09/11/2012

De 2de Adem & Le Madrigal de Lille duiken in het koorrepertoire van hedendaagse componisten uit de VS

Cage & co John Cage, zowat de best gekende moderne Amerikaanse componist, werd 100 jaar geleden geboren. De 2de Adem, kamerkoor voor hedendaagse muziek, vondt daarin een een ideale aanleiding om met Le Madrigal de Lille (FR) in het koorrepertoire te duiken van hedendaagse componisten uit de Verenigde Staten.
Samen zingen we werk van Charles Ives, Philip Glass, Leonard Bernstein, Morten Lauridsen, Eric Whitacre, Timothy Brown en John Cage (o.a. het beruchte 4'33", ditmaal in een versie voor 2 koren).

Tijd en plaats van het gebeuren :

De 2de Adem & Le Madrigal de Lille : Cage & co
Zondag 11 november 2012 om 16.00 u
Kapel van Sint-Jan de Deo - Gent

Fratersplein 9
9000 Gent

Meer info : www.de2deadem.info en www.lemadrigaldelille.fr

16:09 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

SURROUND!-Happening plaatst luisteraar in het midden van de klank

Surround Happening Wie een ervaring als intens omschrijft, voegt daar niet zelden aan toe dat hij of zij er 'middenin' zat. En is een meeslepende, zelfs fysieke ervaring niet wat we allen nastreven bij een concertbezoek? Tijdens de SURROUND!-Happening in het Concertgebouw in Brugge wordt die droom werkelijkheid. De luisteraar komt in het midden van de klank terecht, in de kern van de zaak.

In nieuwe muziek wordt klank materie. Trillingen botsen en creëren een ruimte, muziek wordt architectuur. Fascinerende klankkunst - of het nu gaat om installaties van de beroemde Janet Cardiff of gespatialiseerde live-elektronica bij een wereldcreatie van Richard Barrett - kan de bezoeker met verstomming slaan. De luisteraar wordt de middelpuntzoekende kracht die het geluid vanuit alle hoeken naar zich toe trekt.

Geluid stormt vanuit alle hoeken van het Concertgebouw op je af tijdens de Surround! Happening. Muzikanten, componisten en klankinstallaties nemen letterlijk elke meter van het Concertgebouw in, indien niet lichamelijk / materieel, dan zeker met muziek. In de nieuwe compositie van Richard Barrett omringen de luisteraars de cellist, die door middel van live-electronics en luidsprekers het publiek bespeelt. Michael Gordon bezweert de toehoorder in Timber, een werk voor zes simantra's (houten balken met een korte droge klank rijk aan boventonen). De componist gaat in dit werk op zoek naar de extreme mogelijkheden van ritmiek en textuur. BL!NDMAN [drums] zet zijn tanden in werk van Bang on a Can-stichters Julia Wolfe en David Lang en het Acousmonium, een orkest van luidsprekers, speelt gespatialiseerde elektronische muziek.

BL!NDMAN [drums] - Kamermuziekzaal, 10.30 u

  • Julia Wolfe (1958), Dark Full Ride (2002)
  • David Lang (1957), The So-Called Laws of Nature, part 2 (2002)
  • Jasna Velickovic (1974), Last Song (2010)

BL!NDMAN [drums] speelt baanbrekend werk van eigentijdse componisten. Alle vooroordelen over percussie worden daarbij met veel toewijding aan diggelen geslagen. Heel subtiel haalt David Lang valse zekerheden onderuit. Ongrijpbare variaties in timbre en ritme omringen de toehoorder en brengen hem in een vloeibare trance. Jasna Velicˇkovic van haar kant, zoekt in Last Song naar manieren om instrumenten te bespelen zonder ze aan te raken. Transformatie, resonantie en een persoonlijke lezing van Richard Strauss' Im Abendrot staan centraal in dit werk. Een drumstelkwartet zet Dark Full Ride in met zeven minuten niets dan hihats. Tegen een hectische zestiendenpuls verkent Julia Wolfe de haast symfonische rijkdom aan klankkleuren van het dubbele bekken. Geleidelijk laten de volledige drumstellen zich meeslepen in een draaikolk van tegen elkaar in pompende ritmes.

Acousmonium - Concertzaal, 11.30 u & 14.00 u

Concert 1- 11.30 u
Creaties door studenten van LUCA-arts Beeldende Kunst

  • Philippe Carson (1936-1972), Turmac (1961)
  • Esther Venrooy (1974), Of Course Static and Moving Are Possible (2012) - Wereldcreatie
  • Bernard Parmegiani (1927), L'Oeil écoute (1970)

Concert 2 - 14.00 u

Creaties door studenten van LUCA-arts Beeldende Kunst

  • Iannis Xenakis (1922-2001), Orient Occident (1960)
  • Pauwel De Buck (1986), La Bestia Del Este (2012) - Wereldcreatie
  • Christian Zanési (1952), Stop ! L’horizon (1983)

Een orkest van zo'n veertig à honderd luidsprekers, allemaal geselecteerd op basis van hun typische sonore kwaliteiten en opgesteld rondom en tussen het publiek. Dat is het Acousmonium, een concept ontworpen in 1974 door François Bayle in de schoot van INA/ GRM (Groupe de Recherches Musicales). Uit die luidsprekers speelt akoesmatische muziek, muziek waarbij alle aandacht op het luisteren is gericht, zonder de visuele afleiding van musici. De ruimtelijke projectie van de muziek dompelt de luisteraar onder in het hart van het werk. De bediener van het mengpaneel heeft de rol van vertolker van het werk. Als ‘dirigent’ zorgt hij/zij voor nuances, contrasten en effecten door te kiezen uit welke luidspreker de muziek klinkt. En door de ruimtelijke opstelling van de luidsprekers spatialiseert de ‘dirigent’ ook live de muziek. Zo krijgt die een tweede leven, onmogelijk te reproduceren door een muziekinstallatie in de huiskamer. Dit concert (als derde editie van Listen) maakt deel uit van Esther Venrooys doctoraatsscriptie, die focust op de perceptie van klank en de integratie van klankkunst in architectuur. In coproductie met LUCA-arts Gent Beeldende Kunst

Rushes Ensemble (VS) - Kamermuziekzaal, 14.00 u

  • Michael Gordon, Rushes (2012) - Belgische creatie

Michael Gordons nieuwste compositie Rushes, is een uur durende tour de force waarvoor hij deels de mosterd haalde uit zijn recente Timber voor percussie. De titel verwijst enerzijds naar het materiaal waaruit de fagottist zijn riet maakt, anderzijds naar een extatische euforie, een traag sonoor landschap dat de luisteraar als het ware omringt. Niet alleen het unieke timbre van de maar liefst zeven fagotten, maar ook de behandeling van de polyritmiek, de in elkaar geweven melodische lijnen en de caleidoscopische golven van ritmische texturen maken dit werk zo uniek.

Arne Deforce / live-electronics door Centre Henri Pousseur (BE) - Concertzaal - 15.05 u

  • Richard Barrett, life-form (2012) - Belgische creatie

life-form is een compositieopdracht door Concertgebouw Brugge, November Music, Centre Henri Pousseur en Academie der Kunsten (het samenwerkingsinstituut van de universiteit Leiden en de Hogeschool der Kunsten Den Haag).

life-form is een celloconcert met elektronische klanken die de plaats van het orkest innemen. Het publiek, dat rondom de cellist plaatsneemt, wordt op zijn beurt omringd door het 'orkest', acht luidsprekers waaruit de elektronische klanken spelen. De cellist manipuleert/ dirigeert die elektronische klanken in real time door zijn eigen spel. life-form vindt zijn oorsprong in de beschouwing van de metamorfe levenscycli waarin een organisme de huid verschillende keren afwerpt, telkens weer een andere gedaante die onder de oppervlakte groeit en in een andere habitat opduikt. De muziek illustreert niet een specifieke metamorfose, ze wil de ‘life-form’ an sich zijn. Het compositieprincipe en -proces zijn vergelijkbaar met processen bij levende (en dode organismen) en interacties die binnen het volledige ecosysteem voorkomen.

Slagwerk Den Haag (NL) - Kamermuziekzaal, 16.30 u

  • Michael Gordon, Timber (2011)

Ritueel dat versnelt, uitdijt, samentrekt en resoneert. Timber is een werk van vijftig minuten van componist Michael Gordon, waarin door middel van lang aanzwellende en wegstervende roffels een bijna hallucinerend effect wordt opgewekt

Lezing door Sven Sterken (BE) - Foyer Balkon 2, 16.30
Iannis Xenakis: Luisteren met het hele lichaam


In 1958 werkte Iannis Xenakis, toen nog als ingenieur en architect aan de slag bij Le Corbusier, mee aan het ontwerp en de bouw van het Philipspaviljoen. Die ongeziene synthese van ruimte, klank en beeld was een van de trekpleisters van de wereldtentoonstelling in Brussel. Hoewel Xenakis achteraf hoofdzakelijk actief was als componist van avant-garde muziek, realiseerde hij nog een reeks grote multimedia-installaties, waarin hij de principes van het Philipspaviljoen verder ontwikkelde. In zijn lezing zal Sven Sterken illustreren hoe Iannis Xenakis met behulp van de laatste nieuwe technologie, de muzikale luisterervaring trachtte uit te breiden tot een totale zintuiglijke onderdompeling.

Klankinstallatie door Rudi Knoops (BE) - Foyer Parterre, doorlopend
Dioramatized #02

Bull; Psallentes en Psallentes♀ o.l.v. Hendrik Vanden Abeele

De installatie DIORAMATIZED #02 maakt gebruik van de techniek van de anamorfose: een vervormde projectie die alleen vanuit een bepaalde invalshoek in de juiste proporties kan worden waargenomen. De bezoeker kan in de cirkelvormige installatie als het ware midden tussen de zangers gaan staan voor een ideale luisterpositie. Het gebruik van anamorfose, een visuele vervormingstechniek, dwingt de toeschouwer echter op zoek te gaan naar het juiste visuele perspectief om de beelden van de zangers correct waar te nemen. De frictie die zo ontstaat tussen klank en beeld nodigt de bezoeker uit tot een actieve exploratie van de audiovisuele installatie, wat een bijzondere kijk- en luisterervaring oplevert.

Klankinstallatie door Voldemars Johansons (LV) - Studio 1, doorlopend
Concord / Opus 21 for electric strings


Concord / Opus 21 for electric strings, een klankinstallatie bestaande uit metalen snaren van diverse lengte. Johansons spant deze doorheen een ruimte en activeert de snaren - en daardoor ook de klankbuizen - aan de hand van elektronica aan een van beide einden. In het donker een bijzondere ervaring, niet alleen auditief, maar zeker ook visueel. Door het toenemen van de stroom worden de snaren roodgloeiend.

Klankinstallatie door Edgard Varèse - Foyer Balkon 2, tussen de concerten
Poème Electronique


Electronique gerestaureerd, die door Edgar Varèse werd gecomponeerd voor de Wereldtentoonstelling van 1958. Oorspronkelijk was deze elektronische compositie een onderdeel van het door architect Le Corbusier en assistent Xenakis ontworpen Philipspaviljoen. Via een ingenieus luidsprekersysteem dat in de hoogstgelegen foyers van het Concertgebouw geïntegreerd werd, vormt deze soundscape een akoestisch onderdeel van de architectuur.

Doorlopend / installatie / overloop tussen Foyer Parterre en Foyer Balkon 1 : Soundtracks Stijn Demeulenaere (BE)
Klankkunstenaar, radiomaker en muzikant Stijn Demeulenaere presenteert een archief van herinnerde geluiden. Grasduin tussen de vele bokalen, netjes gestapeld op houten rekken, en lever uw eigen bijdrage door een geluidsherinnering op een briefje te schrijven en in een lege bokaal te stoppen. Soundtracks wordt zo een archief van persoonlijke geschiedenissen, omdat een herinnerd geluid altijd vasthangt aan wie we zijn op dat moment. Wat we denken en voelen, wat onze verlangens zijn.

Doorlopend / tentoonstelling / Foyer Balkon 1 & 2 : Peter Verhelst & Maud Bekaert QNX3 - tegen het vergeten

QNX - een plek voor rituelen
Onder de vleugels van Brugge Plus vzw werken schrijver en regisseur Peter Verhelst en letterbeeldhouwster Maud Bekaert drie jaar lang samen met kunstenaars uit diverse disciplines. Drie keer per jaar, telkens op een rituele dag, zullen zij een QNX-plek openstellen in Brugge. In 2015 komen al die plekken samen in een overzichtstentoonstelling. QNX staat voor ‘equinox’, het tijdstip waarop de zon loodrecht boven de evenaar staat, waardoor de dag even lang is als de nacht. Al sinds de antieke tijden zijn zowel de equinoxen als de zonnewende bijzondere, rituele dagen.

QNX3 - tegen het vergeten
Na qnx1 - huis van de druppelende stenen op de Burg, waar 3000 mensen het ritueel konden meemaken, en qnx2 - meer van tranen waar het beeld van Johan Tahon een meer van tranen weende in de Poertoren, strijken dit najaar een paar bijzondere kunstenaars neer in het Brugse Concertgebouw. Dit seizoen vormen emoties en ontroering de rode draad in de programmering van het Concertgebouw. Een thema dat mooi aansluit bij qnx3 waar verlies, herinnering en gemis centraal staan. Maud Bekaert en Peter Verhelst werken voor qnx3 samen met kunstenaars in wiens werk er telkens een vorm van ontroering terug te vinden is.

Tijd en plaats van het gebeuren :

SURROUND!-Happening
Zondag 11 november 2012 vanaf 10.30 u
Concertgebouw - Brugge

't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be

Elders op Oorgetuige :
Concertgebouw Brugge opgeslorpt door geluid tijdens uniek festival Surrround!, 4/11/2012
November Music 2012 : hypnotiserende minimal music, 20ste-eeuwse klassiekers, muziektheater, impro, elektronica en een flinke portie jazz, 6/11/2012
Verbluffende klankinstallaties tijdens Surround! in Brugge, 6/11/2012

15:56 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Solistenensemble Kaleidoskop verkent theatrale mogelijkheden van muziek

Solistenensemble Kaleidoskop Het Solistenensemble Kaleidoskop verkent met zijn Hardcore-programma's de theatrale mogelijkheden van muziek met enkel geluid, de lichamen van de muzikanten en licht. De Franse kunstenares Aliénor Dauchez bedacht het centrale concept, waarbij de muzikanten in een zwarte, ommuurde ruimte om de luisteraars geplaatst worden. Bij elk werk bewegen de muzikanten rond het publiek en veranderen zo voortdurend het perspectief van de luisteraar. Het publiek ervaart momenten van intense nabijheid en verwijdering. Het muzikale hart van dit concert bestaat uit barokke en hedendaagse muziek. Ondanks de uiterst gevarieerde muzikale talen, zoekt elk werk naar een directe en intieme auditieve expressie van schoonheid. Sinfonia's van W.F. en C.P.E. Bach omarmen recent werk van Ikeda, Vivier, Dillon, Tenney en Walshe.

Programma :

  • Wilhelm Friedemann Bach (1710-1784), Sinfonia in F, FK67
  • Ryoji Ikeda (1966), Op. 1 [for 9 strings], I-VI
  • Giovanni Gabrieli (1555-1612), Ricercar
  • Claude Vivier (1948-1983), Zipangu voor dertien strijkers
  • James Dillon (1950), Traumwerk nr. 11, 1 & 4 voor twee violen
  • James Tenney (1934-2006), For 12 Strings (rising)
  • Jennifer Walshe (1974), minard/nithsdale voor strijkkwartet en twee gettoblasters
  • Carl Philipp Emanuel Bach (1714-1788), Symfonie nr. 5 in b, Wq182

Tijd en plaats van het gebeuren :

Solistenensemble Kaleidoskop : Hardcore 3
Zaterdag 10 november 2012 om 20.00 u
Concertgebouw - Brugge

't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be en www.kaleidoskopmusik.de

Extra :
Ryoji Ikeda : www.ryojiikeda.com, en.wikipedia.org en youtube
Claude Vivier : brahms.ircam.fr, www.thecanadianencyclopedia.com en youtube
James Dillon op www.composers21.com, www.edition-peters.com en youtube
James Tenney op en.wikipedia.org, www.composers21.com, kalvos.org en youtube
James Tenney, 1934-2006 , Kyle Gann op www.artsjournal.com, 26/08/2006
James Tenney op newmusicbox.org (met video 'Postcards from the Edge: James Tenney in his own words')
Jennifer Walshe : www.milker.org, www.cmc.ie, en.wikipedia.org en youtube
don't do PERMISSION ISN'T. The Music of Jennifer Walshe, Bob Gilmore op journalofmusic.com

Elders op Oorgetuige :
Concertgebouw Brugge opgeslorpt door geluid tijdens uniek festival Surrround!, 4/11/2012
Niet voor gevoelige kijkers : Ryoji Ikeda's Datamatics [ver.2.0] in Brugge, 1/04/2010
Ictus : poëzie in klanken op TRANSIT, 26/10/2007

Beluister alvast Claude Viviers Zipangu

14:07 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

06/11/2012

Met het Brussels Philharmonic & Arne Deforce op ontdekkingsreis in het unieke universum van Xenakis

Iannis Xenakis Op 8 november mag de concertganger in het Concertgebouw in Brugge tussen het orkest Brussels Philharmonic plaatsnemen voor een zinderende muzikale ervaring. Het orkestwerk Nomos Gamma van architect-componist Iannis Xenakis vraagt om een specifieke orkestopstelling waarbij het publiek tussen de musici terechtkomt en zo zelf de muzikale architectuur van het werk fysiek kan waarnemen. Ook de krachtige muziek van Wagner wordt in dezelfde omstandigheden gebracht: een zowel ontroerende als overweldigende ervaring!

In de jaren 1950 was de jonge Griek Iannis Xenakis (1922-2001) een beloftevolle architect. Samen met Le Corbusier ontwierp hij het futuristische Philips-paviljoen voor de wereldtentoonstelling van '58 in Brussel. Daarnaast mag hij met recht en rede een van de grootste en meest innovatieve componisten in de recente westerse geschiedenis genoemd worden. Zijn composities vertonen vaak opvallend veel gelijkenissen met de gebouwen die hij tekende. De ruimtelijke lijnen van zijn betonnen constructies werden onder de vorm van klankopeenvolgingen als het ware vloeibaar in de tijd. Als het publiek mag plaatsnemen tussen de orkestmusici wordt dat architecturale aspect wel heel concreet. Xenakis' muzikale gebouwen omgeven de luisteraars, klanklijnen en -zuilen omringen hen, geluiden bewegen door de ruimte in alle richtingen.

In Nomos Alpha (1966) begeeft Xenakis zich op het terrein van de wiskundige groepentheorie, die hij loslaat op acht klinkende basisstructuren die op zich gemakkelijk door de luisteraar als 'muzikale eenheid' herkend kunnen worden - Gestalten zouden ze in de psychologie genoemd worden, klankgedaantes. Glissandobewegingen of 'glijdende klanken' zoals in Metastasis (en 'gestold' in het Philipspaviljoen …) bijvoorbeeld, of 'een atoom voorgesteld op een cello door de interferenties van een quasi-unisono' (dixit Xenakis). Een heel kenmerkende Gestalt, deze laatste: de cellist bespeelt twee snaren gelijk en laat vrijwel dezelfde toonhoogte weerklinken; 'vrijwel', want de ene is een fractie hoger dan de andere. Het resultaat is een klank die door interferentie lijkt te vibreren, te pulseren, te trillen als een atoom - klinkende chemie, met een fantastische, haast fysieke uitwerking op de meedeinende luisteraar. Nomos Alpha bestaat uit metamorfoses van de acht basisvormen. Naast sturingsprocessen uit de groepentheorie gebruikt Xenakis trouwens de vierentwintig rotaties van een kubus als model voor transformaties van het muzikale materiaal.

Xenakis' klankmassa's gaan in Nomos Gamma (1968) een nog diepere verbinding aan met de eigenheden van architectuur. De muziek wordt letterlijk driedimensionaal als de orkestmuzikanten een plaats innemen tussen de luisteraars. De territoria van podium en zaal worden opengebroken, klanken komen van alle kanten en bewegen door de ruimte. Glijdende strijkersklanken worden doorheen het publiek geweven, drumroffels daveren als een vortex tussen de luisteraars. De klankstructuren gaan niet meer enkel 'imaginaire' connecties aan met bouwwerken en volumes, hun verschijningsvorm omspant en overwelft de luisteraars nu ook reëel ruimtelijk. De vaak vrij agressieve klankuitbarstingen, de slagwerktornado's, refereren daarbij ook aan de auditieve wereld die de componist tijdens de Tweede Wereldoorlog in het Griekse verzet had leren kennen - kogels en granaatontploffingen, waarvan één hem een deel van zijn gezicht kostte. Als er een massa kogels tegelijk wordt afgevuurd, ontstaat er een gedaver, een gedreun, een statistische massa waarin de aparte knallen vrijwel niet meer waar te nemen zijn. Die sensaties bepaalden Xenakis' esthetica evenzeer en verklankten zich met zijn passie voor natuuren bouwkunde.

Xenakis liet algebra, geometrie en de bewegingspatronen van gasdeeltjes in een gesloten container weerklinken. Maar ondanks het feit dat hij 'emotie' uitschakelt bij het construeren van zijn klankstructuren, heeft zijn hoogst energetische muziek een heftige impact op de luisteraar, vaak ademstokkend door zintuiglijke overprikkeling. Muziek tussen wiskundig formalisme en oeremotie.

Programma :

  • Iannis Xenakis (1922-2001), Nomos Alpha (1965) - Nomos Gamma (1967)
  • Richard Wagner (1813-1883), Prelude und Liebestod uit Tristan und Isolde (1857-1859)
  • Mark Kidel (1947), Something Rich and Strange: The Life and Music of Iannis Xenakis (1991)(film)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Brussels Philharmonic & Arne Deforce : Wagner, Xenakis
Donderdag 8 november 2012 om 20.00 u
( Inleiding door Maarten Quanten om 19.15 u )
Concertgebouw - Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be, www.brusselsphilharmonic.be en www.arnedeforce.be

Bron : tekst Maarten Quanten voor het Concertgebouw

Extra :
Iannis Xenakis : www.iannis-xenakis.org, www.arsmusica.be, www.xenakis-ensemble.com en youtube
Iannis Xenakis (1922-2001): Mathematicus en filosoof, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Concertgebouw Brugge opgeslorpt door geluid tijdens uniek festival Surrround!, 4/11/2012

22:38 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Strijkers van het NOB brengen Oost-Europees programma met een Belgisch tintje

Dirk Brossé Concertmeester van het NOB Alexeï Moshkov brengt nog eens drie collega's-violisten uit het orkest samen. Dit onconventionele strijkkwartet presenteert tijdens de Middagen van het NOB bij BOZAR MUSIC een Oost-Europees programma met een Belgische strik er rond. Voor de vrouwelijke toets zorgt de Poolse componiste Grazyna Bacewicz. Dirk Brossé (foto) componeerde voor deze bezetting ook nog een nieuw werk dat op 8 november gecreëerd wordt.



Programma :

  • Jindrich Feld, Serenada per 4 housle
  • Witold Lutoslawski, 4 Melodie slaskie
  • Tibor Varga, Etude-caprice nr. 1 voor 4 violen
  • Grazyna Bacewicz, Quartetto per 4 violoni
  • Dirk Brossé, Wereldpremière

Tijd en plaats van het gebeuren :

Middag van het NOB : Jindrich Feld, Lutoslawski, Tibor Varga, Grazyna Bacewicz, Dirk Brossé
Donderdag 8 november 2012 om 12.30 u
Bozar - Brussel

Ravensteinstraat 23
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be

Extra :
Jindrich Feld : nl.wikipedia.org en youtube
Witold Lutoslawski op www.chesternovello.com, en.wikipedia.org en youtube
Witold Lutoslawski (1913 - 1994) : Poolse tussenpaus op www.musicalifeiten.nl
Tibor Varga : en.wikipedia.org en youtube
Grazyna Bacewicz : nl.wikipedia.org en youtube
Dirk Brossé : www.dirkbrosse.be, www.matrix-new-music.be en youtube

21:42 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

November Music 2012 : hypnotiserende minimal music, 20ste-eeuwse klassiekers, muziektheater, impro, elektronica en een flinke portie jazz

November Music Van woensdag 7 tot en met zondag 11 november vindt in 's Hertogenbosch (Nederland) de 20ste editie van November Music plaats. Gedurende 5 dagen presenteert het festival de muziek van nu, waarbij ook heel wat genreoverstijgende producties aan bod komen. Als belangrijkste Nederlandse festival voor de 'muziek van nu', laat November Music zien hoe gevarieerd en veelomvattend de hedendaagse muziek is. Van minimal music en muziektheater tot genre-overstijgende muziekproducties en combinaties van jazz met wereldmuziek, tijdens November Music zie je het niet-alledaagse muziekaanbod. Er is dus voor ieder wat wils : van filmische jazz tot dwarse elektronica, van abstracte improvisatie tot 20ste-eeuwse klassiekers, van stuiterende volksmuziek tot atmosferische soundscapes.

Makers in Residence

Robin de Raaff
Festivalcomponist tijdens November Music 2012 is Robin de Raaff, eerder dit jaar nog in het nieuws met zijn spraakmakende opera over Marilyn Monroe die in première ging op het Holland Festival. Asko|Schönberg, Osiris Trio, Fie Schouten en f.c. Jongbloed brengen zijn kamermuziek. Robin de Raaff wordt geroemd om zijn grote virtuositeit, expressiviteit en helderheid. Tevens verschijnt over hem in de serie componistenportretten het boekje 'Stealing back from time' geschreven door Peter van Amstel.

Horst Rickels - Verkenner van geluid en ruimte
De historische vertrekken van Het Kruithuis in Den Bosch komen een week lang tot klinken. Geluidskunstenaar Horst Rickels vult de ruimtes met zijn klanken en schitterende installaties in de overzichtstentoonstelling 'Verkenner van geluid en ruimte'. Daarnaast geeft Rickels de installatieconcerten 'De Leslies' en 'Mercurius Wagen'. Voorafgaand aan het festival is er op zondagmiddag 4 november de opening van de tentoonstelling waarbij ook het boek 'Horst Rickels, verkenner van geluid en ruimte' wordt gepresenteerd en de documentaire 'Four Elements' van Jiska Rickels wordt vertoond. Horst maakte daarvoor de muziek.Strijbos & Van Rijswijk
Het makersduo Strijbos & Van Rijswijk krijgt tijdens November Music de Prins Bernhard Cultuurprijs uitgereikt. Tijdens het festival gaat hun elektro-akoestische werk 'Cross Avenue' in première, is de installatie 'Dadoc' te zien en is er de geluidswandeling 'Walk With Me - The Walk of Earthly Delights' waarbij de wereld van Jheronimus Bosch tot klinken komt.

Hypnotiserende minimal music
De tweede festivaldag (do 8 nov.) staat zelfs geheel in het teken van de repetitieve en hypnotiserende klanken van componisten als Steve Reich, Frederic Rzewski, Anthony Fiumara en Michael Gordon.

Asko|Schönberg/Slagwerk Den Haag - Music for 18 Musicians
Steve Reich brak met zijn 'Music for 18 Musicians' definitief door als componist. Het opzwepende en dromerige werk van Reich betekende een ware revolutie in de gecomponeerde muziek. Dit spectaculaire magnum opus van de minimal music wordt uitgevoerd door Asko|Schönberg, Slagwerk Den Haag en Wishful Singing.

Lunapark ft. Ralph van Raat 'Hard Cuts'
Pianist Ralph van Raat en ensemble Lunapark voeren het speciaal voor hen gecomponeerde 'Hard Cuts' van alleskunner Frederic Rzewski uit. Lunapark staat bekend om de verfrissende wijze waarop ze hedendaagse muziek, minimal music én dance aan de man brengt. Met verder nog werk van Anthony Fiumara, Arnold Marinissen en Piet-Jan van Rossum.

Michael Gordon / Rushes Ensemble 'Rushes'
Michael Gordon, bekend van de New Yorkse muziekformatie Bang On a Can, componeerde een betoverend minimal-werk voor zeven fagotten, waarmee hij een ongekende klankschoonheid heeft gecreëerd.

ETHEL
Avontuurlijk tot op het bot. ETHEL heeft lak aan genres en speelt klassieke muziek met een pop-attitude. Tijdens November Music 2012 staan Steve Reich, Phil Kline en JacobTV op het repertoire.
Verder geeft Ralph van Raat op zaterdagmiddag 10 november een concert met het meditatieve 'Kringen' van componist Bart Spaan. Die zelfde dag brengt Rascher Saxophone Quartet het speciaal voor hen door Philip Glass geschreven minimal-stuk 'Concerto for saxophone quartet'.

Een flinke portie jazz
Met diverse opvallende gelegenheidsformaties heeft November Music ook deze editie weer een aantal spannende concerten op het snijvlak van jazz, impro, elektronica en wereldmuziek. Na de succesvolle, uitverkochte editie van vorig jaar is er wederom een 'ECM Artists in Concert'.

Vijay Iyer behoort tot de snelst rijzende sterren aan de Internationale jazztop. Hij werd in het gerenommeerde magazine Downbeat verkozen tot 'beste pianist' en zijn trioplaat 'Accelerando' won de titel 'beste jazzalbum'. Tijdens November Music 2012 speelt Iyer met zijn trio en gaat hij op eigen verzoek een eenmalige podiumontmoeting aan met de pianogrootmeester van de impro Misha Mengelberg.

Een andere bijzondere ontmoeting op de vrijdagavond is die tussen het Belgische jazzcollectief Octurn en 6 Tibetaanse monniken uit het Gyuto klooster. Meditatieve zangkunsten gaan een ongehoord verbond aan met eigenzinnige jazz.

Het Nederlandse bigtet Tetzepi werkt onder de noemer 'SEEDS' met diverse internationale solisten. Tijdens November Music 2012 voegt de Franse topklarinettist Louis Sclavis zich bij het collectief. Sclavis geldt al jaren als een van de kopstukken van de Europese jazz & impro-scene.

'Muziek op het scherpst van de snede', schreef de Volkskrant vorig jaar over de avond die November Music presenteerde rondom het platenlabel ECM Records dat zich vaak kenmerkt door filmische jazz en betoverende klanklandschappen. Dit jaar opnieuw enkele bijzondere samenwerkingen in de Grote Zaal van de Verkadefabriek: Wolfert Brederode International Quartet ft. Mark Feldman (o.a. John Zorns' Bar Kokhba) / Harmen Fraanje & Enrico Rava / Jan Bang ft. Arve Henriksen & Stian Westerhus.

KunstmuziekRoute
Ook dit jaar is er op de zondagmiddag (11 november) weer een KunstmuziekRoute met muzikale ontdekkingen op niet-alledaagse concertlocaties zoals oude kerkjes, kleine theaterzaaltjes en musea. Zo'n 25 korte concerten, installaties en voorstellingen zoals een tot leven komende graphic novel muzikaal ondersteund door een gamelan-ensemble, gedichten van Gerrit Achterberg op muziek en een speciaal kinderprogramma. De KunstmuziekRoute is de ideale gelegenheid om de binnenstad van Den Bosch te verkennen. Een kaartje geeft toegang tot alle concerten op die middag. Er zijn routes ter suggestie (bijv. jazzroute, performance route etc.), maar als bezoeker stel je uiteindelijk zelf je eigen programma samen.

Een greep uit het programma van de KunstmuziekRoute : de KunstmuziekRoute gaat met een flinke knal van start! In het Atrium van Avans Hogeschool eren dertig slagwerkers de 100ste geboortedag van John Cage met duo-premières van o.a. Louis Andriessen en Martijn Padding. In De Toonzaal staan alle concerten in het teken van de wonderbaarlijke componist/pianist Frederic Rzewski. Nieuw Amsterdams Peil & Hans Dagelet brengen twee van zijn theatrale werken, terwijl pianisten Bobby Mitchell en Rzewski himself solocomposities uitvoeren.
Ook de jongste muziekliefhebbers komen aan bod tijdens de KunstmuziekRoute. De overweldigende violiste Iva Bittová treedt op met een kinderkoor. Daarnaast zijn er workshops waar kinderen zelf leren om geluiden te sampelen en te bewerken. Componist Klaas ten Holt heeft de gedichtencyclus van Gerrit Achterberg op muziek gezet. Henk Hofstede (van The Nits) maakte er een fraaie animatie bij. De Columbiaan Edmar Castaneda is een jazzsensatie op harp. Hij ontmoet de Brabantse altsaxofonist Joris Postumus. Meer jazz tijdens de KunstmuziekRoute van de fijne Italiaanse trompettist Enrico Rava en een solo-optreden van gitarist Stian Westerhus (o.a. Nils Petter Molvaer Band).

Belgen op November Music 2012
Arne Deforce / Richard Barrett - za 10/11 in de Hervormde Kerk
Mysterieuze klanken omsingelen de luisteraar. Een kathedraal van geluid die de oren kietelt en de hersens laat kraken. De Belgische cellist Arne Deforce en de Engelse componist/elektronicaspecialist Richard Barrett gaan een hemels verbond met elkaar aan. In de ruimtelijke omgeving van de Hervormde Kerk hebben ze hun ideale concertlocatie gevonden. Op het programma staat 'life-form' voor solocello en elektronica, dat Barrett speciaal ontwikkelde voor Arne Deforce.

De cellist bevindt zich in het midden van de ruimte, omringd door het publiek en een uitgebreide speakerinstallatie. De cellist is live in staat de elektronische klanken via computergestuurde software te manipuleren. Op deze wijze wordt de solocellist een dirigent van zijn eigen 'virtuele orkest'. Van intieme kamermuzikale klanken tot orkestrale uitbarstingen, Barrett en Deforce ontketenen een onvergetelijk compositorisch experiment waarbij het muzikale werk als een levensvorm langzaam tot ontplooiing komt.

De Engelsman Richard Barrett schrijft ingenieuze, gedetailleerde partituren die het uiterste vergen van zijn uitvoerders. Hij wordt tot de school van de 'New Complexity' gerekend waar een van zijn leermeesters, Brian Ferneyhough, een van de inspirators van is. Daarnaast is Barrett zeer thuis in de live improvisatie en musiceerde hij met Evan Parker en in het duo Furt met Paul Obermayer.

Cellist Arne Deforce is een specialist in het uitvoeren van de meest complexe en grensverleggende partituren, en werkte al samen met Alvin Curran, Phill Niblock, Helmut Lachenmann en Wolfgang Rihm. In 2011 bracht hij een cd op de markt met de complete cellowerken van Iannis Xenakis.
www.arnedeforce.be en richardbarrettmusic.com

Deze productie is ook te zien tijdens de Surround!-Happening in het Concertgebouw Brugge op zo 11/11 om 15.00 u

Jeroen D'hoe, Intro in situ - za 10/11 om 15.30 u en om 19.00 u in het Artuarium (voormalig JB Ziekenhuis)
Vanuit de Tien Geboden naar een Mis voor Ongelovigen lijkt een scherpe tegenstelling. Maar wordt niet elk mens ooit geconfronteerd met de vraag hoe hij zich verhoudt tot het religieuze? Voor vele kunstenaars vormen de mens en zijn geloofsvraagstuk dan ook een belangrijke inspiratiebron. Gebaseerd op het boek De Tien Geboden; handleiding voor de 21ste eeuw van de Spaanse filosoof Fernando Savater (1947), is deze Mis voor Ongelovigen van Jeroen D'hoe een abstracte compositie, waarin volksmuziek en gecomponeerde muziek zich vervlechten en verleiden tot dans en zang.

Samen met zes muzikanten en één performer wordt de bezoeker deelgenoot van de Mis voor ongelovigen. Een vreugdevolle gebeurtenis vol droevige klanken. Een beeldende en auditieve ervaring van collectiviteit in eenzaamheid. Over de door God verlaten mens of de mens die God heeft verlaten. Het verzamelpunt voor Mis voor Ongelovigen is het mortuarium van het JB Ziekenhuis. Daarna bestaat het concert uit een wandeling door verschillende ruimtes van het ziekenhuis, waaronder de prachtige kapel.
www.jeroendhoe.org

Wim Henderickx / HERMESensemble : Disapearing in Light - za 10/11 om 20.45 u in de Verkadefabriek
Een oeuvre dat doortrokken is van Oosterse klankschoonheid en eeuwenoude wijsheden. De Vlaamse componist Wim Henderickx is langzamerhand aan het uitgroeien tot een van de meest gespeelde en prominente componisten van België. Zijn voorlopige magnum opus is de grote compositiereeks Tantric Cycle waarbij de componist zich heeft laten inspireren door de Oosterse filosofie. Tijdens November Music klinkt daaruit het vijfde deel, de trilogie Disappearing in Light (2007/2008), voor mezzosopraan, altfluit, altviool en percussie. Een groot werk dat Henderickx in nauwe samenwerking met het Antwerpse HERMESensemble heeft ontwikkeld. Disappearing in Light bestaat uit drie hoofddelen: Darkness, Meditation en Light, waarbij de componist zich baseert op een zelf uitgedokterde microtonale toonladder, de Tantric mode. Hendericks heeft zo een geheel eigen melodische en harmonische klanktaal ontworpen waarin stilte en geconcentreerd luisteren een hoofdrol voor zich opeisen.

Tussen de drie hoofddelen van Disappearing in Light bevinden zich twee interludes, bestaande uit zelf geconstrueerde mantra's. De eerste interlude is sterk en ritmisch, de tweede zacht en melodieus. Henderickx heeft zijn compositie opgevat als een theatraal klankritueel, waarbij de ruimtelijke opstelling van de musici van essentieel belang is. De belichting is eveneens uitzonderlijk: de musici maken gaandeweg de uitvoering een klanktocht naar het licht.

Naast Disappearing in Light klinkt de Nederlandse première van Henderickx' Atlantic Wall (2012), voor mezzosopraan en ensemble, live-elektronica door Jorrit Tamminga en live video van de gerenommeerde Amerikaanse videokunstenaar Kurt Ralske. De componist ziet het stuk als een 'negatieve, verplichte meditatie, op het ritme en de kleuren van de oceaan'.
hermesensemble.be en www.wimhenderickx.com

Tijd en plaats van het gebeuren :

November Music 2012
Van woensdag 7 tot en met zondag 11 november 2012
Op verschillende locaties in 's Hertogenbosch (Nederland)


Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.novembermusic.net

Elders op Oorgetuige :
Concertgebouw Brugge opgeslorpt door geluid tijdens uniek festival Surrround!, 4/11/2012
Laatste dagen World Music Days in Antwerpen met E-XXI, ChampdAction, Spectra, John Eckhardt, Hermes Ensemble en Aquarius, 1/11/2012
Disappearing in Light : HERMESensemble creëert vijfde deel van Wim Henderickx' Tantric Cycle, 24/06/2008

15:18 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

In memoriam Elliott Carter (11/12/1908 - 5/11/2012)

Elliott Carter Op 5 november overleed de Amerikaanse avant-gardecomponist Elliott Carter. De man is 103 geworden. Carter componeerde muziek die hij zelf omschreef als "'muziek die erom vraagt om geconcentreerd beluisterd te worden". Carter wekte zelfs op latere leeftijd nog ontzag door zijn productiviteit. Hij bleef, ook toen hij in december 2008 zijn 100ste verjaardag vierde, nieuwe opdrachten aannemen.

Zijn eerste Pulitzerprijs won Carter in1960 voor zijn Second String Quartet. Dertien jaar later volgde zijn tweede Pulitzerprijs voor Third String Quartet. Toen in 1985 voor het eerst de National Medals of Arts werden toegekend was Carter een van de tien mensen die op deze wijze werden geëerd. Zijn gebrek aan populariteit bij het grote publiek kon hem niet deren. "Ik denk niet dat het iets betekent om populair te zijn", zei hij. "Als je ziet hoe publieke smaak en publieke opinie constant op allerhande manieren worden gemanipuleerd, lijkt het mij dat populariteit een futiele zaak is."

Elliott Carter was 103 en dus stonden zijn activiteiten op een iets lager pitje dan pakweg 40 jaar geleden, maar hij was nog altijd productief. En ook in zijn recentere composities slaagde hij er nog steeds in om te doen wat hij al zestig jaar deed: toonaangevende en vernieuwende bijdragen afleveren aan de hedendaagse muziek. Carter was misschien wel een van de belangrijkste vernieuwers van de twintigste-eeuwse muziek in de Verenigde Staten. Neo-klassiek in de jaren 40, compromisloos in de jaren 50, ongenadig voor het minimalisme van de jaren 60 en 70, en in elk geval veeleisend voor de uitvoerders van zijn werk. Zo catalogeert The New York Times zijn composities voor strijkkwartetten onder "de moeilijkste muziek die ooit is gemaakt".

Elliott Carter, die zijn hele leven in New York heeft gewoond, staat voor bijna een eeuw muziekgeschiedenis. Hij wordt in de hele wereld beschouwd als een van de belangrijkste nog levende componisten, stevig verankerd in de Europese traditie. Voor hem is de botsing tussen de Europese traditie en de Amerikaanse vernieuwing geen obstakel, maar een bron van inspiratie. De creatieve periode van zijn leven overspant meer dan tachtig jaar. Het respect dat hem wordt betuigt in de hele wereld heeft niet alleen betrekking op zijn werk, maar ook op zijn enorm toegewijde houding tegenover de muziekcultuur. In december 2008 werd Elliott Carter 100 jaar. Ondanks zijn gevorderde leeftijd componeert deze meester van de moderne muziek nog altijd.

Elliott Carter mag dan zijn uitgegroeid tot het boegbeeld van de Amerikaanse nieuwe muziek - de man die zowat eigenhandig de brug heeft geslagen tussen de vernieuwingen van de generatie van Charles Ives, Henry Cowell en Ruth Crawford Seeger en vandaag - hij begon zijn carrière aanvankelijk in een meer conservatieve richting. Na zijn studies aan Harvard bij Walter Piston, trok Carter zoals zoveel Amerikaanse componisten naar Parijs om er te studeren bij Nadia Boulanger, die haar studenten vooral een groot respect voor de klassieke harmonie bijbracht en een neoklassieke stijl in het verlengde van het werk van Igor Stravinsky propageerde.

Carter ruilde zijn neoklassieke periode echter al gauw voor een heel andere toonspraak die op harmonisch en melodisch vlak de verworvenheden van de Tweede Weense School (Schönberg, Berg, Webern) op de voorgrond plaatste, maar waarin bij uitstek twee volgende elementen op de voorgrond komen : de tendens om muziek veelgelaagd te maken en de zijn uiterst nauwkeurige manipulatie van ritme, metrum en tempo. Het bekendst is zijn techniek van 'metrische modulatie', waarbij binnen dezelfde compositie verscheidene tempi worden gehanteerd die allemaal in een bepaalde proportionele relatie tot elkaar staan. In zijn recentste werken bouwt Carter duidelijk voort op de taal en verworvenheden van zijn stijl, maar past hij die op een minder strikte wijze toe en laat zo meer ruimte voor een soort van spontane vindingrijkheid, vaak gecombineerd met een mild maar spitsvondig gevoel voor humor.

Extra :
Elliott Carter, Composer Who Decisively Snapped Tradition, Dies at 103, Allan Kozinn in The New York Times, 5/11/2012
Elliott Carter : www.schirmer.com, www.boosey.com, www.carter100.com, en.wikipedia.org en youtube
Eliott Carter : conservatieve erudiet, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Composer Elliott Carter is much admired but not easy to love, Karl Gehrke op Minnesota Public Radio, 8/03/2006
American Composers: Elliott Carter. He Put Motion Into His Movements, Tim Page in The Washington Post, 9/08/1998
Carter the Empiricist, David Harvey op www.davethehat.com, 1997
Carter en de polyfonie (pdf), Leo Samama op www.bloomline.net ,1993

13:40 Gepost in Actualiteit, Muziek, Nieuws | Permalink |  Facebook

Verbluffende klankinstallaties tijdens Surround! in Brugge

The Forty Part Motet Het concept van het festival SURROUND! vindt zijn weerga in heel wat klankinstallaties. Het Concertgebouw neemt dan ook de gelegenheid te baat om je een aantal interessante klankinstallaties voor te schotelen.

Janet Cardif - The Forty Part Motet
De Canadese geluidskunstenares Janet Cardiff creëert wandelingen, cinematografische werken en installaties waar het publiek aan de hand van geluid wordt meegenomen in een door haar ontworpen kunstbeleving. Haar installatie The Forty Part Motet maakt het onzichtbare zichtbaar. Een cirkel van veertig luidsprekers nodigt uit om de sculpturale kern te betreden van Thomas Tallis' sublieme motet 'Spem in alium' en het persoonlijk te ervaren. 40 individueel opgenomen jongens- en mannenstemmen klinken op en top surround onder de balken van het Sint-Janshospitaal. De mix van stemmen wisselt voortdurend wanneer u door de installatie stapt: echo's, klanken die afwisselen van links naar rechts, van voren naar achteren en het overweldigende gevoel wanneer het volledige koor tegelijk inzet.

Te bezoeken van wo 7/11/2012 t.e.m. zo 27/01/2013, van 9.30 u tot 17.00 u - Sint-Janshospitaal Brugge
Gratis met een concertticket binnen SURROUND!
Gesloten op maandag

Groupe Recherche Musicale - Acousmonium
In samenwerking met Sint-Lucas Beeldende Kunst Gent nodigt Concertgebouw Brugge het Acousmonium van Groupe Recherche Musicale (GRM) uit. Met het Acousmonium, een orkest van luidsprekers, is het mogelijk om klank als object te plaatsen en te integreren in een ruimte. De speciaal voor deze pioniersinstallatie gecomponeerde muziek staat naast ruimtelijke composities van nationale en internationale klankkunstenaars.

Te horen tijdens de SURROUND!-happening op zo 11/11/2012 om 11.00 u

Rudi Knoops - DIORAMATIZED #02
Bij deze audiovisuele installatie krijgt de toeschouwer vier antifonaria voorgeschoteld. Cappella Pratensis onder leiding van Stratton Bull en Psallentes & Psallentes♀ onder leiding van Hendrik Vanden Abeele voerden de muziek uit.

Te bezoeken van wo 07/11/2012 t.e.m. zo 11/11/2012
Gratis toegang voor de voorstellingen en tijdens de pauze - Atrium Concertgebouw Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be

Elders op Oorgetuige :
Concertgebouw Brugge opgeslorpt door geluid tijdens uniek festival Surrround!, 4/11/2012

11:18 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

04/11/2012

Concertgebouw Brugge opgeslorpt door geluid tijdens uniek festival Surrround!

Surround! Van 7 tot en met 11 november wordt het Concertgebouw Brugge volledig opgeslorpt door geluid. In drie concerten, drie installaties en een happening komt de luisteraar in het midden van de klank terecht, in de kern van de zaak. Surround-ervaringen worden niet enkel elektronisch maar ook akoestisch bereikt, in een programma dat zich uitstrekt van renaissancemuziek tot nieuwgeschreven composities.SURROUND! biedt het publiek volstrekt unieke belevenissen, op de lip van de klankproductie, in het zog van de trilling, kortom in de muziek. Wie er eens geweest is, wil er nooit meer weg.

Op 7 november opent The Forty Part Motet op de dertiende-eeuwse zolder van het Sint-Janshospitaal, een klankinstallatie van Janet Cardiff die eerder onder meer Tate Modern (Londen) en het MoMa (New York) aandeed. Veertig individueel opgenomen jongens- en mannenstemmen klinken onder de balken van het Sint-Janshospitaal in de compositie Spem in alium van Thomas Tallis.

Nog op 7 november brengt het ensemble Musica Universalis het programma Et ecce terrae motus, een 'slow listening' project waarbij de beroemde 'aardbevingsmis' van Antoine Brumel centraal staat. Geprojecteerde beelden en gesproken teksten roepen andere verwoestende momenten in herinnering waarop het leven plots zijn vanzelfsprekendheid verloor. De twaalf stemmen bewegen zich tussen het publiek en stellen zo de concertervaring in vraag. Een Belgische première.

Op 8 november mag de bezoeker tussen het orkest Brussels Philharmonic plaatsnemen voor een zinderende muzikale ervaring. Het orkestwerk Nomos Gamma van architect-componist Iannis Xenakis vraagt om een specifieke orkestopstelling waarbij het publiek tussen de musici terechtkomt en zo zelf de muzikale architectuur van het werk fysiek kan waarnemen. Ook de krachtige muziek van Wagner wordt in dezelfde omstandigheden gebracht: een zowel ontroerende als overweldigende ervaring!

Op 10 november brengt het spannendste ensemble uit Berlijn, Kaleidoskop, het programma Hardcore3: barokke en hedendaagse composities worden in een theatraal opzet gebracht, met lichtontwerp en diverse opstellingen. De luisteraar wordt uitgenodigd om voortdurend van richting te veranderen en ervaart momenten van intense nabijheid en verwijdering.

Op 11 november is er de afsluitende SURROUND!-happening, een vol dagprogramma met bezwerende minimal music en tintelende elektronica. Componisten Richard Barrett, Esther Venrooy en Pauwel De Buck kregen speciaal voor deze happening een compositie-opdracht. Arne Deforce, Slagwerk Den Haag, Rushes (9 fagotten!) en Bl!ndman komen naast installaties te staan, zoals het beroemde Acousmonium uit Parijs, een pioniersinstallatie uit de elektronica.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Surround !
Van woensdag 7 t.e.m. zondag 11 november 2012
Concertgebouw - Brugge

't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be

10:43 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

01/11/2012

Review : Transit 2012

Transit Zoals van oudsher vond tijdens het laatste weekeind van oktober in Leuven het festival voor nieuwe muziek Transit plaats. Het was evenwel een ietwat andere editie. Van 25 oktober tot en met 4 november vinden ook de ISCM World Music Days plaats in België. En Transit is een van de deelnemende partners. Dat betekende dat de programmatie niet helemaal autonoom gebeurde, maar in samenspraak met ISCM. Dat vraagt om wat toelichting.

ISCM staat voor International Society for Contemporary Music en is opgericht in 1923. Dit is, zoals de naam al aangeeft, een internationale organisatie ter bevordering van Hedendaagse Muziek. Buiten Vlaanderen en Wallonië, die ons land in aparte secties vertegenwoordigen , heeft ISCM nog 49 leden uit alle uithoeken van de wereld. Jaarlijks organiseert een van de vertegenwoordigde landen een editie van de World Music Days. In tegenstelling tot wat de naam zou kunnen doen vermoeden gaat het hier niet om wereldmuziek maar over hedendaagse kunstmuziek. De deelnemende landen selecteren autonoom en volgens hun eigen systeem de composities en componisten waarvan ze willen dat zij hun land vertegenwoordigen. Uit dit aanbod wordt dan door het deelnemende land een selectie gemaakt. Door het zeer internationale karakter van dit festival worden er ook zeer uiteenlopende schoonheidsvoorkeuren aanwezig gesteld. In die zin zou je kunnen gewagen dat World Music Days een soort wereldtentoonstelling is. Het betekent ook dat wat je hoort soms in aanvaring komt met je normale verwijzingskader. Ook de deelnemende organisaties en uitvoerders die dit alles een podium geven moeten hierdoor ongetwijfeld hun verwijzingskader af en toe flink wat oprekken. Ook tijdens Transit was dit mijns inziens het geval. Ik ben er zeker van dat een aantal werken bij een geregelde editie niet zouden zijn geprogrammeerd. Wat niet noodzakelijk iets zegt over de kwaliteit. Maar toch.

Op donderdag werden de World Music Days geopend. Het Transit festival gaf de aftrap de dag nadien met het Antwerpse ensemble ChampdAction. Geopend werd er met Horizontals (2010) van de Estse Tatjana Kozlova (°1977). Dit was een zich langzaam ontwikkelend stuk, met een erg eenvoudige structuur, dat zich kronkelde rond een aantal klankblokken en -clusters. Er was amper of geen melodische ontwikkeling, niettegenstaande de titel, en al evenmin een harmonische, getuige de titel, maar wel een aanhoudende verschuiving van klankkleuren. Het was best een elegant stuk, maar het kon mij niet bekoren. Van een heel andere orde was het stuk van de jonge Japanner Hikari Kiyama (°1983).  Zijn Kabuki (2009) verwijst nadrukkelijk naar de populaire muziek, meer bepaald naar bepaalde aspecten uit de DJ scène en de Japanse Noise Scène. Uit die DJ scène ontleende hij het gebruik van breaks, wat hier betekent dat alle song elementen zoals pads, basslijnen e.d. plots wegvallen, uitgezonderd de percussie. Door het aanhouden herhalen van deze breaks werd de percussie nadrukkelijk het structurerend element. Een en ander was nogal noisy, en niet meteen wat je van Japanse hedendaagse kunstmuziek verwacht (cfr. Hosokawe, Takemitsu e.d.), maar door de consequente benadering van het klankmateriaal kwam de boodschap duidelijk over, en die boodschap beviel me wel. Dit kan in het geheel niet gezegd worden van het stuk dat hier op volgde. Niet dat het de Roemeense Mihaela Vosganian aan goede bedoelingen ontbrak. Naar eigen zeggen wou ze met Il Giocco Degli Innocenti (2012, creatie) op subtiele wijze een bijzondere geestelijke ervaring weergeven, met name een verkenningstocht doorheen het kindergeheugen. Wat ik me daar moet bij voorstellen weet ik nog altijd niet, maar ondertussen weet ik wel wat ik me daar niet moet bij voorstellen. Bij momenten was het best wel lieflijk, maar hoe dan ook was het kitschgehalte te hoog om ervan te kunnen genieten. Van kitsch is er bij Fingerfertigkeit (2012, creatie) van Serge Verstockt (°1957) naar goede gewoonte geen sprake, al leunde hij er bij momenten wel dicht tegenaan. Doorgaans vertrekt Verstockt vanuit een duidelijk afgebakend paradigma, waarbij de gebruikte elementen op samenhangende wijze in een specifiek stelsel worden uitgewerkt. Ook hier vertrok hij vanuit een specifiek paradigma. Het uitgangspunt was de virtuositeit van de uitvoeder, meer bepaald de jarenlange oefeningen en inspanningen die ze zich moeten getroosten om een hoog niveau te bereiken. Dit houdt een eindeloos herhalen van toonladderreeksen, etudes e.d. in. Verstockt ontwaarde ook een tegenspraak tussen bijvoorbeeld de 19de eeuws praktijk en de laat-twintigste eeuwse en eenentwintigste eeuwse praktijk. In de negentiende eeuw waren de ensembles gestandaardiseerd, de opleiding was in heel Europa dezelfde, net als de notatie. Vandaag formuleert zowat elke componist zijn eigen codes, notatiesystemen en speelwijzen. Bovendien krijgen ensembles van hedendaagse muziek geen jaren om zich een oeuvre eigen te maken, maar moeten ze de geboden muziek in luttele dagen verwerken. Het is deze tegenspraak die Verstockt wou uitwerken. Het muzikale materiaal bestaat enkel uit wat verstock haalde uit de etudes die de uitvoerders aanbrachten. Naar mijn gevoel heeft Verstockt zich een beetje aan zijn eigen uitgangspunt vertilt, precies omdat het klankmateriaal van elders kwam. Het stuk had in die zin beter Fremdkörper geheten. Qua klankbeeld, geluidsniveau en intensiteit waren Kabuki en Fingerfertigkeit met elkaar verwant, alleen was het stuk van Verstockt gevarieerder en complexer van structuur, en hierdoor boeiender. Maar hij heeft wel al werken gemaakt die me meer bij mijn nekvel grepen.

De zaterdagochtend begon traditiegetrouw met een concert dat binnen het educatief project van Transit past. Elk jaar wordt aan een componist gevraagd om een stuk te schrijven voor muzikanten uit de conservatoria uit de streek, en die ook bij de voorbereiding en uitvoering te begeleiden. Dit jaar kreeg Guy De Bièvre die taak toegewezen. De Bièvre houdt zich reeds jaren op in het grensgebied tussen improvisatie en genoteerde muziek. Zijn werken zijn veelal open van vorm, wat de uitvoerder veel keuzevrijheid laat. Omdat het hier gaat om een werk dat voornamelijk voor studenten is bedoeld, geeft De Bièvre in principe de vrijheid om vanuit de partituur zelf het uitvoeringsniveau te bepalen. Dat is althans de uitleg die hij zelf geeft. In de praktijk kon je helemaal geen onderscheid maken in het opleidingsniveau van de uitvoerders, hoewel dat er misschien wel was. Het is een zeer statische uitvoering geworden, met erg summier muzikaal materiaal, zeer spaarzaam uitgestrooid in wat hoofdzakelijk stilte is. Het deed me bij wijlen een beetje denken aan de esthetiek van de componisten van de Wandelweiser Gruppe. Als je je kunt laten wiegen door de zachte glooiingen van de bewegingen kan dat erg mooi zijn, in het andere geval wordt je in slaap gewiegd.

Nadien was er een soloconcert van de pianist Ian Pace. Hij is een regelmatige gast op dit festival. Niet toevallig, want zijn enthousiasme en inzet is groot. Hierdoor zijn zijn concerten vaak een waar genot, op voorwaarde dat het programma goed is, natuurlijk. En daar mangelde het hier wat aan. Het concert begon met 2 ½ Miniatures (2006) van de Canadese Heather Hindman. Het stuk bestaat uit twee afgescheiden delen, en een derde deel dat, in weerwil van de titel, niet halfafgewerkt is, maar de muzikale elementen uit de twee vorige delen samenbrengt. Het werk is helemaal opgebouwd rond het resoneren van de snaren in de piano. Soms geeft dat hele subtiele momenten op, maar de toegepaste benaderingen zijn beperkt en heb je snel door, waardoor een en ander toch wel wat begint te vervelen.  Bovendien laat ze de pianist een aantal vingerzettingen uitvoeren zonder dat hij de toetsen mag aanslaan. Wat daar de bedoeling van was weet ik niet, maar het zag er nogal onnozel uit. Bij TransparenT (2010) van de Letse Santa Buss (°1981) was er, buiten het traditionele pianospel, één element dat ze gedurende het ganse stuk aan de speelwijze toevoegde, namelijk het gebruik van een stemvork op de snaren van de piano. Je merkt dat ze zoekt naar een geschakeerd kleurenpalet, en allicht zal die zoektocht vanuit een Letse achtergrond best wel avontuurlijk zijn (hoewel ik dat niet weet), voor een westerse luisteraar is het gebruik van de inside piano wel erg beperkt en hierdoor het bekomen resultaat nogal flauw. Ook bij Rejection (2009) van de Oekraïner  Maxym Kolomiiets (°1981) was het overduidelijk dat zij vanuit een ander verwijzingskader vertrekken dan wij. Zelf zegt hij dat alle componenten van de muzikale constructie, zoals textuur, dynamiek en ritme, er in hun dichtste en meest geconcentreerde vorm op gericht zijn de pijnbarrière van de luisteraar te doorbreken. Het zijn best wel doetjes, die Oekraïners, want de pijngrens van de westerse luisteraar ligt ongetwijfeld hoger. Bovendien waren de technieken om ons te pijnigen nogal aan de oudmodische kant. Maar al met al, de structuur was wel duidelijk. Vervolgens kregen we Schönes Klavierstück (2006) van de Duitser Harald Münz (°1965) te horen. Hoewel de titel ironisch bedoelt was, maakte het de ironie niet geheel waar: het was best wel een mooi pianostukje. Er was amper of geen melodische ontwikkeling, slechts korte, sterk wisselende akkoorden, maar toch was er binnen het korte tijdsbestek een mooie ontwikkeling. De kracht was ongetwijfeld ook gelegen in de bondigheid. 'In der Beschränkung zeigt sich der Meister' zou men kunnen zeggen, maar dat is overdreven, want zo goed was het nu ook weer niet. Een stuk dat me best wel intrigeerde, maar waarvan ik de kwaliteit eigenlijk niet kan inschatten, was Concordia Discors. Etudes IV, V, VI (2007) van de Noor  Herman Vogt. Het maakte alvast zijn ondertitel waar. De drie stukken zijn onderling sterk verschillend van karakter, maar ze hebben wel gemeen dat de lineaire bewegingen sterk ontwikkeld zijn, in het eerste deel zelf laag over laag gestapeld. Dit bracht met zich mee dat het stuk best wel virtuoos was. Het was aangenaam om naar te luisteren, bij momenten zelfs amusant, al betwijfel ik dat dat laatste de bedoeling was. Het concert werd besloten met  de creatie van 'Graffiti on a royal ground' van de Vlaming André Laporte (°1931). Hoewel het niet helemaal een creatie was. Benevens de piano is er ook een klankband te horen die Laporte in 1977 maakte als achtergrondmuziek bij een televisiefilm over de Koninklijk Serres in Laken. Die klankband was op zich al interessant, en veel experimenteler dan veel van de elektro-akoestische muziek die er nog op dit festival te horen. Dat men vandaag dergelijke muziek nog zou gebruiken als achtergrondmuziek voor een reportage is ondenkbaar, laat staan dat de publieke televisie er de opdracht voor zouden geven. Althans dat was vroeger beter. Het stuk was zo opgevat dat er een preludium en een postludium was zonder klankband. Voor het overige werd de klankband integraal afgespeeld en weerklonk simultaan de pianostukjes, stuk voor stuk miniatuurtjes. Hiertoe heeft Laporte een vijfentwintigtal stukjes geschreven waaruit de pianist naar believen kan kiezen, in functie van de speelduur van de klankband. In de brochure spreekt Laporte over een confrontatie tussen onderbroken en doorlopende tijd. Maar eigenlijk is er van een confrontatie geen sprake, want dat veronderstelt dat ze tegenover elkaar gesteld worden, wat dan weer een ontmoeting impliceert. Die ontmoeting was er hier niet. De twee vonden gewoon tegelijkertijd plaats, maar daarom is er nog geen verband. Zoals er geen verband is tussen twee radio’s die in de zelfde ruimte muziek weergeven van een andere zender. Dit gezegd zijnde waren de twee afzonderlijke werken best wel interessant. Wat ik ook merkwaardig vond was dat, niettegenstaande het feit dat er een klein deel van een groter geheel werd gekozen, de stukken toch een onderling verband leken te hebben. En dat was niet omdat ze allemaal op elkaar geleken. Al met al vond ik het maar een middelmatig concert, waardoor de virtuositeit van Pace ook wat ondergesneeuwd raakte.

In de namiddag konden we luisteren naar een soloconcert van de cellist Arne Deforce. De aangekondigde creatie van 'Stand' van de Vlaming Tim Vets ging niet door. In de plaats voerde Deforce een wat ouder werk van James Dillon (°1950) uit. Eos for cello solo (2000) is een aantrekkelijk stuk dat Deforce duidelijk in de vingers zit. Compositorisch ligt het in de lijn van wat je van Dillon kan verwachten, zij het dat het vrij eenvoudig is, maar in de benadering van de cello zelf is hij verbazend traditioneel. Eigenlijk wel prettig, een cello die normaal bespeeld wordt. What!? For cello solo (2011) van de Israëliet Vladimir Scolnic (1947) beleefde hier zijn creatie. Het is te zeggen, deze versie voor cello. Het stuk werd immers voor altviool bedacht. Het is een zeer rustig en stil stuk dat korte melodische stukjes meandert om met het derde deel te komen tot een heftige climax. Een en ander deed me bij wijlen denken aan Toshio Hosokawa, hoewel het duidelijk de zeggingskracht van die laatste ontbeerde. 'Riflissi di luna for cello and live electronics' (2009) van de Italiaan Daniele Vnturi (1971) ontbeerde niet iets, maar had iets te veel, met name de live electronics. Veel hadden die immers niet om het lijf. Buiten wat delay en hier en daar wat distortion was het niet en dat begon na een tijdje flink op de zenuwen te werken. Het ondergroef de cellopartij in plaats van het te ondersteunen. Ook de Duitser Wieland Hoban (°1978) reed zichzelf vast in staring (Mis-Logue for cello and fixed media (2012, creatie). En ook bij hem was het het gevolg van het gekozen uitgangspunt. Er is enerzijds een vooraf opgenomen geluidsfragment waarop teksten, gedichten van de componist zelf worden voorgedragen. Deze teksten hebben een eigenaardigheidje, want ze verspringen van het Duits naar het Engels en weer om. Dit zijn blijkbaar de twee talen waarmee Hoban is opgegroeid. Bovendien verspringt de weergave eens naar het links, dan weer naar het rechtse kanaal, zonder dat je de zin daarvan kan achterhalen. Net zomin als de betekenis van de zinnen in hun geheel, maar dat blijkt de bedoeling. Wat wel duidelijk is, is dat de klinkende afstand tussen de tekst en de cellopartij stelselmatig vergroot. Hierin ligt allicht de betekenis van Mis-Logue, namelijk een mislukte dialoog. Het concert kwam tot een hoogtepunt met Foris for cello and live electronics (2012) van de Fransman Raphaël Cendo. Het stuk is luid, noisy en wat het klankbeeld betreft behoorlijk bruut, maar bijzonder virtuoos. Het is zo'n stuk waar andere cellisten hun vingers op breken, maar waar Deforce met zichtbaar plezier zijn forse schouders onder zet. Hij mag dan niet zijn vingers gebroken hebben, tijdens de repetities wel zijn strijkstok, zo hevig gaat het er bij momenten aan toe. Maar benevens al dat geweld blijft de compositie op zich gewoon sterk. In het gebruik van electronics voeren nogal wat componisten zichzelf de mist in, maar Cendo slaagt erin om van beide partijen een coherent geheel te maken. Het is zelfs duidelijk dat het ene niet zonder het andere kan. Dat heeft te maken met het muzikale materiaal zelf, maar ook door de uitvoerder bij alle aspecten van de uitvoering te betrekken. Deforce coördineert en bestuurd de electronische geluiden via pedalen. Dat is op zich niet nieuw, maar Cendo heeft op een uitgekiende wijze de beide speelwijzen op elkaar afgesteld. Voor mij was dit een van de hoogtepunten van het festival. Het zou me niets verbazen mocht Deforce dit opnemen in zijn repertoire. Bovendien etaleerde Deforce in dit concert nog maar eens wat voor een formidabele cellist hij is.

Het afsluitend concert was groots opgevat. Afwisselend werd een stuk gespeeld in Leuven dan weer Den Bosch waarbij het publiek op de ene plaats het concert kon volgen van de andere plaats via internet. Veel hokus pokus was daar niet aan, want het gebeurde simpelweg via een videochatvenster van Google+. Het laatste stuk, van Peter Swinnen, was moeilijker te realiseren, want hij beoogde een simultaan concert in Leuven en Den Bosch. Een en ander moet door sommigen toch spectaculair geleken hebben want de VRT nam het op en stuurde zelfs Fred Brouwers als gastheer. Het was aandoenlijk hoe Brouwers het wereldwijde aspect van internet bleef benadrukken. De koe en de trein, weet u wel. De avond werd in Leuven geopend met vroeg werk van de Vlaming Bart Vanhecke (°1964), namelijk Tout près de l’eau for mezzo soprano and alto flute (1995). Dit werk is volledig dodecafonisch gecomponeerd. Enige hardnekkigheid kan je Vanhecke dus wel toedichten, want je kan bezwaarlijk zeggen dat deze componeerwijze nog erg in zwang is, ook in 1995 niet. Maar hij toont aan dat ze wel nog relevant is. Het is een mooi stuk en het werd ook met veel inleving gebracht door mezzo Els Mondelaers en en Chrissy Dimitriou. Misschien ontbrak het hier en daar wat aan kracht, maar je kwetsbaarheid tonen voegt ook wel wat toe aan de muziek. Het stuk was helemaal opgebouwd op de spanning tussen wreedheid en tederheid. Hierna sprongen we naar De Toonzaal in Den Bosch voor Damping Words for recorder and live electronics van de Nederlandse Rus Fred Momotenko. Jorge Isaac bespeelde zo'n gigantische, balkvormige contrabasfluit zoals de fluitenbouwer Paetzold ooit eens ontwikkeld. Altijd plezierig om zien en het heeft zo'n mooie orgelachtige klank. Nu is het altijd verdacht als je aandacht vooral naar het instrument gaat. De speelwijzen die vandaag de dag voor dit instrument gebruikt worden werden hier ook gebruikt, vooral blazen en in het instrument praten en wauwelen. De electronics versterkten soms het orgelachtige effect, soms vervormde ze de klank tot iets xylofoonachtigs. Zoals later op de avond bij nog een paar stukken was het  niet altijd duidelijk of wat je hoorde nu storing was dan wel gewilde ruis. Het werd er niet beter op met Disparitions for viola and live electronics (2007) van de Fin Max Savikangas. Net als bij Cendo had de uitvoerder via pedalen controle over de live elctronics, alleen gaf dat geen meerwaarde. Het leek wel alsof de electronics bedoeld waren om de altvioolpartij wat te maskeren. Die partij was immers geweldig ouderwets, leek zo af en toe wat naar volksmuziek te verwijzen. En hier werd dan wat delay op gezet en soms wat distortion zodat de viool wat klonk als een elektrische gitaar. Tja. Dan volgde in Den Bosch een stuk waarvan ik niet begreep of het nu zoals voorzien van Roderik De Man (°1941) was of dat het door iets anders vervangen was. In elk geval was het zoals De Mans 'Chordis Canam' voor klavecimbel en electronics. Het was een virtuoos stuk, met hier en daar verwijzingen naar de klavecimbeltraditie. De twee instrument waren goed op mekaar ingesteld. Zoals de titel aangeeft kwam een en ander soms zangerig over. Op een bepaald moment had je zelf een verwijzing naar een zingende zaag. Bij momenten deed het me wat aan Continuum van Ligeti, maar deze muziek was belange niet zo dwingend en pakkend. Dan volgde een mooi, zelfs lieflijk werk van de Chinees-Oostenrijkse Hui Ye (°1981). W E I for soprano and live electronics (2010) was erg statisch met lange noten en kleine intervallen. Met de electronics waagde ze zich op een grensgebied. Soms leek het feed back, dan weer live electronics. Dat heb je natuurlijk als je met sinustonen werkt. Soms leken het echter meer tinitus-tonen. Hierna was het moment suprême aangebroken met de creatie van E.C. Draw. For Cornelius van de Vlaming Peter Swinnen. Swinnen vertrekt vanuit het gegeven van samen musiceren op verschillende plaatsen en dit met behulp van internet. Nu heb je bij het verzenden van data een vertraging, de zogeheten latentietijd. Je kent dat wel van op televisie waarbij de verslaggever seconden later begint te praten na de vraagstelling. Nu is Den Bosch New York niet, dus viel dat met dat tijdverschil nog wel mee. Hoewel die ene seconde natuurlijk het echte samenspelen nog steeds dwarsboomde. Om een en ander te overbruggen ontwierp Swinnen een systeem waarbij vertrokken wordt van een grafische partituur. De output die dit in Leuven meebracht was input voor de muzikanten van Den Bosch waardoor hun grafische partituur veranderde en vice versa. Deze grafische partituur werd op een groot scherm geprojecteerd. Ze bestond uit blauwe en rode vierkanten die in aantal en grote varieerden en ook wel eens in plaats van horizontaal diagonaal werden weergegeven. Hoe dan ook bleef het vrij rudimentair. Meer dan wat dynamische aanwijzingen leek het mij niet aan te geven. Swinnen verwees wel naar Cardew en zelf expliciet naar diens Treatise, maar die partituur is veel genuanceerder en gevarieerder van opzet. Ik had niet het gevoel dat het niveau van louter improvisatie vaak werd overstegen, waardoor het mij wat zinloos leek om zo een constructie op te bouwen om een seconde latentietijd te overbruggen. Mij leek het een beetje verloren moeite. Maar Peter Swinnen was tevreden, dus ben ik dat ook.


Peter-Paul De Temmerman
journalist actuele kunstmuziek
31 oktober 2012

Elders op Oorgetuige :
Transit Festival in het kader van de World Music Days, 25/10/2012

16:19 Gepost in Festival, Muziek, Reviews | Permalink |  Facebook