19/12/2011

Review : Ictus, Jérôme Combier & Johan Leysen, Austerlitz

Austerlitz Op 14 november ll. bracht het Brusselse ensemble Ictus samen met de acteur Johan Leysen 'Austerlitz' van de Franse  componist Jéröme Combier (°1971).  Hij baseerde zich voor de muziek, het concept en het scenario op het gelijknamige boek uit 2001 van de Duitser Winfried G. Sebald (1944 - 2001).  Daarin wordt het levensverhaal verteld van Jacques Austerlitz, die als jong joods kind Praag ontvlucht en opgroeit bij een dominee en diens vrouw in Wales.

Op de scene is één acteur aanwezig, Johan Leysen, die afwisselend twee rollen vertolkt, namelijk die van de verteller die uitweidt over zijn ontmoetingen met Autsterlitz en die van de bejaarde Austerlitz die terugblikt op zijn leven. Achteraan op het podium zitten de muzikanten van Ictus. Het decor betaat uit verscheidene panelen die in verschillende constellaties worden gehangen en waarop foto's en filmpjes worden geprojecteerd met de bedoeling om op die manier reële plaatsen op te roepen.

Hoewel ik het boek van Sebald niet heb gelezen, heb ik het vermoeden dat Combier de tekst en de geest ervan vrij nauwgezet volgt. Alleszins komt het over als een samenhangend geheel. De tekst is behoorlijk anekdotisch en gedetailleerd, maar de kracht die er van uitgaat ligt veeleer in de dingen die het niet benoemt, namelijk een diepe droefheid en eenzaamheid. En uiteraard ben je je er de gehele tijd van bewust dat het over de gruwel gaat die tijdens de tweede wereldoorlog ondermeer aan de joden zijn aangedaan, hoewel dat haast nooit als dusdanig wordt vermeldt.  Dat is een teer punt in de tekst en de voorstelling. Combier geeft in ieder geval blijk van het feit dat hij er zich van bewust is dat het hier om een kies onderwerp gaat. Maar door zo verregaand te gaan impliciteren ontstaat het gevaar dat de relatief banale beschrijvingen van de hoofdfiguur primeren op het beoogde aanwezig stellen van een onnoemelijk lijden. Soms krijg je daardoor een trivialisering, soms helemaal niet en grijpen de woorden je naar de keel.

Eenzelfde gevoel heb ik bij de muziek van Combier. Die is over de gehele lijn erg ingetogen en geconcentreerd, maar ook hier krijg je soms een zeer nadrukkelijke anektdotisering. Zo weerklinkt telkens bij de beelden van een station wel een of andere imitatie van een stoomtrein, of bij de verwijzing  naar de dood weerklinken in de piano doodsklokken. Ik vind dat jammer, omdat hij zo de rest van zijn muziek ook een beetje degradeert tot soundtrack. Terwijl ze volgens mij zelfstandig genoeg is. Maar die onduidelijkheid ligt intrinsiek al vervat in het concept van de voorstelling zelf. Ik heb me de hele voorstelling afgevraagd waar ik nu eigenlijk naar aan het luisteren of kijken was. Een paar momenten niet te na gesproken wordt er in de voorstelling geen echte samensmelting van verschillende media bereikt. Of die beoogd werd weet ik niet. Ofwel ligt de klemtoon op de muziek ofwel op de spreekstem. Het beeld, de scenografie blijft hoe dan ook sterk op de achtergrond. Ook het acteren van Leysen wordt tot het absolute minimum beperkt. Eigenlijk had ik vaak de indruk naar een hoorspel te luisteren. Natuurlijk, als je opteert om veel tekst te gebruiken, is de acteur veel aan het woord. Eén van de kernaspecten van de voorstelling, de relatie tussen realiteit en fictie, geheugen en leugen wordt bijna uitsluitend door het woord gedragen, terwijl je hier het beeld nadrukkelijker zou kunnen gebruiken. De technische middelen daarvoor waren aanwezig, maar werden artistiek niet uitgewerkt. De vraag blijft: was dit nu theater of muziektheater, of geen van beide. Enerzijds had je wel de verwijzing naar de muziektheatertraditie door de bezetting, die - afgezien van de trombone - met spreker, piano, cello, altviool, trombone, fluit en klarinet naar Pierrot Lunaire van Schönberg verwijst. En, hoewel het qua compositorische middelen er van afwijkt, het had er soms de laatromantische, melancholische sfeer mee gemeen. Qua soberheid en haast oosterse ingetogenheid deed het me wel wat aan Curlew River van Benjamin Britten denken. De muzikanten vertolkten het met een ingetogen doeltreffendheid.

Gezien de geladenheid en de omvang van de tekst is wat Johan Leysen presteert, met de schaarse middelen die hem zijn toegelaten, een krachttoer te noemen. Of het ook aantrekkelijk is, weet ik niet. Het houdt ook niet op. Je kan het niet even terzijde leggen, zoals bij een boek, waarvan de zinnen mooi zijn, maar zo doorwrocht dat je er moe van wordt. Bovendien hinderde het wel dat de Nederlandse vertaling - de tekst is in het Frans - naast het toneel werd geprojecteerd en  niet er boven. Af en toe weerklonk er een andere stem in het Duits. Wat zij te vertellen had werd dan vreemd genoeg niet vertaald. Nergens werd duidelijk of dit iets te betekenen had. Duits blijft natuurlijk wel, naast de taal waarin de oorspronkelijke tekst geschreven werd,  de taal van de vijand, in deze context. Wou men daarmee een afstand creëren, een raadsel of helemaal niets, ik weet het niet. Ook dat is weer jammer. Het zijn dat soort elementen die deze op zich wel aangrijpende voorstelling wat doet wankelen op haar eigen fundamenten.

Peter-Paul De Temmerman

Elders op Oorgetuige :
Austerlitz : soundtrack bij een imaginaire film, 10/12/2011

00:54 Gepost in Concert, Muziek, Reviews | Permalink |  Facebook

18/12/2011

Gentse studenten in actie tijdens Wintersounds

Conservatorium Gent WinterSounds is een uniek festival aan het Gentse Conservatorium. Een week lang vinden de examens klein ensemble en combo plaats op verschillende locaties in Gent. Bovendien zijn de concerten zijn gratis toegankelijk voor het publiek. Een mooie gelegenheid om de studenten van het conservatorium aan het werk te zien. De hele dag door zijn er zowel in het Conservatorium als in het Orpheusinstituut mini-concertjes klein ensemble van ongeveer een half uur. Het programma is zeer gevarieerd: van barok over klassiek tot hedendaags, bijna heel de muziekgeschiedenis passeert de revue.

Tijd en plaats van het gebeuren :

WinterSounds
Van maandag 19 t.e.m. vrijdag 23 december 2011
Op verschillende locaties in Gent

Zaal Miry, Hoogpoort 64
Orpheusinstituut, Korte Meer 12
Gratis, reserveren is niet nodig

Het volledige programma en alle verdere info vind je op cons.hogent.be

23:22 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

11/12/2011

Belgische première Wolfgang Rihms requiem in het Concertgebouw Brugge

Wolfgang Rihm Al in het vroege christendom werden speciale diensten opgedragen voor de doden. Ook in de muziekgeschiedenis zijn al in de middeleeuwen sporen van het requiem terug te vinden. Met 'Et Lux' schrijft Wolfgang Rihm (foto) zich dus in een lange traditie in, al is dit werk eerder een bespiegeling op het requiemgenre dan een traditionele dodenmis. Rihm zet niet de volledige tekst op muziek, maar maakt een eigen(zinnige) selectie - een oefening die Brahms, Delius en Britten hem voordeden. In zijn zetting voor vocaal kwartet en strijkkwartet legt Rihm de nadruk op het 'Eeuwige Licht', maar niet zonder ook de schaduwen van de dood tastbaar te maken. Het resultaat is een even troostend als verontrustend klankenspel met gedurfde harmonieën, badend in een tedere stemmentextuur. Een kolfje naar de hand van het Huelgas Ensemble, met het Minguet Quartett als perfecte instrumentale evenknie.

Wolfgang Rihm (Karlsruhe, 1952) is een icoon van de hedendaagse klassieke muziekscene. Zijn productiviteit en veelzijdigheid zijn legendarisch, maar ook op inhoudelijk vlak geniet hij een aparte status: in tegenstelling tot zijn generatiegenoten verkoos Rihm van bij het begin een meer directe expressiviteit boven de strikt structuralistische benaderingswijze. Doordat dramatische middelen, retorische gebaren en historische referenties de muziek aansturen, wordt hij als 'rebel' tegen het muzikale avant-gardisme beschouwd. Dat label is begrijpelijk, maar te radicaal: Rihm draagt als componist heel wat (muziek)historische bagage met zich mee, maar die is zowel van romantische, als van expressionistische, modernistische, minimalistische en postmoderne signatuur.

In Et Lux (2009), een compositie voor vier stemmen en strijkkwartet, zit een vleugje Stravinsky, Marenzio, Gesualdo en Purcell, al bevat de partituur geen concrete of letterlijke referenties. Ook de tekstkeuze - fragmenten uit de dodenmis - verraadt Rihms interesse voor muzikale tradities: het requiem is een van de oudste genres uit de muziekgeschiedenis. Maar er zijn ook aanknopingspunten met Rihms persoonlijke verleden: hij kent deze teksten van in zijn jeugd, toen het meedreunen van de verzen voor hem een mechanische maar geruststellende bezigheid was.

De titel van het werk onthult eveneens een individuele invalshoek: Rihm kiest niet het gebruikelijke Requiem als motto, maar een vers dat focust op het eeuwige licht. In een interview beschrijft hij zijn fascinatie voor dat ambivalente schijnsel: dit 'donkere licht' straalt in de doodsnacht, met een intensiteit die ons voorstellingsvermogen te boven gaat. Het licht zou ook hoop en troost bieden - of verblindt het ons, zodat we de dreiging van die eeuwigheid niet meer opmerken? De omzetting van licht in muziek werd door Rihm als een onmogelijkheid ervaren; in de plaats daarvan creëerde hij een 'wenssfeer': de compositie als een gevoelde omgeving, waarin de wens tot resonantie van de straling, de vibratie van het licht in elke noot verweven zit. Het geheel werd gevat in een wonderlijke spanningsboog, uitgestrekt over ongeveer 60 minuten.

Rihm citeert behalve de titel nog meer uit de dodenmis, maar de fragmenten werden versneden en weer verlijmd tot een persoonlijke collage. De tekstsnippers bieden een alternatief voor volkomen onthechting en makkelijke referentie: anamnese, waarbij woorden het geheugen prikkelen en richten. Bij herhaalde woordgroepen gaat de richtingaanwijzer feller knipperen; in het midden van het werk, bijvoorbeeld, waar 'et lux perpetua luceat' tot mantra wordt verheven. Hier spreekt Wolfgang Rihm: reflecterend, mediterend, het licht fixerend in muziek. En zo ontvouwt Et Lux zich als een 'geestelijke' compositie; een dynamische notenstroom, die weliswaar herinnert aan de vloeiende melodiek van het gregoriaans en de renaissancepolyfonie, maar er tegelijk mee contrasteert door de ruwere structuren en breuklijnen, scherpere contouren, tonale onthechting en harde dissonanties. Energie en licht, maar ook visibele duisternis, melancholie en stille ontroering. Geen vrijblijvend luisteruurtje, maar een zuiverende ervaring van formaat.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Huelgas Ensemble & Minguet Quartett: Wolfgang Rihm, Et Lux (Belgische creatie)
Vrijdag 16 december 2011 om 20.00 u
(Inleiding door Sofie Taes om 19.15 u )
Concertgebouw Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be, www.huelgas.be en www.minguet.de

Bron : Tekst Sofie Taes voor het Concertgebouw

Extra :
Wolfgang Rihm op www.universaledition.com, www.composers21.com, www.arsmusica.be en youtube
Wolfgang Rihm in conversation with Kirk Noreen and Joshua Cody, sospeso.com
Dossier Wolfgang Rihm op beckmesser.de
Wolfgang Rihm (1951 - ): Wars van minimalisme en neosensibiliteit op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Muziek is een levensproces : interview met Wolfgang Rihm, 7/12/2007

21:36 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Filmconcert met Boyan Vodenitcharov in Espace Senghor

Boyan Vodenitcharov Laureaten van de Elisabethwedstrijd blijven na het concours vaak in ons land hangen. Dat ook de fijnbesnaarde pianist Boyan Vodenitcharov (foto) zich hier vestigde, is een zegen voor ons muziekleven. Als derde laureaat in 1983 ontpopte hij zich alvast tot een zeer boeiend figuur. Zijn brede repertoire kreeg nog een extra impuls toen hij zich enkele jaren geleden ging interesseren voor de voorlopers van de moderne vleugelpiano. Van Haydn tot Debussy zocht hij naar historische instrumenten die hij met zijn typische zachtaardige temperament bespeelt. Anderzijds maakt de rasmuzikant uit Bulgarije ook graag excursies buiten het klassieke repertoire en traktert hij vaak op stijlvolle jazzimprovisaties of eigen composities. Gefascineerd door de Sovjet-cinema van de jaren '30, brengt hij donderdagavond een live-begeleiding op de film "L'home à la camera" (1929) van Dziga Vertov, een meesterwerk van de Russische experimentele cinema van de tijd. Een filmconcert op de grens tussen jazz, klassiek en imrovisatie.

Boyan Vodenitcharov (1960) behaalde nog voor hij in 1979 aan het Conservatorium van Sofia ging studeren de 2de Prijs van de internationale wedstrijd van Senigallia. Vervolgens werd hij 3de laureaat van de Busoniwedstrijd (1981) en de Koningin Elisabethwedstrijd (1983). Eind de jaren tachtig vervolmaakte hij zich bij Leon Fleisher aan het Peabody Conservatory in Baltimore. Sindsdien is Boyan Vodenitcharov zowel in Europa, de Verenigde Staten als in Canada en Japan een gewaardeerd pianist. Hij trad onder meer op in het Paleis voor Schone Kunsten in Brussel, het Amsterdamse Concertgebouw, het Palais de la Musique in Straatsburg, de Smetanazaal in Praag en de Suntory Hall in Tokio. Al 20 jaar lang is hij geboeid door oude instrumenten, waarmee hij meerdere cd’s opnam. Naast concert pianist is Boyan Vodenitcharov actief op het vlak van compositie en improvisatie. Enkele van zijn werken werden in Frankrijk, Duitsland, België en Bulgarije uitgevoerd. Momenteel is hij leraar piano, pianoforte en improvisatie aan het Koninklijk Conservatorium van Brussel.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Filmconcert Boyan Vodenitcharov : L'home à la camera
Donderag 15 december 2011 om 20.30 u
CC Etterbeek - Espace Senghor

Waversesteenweg 366
1040 Etterbeek

Meer info : www.senghor.be

21:03 Gepost in Concert, Film, Muziek | Permalink |  Facebook

Images Sonores laat je kennismaken met de wervelende hedendaagse muzikale creatie

Images Sonores Nieuwe plek, nieuwe data maar onveranderde identiteit voor het festival Images Sonores 2011! Voor haar 13de editie installeert het festival zich dit jaar op de oevers van de Maas in het Koninklijk Universitair Theater van Luik, van 15 tot 17 december. Tijdens drie avonden worden verschillende klankwerelden verenigd en muzikale visies van genodigde componisten met elkaar in confrontatie gebracht.

Bij de opening, op donderdag 15 december, 'Portraits en regard', treedt de muziek van twee uitzonderlijk vernieuwende creatievelingen in dialoog, beiden Brusselaars die lesgeven in het Conservatorium van Luik : Gilles Gobert en Jean-Marie Rens. Enerzijds valt er violiste Izumi Okubo, pianiste Nao Momitani en percussioniste Jessica Ryckewaert te ontdekken, en anderzijds is er fluitiste Pascale Simon, pianist Philippe Raskin en gitarist Hughes Kolp. De monografische CD van Jean-Marie Rens verschenen bij Cypres geeft gelegenheid tot een signeerontmoeting met de componist na afloop van het concert.

Op vrijdag 16 december nodigt 'Piano +' Mark Knoop uit met zijn buitengewone repertoire: piano en sampler met het eerste volume van de 'Popular Contexts' van Matthew Shlomowitz; piano en electro met de creatie van een nieuw werk van de eclectische Newton Armstrong. Tenslotte, piano en opgenomen stemmen, met de cyclus 'Voices and piano' van Peter Ablinger, en zijn nieuwe stuk rond van stem van Jacques Brel, speciaal gerealiseerd ter gelegenheid van het festival.

Als afsluiter van deze Images Sonores zijn er op zaterdag 17 december de studenten van de compositieklassen en gemengde compositie van het Conservatorium van Luik - Catherine Seba, Gaëlle Hyernaux, Sarah Wéry, Alithéa Ripoll en Patrick Loiseleur - die tijdens een Carte blanche de werken zullen uitvoeren die het dynamisme van hun Departement van de zware Koperblazers heeft geïnspireerd en de dialoog met het Centre Henri Pousseur heeft aangewakkerd. Deze jonge klanken worden omgeven door twee werken van 'rijpe' persoonlijkheden, 'Mambo Vinko' voor trombone en electro van de Mexicaan Javier Alvarez en 'Izo-Alpi-S' voor viool, trombone en live electro van de Rus Igor Kefalidis, 77ste opus van de componist gebracht door Izumi Okubo en Alain Pire in het Centre Henri Pousseur tijdens laatste zomer.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Festival Images Sonores
Van donderdag 15 tot en met zaterdag 17 december 2011
Koninklijk Universitair Theater van Luik


Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.memm.be

Naar aanleiding van dit festival biedt Oorgetuige je een exclusieve audiotracks aan van Gilles Gobert : Piece pour violon et electronique

Bekijk ook Peter Ablingers "Voices and Piano", uitgevoerd door Mark Knoop op het SPOR festival 2010

20:28 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

10/12/2011

Eerste Ontmoeting Elektronische Muziek in Ekeren

Dirk Veulemans Woensdag vindt de eerste Ontmoeting Elektronische Muziek plaats in de Ekerse Theaterzaal in Ekeren. De organisatie ervan is in handen van componist Dirk Veulemans (foto). Iedereen die zelf elektronische muziek maakt, is welkom. Wie niet zelf elektronische muziek componeert maar toch van deze muziek houdt of deze muziek graag wil ontdekken, is eveneens van harte welkom.

Het wordt een informele ontmoeting. Een kwalitatief uitstekende 8-kanaals geluidsinstallatie (surround) zal opgesteld worden. Afgewerkte composities, maar ook studies, merkwaardige opnames, enz. kunnen er die avond onder de beste omstandigheden gepresenteerd en samen beluisterd worden.
Tevens zal Dirk Veulemans er de concertversie van zijn compositie "de Zandman" presenteren.

Componist ? Breng je eigen werk of studie mee om te presenteren of gewoon om eens buiten jouw studio op een goede installatie te beluisteren. Over het werk kan een woordje uitleg gegeven worden en er kan door de aanwezigen op gereageerd worden.

Oostendenaar Dirk Veulemans volgde van 1987-88 het jaarseminarie Elektronische Muziekcompositie aan het conservatorium van Antwerpen bij Joris de Laet. Zijn opleiding als aggregaat in wiskunde, chemie en fysika vormde daarbij een uitstekende basis. Hij legt zich sedertdien toe op het maken van multikanaals tapecomposities en realiseerde opdrachten voor diverse culturele organisaties. Zijn brede muzikale interesse gaat van etnische tot de meest aktuele muziek en zijn eigen werk bestaat overwegend uit composities waarbij gestreefd wordt naar een rijkdom van een divers en eigen klankenpalet. De computer en het maken van algoritmes zijn daarbij steeds een belangrijk instrument geweest. Ook de beweeglijkheid van de klank staat voor hem tijdens het compositieproces en tijdens de opvoering centraal. Tal van zijn composities en installaties zijn te horen (en te zien) geweest op festivals in Nederland, Frankrijk, Duitsland, Zwitserland, Canada en Bulgarije. Voorts is hij aktief lid! van de componistenvereniging BEFEM (Belgische Federatie Elektroakoestische Muziek).

Dirk Veulemans werkt geregeld samen met ensembles voor hedendaagse muziek waar hij voor de elektronische component zorgt: Spectra Ensemble, IPEM / Stichting Lucien Goethals en festivals voor experimentele poëzie (KRIKRI vzw). Hij was stichtend lid van het Kunstarbeiders Gezelschap (KaG) waar hij jaarlijks een cyclus elektroakoestische muziek in de Ekerse Theaterzaal voor organiseerde. In juni 2004 verscheen zijn cd 'The Weasel is Living on the Lofts Now' en het jaar daarop publiceerde Krikri CD 2005 diens 'Spreken In Tongen'.

Voorlopig programma :

  • Dirk Veulemans - 8ch. surround - Experimenten surround
  • Dirk Veulemans - 8ch. surround - Merkwaardige 8-kanaals opname van een akoestisch concert
  • Dirk Veulemans - 8ch. surround - Sprookje "De Zandman"

Tijd en plaats van het gebeuren :

OEM #01
Woensdag 14 december 2011 om 20. u
Ekerse Theaterzaal

Oorderseweg 8
2920 Ekeren

Meer info : mlog.dirkveulemans.be

Extra :
Dirk Veulemans : dirkveulemans.be en www.matrix-new-music.be

Elders op Oorgetuige :
De Zandman: een sprookje over angst, blindheid en waanzin, 30/07/2007
Op het juiste spoor : gesprek met Dirk Veulemans, 23/04/2007

22:06 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Austerlitz : soundtrack bij een imaginaire film

Jérôme Combier Dag op dag tien jaar na het overlijden van de grote Duitse schrijver W.G. Sebald brengen Ictus en de Franse componist Jérôme Combier (foto) een hommage. Sebald stierf in 2001 in een verkeersongeluk. In zijn roman 'Austerlitz' gaat de Engelse kunst- en architectuurhistoricus Jacques Austerlitz op zoek naar zijn roots. Dat brengt hem in Antwerpen, Brussel, Parijs, Praag… Hij ontdekt dat zijn echte vader het naziregime ontvluchtte en dat zijn moeder gedeporteerd werd naar Treblinka. Zijn omzwervingen door het oude Europa en zijn gesprekken met de verteller leveren fascinerende beschouwingen op.

"Het voornaamste onderwerp van dit project", aldus Jérôme Combier, "is het geheugen. Het gaat over rondreizen, tussen herinneren en vergeten, maar ook langs vele talen en landen in Europa. Het is ook een reflectie over het toeval." Combier schreef een 'soundtrack bij een imaginaire film' en zorgt samen met de Franse videast en scenograaf Pierre Nouvel voor de enscenering. Nouvel creëert onwaarschijnlijke ruimtes door bijvoorbeeld films te projecteren op het lichaam van acteurs of door transparante projectieschermen te gebruiken. In een dergelijke installatie brengt Johan Leysen teksten uit Sebalds roman.

Jérôme Combier over het project :

"Aan de ene kant is er de enscenering - met filmische kwaliteiten - op de soundtrack van een imaginaire film. Aan de andere kant is er het onderzoek naar het boek, naar het personage en zijn auteur: Jacques Austerlitz et W.G. Sebald. Op het podium: een acteur en zes muzikanten plus een dirigent, een podiumontwerp en een video-installatie, geluid in stereo (4 luidsprekers). De volledige compagnie bestaat uit: het ensemble Ictus, decorontwerper-videast Pierre Nouvel, lichtontwerper Bertrand Couderc, componist Jérôme Combier en de acteur Johan Leysen.

Het project is in de eerste plaats een reis, een tocht langs verschillende Europese landen die zich ontvouwt als een onderzoek, een verzameling van beelden en geluiden. Pierre Nouvel en ikzelf zullen dezelfde plaatsen bezoeken als in het boek beschreven, zo chronologisch mogelijk (van België naar Duitsland, via Wales, Londen en Praag), een alternatieve manier om tot de essentie van het boek te komen en zich met het enigma van het boek te confronteren.

Wie is Jacques Austerlitz? Heeft hij echt bestaan? En waar komen al de foto's vandaan? Ze zijn over het boek verspreid alsof ze de woorden van het personage moeten staven, of misschien vooral om die vreemde band met datzelfde personage te smeden.

Het verhaal van Austerlitz
De eerste ontmoetingen tussen Sebald en Austerlitz vinden plaats in het jaar 1967. Ze zien elkaar verschillende keren op diverse plaatsen in België: de hal van het Antwerpse Centraal station, enkele dagen later in een kroeg in het industriegebied van Luik, hetzelfde jaar nog in Brussel op de trappen van het Justitiepaleis. Sebalds boek ontwikkelt zich op het ritme (en de plaats) van die schijnbaar toevallige ontmoetingen: Brussel, Zeebrugge en vooral Londen, waar Austerlitz woont. In de loop van de gesprekken, die bol staan van de vol uitweidingen, vormt zich geleidelijk een portret van Austerlitz.

Jacques Austerlitz is historicus en doceert aan een Londens instituut voor kunstgeschiedenis dat gespecialiseerd is in architecturale geschiedenis, met name van treinstations. Hij heeft de gewoonte om de plaatsen die hij bestudeert te fotograferen met een oude opvouwbare Ensign-camera, wat de vele foto's in het boek verklaart.

Na 1975 verliezen de twee mannen elkaar uit het oog. De volgende ontmoeting vindt pas in 1996 plaats, opnieuw toevallig, in het Londense Great Eastern Hotel in Liverpool Street. Daarna zal de verteller Austerlitz regelmatig opzoeken in diens huis in Alderney Street in de East End. Vanaf dat moment begint Austerlitz meer gedetailleerd over zijn leven te vertellen. De twee verhaallijnen - Sebald die de ontmoeting beschrijft en Austerlitz die gebeurtenissen uit zijn leven ophaalt - lopen dan ook meer en meer door elkaar.

Gebeurtenissen uit het leven van Austerlitz
Hij brengt zijn kindertijd door in Bala, Wales, als adoptiezoon van een protestantse dominee. Na de dood van zijn adoptieouders ontdekt hij als student in Oxford zijn echte naam, die niet Dafydd Elias is maar Jacques Austerlitz. Hij brengt enkele vakantiedagen door in Barnmouth, aan de kust van Wales. Daarna gaat hij op zoek naar zijn afkomst, een speurtocht die hem naar Praag leidt, waar hij te weten komt dat hij voor 1939 geboren werd. Hij probeert het raadsel te ontrafelen van zijn vader, die het naziregime in Frankrijk ontvluchtte, en van zijn moeder, die naar Treblinka gedeporteerd werd. Hij vindt Agatà terug, de oude buurvrouw uit de Sporkovastraat. Hij legt opnieuw de reis af die hij als kind ondernam toen zijn moeder besloot om haar zoon mee te sturen met een kindertransport van Praag naar Londen. Op die manier zou hij ontsnappen aan de nakende inval van nazi-Duitsland in Tsjechoslowakije.

Het vreemde aan dit verhaal is het visuele bewijsmateriaal dat Sebald ons geeft, foto's van plaatsen maar ook van mensen: Austerlitz zelf als kind, zijn moeder, zijn vriend Gerald Fitzpatrick…

Heeft Austerlitz echt bestaan? En indien niet, wie zijn dan die mensen? Hoe zijn ze allemaal bij Sebald terecht gekomen? Wie heeft de foto's genomen waarvan we moeten geloven dat ze deel uitmaken van de “persoonlijke archieven van de auteur?”

De thematiek
Het voornaamste onderwerp van dit project is het geheugen en de manier waarop het hand in hand gaat met het vergeten. Het gaat over rondreizen, tussen herinneren en vergeten maar ook langs vele talen (de twee mannen, de verteller en Austerlitz, praten met elkaar in het Frans en vervolgens in het Engels, terwijl het boek geschreven is in het Duits) en landen in Europa. Het is ook een reflectie over het toeval (de drijvende kracht achter de verschillende ontmoetingen tussen Sebald en Austerlitz), over lege ruimtes (in de steden waar Austerlitz verloren loopt), over de manier waarop levens en gebeurtenissen vervagen, over de passiviteit tegenover alles wat onontkoombaar is (de dood, oorlog, vergetelheid).

Tegenonderzoek
Ik beeld me een derde stem in, de mijne, die het eerste perspectief regelmatig in een ander perspectief plaatst. Ik wil een dagboek bijhouden dat mijn onderzoek op de voet volgt, dat mijn ontmoetingen en mijn reis in de voetsporen van Sebald/Austerlitz beschrijft. Dit dagboek zal in de eerste persoon geschreven worden en in het Frans. Het zal regelmatig verschijnen, de gesprekken tussen Sebald en Austerlitz kruisen en mijn eigen vragen en onderzoek in kaart brengen.

De stemmen
De acteur zal verschillende stemmen spelen. Voorlopig blijft alles nog onbepaald, want aan de ene kant is er Duits, de originele taal van het boek, en aan de andere kant de talen waarin de twee personages, Jacques Austerlitz en de verteller, hun gesprekken voeren. Eerst communiceren ze in het Frans, na 1996 in het Engels. Mijn dagboek zal tot slot in het Frans geschreven worden."

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ictus, Jérôme Combier & Johan Leysen : Austerlitz
Woensdag 14 december 2011 om 20.30 u
Kaaitheater Brussel
Sainctelettesquare 20
1000 Brussel

Meer info : www.kaaitheater.be en www.ictus.be

Extra :
lookingforsebald.blogspot.com : blog van de creatie van Austerlitz
Jérôme Combier op brahms.ircam.fr, www.henry-lemoine.com, www.ictus.be en youtube

Bekijk alvast dit fragment uit Austerlitz

21:28 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Jong Gents ensemble Tiptoe Company in de Q-O2 Werkplaats in Brussel

Tiptoe Company Tiptoe Company is ontstaan als 'ensemble van 'delicate' intrumenten' en wordt gecoached door het Ictus en Spectra Ensemble in het kader van de 'Master na Master hedendaagse muziek' aan het Conservatorium van Gent. Momenteel spelen gitaar, blokfluit, harp en contrabas de hoofdrollen en worden recente creaties gecombineerd met repertoire dat op de één of andere manier speelt met 'verstilling' of met het beperkte volume van de instrumenten. Eveneens is de relatie tussen instrumentale actie en de voortgebrachte klank een vertrekpunt voor wat 'muziektheater op microniveau' zou kunnen genoemd worden; eigenlijk iets wat inherent is aan elke vorm van 'live'-muziek.

Ruth Van Killegem is geen onbekende in de barokwereld en schitterde als solist in ensembles als Il Gardelino, Collegium Instrumentale Brugense en More Maiorum. Gitarist Jona Kesteleyn vormt sinds jaren een duo met Ruth en samen namen ze in 2006 de CD 'Pas de Tango' op, met creaties van ondermeer Kris De Baerdemacker en Ward De Vleeschhouwer. Jona is daarnaast actief in orkesten en ensembes en zette zijn eerste stappen in het theater met theatergroep Vi. Pieter Lenaerts trok onlangs naar New Delhi om er een CD op te nemen met zijn Indische kompanen op sarod en tabla. Hij is actief als freelance contrabassist in orkesten zoals De Filharmonie en het Nationaal Orkest en bestudeerde op eigen houtje de muziek van Scodanibbio, Grillo en Partch. Harpiste Jutta Troch is lid van Ensemble Besides en Nadar en organiseert het What's Next Festival in Flagey. Momenteel speelt ze ook bij de alternatieve popgroep Dez Mona. In deze productie wordt Tiptoe Company bijgestaan door percussionisten Ruud Roelofsen en Jonas D'haese.

Programma :

  • Frederik Neyrinck, (Voraus)echo der gestalt II (2011) voor contrabas solo
  • Fausto Romitelli, Simmetria d'oggetti (1988) voor sopraanblokfluit en gitaar 
  • Frederik Neyrinck, Mischung IV (2011) voor cello solo
  • Maurizio Pisati, Studi II (1990) voor gitaar en Odolghes (2006) voor gitaar en contrabas
  • José Maria Sanchez-Verdu, Nada (2009) voor cello en gitaar
  • Nico Sall, Tactics (2011) voor altblokfluit, harp, gitaar, contrabas en electronics

Tijd en plaats van het gebeuren :

Concert Tiptoe Company
Dinsdag 13 december 2011 om 20.30 u
Q-O2 Werkplaats Brussel

Koolmijnenkaai 30-34
1080 Brussel

Meer info : www.q-o2.be

Extra :
Frederik Neyrinck : www.frederikneyrinck.be, www.muziekcentrum.be en youtube
Fausto Romitelli : www.ricordi.it, brahms.ircam.fr, www.arsmusica.be en youtube
Mauricio Pisati : www.myspace.com/mauriziopisati, en.wikipedia.org, www.composers21.com en youtube
José M. Sánchez-Verdú : www.sanchez-verdu.com, www.arsmusica.be en youtube
Nico Sall : www.matrix-new-music.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
Tiptoe Company op de grens van de stilte, 23/10/2011

20:39 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Tussen Hemel en Aarde : kerstmuziek voor vrouwenkoor en harp

Jutta Troch In ieder mens schuilt de drang naar het hogere. Uit die drang werd de kunst geboren. En de religie. En de liefde. We scheppen goden. We verbeelden ons een (aards) paradijs. We noemen muziek hemels. Velen bidden. Tussen hemel en aarde is het druk. In een kerstconcert komt alles samen: een geloofsmysterie, paradijselijke muziek en o zo aardse, zinnenstrelende vrouwenstemmen. Om in de zevende hemel te komen… Aquarius brengt in dit kerstconcert muziek van Gustav Holst, James Macmillan, Arvo Pärt, Veljo Tormis, Zoltan Kodaly, Lucien Posman en Benjamin Britten. Harpiste is Jutta Troch (foto).

Gustav Holst - Hymns from the Rig Veda
Dat Gustav Holst (1874-1934) zeldzame interesses had, weten we van zijn meest bekende en meest gespeelde oratorium 'The planets'. Deze veronachtzaamde, grote componist en laatste 'uomo universalis' verdiepte zich in Indische literatuur, filosofie en religie. Hij leerde zichzelf Sanskriet om de authentieke bronnen te kunnen lezen. Naast een bijzondere kameropera schreef hij in 1910 de wondermooie "Hymns from the Rig Veda" (1910), vier hele mooie lofzangen voor vrouwenkoor en harp in Engelse vertaling. Zelden of nooit te horen. Ook nog veel andere prachtige koormuziek van dit buitenbeentje wacht op ontdekking.

James Macmillan - Os Mutorum
De Schotse componist James MacMillan (1959) is hot. Zijn muziek wordt wereldwijd gespeeld , gezongen en op Cd uitgebracht. Hij dirigeert vaak zelf zijn muziek. Ook bij AQUARIUS zetten ze hem graag op het programma. "Os Mutorum" (2008) is een van de vele "Strathclyde Motets", vernoemd naar de universiteit van Strathclyde, waarin MacMillan aan een serie makkelijk zingbare motetten bezig is , die voor alle belangrijke, kerkelijke momenten bestemd zijn. Op enkele uitzonderingen na zijn ze a cappella. In Os Mutorum laat de componist het tweestemmig vrouwenkoor begeleiden door een harp. Os Mutorum aanroept de Schotse heilige Columba, wiens bescherming in een antifoon uit de 13de eeuw wordt afgeroepen.

Arvo Pärt - Zwei Beter
In het evangelie van Lukas staat de beroemde vergelijking die Jezus maakt tussen de farizeeër en de tollenaar. Ze doen allebei boete, de eerste overtuigd van zijn goede levenswandel, de tweede vol oprecht berouw over zijn zwakheden. Jezus heeft geen genade voor de eerste en prijst de tweede. In de handen van de beroemde Estlandse componist Arvo Pärt (1935) - een vaste waarde in het repertoire van Aquarius - bloeit deze parabel open tot een aangrijpende epische en dramatische vertelling, die in 1998 voor het prachtige Meisjeskoor Hannover geschreven werd en daarom in het Duits is gecomponeerd.

Veljo Tormis - De Jeugd van de Zanger
Wat de Estse componist Veljo Tormis met volksmuziek wist aan te vangen is benijdenswaardig. Zijn "Music of the forgotten peoples" is een monument van eerbetoon aan uitstervende muzikale culturen. In "de jeugd van de zanger" voor solostem en vrouwenkoor, in het Ests gezongen, blikt de auteur terug op zijn idyllische jeugdjaren, toen zijn moeder zijn wieg naar het zonovergoten braakland bracht om woorden en liedjes te leren van de eenden en de vogels, die hij later opschreef en zong.

Zoltan Kodaly - Bergnacht (nr. 3 )
Een zangstuk zonder tekst wordt een vocalise genoemd. De meeste vocalises hebben een vocaal-pedagogische bedoeling. Het zijn leerstukken voor solostem. Veel zeldzamer zijn koorvocalises. In de handen van een goede componist als de Hongaar Zoltan Kodaly (1882-1967) worden dit stemmingsstukjes waarbij de luisteraar zijn fantasie de vrije loop kan laten. Uit de vijfdelige cyclus Bergnachten (1923) zingt Aquarius het derde nummer. Zonder titel of tekst, uiteraard.

Lucien Posman - To Morning
Je zal maar de gelukkige dochter zijn van de Vlaamse componist Lucien Posman (°1952) en een koorwerkje voor vrouwenkoor aan je opgedragen weten, op een prachtige tekst over het aanbreken van de ochtend. Het werd geschreven door de Engelse dichter/graficus William Blake (1757-1827) . Het staat op de - helaas uitgeputte - eerste Cd van Aquarius met muziek van Lucien Posman, integraal op teksten van William Blake (een tweede Posman Cd komt in het voorjaar van 2012 uit). De haast kosmische beleving van de natuur die uit het gedicht spreekt, noopte de componist tot een verheven, extatisch en intens vocaal trio, dat zindert van sensuele vibraties.

Sir Benjamin Britten - Ceremony of Carols
De 'Ceremony of carols' van de Engelse grootmeester Sir Benjamin Britten (1913-1976) is, wat Aquarius betreft, verheven in de adelstand der meesterwerken aller tijden. Veel gezongen, maar nooit te veel. Waar een lange boottocht tussen Engeland en Amerika destijds goed voor was! Elke Carol een parel. Een ceremonie van schoonheid, ontroering, stijl en grootsheid. Deze wijn behoeft geen krans meer.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Aquarius : Tussen Hemel en Aarde
Zondag 11 december 2011 om 16.00 u
Sint-Antoniuskerk Edegem


Meer info : www.gc-aquarius.be

Extra :
James MacMillan : jamesmacmillaninscotland.com, www.boosey.com en youtube
James MacMillan (1959-): emotionele, religieus geïnspireerde Schot, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
James MacMillan interview, Ivan Hewett op www.telegraph.co.uk, 22/04/2009
Arvo Pärt op www.musicolog.com en youtube
Arvo Pärt (1935 - ), Tintinambulist op www.musicalifeiten.nl
Veljo Tormis : www.tormis.ee, en.wikipedia.org, www.fennicagehrman.fi en youtube
Lucien Posman op www.matrix-new-music.be
Benjamin Britten op en.wikipedia.org, www.brittenpears.org, www.boosey.com en youtube
Benjamin Britten (1913 - 1976): Persoonlijkheid onder invloeden op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Musiques Nouvelles wijdt volledig concert aan de Estse componist Arvo Pärt, 22/09/2011
Music of the Forgotten Peoples : bloemlezing uit Veljo Tormis' liederencyclus in het Conservatorium Gent, 4/04/2011
Zelden uitgevoerde Johannespassie van James MacMillan in Brussel en Gent, 12/03/2011
Hedendaagse wereldpremière van James MacMillan tijdens Laus Polyphoniae 2009, 25/08/2009

20:15 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Dubbele Belgische première in Les Ateliers Claus in Brussel

Timo Van Luijk Zondag kan je in het Bruselse alternatieve kunstenbolwerk Les Ateliers Claus terecht voor een dubbele Belgische première. Elodie is het duo Andrew Chalk en Timo Van Luijk (foto). Chalk is een gerespecteerde Engelsman, actief sinds midden jaren '80. Hij kreeg vooral erkenning voor zijn ontwapenend mooie minimale muziek die hij op zijn eigen Faraway Press uitbrengt sinds 2005. Zijn uitgaves onderscheiden zich door het handwerk en een onwaarschijnlijk mooie esthetiek. Chalk werkte samen met o.a. Organum, Daisuke Suzuki, Giancarlo Toniutti en vormde samen met Christoph Heemann de helft van het fantastische Mirror project. Timo van Luijk begon zijn artistieke carrière in de vroege jaren '90 met het experimentele muziek en multimediacollectief Noise Maker's Fifes. In zijn solo project Af Ursin werkt hij voornamelijk met akoestische instrumenten die op een intuïtieve manier in composities gegoten worden. Door hun gecombineerde esthetiek ontsluieren zich in Elodie nieuwe horizonten.

Cedric Lerouley & Jean-Noël Rebilly is een ingetogen duo uit Parijs dat zich behelpt met snaarinstrumenten, klarinet, elektronica en field recordings om geheimzinnige sonische landschappen te fabriceren. Lerouley bracht verschillende CDR’s uit op zijn CommA label - telkens met handgemaakte hoezen. Daarnaast houdt hij zich bezig met An'Archives, een label dat zich specialiseert in de Japanse avant-garde met uitgaves van Junko, Masayoshi Urabe en Itaru Oki.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Elodie (Timo Van Luijk + Andrew Chalk) / Cedric Lerouley & Jean-Noël Rebilly
Zondag 11 december 2011 om 15.00 u
Les Ateliers Claus - Brussel
Charles Rogierdoorgang (tussen Noordstation en Rogierplein)
1210 Brussel

Meer info : www.lesateliersclaus.com

Extra :
Andrew Chalk op www.discogs.com en youtube
Timo Van Luijk : www.lasciedoree.be, www.discogs.com en youtube
Interview : Timo van Luijk (Af Ursin). Elke klank heeft zijn functie, Joeri Bruyninckx op Kwadratuur.be, 15/06/2010

Elders op Oorgetuige :
Eric Thielemans, Frederik Croene & Timo van Luijk op de Gentse Feesten, 13/07/2009

19:30 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook