Pianorecital Evgeni Bozhanov
Maandag 21 maart 2011 om 12.30 u
Koninklijk Conservatorium Brussel

Regentschapsstraat 30
1000 Brussel

Meer info : www.arsmusica.be

Extra :
Evgeni Bozhanov op youtube
Jean-Luc Fafchamps op www.compositeurs.be, www.arsmusica.be en youtube
Toru Takemitsu op en.wikipedia.org, www.themodernword.com en youtube

Elders op Oorgetuige :
Heet van de naald : 4 wereldcreaties van Belgische componisten in Le Manège in Mons, 9/03/2011
Izumi Okubo en Audrey Gallez brengen werk voor 2 violen van Berio en Takemitsu, 1/03/2011
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011

Beluister alvast Toru Takemitsu's Rain Tree Sketch

15:27 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Belgische première van Dutilleux' Mystère de l'instant in Bozar

Henri Dutilleux Twee getalenteerde kunstenaars laten ons grote repertoirewerken ontdekken. De vocale kwaliteiten van de Canadese sopraan Barbara Hannigan komen prachtig tot hun recht in de concertaria's van Mozart, gedirigeerd door de jonge Franse dirigent Ludovic Morlot. Mozart vertoeft in Parijs wanneer hij zijn Symfonie nr.31 componeert, een werk met uitgesproken Franse accenten. Benjamin Britten componeerde het tweede werk op het programma van dit concert, Les Illuminations, in 1939 op gedichten van Rimbaud en bedient zich van de rijke klank van een strijkorkest, subtiel vermengd met de stem. Het instrumentale Mysteère de l'instant van Henri Dutilleux (foto) dateert uit een latere tijd en biedt een opeenvolging van klankmomenten waarin het muzikale beloop wordt opgebouwd zonder voorafgaand stramien.

Henri Dutilleux (1916) is geen opvallende figuur onder de hedendaagse Franse componisten. Hij heeft nooit een exuberante persoonlijkheid geëtaleerd zoals sommigen van zijn landgenoten en een grote vernieuwer kun je hem ook niet echt noemen. Gedurende zijn hele carrière heeft Dutilleux zich niets aangetrokken van muzikale trends en modes. Zijn sonore muziek met heldere en sensuele timbres wordt bepaald door bestaande vormen en structuren maar kent toch een echte vernieuwingsdrang. Maar doorheen de jaren heeft de nu 95-jarige componist wel een aantal bijzonder hoogstaande werken afgeleverd.
Dutilleux borduurde verder op de nalatenschap van oudere landgenoten als Debussy en Ravel. Verder beïnvloedden Bartók en Stravinsky duidelijk zijn werk. Ook gebruikte hij het serialisme tot op zekere hoogte. Dutilleux schreef een relatief klein oeuvre. In zijn muziek klinkt het menselijk drama door met conflicterende en vervolgens oplossende klankpatronen.

Programma :

  • Henri Dutilleux, Mystère de l'instant (1985-89) (Belgische première)
  • Wolfgang Amadeus Mozart, Aria "Vado ma dove?", KV 583, Arietta "Un moto di gioia" (Le Nozze di Figaro), Misera, dove son, KV 369, Symfonie nr. 31, KV 297, "Paris"
  • Benjamin Britten, Les illuminations

Tijd en plaats van het gebeuren :

Symfonieorkest van de Munt & Barbara Hannigan : Dutilleux, Mozart, Britten
Zondag 20 maart 2011 om 20.00 u
(Inleiding door Steven Marien om 19.30 u )
Bozar - Henry Le Boeufzaal
Ravensteinstraat 23
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be en www.demunt.be

Extra :
Henri Dutilleux op www.schott-music.com en youtube
Dutilleux en kamermuziek: zonnebloemen uit de schaduw gehaald, op www.nopapers.nl

Beluister alvast het eerste deel uit Dutilleux' Mystère de l'instant



en deel 2

10:02 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

18/03/2011

Debussy, Stravinsky en Murail op openingsavond Ars Musica Brussel

Tristan Murail Symboliek is voor de rechtgeaarde nieuwemuziekliefhebber een beetje zoals de omkering van de "fiorituren": je kan er niks op tegen hebben, maar noodzakelijk is het allerminst. Toch hebben ze zich bij Ars Musica in dit programma enigszins laten gaan. Het Radio Filharmonisch Orkest Hilversum (RFOH) speelt onder leiding van Marin Alsop Les sept Paroles van Tristan Murail (foto). Dat is een zetting voor koor en orkest die Murail, niet voor niets een leerling van Messiaen, maakte van de laatste zeven uitspraken van de stervende Christus. Daartegenover zetten Alsop & co De Vuurvogel van Igor Stravinsky. Dood en wedergeboorte: zou er een verband kunnen zijn met het feit dat het RFOH een van de Nederlandse orkesten is die volgens het plan van cultuurminnaar Wilders moeten verdwijnen?

Prélude à l'après-midi d'un faune van Claude Debussy is gebaseerd op het gelijknamige, symbolistische gedicht van Mallarmé. De improvisatorische buitenkant van dit orkeststuk verbergt een complexe organisatie van muzikale motieven. De beroemde opening van de solofluit, met de dalende tritonus (het Italiaans noemt dit interval niet toevallig de muziekduivel), bevat goeddeels de essentie van dit werk en zijn betekenis in de muziekgeschiedenis: in L'après-midi d'un faune wordt de toonaard in zijn tot dan traditionele betekenis nooit echt bevestigd. Ongewone harmonische en maatovergangen, exotisch delicate instrumentatie, complexe ritmiek en systematisch ontwijken van tonale logica maken van dit werk een voorbode van het modernisme.

De Vuurvogel uit 1910 van Igor Stravinsky is het eerste van zijn drie Russische balletten. Het bezorgde hem als 28-jarige de status van één van de belangrijkste componisten van dat moment en betekende het begin van zijn samenwerking met Sergei Diaghilev, oprichter en impresario van 'Les Ballets Russes'. Het verhaal, waarin de tsarenzoon Ivan zijn geliefde moet redden uit de klauwen van de boosaardige tovenaar Kastchei, is helder en kleurrijk georkestreerd. Nog duidelijk zijn hier de sporen van Stravinsky's opleiding bij Rimsky-Korsakov, al kondigen de typische syncoperingen en onregelmatige ritmes de Stravinsky van Le Sacre du Printemps al aan.

Les sept Paroles van Tristan Murail is een vernieuwde versie voor koor en orkest van de compositie Les sept paroles du Christ en croix uit 1986/8. Tristan Murail is samen met Gerard Grisey bekend om het gebruik van de spectrale compositietechniek, waarin men compositorische beslissingen maakt na een grondige analyse van de intrinsieke, fysische klankeigenschappen.
De titel van dit werk verwijst naar de laatste woorden van Jezus Christus aan het kruis, waarmee hij zijn teleurstelling en verlatenheid uitdrukt. De live musici krijgen virtueel weerwerk in de vorm van samples van koorgeluid, dat via acht luidsprekers de zaal wordt ingestuurd. Die ruimtelijke verdeling maakt het contact tussen publiek en totaalklank intenser. Al is dit een duidelijk voorbeeld van programmamuziek, toch legt Murail er de nadruk op dat de muziek niet als louter soundtrack, laat staan als achtergrond wil functioneren. De muziek was er eerst, dan pas de tekst. De muzikale expressie is voor Murail belangrijker dan het narratieve aspect.
Het werk begint met een 13-minuten durende inleiding, gevolgd door zeven delen die overeenkomen met de laatste zeven woorden van Christus. Om voor de luisteraar enkele herkenningspunten te voorzien, krijgen we bij het begin van elk deel het geluid van gesamplede klokken te horen.

Programma :

  • Claude Debussy, Prélude à l'après-midi d'un faune (1892-1894)
  • Igor Stravinsky, L’Oiseau de feu (1909)
  • Tristan Murail, Les sept Paroles (belgian premiere)(2009)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Radio Filharmonisch Orkest Hilversum & Groot Omroepkoor : Debussy, Stravinsky, Murail
Zondag 20 maart 2011 om 20.15 u
Flagey
- Studio 4
Heilig Kruisplein
1050 Elsene
Gratis toegang

Meer info : www.arsmusica.be, www.flagey.be en www.radiofilharmonischorkest.nl

Extra :
Tristan Murail : www.tristanmurail.com, brahms.ircam.fr, www.compositiontoday.com, www.arsmusica.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011
Studenten hedendaagse muziek van het Conservatorium van Brussel brengen werk van Tristan Murail en Peter McNamara, 10/12/2010

Bekijk alvast Tristan Murails 'Les Sept Paroles', uitgevoerd door het Radio Filharmonisch Orkest & Groot Omroepkoor o.l.v. Marin Alsop

22:48 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Orkest Koninklijk Conservatorium Bergen opent Ars Musica Brussel

Pehr Henrik Nordgren Tijdens de openingsdag van Ars Musica in Brussel toont het festival hoe divers, onvoorspelbaar en speels de muziek van vandaag kan zijn. Op het menu: enkele meesterwerken, grote maar ook kleine namen, indringende invalshoeken… Zo is er Tabula Rasa van de Estse componist Arvo Pärt, die was toch wel een tijdje weg van de scene op dit festival. Van de IJslands / Finse componist Pehr Henrik Nordgren (foto)is er het derde vioolconcerto. Universele muziek maakt deze man, modern klinkend, en niet vreemd van zowel folklorische invloeden als enige Aziatische Meta Muziek. Verbleef lang in Japan en zou zelfs met een Japanse getrouwd geweest zijn. Dat kan helemaal niet gezegd worden van Victor Kissine. Zoals vele Russen aangespoeld in vervlogen tijden, heeft Kissine vaste voet gevonden in België. Zijn Barcarola werd voor Gidon Kremer en de zijnen gecomponeerd.

Programma :

  • Arvo Pärt, Tabula Rasa
  • Pehr Henrik Nordgren, Concerto n°3, for violin (1981)
  • Victor Kissine, Barcarola (2007)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Orkest Koninklijk Conservatorium Bergen : Pärt, Nordgren, Kissine
Zondag 20 maart 2011 om 16.00 u
Flagey
- Studio 1
Heilig Kruisplein
1050 Elsene
Gratis toegang

Meer info : www.arsmusica.be en www.flagey.be

Extra :
Arvo Pärt op www.musicolog.com en youtube
Arvo Pärt (1935 - ), Tintinambulist op www.musicalifeiten.nl
Pehr Henrik Nordgren op en.wikipedia.org en youtube
Pehr Henrik Nordgren: Modernist composer who incorporated folk music into his work and relished his artistic freedom, Martin Anderson op www.independent.co.uk, 15/10/2008
Victor Kissine op www.compositeurs.be, www.renewmusic.org en www.arsmusica.be

Elders op Oorgetuige :
Benjamin Glorieux & Sara Picavet brengen werk van Kissine, Pigeolet en Fontyn in Waver, 4/03/2011
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011

Beluister alvast dit fragment uit Arvo Parts Tabula Rasa

21:42 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Quatuor Tana met bijna volledig Belgisch programma in Bozar

Quatuor Tana Een bijna volledig Belgisch programma door een jong kwartet dat ontstaan is in de conservatoria van Brussel en Parijs. De namen Boesmans, Dessy maar ook Kurtág brengen dit concert meteen in de sfeer van de ontdekking, zoals trouwens ook de naam van het kwartet, het verkleinwoord van Antananarivo, de hoofdstad van Madagaskar. De musici werden gecoacht door Louis Fima (Quatuor Arpeggione), Dirk Vermeulen (Radio Kamerorkest) en het Quatuor Danel.

Quatuor Tana is een strijkkwartet dat deel uitmaakt van Musiques Nouvelles en deelt er dan ook zijn voornaamste betrachting mee: een sonore symbiose van de recente traditie en de meesterwerken van morgen. In dit programma is in dat opzicht de rolverdeling duidelijk. Het genie van György Kurtág behoeft geen krans. We horen hier één van de vele Hommages die Kurtág, zelf tot grote bewondering in staat, schreef: Hommage à Mihály András, beter bekend als 12 Mikroludien, is opgedragen aan zijn beminde collega. Jean-Paul Dessy's Tuor Qua Tuor, waarin je zeker de woordspeling opmerkt, krijgt zijn Belgische première. Summer Dreams van Philippe Boesmans verzorgt de diplomatieke betrekkingen tussen beide uiteenlopende werken.

In 'Summer Dreams' (1998) hanteert Philippe Boesmans een eclectische schrijfstijl waarbij hij barokke elementen combineert met elementen uit onder andere de soulmuziek. Daarnaast zijn er in deze compositie ook seriële passages. Hij gebruikt er een compositietechniek die hij tijdens zijn studies bij onder andere Henri Pousseur aangeleerd kreeg. Onder invloed van zijn toenemende interesse voor 'pure, expressieve muziek', ontwikkelde hij een meer persoonlijke en virtuoze compositiestijl. Deze ontwikkeling wordt ook meebepaald doordat Boesmans zijn werken vaak opdraagt aan briljante musici. Zo componeerde hij Summer Dreams voor het Arditti Quartet, waarbij hij een poging ondernam om de persoonlijkheid van de muzikanten van dit kwartet te vertalen. Summer Dreams bestaat uit acht korte deeltjes, die ofwel zeer snel zijn, ofwel zeer lyrisch. Kortom, Boesmans tracht verschillende speeltechnieken en timbres aan bod te laten komen.

'Tuor qua Tuor '(2008) van Jean-Paul Dessy is het resultaat van een vruchtbare muzikale relatie met Antoine Maisonhaute, de stichter van het Tana Quartet, dat vanavond zelf speelt. Dessy, die bezeten is door de liefde voor literatuur en poëzie, maakt in zijn titels vaak gebruik van woordspelingen, alliteraties en assonanties. In dit strijkkwartet probeert Dessy uiting te geven aan concepten zoals betovering, meditatie en stilte, wat reeds in de titel wordt weergegeven: Tuor qua Tuor betekent in het Latijn "de strakke blik waardoor ik observeer". Deze spirituele elementen verraden de invloed van Giacinto Scelsi, die we reeds in andere werken van Dessy kunnen zien, zoals bijvoorbeeld in Fable ineffable (2001) en in The Prey's Prayer (2004). Dessy liet zich bij het schrijven van Tuor qua Tuor ook beïnvloeden door onder meer Beethoven, Bartók, Janačék, Ligeti en Sjostakovitsj.

Ook in het oeuvre van György Kurtág vinden we verschillende verwijzingen naar het verleden terug. Kurtág componeerde verschillende hommages aan onder andere Scarlatti, Verdi, Schumann, Bach. Vanavond horen we een hommage aan de eigentijdse componist Mihály András. Diens Celloconcerto dient namelijk als vertrekpunt voor Kurtágs compositie. Met de titel van dit werk, 12 Mikroludien for String Quartet, maakt Kurtág een duidelijke verwijzing naar Bartóks Mikrokosmos voor piano. Maar de compactheid van deze compositie lijkt dan weer overeen te komen met de compositietechniek van Webern. Hommage a Mihály András bestaat uit 12 delen, waarbij elk deel overeenkomt met één van de tonen van de chromatische toonladder. Het geheel duurt slechts een tiental minuten, maar het is net in zijn korte composities dat de expressieve taal van Kurtág het best tot zijn recht komt.

Programma :

  • György Kurtág, Douze Microludes, op. 13, Homage to Mihály András (1977-1978)
  • Jean-Paul Dessy, Tuor Qua Tuor (belgian premiere) (2008), for string quartet
  • Philippe Boesmans, Summer Dreams (1994), second string quartet

Tijd en plaats van het gebeuren :

Quatuor Tana : Boesmans, Dessy, Kurtág
Zondag 20 maart 2011 om 11.00 u
Bozar
- Henry Le Boeufzaal
Ravensteinstraat 23
1000 Brussel

Meer info : www.arsmusica.be, www.bozar.be en www.musiquesnouvelles.com

Extra :
György Kurtág op www.arsmusica.be, www.boosey.com en youtube
The Mind is a Free Creature. The music of György Kurtág , Rachel Beckles Willson op www.ce-review.org, 24/03/2000
Philippe Boesmans op www.arsmusica.be, brahms.ircam.fr en youtube
Een expresinterview met Philippe Boesmans op www.ictus.be
Jean-Paul Dessy : www.arsmusica.be, www.compositeurs.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
Het jonge strijkkwartet Arsis4 sluit Antwerpse Ars Musica-driedaagse af, 16/03/2011
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011
Muzikale miniaturen van György Kurtág in Espace Senghor, 6/12/2010

Beluister alvast György Kurtágs 12 Microludien, uitgevoerd door het El Quartet Gerhard

20:48 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

16/03/2011

Het jonge strijkkwartet Arsis4 sluit Antwerpse Ars Musica-driedaagse af

Arsis4 Op de slotdag van de Antwerpse Ars Musica-driedaagse wordt het podium gereserveerd voor jonge musici. Voor het Vlaamse strijkkwartet Arsis4 bijvoorbeeld, dat vanuit enthousiasme voor de modernen werk van eigen bodem zeker niet vergeet. De aftrap van dit concert wordt gegeven met een kort maar intens werk dat Henry Pousseur schreef voor de tachtigste verjaardag van Pierre Boulez. Ook 'In deep silence III' van Wim Henderickx staat op hun repertoire. Dit kort en intiem werk is een persoonlijke commentaar op het 'Keizerskwartet' van Joseph Haydn waarin stilte en rust overheersen. Ook de Hongaar György Kurtág heeft een voorliefde voor beknoptheid en economie in muzikale middelen. Zijn Derde Strijkkwartet 'Officium breve' is een suite van korte stukken. Het is een merkwaardige synthese van verschillende compositietechnieken, muzikale bronnen en buitenmuzikale associaties. Nadat eerder op het seizoen Remix Ensemble al twee sleutelwerken van de Finse componiste Kaija Saariaho op het programma had staan, brengt Arsis4 met 'Nymphea' nog een geweldig werk van haar. Wat je hoort is een enkele, ononderbroken boog van klank. Een gecontroleerd proces van langzaam ontvouwen.

Kaija Saariaho - Nymphéa
Op nauwelijks een kwarteeuw tijd is 'Nymphéa' uitgegroeid tot een klassieker in het strijkkwartetrepertoire. Talrijke opnames en uitvoeringen door een groot aantal kwartetten getuigen daarvan. Het is dan ook een indrukwekkende compositie, die kracht aan subtiliteit paart en die de uitersten van de klank met elkaar confronteert. Dat gebeurt om te beginnen via verschillende speelwijzen op de strijkinstrumenten: van traditioneel geproduoeerde strijkersklanken tot de knarrende, schurende geluiden die door overdruk op de boog ontstaan, en van een boogvoering tussen kam en toets ('normale klank') tot een boogvoering ter hoogte van de kam of van de toets (minder gefocuste, etherische klank). Verder schakelt Saariaho ook live electronics in om die processen te intensifieren en om het klankspectrum nog meer uit te breiden. Met behulp van die technologie wordende strijkersklanken op het ogenblik van hun productie zelf ingrijpend getransformeerd en weergegeven via rond het kwartet opgestelde luidsprekers. Het is dus absoluut niet de bedoeling dat akoestische en elektronische klanken als gescheiden van elkaar worden waargenomen. Integendeel, het gaat om één vibrerend, ademend,. inkrimpend, uitdeinend klanklichaam. Saariaho creëert hiermee een muzikale wereld die tegelijkertijd zeer ruw en zeer poëtisch is. Vooral het verstilde slot waarin de musici enkele tekstfragmenten uit een gedicht van Tarkovsky fluisteren, is van een onwezenlijke schoonheid.

Wim Henderickx - In Deep Silence III. Impression on a Theme of Haydn
Deze verstilde muziek vertrekt van een citaat uit het beroemde Keizerskwartet van Joseph Haydn, een van de grote pijlers waarop de kwartetcultuur berust. Henderickx gebruikt het thema daaruit in elk van de drie delen op een andere manier. In het eerste deel wordt die melodie vervluchtigd, doordat ze in flageolet verschijnt (in de eerste viool en de cello). In het tweede deel keert ze terug naar de aarde; de melodie neemt hier de gedaante aan van een treurzang in de altviool. In het derde deel verschijnt ze opnieuw in de eerste viool, maar nu in een meer statische harmonische context. De musici krijgen hier en daar de vrijheid om eigen interpretaties toe te voegen, die echter wel de algemene sfeer van intimiteit moeten respecteren. Er is iets ontroerends aan deze hommage. Waar componisten sinds Haydn (Beethoven, Brahms, Bartok, Ferneyhough) dit werk als uitgangspunt namen voor een steeds meer expansieve, doorwrochte of zelfs luidruchtige schrijfwijze, keert Wim Hendrickx terug naar de kwetsbare, intieme situatie van het begin.

Henri Pousseur - Piccolo Ricercare (Sopra tu es Petrus)
Als beginnend componist heeft Pousseur enorm veel opgestoken van Pierre Boulez, en gedurende de jaren 1960 was er een intense samenwerking en vriendschap tussen beide protagonisten van de seriële muziek. Nadien ontstonden er zware artistieke meningsverschillen over esthetische kwesties, met grote gevolgen voor hun persoonlijke relatie. Zoals tien jaar eerder stelde Pousseur een gebaar, naar aanleiding van een ronde verjaardag van Boulez die 80 jaar zou worden in 2005. De titel van dit aan Boulez opgedragen, korte strijkkwartet is veelgelaagd. Onderzoek ('recherche', 'rioercare') is een aspect dat hen beiden verbindt. Boulez en Pousseur hebben niet gewacht op de academisering van de kunstopleidingen of op de inrichting van een doctoraat in de kunsten om van compositie onderzoek te maken, en omgekeerd. 'Tu es Petrus' is een gregoriaanse melodie die natuurlijk naar de voornaam van de jubilaris verwijst. In 1995 had Harrison Birtwistle al iets gelijkaardigs gedaan in zijn 'Hoquetus Petrus', een transformatie van Guillaume De Machauts 'Hoquetus David' uit de veertiende eeuw. Met zekerheid verwijst 'Tu es Petrus' ook naar een bijbelse context van verraad en verloochening, precies de verwijten die Boulez op Pousseur afvuurde vanaf de latere jaren 1960. Hoe dan ook is dit strijkkwartet veel korter, melodischer en eenvoudiger dan de hommage die Pousseur in 1995 naar aanleiding van Boulez' zeventigste verjaardag schreef: 'Bulles de temps' is eveneens een strijkkwartet, maar dan wel in 17-toonsstemming.

György Kurtág - Officium Breve, in Memoriam Andreae Szervánszky, Op. 28
Andreae Szervánszky was een vriend en collega van Kurtág aan de Muziekacademie van Boedapest. Beiden hadden een enorme bewondering voor de muziek van hun grote voorganger Bartok maar bij Szervánszky is diens modern folklorisme wat directer terug te vinden dan bij Kurtág. Muzikaal is er dus een grote afstand tussen beide componisten, maar dat belette Kurtág niet in zijn hommage fragmenten te integreren uit Szervánszky's ' Serenade voor strijkers' (1947-48). Maar er zijn nog veel meer expliciete referenties in deze compositie. Webern was altijd al een voorbeeld voor Kurtág, met zijn compacte, uiterst gestructureerde composities waarin veel wordt uitgedrukt met weinig middelen. Het zal hem niet ontgaan zijn dat ook Weberns Strijkkwartet het opusnummer 28 had. Een van de delen uit dit kwartet is overigens niet meer of minder dan een bewerking van de finale uit Webems 'Tweede Cantate' (de beroemde polymetrische canon) voor strijkkwartet. Ook zijn er hints naar werk van Beethoven, Bach ('Johannes Passie', in de tweede beweging van het Officium breve) en ook naar zijn eigen pianocyclus 'Jatekok', sowieso een bundeling van korte ideeën die later meer zouden uitgewerkt worden. Zo krijgt dit 'requiem zonder woorden' (Paul Griffiths) voor een dierbare vriend een meer universeel karakter.

Programma :

  • Kaija Saariaho, Nymphéa (1987), for string quartet and electronics
  • Wim Henderickx, In Deep Silence III (2003)
  • Henri Pousseur, Piccolo Ricercare (Sopra tu es Petrus) (2004)
  • György Kurtág, Officium Breve, in Memoriam Andreae Szervánszky, Op. 28 (1989)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Arsis4 : Saariaho, Henderickx, Pousseur, Kurtág
Zaterdag 19 maart 2011 om 17.00 u
deSingel
- Blauwe zaal
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.arsmusica.be, www.desingel.be en www.arsis4.be

Bron : tekst Mark Delaere voor deSingel, maart 2011

Extra :
Kaija Saariaho : www.saariaho.org, www.chesternovello.com, www.finncult.be en youtube
Wim Henderickx : www.wimhenderickx.com, wimhenderickx.wordpress.com, www.matrix-new-music.be en youtube
Henri Pousseur : www.henripousseur.net, www.arsmusica.be en youtube
György Kurtág op www.arsmusica.be, www.boosey.com en youtube

Elders op Oorgetuige :
Belgische premières van Wim Henderickx en Klas Torstensson in deSingel, 12/03/2011
Geneviève & Brigitte Foccroulle brengen bloemlezing van oude avant-gardewerken in Luik, 28/02/2011
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011
L'Amour de loin : een hedendaagse opera die het grote romantische gebaar niet schuwt, 14/09/2010
Interview met Kaija Saariaho en Jean-Baptiste Barrière, 22/02/2007

Beluister alvast Kaija Saariaho's Nymphéa



en dit fragment uit Kurtágs Officium Breve

22:58 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Antwerpse scholieren remixen klassieke muziek

Re-Mix Orchestra Vijfentwintig leerlingen van het multiculturele Leonardo Lyceum in Antwerpen werken deze week aan hun eigen versie van Elgars Enigmavariaties, zonder enige kennis van klassieke muziek. Daarbij krijgen ze hulp van muziekcoach Paul Griffiths en enkele muzikanten van het symfonieorkest deFilharmonie. De beloning voor hun inspanningen? Een optreden voor een publiek van kenners.

Voor het tweede jaar op rij slaan deFilharmonie en het Leonardo Lyceum de handen in elkaar om een Re-Mix Orchestra tot stand te brengen. De meeste aspirant muzikanten zijn nu of waren ooit leerlingen uit de Onthaalklas voor Anderstalige Nieuwkomers (OKAN) op de campus Quellin van het Lyceum. Bedoeling is deze jongeren op een speelse wijze vertrouwd te maken met een aantal muzikale basisprincipes, hun creativiteit aan te wakkeren en hun communicatievaardigheden te stimuleren.

De Enigmavariaties van de Britse componist Elgar zijn het vertrekpunt voor een hedendaagse creatie, waarin elk instrument welkom is. Om inspiratie op te doen wonen de leerlingen, die tussen 12 en 18 jaar oud zijn, een repetitie van deFilharmonie bij op het Eilandje. De repetities van het Re-Mix Orchestra zelf vinden plaats in het Leonardo Lyceum, begeleid door de Londenaar Paul Griffiths en enkele orkestmuzikanten.

Het hoogtepunt van deze projectweek is een optreden als voorprogramma van deFilharmonie. Op zondag 20 maart brengt het Re-Mix Orchestra zijn creatie live in de foyer van de Koningin Elisabethzaal, waarna het symfonieorkest in de grote zaal de originele versie van de Enigmavariaties uitvoert onder leiding van Martyn Brabbins. 

Tijd en plaats van het gebeuren :

Re-Mix Orchestra : Enigmavariaties
Zondag 20 maart 2011 om 10.30 u
deFilharmonie : Mortelmans, Walton, Elgar
Zondag 20 maart 2011 om 11.00 u
Koningin Elisabethzaal Antwerpen

Koningin Astridplein 26
2018 Antwerpen

Meer info : www.defilharmonie.be

17:04 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

13/03/2011

Doctoraatspresentatie Jan Michiels in het Conservatorium Brussel

Jan Michiels Op zaterdag 19 maart kun je (gratis) gaan luisteren naar de doctoraatspresentatie van Jan Michiels. De titel luidt: Teatro d'ascolto : Prometheus unbound ? De presentatie in de vorm van een lecture/recital gebeurt op piano's Walter, Steinweg, Bechstein, Erard, Bösendorfer, Steinway 1875 en 1996 behorende tot de collectie van Chris Maene.

Jan Michiels : " Bovenal heb ik kunnen nadenken over een nog essentiëlere vraag voor elke musicus : wat bezielt ons om het engagement voor een dergelijk doctoraat aan te gaan ? (...) Mijn persoonlijk uitgangspunt in deze avontuurlijke tocht was en is 'Prometeo' (1978-1985) van Luigi Nono (1924-1990). Deze 'opera' voor vocale solisten, instrumentale solisten, koor, sprekers, diverse instrumentale groepen, live-electronics en twee dirigenten heeft in veel opzichten mijn houding ten opzichte van het luisteren naar en het spelen van muziek een bepalende richting gegeven.

De ondertitel van 'Prometeo' luidt 'tragedia dell'ascolto' : een tragedie van het luisteren. Het traditionele doelgerichte waarnemen en denken (het lijden van Prometheus en de mensheid) wordt geconfronteerd met nieuwe structuren van gelijktijdigheid en mogelijkheid (een 'nieuwe' Prometheus) - een 'universum' wordt een 'multiversum', 'zien' wordt geplaatst ten opzichte van 'horen' : want onze oren kunnen wél in alle richtingen horen (wat onmiddellijk verklaart waarom de ruimte die door de live-electronics wordt bespeeld zo belangrijk is in een uitvoering van 'Prometeo'). Dat alles laten Nono en zijn librettist Cacciari zich afspelen in een structuur van eilanden ('isole'), interludia en stasima (als verwijzing naar de koorzangen van de Griekse tragedies), waarin de eilanden wellicht verwijzen naar de thuishaven van Luigi Nono : Venezia. Het luisteren in deze lagunestad is door het intrigerende kanalennetwerk een aparte ervaring : sommige geluiden lijken zich langs het water eeuwig voort te planten, andere worden abrupt afgebroken. En de parel aan de kroon van La Serenissima is de Basilica San Marco, waar Willaert en de beide Gabrieli's hun 'cori spezzati' lieten klinken - een historische metafoor voor menige bladzijde uit 'Prometeo'.

Memoriae, herinneringen : wie kent ze beter dan een musicus ? En waren de Muzen niet de dochters van Mnemosyne, de godin van de Memoria ? Vanaf twee tonen in een melodie hoort men het fenomeen al, en de herinneringen aan voorbije meesterwerken, aan een voorbije uitvoeringstraditie, aan de eigen ervaringen dragen allemaal bij aan het hedendaags luisteren en naar het 'Prometheaanse' luisteren naar de toekomst. Een andere meester van de herinnering in onze cultuur was Proust en diens beroemde 'Questionnaire' werd ook door Nono ingevuld : 'Quel don naturel aimeriez-vous avoir ?' : Voler et errer dans l'espace infini / 'Comment aimeriez-vous mourir ?' : Sous les sept cieux / 'Le principal trait de votre caractère' : La nostalgie du futur / 'Celui que ou ce que vous auriez aimé être' : La tour de Tübingen pour écouter Hölderlin … Wat ons bij een andere 'hoofdpersoon' uit 'Prometeo' brengt : de vroegromantische dichter Friedrich Hölderlin die zijn laatste dagen doorbracht in zijn 'Turm' als een totaal marginale verschijning (wat wij als 'normale' mensen een 'gek' noemen) is één van de meest invloedrijkste figuren gebleken voor veel componisten. En hoewel hij geen teksten van Hölderlin op muziek zette kunnen we Robert Schumann wellicht als zijn muzikale evenknie opvoeren in de 'tragedia dell'ascolto' : Nono 'herwerkt' op uiterst subtiele wijze twee maten uit diens 'Manfred - Ouverture' (telkens het gaat om 'breken met het oude') én het 'Schiksaalslied' uit Hölderlins 'Hyperion' kent een sleutelfunctie in de totale structuur van 'Prometeo' . Wellicht is dé componist van onze tijd die het dichst staat bij Hölderlin een Prometheaans figuur bij uitstek : Heinz Holliger als uitvoerder, componist én dirigent werkzaam op het allerhoogste niveau met de 'Grazie' uit Kleists 'Marionettentheater'.

Vanuit al deze invalshoeken heb ik als bescheiden doctorandus een eigen 'teatro' proberen te construeren - niet in hout, maar in klank. Dat zijn zeven concertprogramma's die telkens op andere pijlers gebaseerd zijn - programma's die 'herinneren', maar ook 'breken'. Zowel de structuur van 'Prometeo' als het idee van het 'Teatro della Memoria' waren richtinggevend. Naast de boven vernoemde figuren zijn hierin belangrijke rollen weggelegd voor Beethoven (hij schreef dan ook 'Die Geschöpfe des Prometheus'), Schönberg (Nono eindigt 'Prometeo' met een citaat van zijn schoonvader), Lachenmann (Nono's opstandig-volgzame discipel - tevens copromotor van dit doctoraat, samen met de Egyptoloog en mythologie-specialist Jan Assmann - de kunsthistoricus Hans De Wolf is overschouwende promotor), Liszt (peetvader der pianisten, ronddobberend in Venezia, het lot van Wagner beklagend in zijn 'lugubre gondola'), Dillon (met zijn Book of Elements (air, water, earth, fire, void)).

Dit parcours is niet ééndimensionaal - meer als één weg is mogelijk, zelfs wenselijk. Zelfs als we terug 'ins Ungewisse hinab…' belanden. Misschien is het confort van onze huidige tijd niet bevorderlijk voor het échte luisteren ? En misschien belanden we bij dit avontuur ooit op een punt waar we samen met 'Prometeo' kunnen vragen : "Noem je Waarheid, die nauwe opening die één enkel ogenblik het licht doorlaat ?" Op Nono's werktafel stond een oude foto van antieke ruïnes met daarop een zelfgeschreven motto : 'Ascolta !'. Dat is onze uitdaging. Maar ik hoor de musicus vragen : waarom hierover schrijven ?

Misschien omdat de kunst in onze maatschappij in gevaar komt als ze met een etiket als 'ornament', 'mooi en onderhoudend' of zelfs 'academisch' wordt beladen ? Kunst - en zeker haar fragielste muze, de muziek - heeft een vitale functie in elk mensenleven. Misschien schrijft een kunstenaar ook omdat hij - als hij zelf niet componeert - ergens een 'summa' wil maken van zijn activiteit (als kleine zandkorrel in de Kunst der Fuge van onze (muziek)geschiedenis )?
Maar hij schrijft vooral om met belangrijke woorden aan te tonen dat woorden niet belangrijk zijn. Ascolta !"

Programma :

  • Ludwig van Beethoven, Die Geschöpfe des Prometheus (Ouverture) [Walter 1795] - Sonate opus 111 [Steinweg 1837] (exordium)
  • Johann Sebastian Bach, Contrapunctus a 3(4?) soggetti (unvollendet - Kunst der Fuge) [Walter 1795]
  • Ferruccio Busoni, Fantasia Contrappuntistica [Bösendorfer 1884] (narratio)
  • Arnold Schoenberg, Kammersymphonie opus 9 (transcription Eduard Steuermann) [Steinway 1875]
  • Richard Wagner, Tristan und Isolde, Vorspiel (tr. Kocsis) [Bechstein 1861]
  • Franz Liszt, La lugubre gondola I [id.]
  • Luigi Nono, …sofferte onde serene…[Steinway 1996]
  • Franz Liszt , la lugubre gondola II [Bechstein 1861]
  • Richard Wagner/Franz Liszt, Isoldens Liebestod [id.] (confirmatio)
  • Claude Debussy, Etudes, 1er livre [Erard 1892]
  • György Ligeti, Etudes, 1er livre [Steinway 1996] (confutatio)
  • Robert Schumann, Davidsbündlertänze (fr) [Steinweg 1837]
  • Heinz Holliger, Partita [Steinway 1996]
  • Robert Schumann, Davidsbündlertänze (fr) [Steinweg 1837] (peroratio/conclusio)
  • Ludwig van Beethoven, 33 Veränderungen über einen Walzer von Anton Diabelli [Steinway 1875]

Tijd en plaats van het gebeuren :

Doctoraatspresentatie Jan Michiels, piano
Zaterdag 19 maart 2011 van 10.00 u tot 22.00 u
Koninklijk Conservatorium Brussel
- Concertzaal
Regentschapsstraat 30a
1000 Brussel
Gratis toegang

Meer info : www.kcb.be

Jan Michiels : www.michielsjan.be

21:58 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

12/03/2011

Zelden uitgevoerde Johannespassie van James MacMillan in Brussel en Gent

James MacMillan De Passietijd komt er aan, en dus ook de vele passieconcerten in alle maten en vormen. Zelden uitgevoerd is de St. John Passion van de Schotse hedendaagse componist James MacMillan (foto). MacMillan schreef zijn tiendelige 'Johannespassie' in 2007 voor een indrukwekkende cast van baritonsolo (Christus), koor en orkest. Het werk eindigt met een puur instrumentaal deel, 'een gebed zonder tekst' noemt MacMillan het. Het gebruik van bekende thema's en de duidelijke politieke, spirituele en religieuze boodschappen maken van de 'St John Passion' een zeer aantrekkelijk en verrassend toegankelijk religieus werk.

James MacMillan (1959) is naast een internationaal gerenommeerd dirigent ook één van de meest succesvolle hedendaagse componisten. Zijn muzikale taal wordt gevoed door zijn Schotse afkomst, het katholieke geloof, een sociaal bewustzijn en een nauwe band met de Keltische volksmuziek, vermengd met invloeden uit het verre Oosten, Scandinavië en Oost-Europese muziek. Aanvankelijk werd hij beïnvloed door de experimentele muziek van Poolse componisten als Lutoslawski en Pendercki, maar in de jaren 1980 wist hij een authentieke stijl te ontwikkelen, waarin hij zijn katholieke geloof een prominente plek gaf. Die religieuze inslag, maar ook zijn fascinatie voor Schotse muziek resulteerde in een oeuvre dat bol staat van attractieve en toegankelijke composities, die de verbeelding prikkelen.

MacMillan werd voor het eerst internationaal opgemerkt na het indrukwekkende succes van The Confession of Isobel Gowdie tijdens de BBC Proms in 1990. Zijn oeuvre is sindsdien uitgevoerd en uitgezonden over de hele wereld. Zijn grootste werken zijn het concerto voor percussie 'Veni, Veni, Emmanuel' - een werk dat meer dan 400 keer uitgevoerd is, een cello concerto voor Mstislav Rostropovich, het grootschalige koor- en orkestwerk 'Quickening' en drie symfonieën. Enkele van zijn recentere werken zijn een nieuwe opera, 'The Sacrifice', en zijn 'St. John Passion', in première gebracht door het London Symphony Orchestra in 2008.

In 1990 was MacMillan als componist verbonden aan het Scottisch Chamber Orchestra, en tussen 1992 en 2002 was hij Artistiek Directeur van de reeks Music of Today van het Philharmonia Orchestra. In 2005 leidde hij onder meer enkele concerten met het BBC Philharmonic en het BBC Symphony Orchestra. 2009 was een jaar vol bekroningen, zo ontving hij de prestigieuze Ivor Novello Classical Music Award en de British Composer Award for Liturgical Music. Onlangs werd hij voorgesteld als voornaamste Gastdirigent van de Nederlandse Radio Kamer Filharmonie voor het komende seizoen 2010/2011.

James MacMillan schreef 'The passion of our Lord Jesus Christ according to St John', zoals de ondertitel luidt, in opdracht van het KCO, het London Symphony Orchestra, de Boston Symphony en het Rundfunkchor Berlin. De directe aanleiding was de tachtigste verjaardag van Sir Colin Davis, en MacMillan greep de compositieopdracht aan om de lang gekoesterde wens ooit nog eens een moderne passie te schrijven in vervulling te laten gaan.

Al meteen vanaf de eerste noten is duidelijk wat de inspiratiebron van MacMillan is : de Gregoriaanse paasliturgie, gezongen in het Latijn, waar MacMillan als kind van katholieke ouders vertrouwd mee was. De melodische wendingen in de openingslijnen van de St John Passion, gezongen door een 'vertellerskoor', zijn rechtstreeks afgeleid van de melodische formules waarop in het gregoriaans wordt gepsalmodieerd. Ook wordt elk van de tien delen, behalve de laatste drie, afgesloten met een langere, aan de liturgie ontleende tekst. Tu es Petrus, na de drievoudige verloochening van Petrus, Judas mercator pessimus, na het verraad van Judas en Stabat mater dolorosa, waarin Maria wenend naast het kruis staat waaraan haar zoon hangt.

De laatste drie delen zijn de uitzondering, te beginnen met het nu al omstreden 'The reproaches', waarvoor MacMillan putte uit de zogeheten improperia ('verwijten') van Goede Vrijdag, waarin Jezus zich tot het Joodse volk richt met de vraag wat hij toch heeft misdaan om zo'n lot te verdienen. In The Guardian en ook op het internet (Forward: The Jewish Daily) werd MacMillan vervolgens het verwijt gemaakt dat hij zich van antisemitistische teksten had bediend.

De St John Passion eindigt niet met een gloedvol slotkoor, maar met een orkestrale epiloog van tien minuten, getiteld Sanctus immortalis, miserere nobis, waarin MacMillan het Tristanmotief twee maal citeert en hij zinspeelt op de dood van Siegfried uit Wagners Götterdämmerung. Wat dat impliceert voor MacMillans Jezusopvatting mag iedereen voor zichzelf uitmaken.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Brussels Philharmonic , Vlaams Radio Koor, Octopus Kamerkoor en Andrew Schroeder : James MacMillan, St. John Passion
Vrijdag 18 maart 2011 om 20.15 u
Flagey
- Studio 4
H.-Kruisplein
1050 Elsene (Brussel)

Meer info : www.flagey.be, www.brusselsphilharmonic.be en www.octopusensembles.be
-------------------------------
Zaterdag 19 maart 2011 om 20.00 u
Muziekcentrum de Bijloke Gent

Bijlokekaai 7
9000 Gent

Meer info : www.debijloke.be, www.brusselsphilharmonic.be en www.octopusensembles.be

Extra :
James MacMillan : jamesmacmillaninscotland.com, www.boosey.com en youtube
James MacMillan (1959-): emotionele, religieus geïnspireerde Schot, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
James MacMillan preekt de passie op dehandvanguido.blogspot.com, 3/06/2008
James MacMillan interview, Ivan Hewett op www.telegraph.co.uk, 22/04/2009

Elders op Oorgetuige :
Hedendaagse wereldpremière van James MacMillan tijdens Laus Polyphoniae 2009, 25/08/2009

17:00 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Belgische premières van Wim Henderickx en Klas Torstensson in deSingel

Klas Torstensson Als internationaal toonaangevend gezelschap voor hedendaagse muziek is het Nieuw Ensemble al ruim twintig jaar een graag geziene gast op Ars Musica.
Tijdens de editie van 2011 brengen onze noorderburen onder meer een Belgische première van werk uit Vlaamse keuken, zij het oosters gekruid. Met 'Mudra' voltooit componist Wim Henderickx zijn zevendelige 'Tantric Cycle'. Hij begon deze cyclus in 2004, naar aanleiding van zijn reizen naar Katmandu, Nepal en de Himalaya. Deed het voorlaatste deel - het in 2009 in deSingel gecreëerde 'Tejas' - een beroep op de uitbundige energie van een voltallig symfonieorkest, dan vereeuwigt Henderickx in 'Mudra' zijn tantrische inspiratie in een meer spaarzame bezetting. Onder de kundige leiding van dirigent Johannes Debus waagt violist Angel Gimeno zich aan het Vioolconcerto van Klas Torstensson (foto). De Zweed begon zijn imposante carrière als cerebraal avant-gardist, maar vond een meer lyrische toontaal in dramatische contrasten en uitgekiende orkestraties. Het vroeg twintigste-eeuwse referentiewerk is het beklijvende 'Fünf Stücke für Orchester' van Anton Webern.

Wim Henderickx - Mudra
'Mudra', het zevende en laatste deel van Wim Henderickx' Tantric Cycle, krijgt op 18 maart 2011 zijn Belgische première in deSingel in Antwerpen. Het werk in mei 2010 gecreëerd in Muziekgebouw aan't IJ in Amsterdam, eveneens door het Nieuw Ensemble. Lonneke Regter schreef toen in de Volkskrant " Ongrijpbare mystiek... In Henderickx' Mudra, het sluitstuk van een op oosterse filosofie geïnspireerd zevenluik, gaan houtblazers, strijkers, mandoline, gitaar, harp, piano en oriëntaals klinkend slagwerk in zeventien delen en drie interludes hun eigen weg. Ongrijpbaar, met aanzwellende, ijle tonen en piepende houtblazers, verstrijkt het werk. Een mystieke sfeer overheerst, versterkt door Indiase belletjes en stenen die tegen elkaar worden getikt..."

Wim Henderickx : "Het werk is geïnspireerd op de handposities (mudra's), in het oosten bekend als onderdeel van het Boeddhisme en het Hindoeïsme. 11 Mudra's (uitdrukkingen van bescherming, verlichting, devotie,...) worden niet programmatisch (met extra-muzikale betekenis), maar suggestief (als inspiratiebron) behandeld. In het Tantrisme drukt een mudra de vorm uit van een devata (een godheid), een kwaliteit of een staat van bewustzijn. De verhoudingen tussen microkosmos en macrokosmos worden muzikaal geschetst: in de kleinste muzikale geste zit al het materiaal gecondenseerd dat zich verder ontwikkelt in de grote tijdspanne van de muzikale vorm.

Typerend in Mudra is het gebruik van de getempereerde stemming (verdeling van het octaaf in 12 gelijke halve tonen) aangevuld met microtonaliteit (met melodische intervallen kleiner dan een halve toon) en het verwerken van heterofonie (gelijktijdig varianten spelen op eenzelfde melodie) bij de blazers. Het werk bezit een ritueel karakter met een duidelijk uitgebalanceerde muzikale vorm.

De compositie bestaat uit 17 delen en 3 interludes. Elk onderdeel heeft een eigen klankwereld, tempo en tijdsorganisatie. Als melodisch en harmonisch materiaal werd gebruik gemaakt van de tantric mode (een zelf geconstueerde microtonale toonladder), die de basis vormt van de volledige Tantric Cycle. In Mudra versmelten de klank (mantra), de vorm (yantra) en de beweging (mudra).

Mudra gaat enerzijds over energie en anderzijds over een staat van bewustzijn. Twee muzikale onderdelen (Lotus en Om) staan centraal in de compositie. Lotus bevindt zich op de gulden snede van het werk, waarin het melodisch karakter primeert, tijd en metrum worden hier vrij behandeld.
Om (referend naar de Boeddhistische klank) - als de conclusie van de compositie en ook van de ganse cyclus - lost op in ruis bij de strijkers, terwijl de blazers achteraan het podium een etnisch getinte melodie vertolken.

In de opstelling van het ensemble wordt een onderscheid gemaakt tussen tokkelinstrumenten (in het midden), strijkinstrumenten en houtblazers (aan de buitenkanten) en resonerende instrumenten; piano, harp en percussie (achteraan). Hier was de Shri Yantra (geometrische figuur die in het oosten de leidraad vormt voor meditatie en ontwikkeling van het bewustzijn) de inspiratiebron."

Klas Torstensson - Vioolconcerto
De Zweeds-Nederlandse componist Klas Torstensson (1951) woont en werkt sinds 1973 in Nederland, maar zijn muziek is grensoverschrijdend - in alle opzichten. Ondanks de duidelijk abstracte aard van zijn muziek is er soms een duidelijke rol weggelegd voor natuurimpressies uit zijn geboorteland Zweden (met inbegrip van het Noordpoolgebied). In zijn uitgesproken modernistische (vaak doelgericht 'noisy') vroege werken treedt hij in de voetsporen van Edgar Varèse en Iannis Xenakis, maar met ingang van de opera 'The Expedition' (1994-1999) verrijkt hij dit idioom met klanken, kleuren en zelfs melodietypes uit de symfonische traditie, die hij op dramatische en soms schokkend originele wijze met elkaar contrasteert.

Torstenssons 'Vioolconcert' werd in mei 2010 voor het eerst uitgevoerd door Jennifer Koh en het Nieuw Ensemble Muziekgebouw aan't IJ in Amsterdam. De ondertitel van het vioolconcerto luidt "zelfportret met viool", waaruit je mag opmaken dat hij voor inspiratie diep in de muziek van zijn jeugd is gaan graven.

Programma :

  • Anton Webern, Fünf Stücke Für Orchester, Op. 10 (1911-1913)
  • Wim Henderickx, Mudra (Belgische première) (2010)
  • Klas Torstensson, Vioolconcerto (Belgische première) (2010)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Nieuw Ensemble & Jennifer Koh : Webern, Henderickx, Torstensson
Vrijdag 18 maart 2011 om 20.00 u
(Yves Knockaert spreekt met Wim Henderickx om 19.15 u)
deSingel - Blauwe zaal
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.arsmusica.be, www.desingel.be en www.nieuw-ensemble.nl

Extra :
Wim Henderickx : www.wimhenderickx.com, wimhenderickx.wordpress.com, www.matrix-new-music.be en youtube
Klas Torstensson : www.klastorstensson.com, www.muziekencyclopedie.nl, www.muziekcentrumnederland.nl en youtube

Elders op Oorgetuige :
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011
Wereldcreatie The Four Elements van Wim Henderickx in Wijnegem, 2/03/2011
Ars Musica werpt blik op de toekomst en focust op Belgische componisten, 24/02/2011

Beluister alvast Anton Weberns 'Fünf Stücke'

14:00 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook