01/10/2012

Whiplash : BL!NDMAN [sax] + [drums] met volledig nieuw repertoire in Antwerpen, Brussel en Brugge

Whiplash Bl!ndman speelt nieuw werk onder de noemer 'whiplash', conceptuele muziek gefilterd door elektronica. Het immer avontuurlijke gezelschap vroeg vier toondichters uit binnen- en buitenland om een compositie te schrijven voor zijn octet, dat wil zeggen BL!NDMAN [sax] plus BL!NDMAN [drums]. De Italiaan Riccardo Nova, de Nederlandse Mayke Nas en Vlamingen Wim Henderickx en Frederik Neyrinck combineren auditief vuurwerk met microscopische texturen. Ook Eric Sleichim levert een bijdrage.

Whiplash verenigt BL!NDMAN [sax] + [drums] in een volledig nieuw repertoire waarin een conceptuele aanpak van het 'muziek denken' centraal staat. De partituur wordt plastisch aanwezig. De musici worden de actoren van een theatrale klankervaring. Het octet biedt akoestisch een breed spectrum maar brengt via elektronische manipulatie ook ruimtelijkheid in de uitvoeringen. Riccardo Nova, Frederik Neyrinck, Mayke Nas, Wim Henderickx en Eric Sleichim vertegenwoordigen zeer eigenwijs één van deze uitgangspunten. Energetisch vuurwerk wordt afgewisseld met microscopische texturen, orthodox spel met op maat gemaakte uitvoeringsvormen. De steeds veranderende opstelling van instrumentarium en musici geeft een constant wijzigende luisterervaring. Tekst vervoegt muziek, muziek vervoegt tekst. De zaal wordt één grote caleidoscoop.

Programma :

  • Riccardo Nova (1960), Ottetto
  • Frederik Neyrinck (1985), Gestalt IV
  • Mayke Nas (1972), Behind The Scenes I - West Side Story
  • Wim Henderickx (1962), Fireworks
  • Eric Sleichim (1958), Whiplash
  • Robert Lemay (1960), (s)axe(s) (enkel in Brugge)
  • Jasna Velickovic (1974), Last song (enkel in Brugge)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Bl!ndman : Whiplash
Donderdag 4 oktober 2012 om 20.00 u
(inleiding Maarten Beirens om 19.15 u)
deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.blindman.be
----------------------------------
Dinsdag 9 oktober 2012 om 20.30 u
Kaaitheater - Brussel

Sainctelettesquare 20
1000 Brussel

Meer info : www.kaaitheater.be en www.blindman.be
----------------------------------
Donderdag 1 november 2012 om 20.00 u (inleiding Maarten Beirens om 19.15 u)
Concertgebouw - Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be, www.freeyourears.be en www.blindman.be

Extra :
Riccardo Nova op www.ricordi.it en youtube
Review : Riccardo Nova. Thirteen - The Ultimate Reality, Koen Van Meel op Kwadratuur, 1/08/2007
Frederik Neyrinck : www.frederikneyrinck.be, www.muziekcentrum.be en www.goldenrivermusic.be
Mayke Nas : www.maykenas.nl, www.muziekencyclopedie.nl en youtube
Wim Henderickx : www.wimhenderickx.com, www.matrix-new-music.be en youtube
Eric Sleichim op www.blindman.be, www.matrix-new-music.be en youtube
Robert Lemay op freeyourears.be, www.musiccentre.ca en youtube
Jasna Velickovic : jasnavelickovic.com, freeyourears.be, en.wikipedia.org, muziekweek.nl en youtube

Elders op Oorgetuige :
Kathak alias Indiase flamenco : Riccardo Nova en Manuel De Falla in Muziekcentrum de Bijloke Gent, 1/04/2011

13:03 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

28/09/2012

Unieke reconstructie van Mauricio Kagels 'Unter Strom' en 'Tactil'

Mauricio Kagel, Wilhelm Bruck & Theodor Ross in Tactil Samen met gitaristen Seth Josel en Jona Kesteleyn brengt Luk Vaes woensdag de 'herpremiere' van Mauricio Kagels 'Unter Strom' voor min of meer 'alledaagse' elektrische instrumenten (en een zes meter lange reuzenguitaar) en 'Tactil' voor halfnaakte uitvoerders die een bevreemdende mix van populaire begeleidingsmuziek brengen. De twee composities waren destijds baanbrekend (en schandaalwekkend), maar de partituren werden nooit afgewerkt. Het trio speelt een reconstructie die Luk Vaes maakte op basis van diepgaand onderzoek aan het Orpheus Instituut.

In 1969, resp. 1970 schreef Mauricio Kagel ' Unter Strom' en 'Tactil' voor drie muzikanten. De historische performers - Kagel zelf, Wilhelm Bruck, Theodor Ross en Christoph Caskel- zijn de enigen die deze meesterwerken van instrumentaal theater ooit hebben uitgevoerd. Aangezien er geen partituur voor handen is en de historische audio- of video-opnamen onvoldoende informatie opleveren om deze experimentele werken opnieuw op het podium te brengen, was het voor het publiek tot hiertoe ook onmogelijk om kennis te maken met deze stukken.

Naar het einde van zijn leven toe wou Kagel een partituur uitwerken met het oog op toekomstige uitvoeringen door andere muzikanten, maar dat is er uiteindelijk nooit van gekomen. Met de dood van Kagel blijft er slechts één adequate mogelijkheid om 'Tactil' en 'Unter Strom' uit te voeren, namelijk door middel van de reconstructie van de oorspronkelijke uitvoeringspraktijk in samenwerking met de overlevende oorspronkelijke uitvoerders.

Pianist en Kagel-specialist Luk Vaes heeft zich aan deze onderneming gewaagd, samen met zijn vrienden-gitaristen Jona Kesteleyn (B) en Seth Josel (US / G). De reconstructie zal worden uitgevoerd op basis van  diepgaand en uitgebreid bronnenonderzoek en een productieproces dat is opgezet en begeleid door alle oorspronkelijke uitvoerders.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Luk Vaes, Seth Josel en Jona Kesteleyn : Mauricio Kagel's "Unter Strom" and "Tactil" reconstructed
Woensdag 3 oktober 2012 om 20.00 u
Minard Schouwburg - Gent

Walpoortstraat 15
9000 Gent

Meer info : www.orcim.be en www.orpheusinstituut.be
Tickets via Vooruit Ticketing

Dit concert kadert in het Orpheus Research Festival (van 3 t.e.m. 5/10) dat voor de rest in het Orpheus Instituut plaats vindt.

Extra :
Bekijk ook de Facebookpagina van deze voorstelling
Mauricio Kagel op www.edition-peters.de en brahms.ircam.fr
Mauricio Kagel, een inleiding..., Godfried-Willem Raes op www.logosfoundation.org
There Will Always Be Questions Enough. Mauricio Kagel in conversation with Max Nyffeler op www.beckmesser.de, 23/03/2000
'Lachen om de Dood', Jacques Kruithof, verschenen in Nieuw Wereld Tijdschrift, 1989, nummer 3, fragment opgenomen in programmaboekje deSingel, december 2000
Mauricio Kagel op UbuWeb Film (met o.a. fragmenten uit Antithese, Match, Hallelujah, Solo, Duo, MM51 / Nosferatu en Ludwig Van) en youtube

Elders op Oorgetuige :
ORCiM research festival 2012 : From the Known to the Unknown, 17/09/2012
In memoriam Mauricio Kagel: 1931 - 2008, 23/09/2008

Naar aanleiding van deze opmerkelijke opvoering hadden wij een gesprek met Luk Vaes. Dit verschijnt later op Oorgetuige.

17:30 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

27/09/2012

Fischer door Fischer : een unieke kans om een nieuw facet van deze veelzijdige muzikant te ontdekken

Iván Fischer Dagelijks is Iván Fischer als dirigent in de weer met de grootste bezettingen, of het nu is met zijn eigen Budapest Festival Orchestra of met de vele symfonische formaties waar hij te gast is. "Dat is een taal die ik begrijp," aldus de Hongaarse maestro, "maar het is niet de taal die ik spreek." Zijn eigen, veel bescheidener taal komt tot uiting in zijn composities. Enkele stemmen, een paar instrumenten, meer heeft hij meestal niet nodig. Dit concert biedt een door Fischer zelf toegelicht overzicht van zijn oeuvre, met onder meer zijn Deutsch-Jiddische Kantate en vocale muziek op teksten van Spinoza, Goethe, Umberto Saba en Joke van Leeuwen. Festival Hymn 2011 en De slome slak zijn twee recente opdrachtcomposities, die vergezeld zullen gaan van een nieuw te schrijven werk. Concerten met Fischers muziek zijn uiterst zeldzaam: laat deze kans dus niet lopen en ontdek op de slotdag van dit Domein een nieuw facet van deze veelzijdige muzikant.

Iván Fischer studeerde aanvankelijk piano en viool en schakelde later over op cello en compositie. Vervolgens werkte hij gedurende twee seizoenen als assistent van Nikolaus Harnoncourt. De internationale carrière van Fischer ging van start toen hij op 25-jarige leeftijd in Londen de Rupert Foundation Conducting Competition won. In 1983 keerde hij terug naar Hongarije en richtte het Budapest Festival Orchestra op. Als gastdirigent wordt hij geregeld gevraagd door Berliner Philharmoniker, Concertgebouworkest Amsterdam, New York Philharmonic, Cleveland Orchestra, London Symphony, Israel Philharmonic, Bayerischer Rundfunk Orchester, Westdeutscher Rundfunk Orchester, Orchestre National de France, Chamber Orchestra of Europe en Orchestra of the Age of Enlightenment. Als operadirigent werd Iván Fischer uitgenodigd door de opera's van Londen, Parijs, Zürich, Frankfurt, Boedapest, Wenen en Stockholm.

Fischer is behalve dirigent ook componist. "Wanneer ik dirgeer, voel ik me ak een acteur", zegt Fischer. "Ik speel dan de rol van componist: ik tracht me te identificeren met de persoonlijkheid, het temperament en de fantasie van de componist. Als
componist stel ik me veel kwetsbaarder op. Daar draait het om mezeif, om mijn eigen verbeelding en persoonlijkbeid. Het duurde even alvorens ik echt begon te componeren. Dat was niet enkel omwile van tijdsgebrek, maar ook omdat ik als dirigent steeds bezig ben met de muziek van anderen. Ik had tijd nodg om te beseffen dat precies de mix van invloeden die ik dagelijks opdoe, mijn eigen taal is. Dat moet het lot zijn van dirigent-componisten. Vermoedelijk ben ik zoals visuele kunstenaars die collages maken. Maar problematisch vind ik dat zeker niet" .

Zoals de titel al doet vermoeden, vormt de Deutsch-Jiddjsche Kantate die op bet programma staat, een mooi voorbeeld van Fischers eclectische stijl. "De oorspronkelijke titel van mijn Shud-Sarang sextet was Fernwehen. Dat is een moeilijk vertaalbaar woord voor het gevoel dat je altijd ergens anders heen gezogen wordt, vandaar de exotische uitstapjes naar Indiaanse raga en naar Hollywoodachtig sentiment."

Net zoals Fischers idool Mahler heel wat opera's dirigeerde, maar er nooit zef een componeerde, schrijft Fischer ook nooit voor orkest. De meeste van Fischers composities zijn vocaal, al dan niet in combinatie met enkele instrumenten. Zo ook de werken die we tijdens bet slotconcert van bet Domein Iván Fischer zulen horen. Het Nederlandse Kobra Ensemble herbergt trouwens ook Fischers dochter Nora. De Fischers huizen in Amsterdam. De dirigent-componist spreekt vloeiend Nederlands en koos zelfs Nederlandse teksten voor enkele van zijn werken.

Speciaal voor zijn Brugse driedaagse componeerde Fischer Tschuchigumo. "Qua mengelmoesgehalte iS dit werk extremer ooit: Franse chanson, bigband en de jare 20 worden er in het kader van het prachtige Japanse no-theater geplaatst. Mensen zullen misschien de wenkbrauwen fronsen, maar dat deert me niet. Dit werk gaat over mijn familie. Mijn echtgenote zal fluit spelen en mijn dochter en zoon zullen zingen naast een van mijn beste vrienden. Het orkest zal de koorpartij zingen. En ik zal luisteren en me hoogstwaarschijnijk wat gegeneerd voelen."

Tijd en plaats van het gebeuren :

Kobra Ensemble, Budapest Festival Orchestra & Iván Fischer : Fischer door Fischer
Zondag 30 september 2012 om 15.00 u
Concertgebouw Brugge

't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be

Bron : tekts Elise Simoens voor Het Concertgebouw

Extra :
Iván Fischer op en.wikipedia.org, www.bfz.hu, www.naxos.com en youtube

Elders op Oorgetuige :
Topdirigent Iván Fischer drie dagen te gast in Concertgebouw Brugge, 24/09/2012

Beluister alvast Iván Fischers 'Eine Deutsch-Jiddische Kantate'



en Iván Fischers 'Spinoza Vertalingen'

12:30 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

24/09/2012

Boot & Berg : muziektheater van Josse De Pauw en Peter Vermeersch in Gentse Vooruit

Rolande Van der Paal Op 14 april 2012 was het exact 100 jaar geleden zijn dat de ramp met de Titanic zich voltrok. De ondergang van deze gigant is deel geworden van het collectief geheugen en spreekt tot ieders verbeelding. “The Titanic is unsinkable, sinking unthinkable”. Intussen weten we beter, ook al slaat de metafoor stilaan over van het schip naar de ijsberg die langzaam maar zeker smelt. In het eerste deel van Boot & Berg speelt FES een nieuwe compositie van Peter Vermeersch voor sopraan en orkest op teksten van Josse De Pauw, die zelf als verteller mee op scène staat. In het stuk krijgen we het verhaal van de ijsberg te horen die via de stem van de zangeres het publiek zal toespreken en zo haar eigen lot bezingt. Aansluitend daarop en als een langzaam zinkende epiloog brengt ChampdAction het legendarische The Sinking of the Titanic van Gavin Bryars.

Het verhaal van de ondergang van de Titanic, nu exact 100 jaar geleden, is genoegzaam bekend en heeft zich in het collectieve geheugen genesteld. Niet enkel op basis van de naakte feiten op zich, maar nog meer door de manier waarop de scheepsramp de inspiratie bood voor allerlei geromantiseerde verhalen errond, met de talloze Hollywood-verfilmingen op kop. De ramp met de Titanic is op die manier het verhaal geworden van het noodlot dat 1490 passagiers overkwam, waarvan de individuele tragiek (vaak nog aangedikt met fictieve personages en feiten) centraal stond in zoveel verfilmde weergaven van de gebeurtenissen in die koude aprilnacht op de Atlantische Oceaan. Eén feit is daarbij zo vaak uitgelicht dat het zowat het ultieme Titanic-cliché is geworden: het verhaal dat het salonorkest terwijl het schip langzaam water maakte gewoon bleef doorspelen en dat ook nog volhield op het einde, wanneer het schip in snel tempo onder de golven verdween. De twee werken die in dit programma worden samengebracht, gaan telkens heel specifiek over het zinken van de Titanic, nu 100 jaar geleden. Maar hoewel Peter Vermeersch' en Josse De Pauws Boot & Berg en Gavin Bryars' The Sinking of the Titanic op zich heel verschillende werken zijn, hebben ze wel gemeen dat ze de ramp met een zekere afstand benaderen en elk een heel andere benadering hebben gekozen dan de Hollywoodiaanse dramatiek waarmee deze gebeurtenissen doorgaans worden beschreven. Gavin Bryars deed dat door zijn werk, dat diep geworteld is in de experimentele muziektraditie, als een catalogus van klanken te beschouwen: de geluidswereld op en rond het schip op het moment dat het zonk, zoals dat door zou blijven klinken onder het wateroppervlak. Peter Vermeersch en Josse De Pauw verleggen de focus resoluut van de Titanic en haar opvarenden naar de ijsberg, die de protagonist wordt in een verhaal waarbij de menselijke drama's van de opvarenden niet meer dan 'collateral damage' zijn bij het grotere verhaal van de ijsberg en het schip die onweerstaanbaar naar elkaar op weg zijn.

Toen Peter Vermeersch het idee kreeg voor een werk naar aanleiding van de 100ste verjaardag van het zinken van de Titanic, was voor hem meteen duidelijk dat hij de clichés die over de Titanic de ronde doen, wou vermijden. De zo vertrouwde lezing van de ramp als een metafoor voor het blinde geloof in de vooruitgang, die bruusk geconfronteerd werd met sterkere natuurkrachten, liet hij voor wat het was. In plaats daarvan ging zijn aandacht naar die andere protagonist: de ijsberg. Ook een ijsberg is gedoemd om onder te gaan en zinkt uiteindelijk. In deze tijden van broeikasgassen en Kyoto-normen is het trouwens niet langer de ondergang van menselijke technologische prestigeprojecten (of dat nu de Titanic, de Hindenburg of de Challenger is) die symbool staat voor de prijs die we betalen voor die drang naar vooruitgang, maar het is de natuur die eronder lijdt, met smeltende poolkappen en verdwijnende gletsjers als nieuwe symbolen. In die grotere ecologische lezing, 100 jaar na de Titanic, wordt het smelten en uiteindelijk zinken van een ijsberg een veel pertinentere metafoor voor de grenzen van de vooruitgang. Hoewel de makers die ecologische metafoor wel mee in overweging hebben genomen bij het schrijven van Boot & Berg, is het in het uiteindelijke werk naar de achtergrond verdwenen.

Door de blik te verschuiven van het schip naar de ijsberg, hebben Peter Vermeersch en Josse De Pauw gekozen voor een heel ander perspectief op wat er zich in die aprilnacht 1912 in het noorden van de Atlantische Oceaan afspeelde. De tekst die Josse De Pauw heeft geschreven, plaatst de ijsberg centraal, die het standpunt van de verteller inneemt en in de muziek belichaamd wordt door de sopraan. Vanuit dat perspectief is alle anekdotiek over de mensen die in de scheepsramp omkwamen verdwenen. Er is enkel de berg en de boot, die dobberend op de oceaan naar hun intense maar ook fatale aanraking toeleven. Peter Vermeersch omschrijft het als een 'sprookje', terwijl Josse De Pauw het nog veel sterker als een 'passioneel liefdesverhaal' tussen boot en berg beschouwt. De ijsberg, die uit koude wordt geboren, hunkert naar het vuur en de vlammen (de ketels van de Titanic werden met tonnen steenkool gestookt) van de boot. De reis van Groenland naar de open oceaan, het wachten op de boot en de finale vervulling van dat wachten - de clash tussen boot en berg - vormen de dramatische lijn van het werk.

In 12 songs (en twee instrumentale intermezzi), die samen een soort van liedcyclus vormen, een tijdspanne van 12 uren beschrijven en 12 toonaarden doorlopen, heeft Peter Vermeersch die evolutie muzikaal vormgegeven voor sopraan en zijn bigband Flat Earth Society. Josse De Pauw neemt daarnaast de rol van verteller op zich, in een scènebeeld dat je vooral als geënsceneerd concert kan beschrijven. Statisch en concertant, maar met enkele theatrale accenten, met projecties van de liedteksten in een lay-out van Gert Dooreman en Mario Debaene. Het is de bedoeling de toeschouwer de elementen aan te reiken waarmee ze het verhaal zelf kunnen invullen.

De specifieke muzikale associaties die met de Titanic verbonden zijn - en die zo'n cruciale rol spelen in het werk van Gavin Bryars - gebruikt Vermeersch niet, al zitten er in zijn partituur verwijzingen naar andere geluiden die zich rond het schip afspeelden. Het opvallendste en meest letterlijke is de wind, waarvoor een ouderwetse toneelwindmachine wordt ingezet, maar ook de teksten van Hans Magnus Enzensberger met gedetailleerde beschrijvingen van geluiden, zoals het gesis dat ontsnapt wanneer de compartimenten van het ruim zich vullen met water en de aanwezige lucht letterlijk naar buiten wordt geperst, inspireerde het suggereren van 'vreemde' geluiden als dat gesis, of het gedonder van de ketels, maar zonder dat het ooit letterlijk wordt uitgebeeld.

Tijd en plaats van het gebeuren :

FES & Champ d'Action : Boot & Berg
Vrijdag 28 september 2012 om 20.00 u
Kunstencentrum Vooruit - Gent

Sint-Pietersnieuwstraat 23
9000 Gent

Meer info : www.festivalgent.be, vooruit.be, www.fes.be, www.champdaction.be en www.lod.be

Deze voorstelling is ook nog te zien op vrijdag 1/02/2013 in C-mine Cultuurcentrum in Genk.

Extra :
Josse De Pauw, Flat Earth Society/LOD & Champ d'Action – Iceberg. Boot zonk, berg zinkt – afscheid van een ijstijd ? Jan-Jakob Delanoye op Kwadratuur.be, 10/04/2012
Peter Vermeersch : www.fes.be en www.matrix-new-music.be
Gavin Bryars : www.gavinbryars.com, www.schott-music.com, nl.wikipedia.org en youtube
An interview with Gavin Bryars op www.culturekiosque.com
Review : Gavin Bryars 'The Sinking of the Titanic', Matthieu Van Steenkiste op goddeau.com, 1/10/2001

Elders op Oorgetuige :
Topkwaliteit en beleving staan centraal tijdens de 55ste editie van het Festival van Vlaanderen Gent, 11/09/2012
Boot & Berg van Josse De Pauw en Peter Vermeersch op Zeeland Nazomerfestival, 25/08/2012
Iceberg : nieuwe productie van FES en Champ d'Action in Antwerpen en Brugge, 5/04/2012

23:28 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Topdirigent Iván Fischer drie dagen te gast in Concertgebouw Brugge

Iván Fischer Tussen 28 en 30 september verblijft de Hongaarse topdirigent Iván Fischer (foto) samen met zijn Budapest Festival Orchestra in het Concertgebouw in Brugge.
Ze brengen er niet alleen werken van Mahler, Brahms en Bartók, maar ook van Fischer zelf. Hij licht bovendien ook uitgebreid Mahler 5 toe, in perfect Nederlands. Hij is immers niet alleen een van de belangrijkste dirigenten van onze tijd, maar ook een bevlogen spreker en verteller.

Iván Fischer en het Budapest Festival Orchestra zijn sinds jaar en dag trouwe gasten van het Concertgebouw. Zijn eigen Domein wordt dan ook een feestelijke driedaagse waarin hij werk brengt van Mahler, Brahms, Bartók en van hemzelf. Speciaal voor Concertgebouw Brugge componeert hij een mini-opera die in functie van de architecturale ruimte van het Concertgebouw is gecreëerd. Een werkelijk unicum dat aantoont dat de banden tussen Fischer en Concertgebouw Brugge in de toekomst alleen maar versterkt zullen worden. Voor dat concert staat hij bovendien samen met zijn vrouw en dochter op de bühne. 

Vraag aan de musici van het Budapest Festival Orchestra om hun dirigent Iván Fischer te typeren en je krijgt gegarandeerd een verpletterende reeks prijzende adjectieven over je heen. De charismatische Fischer bezit de gave om op een heel natuurlijke en inspirerende manier een hele groep musici aan hetzelfde zeel te doen trekken. Volgend jaar viert het orkest zijn 30e verjaardag, maar op het hartverwarmende enthousiasme van het eerste uur zit nog geen greintje sleet. Redenen genoeg dus om de deuren van het Concertgebouw gedurende drie dagen voor Fischer en de zijnen open te gooien.

Iván Fischer heeft een heel eigen kijk op de psychologische en organisatorische werking van een orkest. Hij richtte het Budapest Festival Orchestra in 1983 op om een waardig alternatief te bieden voor het geïnstitutionaliseerde karakter van de meeste symfonieorkesten. Via individuele contacten, solistenwedstrijden voor de orkestleden en allerlei kamermuziekinitiatieven, blijft hij de inzet van zijn musici warm houden.

Het Domein Iván Fischer biedt een heel gediversifieerd beeld van Fischer. Terwijl de eerste concertavond gewijd is aan Fischers topfavoriet Gustav Mahler, staat het tweede concert in het teken van Bartók en Brahms. De slotdag is dan weer voorbehouden voor Fischers eigen composities. "Als we tijdens de driedaagse ook ruime aandacht schenken aan onze landgenoot Béla Bartók, dan is dat zeker niet omdat we fanatieke Hongaren zijn. Bartók behoort eenvoudigweg tot de allergrootste componisten van de voorbije eeuw. Laat me onze muzikale interesse omschrijven als kosmopolitisch met een Centraal-Europees accent, aldus Fischer.

Eens Fischer over zijn grote topfavoriet Gustav Mahler aan de praat geraakt, is hij niet meer te stoppen. "De ronduit fantastische muziek van Mahler wordt nóg mooier, wanneer je ook iets weet over de context waarin hij zijn muziek schreef. Hij componeerde - veel meer dan andere componisten - heel persoonlijke muziek. De mengelmoes aan indrukken die in zijn hoofd rondzwermden – gaande van natuurklanken en koebellen tot militaire kapellen en de muziek die hij dagelijks als dirigent onder ogen kreeg - wist hij in zijn eigen muziek te vatten. De eerlijkheid waarmee hij dat deed, zorgt ervoor dat je Mahler echt persoonlijk leert kennen via zijn muziek. Dat Mahlers muziek vaak fundamenteel triest en tragisch is, heeft niets met zijn leven te maken. Op het moment dat hij zijn zesde, meest tragische symfonie schreef, was hij perfect gelukkig. Je moet Mahler eerder zien als een profeet: aan het einde van de vredevolle 19de eeuw, voelde hij de catastrofe van de volgende eeuw al aankomen. In dit alles probeer ik me in te leven wanneer ik Mahlers muziek dirigeer."

Als Fischer zo'n fervent Mahlerliefhebber is, dan heeft dat ongetwijfeld ook te maken met de parallellen in het leven van beide musici. Net zoals Mahler, stamt ook Iván Fischer uit een Joodse familie. "Mijn overgrootvader was net als Mahlers vader, winkelier in een Boheems stadje. Onze beide families hebben de religie achter zich gelaten om ze, met eenzelfde devotie, te vervangen door de Europese culturele traditie. Muziek was voor hen van levensbelang."

En jawel, net zoals Mahler is Fischer behalve dirigent ook componist. "Wanneer ik dirigeer, voel ik me als een acteur, zo vervolgt Fischer. "Ik speel dan de rol van componist: ik tracht me te identificeren met de persoonlijkheid, het temperament en de fantasie van de componist. Als componist stel ik me veel kwetsbaarder op. Daar draait het om mezelf, om mijn eigen verbeelding en persoonlijkheid. Het duurde even alvorens ik echt begon te componeren. Dat was niet enkel omwille van tijdsgebrek, maar ook omdat ik als dirigent steeds bezig ben met de muziek van anderen. Ik had tijd nodig om te beseffen dat precies de mix van invloeden die ik dagelijks opdoe, mijn eigen taal is. Dit moet het lot zijn van dirigent-componisten. Vermoedelijk ben ik zoals visuele kunstenaars die collages maken. Maar problematisch vind ik dat zeker niet!'

Zoals de titel al doet vermoeden, vormt de Deutsch-Jiddische Kantate die op het programma staat, een mooi voorbeeld van Fischers eclectische stijl. "De oorspronkelijke titel van mijn Shud-Sarang sextet was Fernwehen. Dat is een moeilijk vertaalbaar woord voor het gevoel dat je altijd ergens anders heen gezogen wordt, vandaar de exotische uitstapjes naar Indiaanse raga en naar Hollywoodachtig sentiment.

Net zoals Fischers idool Mahler heel wat opera's dirigeerde, maar er nooit zelf een componeerde, schrijft Fischer ook nooit voor orkest. De meeste van Fischers composities zijn vocaal, al dan niet in combinatie met enkele instrumenten. Zo ook de werken die we tijdens het slotconcert van het Domein Iván Fischer zullen horen. Het Nederlandse Kobra-Ensemble herbergt trouwens ook Fischers dochter Nuria. De Fischers huizen in Amsterdam. De dirigent-componist spreekt vloeiend Nederlands en koos zelfs Nederlandse teksten voor enkele van zijn werken.

Speciaal voor zijn Brugse driedaagse componeerde Fischer Tschuchigumo. "Qua mengelmoesgehalte is dit werk extremer dan ooit: Franse chanson, bigband en de jaren 20 worden er in het kader van het prachtige Japanse no-theater geplaatst. Mensen zullen misschien de wenkbrauwen fronsen, maar dat deert me niet. Dit werk gaat over mijn familie. Mijn echtgenote zal fluit spelen en mijn dochter en zoon zullen zingen naast een van mijn beste vrienden. Het orkest zal de koorpartij zingen. En ik zal luisteren en me hoogstwaarschijnlijk wat gegeneerd voelen.

- Budapest Festival Orchestra : Mahler 5 doorgrond - vrijdag 28/09 om 20.00 u

- Budapest Festival Orchestra : Brahms & Bartók - zaterdag 29/09 om 20.00 u

- Kobra Ensemble, Budapest Festival Orchestra & Iván Fischer : Fischer door Fischer - zondag 30/09 om 15.00 u

Tijd en plaats van het gebeuren :

Domein Iván Fischer
Van vrijdag 28 t.e.m. zondag 30 september 2012
Concertgebouw Brugge

't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be

Bron : tekts Elise Simoens voor Het Concertgebouw

Tijdens zijn bezoek met het Budapest Festival Orchestra in maart 2012 sprak artistiek coördinator van het Concertgebouw Albert Edelman met topdirigent Iván Fischer. Ze bespraken er zijn relatie met het Concertgebouw, zijn passie voor Mahler en ze gingen dieper in op het Domein Iván Fischer. Bekijk het interview hier.

Extra :
Iván Fischer op en.wikipedia.org, www.bfz.hu, www.naxos.com en youtube

Elders op Oorgetuige :
Fischer door Fischer : een unieke kans om een nieuw facet van deze veelzijdige muzikant te ontdekken, 27/09/2012

21:49 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

21/09/2012

Flirten met Saint John : Ictus verrast met ongewoon concert van John Cage

John Cage Op donderdag 27 september brengt Ictus John Cage zoals je hem waarschijnlijk niet kent : de vroege Cage waarin Satie, Debussy en Cowell met elkaar in dialoog lijken te gaan. Een Cage die ont- roert met ontwapenende eenvoud en delicate klank- kleuren. Kortom, de Cage die zelfs de meest verstokte anti-avantgardist weet te bekoren. We kennen hem vooral als de Marcel Duchamp van de muziek: de organisator van 4 minuten en 33 seconden ongemakkelijk geschuifel en gekuch in pluchen stoelen. Cage, de keetschopper, dichter, heilige met pretlichtjes. De beeldenstormer die in de jaren '50 muziek uit de hengsels lichtte, de stilte heilig verklaarde en de sensualiteit van klank en geluid voor het voetlicht bracht. Cage werd nochtans als een ondermaatse student terzijde geschoven. Het oordeel van Arnold Schönberg was hard: "Geen harmonisch doorzicht!". Ictus overtuigt je van het tegendeel : Cage mét harmonisch doorzicht. Ictus vergast je niet op een concert as you know it. De kerk van de heilige Cage is geen concertkooi, maar een klankomgeving waar het publiek binnen en buiten kan wandelen. Met véél geprepareerde piano's en akoestisch versterkte cactussen.

Veelbesproken en ongehoord
Wat is het toch met John Cage (1912-1992)? Iedereen kent hem als icoon van de twintigste eeuwse avant-garde, weinigen hebben zijn muziek op de iPod staan. Hoe kan het ook anders: zijn meest bekende werk als componist (of bedenker?) is de iconische compositie (of concept?) getiteld 4'33 (T-shirts met de volledige partituur zijn in tal van maten en soorten te koop op het net): vier minuten en drieëndertig seconden voorgeschreven stilte. Lees: ongemakkelijk geschuifel in pluchen concertstoelen, geïrriteerd gekuch, of, sinds enige decennia, eerbiedig zwijgen als gold het een virtuoos uitgevoerde Beethovensonate. Dat is de Cage die we kennen. De grijnzende goeroe die het geraas van het verkeer op Sixth Avenue verkoos boven, welja, een virtuoos uitgevoerde Beethovensonate. Of de Cage die uren muziek niet zozeer componeerde, dan wel bijeen dobbelde. Maat na maat pende hij neer met het blinde toeval als leidraad. Dus ja, we kennen Cage, en neen, we luisteren zelden naar zijn muziek. Wegens onbeluisterbaar, zoals de musicoloog Richard Taruskin met vitriolen pen schreef.

Maar zelfs de meest strenge rechters van de beluisterbaarheid, Taruskin incluis, moeten toegeven dat er ook een andere Cage bestaat. De Cage die dromerige, poëtische en, jawel, erg beluisterbare muziek schreef. Ook zevenjarige kinderen worden stil van In a landscape (1948). Of de Cage die in 1949 naar Parijs trok om zich in te graven in de archieven van zijn held, Erik Satie. Hij keerde terug met in zijn tas de partituur van het toen nog volstrekt onbekende Vexations. Ruim tien jaar later, in 1963, zou Cage de eerste uitvoering van dit 18-uren (!) durende stuk organiseren. Geen Cage zonder Satie, maar ook geen Satie zonder Cage.

Het is deze 'vroege', of jonge Cage die op het programma van Ictus staat, een Cage in constante beweging, die achtereenvolgens afrekent met de harmonie, het klassieke instrumentarium, en uiteindelijk ook met de traditionele core business van componisten, het bedoelde geluid.

Het misverstand van de harmonie
Flashback. In de vroege jaren '30 volgde Cage lessen bij de Oostenrijkse reus Arnold Schönberg. Geen dodecafonie, wel de strenge klassieke harmonie. Maar harmonie bleek zijn sterke punt niet, dus omzeilde hij het probleem:hij richtte een percussie-ensemble op: 'Experiment must necessarilybecarried on byhittinganything - tin pans, rice bowls, iron pipes - anything we canlayour hands on. Not only hitting, but rubbing, smashing, making sound in every possible way.' De vroege Cage was een lawaaimaker.

Deze samenwerking met dansers was in vele opzichten richtinggevend voor zijn muzikale en, ja, seksuele ontwikkeling. Hij ontmoette er zijn latere levenspartner MerceCunningham, en kwam zo in het reine met zijn homoseksualiteit. Krappe dansstudio's dwongen hem ertoe om een idee van Henry Cowellte radicaliseren en zo de prepared piano te ontwikkelen, een compacte (en goedkope) versie van een veelkoppig percussie-ensemble. Maar bovenal bepaalde het componeren voor dansers zijn denken over muzikale structuur. Aanvankelijk componeerde Cage percussiemuziek op vastgelegde dansfrases. Hij moest zijn muzikale structuur dus denken in ritmische zinnen met een bepaalde tijdsduur, niet als de logische afwikkeling van een harmonisch 'verhaal', zoals gebruikelijk was. Het bracht hem tot het besef dat harmonie een wezenlijk kenmerk van muziek ondergeschikt had gemaakt aan de harmonische logica: de tijd, of de tijdsduur. In Satie herkende hij een geestverwant. Tijdens zijn onderzoek in Parijs vond Cage voorstudies van Satie voor de compositie Entr'acte. Die bestonden niet uit notenreeksen of harmonische progressies, maar eenvoudigweg uit reeksen van getallen die aangaven hoeveel maten de verschillende delen zouden duren. Satie schreef geen harmonische verhalen, Satie verdeelde de tijd in stukken. Componeren was dus het afbakenen van pakketjes tijd die konden worden gevuld. Of leeggelaten, in het geval van Cage.

Lawaai
Toehoorders die 'harmonisch geconditioneerd' zijn, luisteren volgens Cage naar muziek als naar een muzikaal verhaal: een unieke, door de componist georganiseerde keten van oorzaak en gevolg. De concrete klank zoals die zich voordoet aan de luisteraar verdwijnt daarbij naar het tweede plan, aldus Cage. Klank, en zijn tegendeel, stilte, was precies waar het Cage om draaide. 'Wherever we are, what we hear is mostly noise. When we ignore it, it disturbs us. When we listen toit, we finditfascinating.' Dus verbreedt Cage in de vroege jaren '40 het muzikale klankspectrum door nieuwe klankbronnen aan te boren: voorwerpen in een woonkamer (Living room music, 1940), de buitenkant van een gesloten piano (The WonderfulWidow of Eigtheen Springs, 1942) en natuurlijk, elektronica. In de compositie Imaginary Landscape n°1 (1939) wordt het klankmateriaal geleverd door twee microfoons en twee platendraaiers met testtonen die worden afgespeeld op verschillende snelheden. Het zou de eerste compositie worden die live-elektronica gebruikt in een concertsituatie.

Toeval
Niet alleen wijst Cage de harmonie af, ook een ander fundamenteel idee moet er aan geloven, namelijk dat muziek de expressie zou zijn van het Hoogstpersoonlijke Ego van de Componist. Die afkeer voor het bedoelde wortelt in zijn kennismaking met Oosterse filosofie en in bijzonder het Zenboeddhisme, maar komt ook voort uit zijn ervaring met de limieten van muzikale communicatie. In The PerilousNight, een vroeg werk voor prepared piano (1943-1944), heeft Cage het turbulente einde van zijn huwelijk willen verklanken. Het was in zijn eigen woorden 'a lost, sadandrather desperate piece'. De reacties waren echter vernietigend: een criticus hoorde een 'specht tekeer gaan in de klokkentoren van een kerk'. Cage trokzijnconclusies: 'I determined to stop writing until I found a better reason than “self-expression” for doing it.'
Zijn verdere zoektocht als componist was er een naar het uitwissen van zijn 'ego' in zijn composities. Cage, nooit vies van eenpittige paradox, zei het zo: 'I believe that by eliminating purpose, what I call awareness increases. Thereforemypurpose is toremovepurpose.' In zijn laatste levensjaren zou Cage harmonie beschrijven als 'verschillende klanken die worden waargenomen op hetzelfde moment'. Niets meer, maar ook niets minder.

Stilte
De Oosterse filosofie inspireerde Cage in grote mate om zijn composities leger en leger te maken. Of beter: om klank en stilte niet als elkaars tegendeel, maar als elkaars aanvulling te zien. Beiden zijn in een afgebakende tijdsruimte binnen een compositie inwisselbaar. Meer en meer begon Cage ruimte te laten voor de afwezigheid van (bedoelde) klank, en ontblootte hij het canvas waarop elke componist werkt: de stilte. En belangrijker nog, de tijd. Klanken ontstaan uit stilte en sterven in stilte opnieuw uit. Of zoals hij het zelf schreef (over de muziek van zijn zielsverwant MortonFeldman): 'Notone sound fears the silencethatextinguishes it. And no silence exists that is not pregnant with sound. But if you avoid it [sound], that's a pity, because it [sound] resembles life very closely, & life and it [sound] are essentially a cause of joy.'

Hoogtepunt, dieptepunt, nulpunt
'Now, Earle, don't you think that John has gone too far this time?' Dat fluisterde de bejaarde moeder van John Cage in het oor van componist Earle Brown na afloop van de eerste uitvoering van de compositie 4'33”, op 29 augustus 1952. In 4'33"werd de duur van een compositie voor het eerst niet meer uitgedrukt in maten, die snel of traag konden worden uitgevoerd, maar in concrete tijdsduur. Stilte. Het werd het meest tumultueuze concert dat Cage zijn moeder zou meemaken. Zestig jaar later is 4'33” veruit de bekendste compositie van Cage: hoogtepunt of dieptepunt van de muzikale avant-garde. Of beter, nulpunt. Vier minuten en drieëndertig seconden, samen tweehonderddrieënzeventig seconden. 273° Kelvin geldt als het absolute vriespunt, het punt waarop moleculen absolute stilstand bereiken. Toeval? Ongetwijfeld. In ieder geval had Cage de klassieke harmonie tweehonderddrieënzeventig seconden schaakmat gezet. Maar of hij zijn ego had uitgebannen is een andere vraag. Kritische eindnoot van de Amerikaanse filosofie Lydia Goehr: 'Kwam Cage tot zijn compositorische beslissingen omdat hij inzag dat mensen enkel luisteren naar de geluiden die hen omringen als ze ertoe worden gedwongen, en dat enkel binnen een traditioneel, formeel kader?' Misschien is het voldoende om Cage erkentelijk te zijn voor zijn 4'33”: tweehonderddrieënzeventig seconden aangescherpt, zij het opgedrongen bewustzijn van wat het betekent om in de tijd en in de wereld te bestaan.

Programma :

  • John Cage, o.a.: Four Dances (1942) - Imaginary Landscape #1 (1939) - Nocturne (1947) - The Wonderful Widow of eighteen springs (1942) - Amores (1943) - Credo in Us (1942) - Child of tree (1975) - She is asleep (1943) - Perilous Night (1943)
  • Erik Satie, Entr'acte (1924)
  • Larry Polansky, Canon #13
  • J.S. Bach, Partitia nr. 2 voor viool solo (fragment)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Ictus : Saint John
Donderdag 27 september 2012 om 20.15 u
Handelsbeurs Concertzaal - Gent

Kouter 29
9000 Gent

Meer info : www.festivalgent.be, www.handelsbeurs.be en www.ictus.be

Extra :
Flirten met Saint John. De erfenis van 100 jaar John Cage, Daan Vandewalle (Staalkaart #16 aug 2012, p.70-74)
John Cage : www.johncage.info en youtube
John Cage at Seventy: An Interview, Stephen Montague (1985) op UbuWeb Papers
John Cage Online : links compiled by Josh Ronsen
John Cage (1912 - 1992) : Goeroe of charlatan ?, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Larry Polansky op www.dartmouth.edu en youtube

Elders op Oorgetuige :
Topkwaliteit en beleving staan centraal tijdens de 55ste editie van het Festival van Vlaanderen Gent, 11/09/2012
John Cage bij Aeon : "Asking questions and making room for whatever sound comes along", 22/06/2012
Oscarwinnaar Brussels Philharmonic brengt spannend programma met Berlioz, Górecki en Cage in Kortrijk, 27/04/2012
Haagse festival voor Nieuwe Muziek Dag in de Branding viert honderdste verjaardag van John Cage, 2/03/2012

13:01 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

19/09/2012

Berio Festival in Amsterdam : vijf concerten met hoogtepunten uit het werk van Luciano Berio in Muziekgebouw aan 't IJ

Luciano Berio Muziekgebouw aan 't IJ in Amsterdam wijdt van vrijdag 28 t.e.m. zondag 30 september een festival aan Luciano Berio (foto), een van de grote componisten van de 20ste eeuw. In vijf concerten zijn enkele van de belangrijkste werken te horen van deze Italiaanse componist. Daaronder de Sequenza's, Coro, Folk Songs en Sinfonia. Uitvoerdenden zijn onder meer Asko|Schönberg, Calefax Rietkwintet, DoelenEnsemble en Cappella Amsterdam. Het werk van Berio - beschouwd als briljant - speelde een belangrijke rol in de avant-gardemuziek na 1945.

Luciano Berio (1925-2003) blijft van de avant-garde componisten uit de jaren vijftig het dichtst bij de traditie. Als echte Italiaan wil hij met zijn muziek vooral communiceren. Experimenteerdrift komt op de tweede plaats. Wát hij het publiek te vertellen heeft komt in één weekend aan bod in al zijn veelvormige pracht.

Berio gebruikt alle middelen die hem ter beschikking staan. Elektronische klanken, koren en de talenten van musici. Zijn werk kan idyllisch en luchthartig zijn. Maar ook intens, vanuit sociale bewogenheid. In samenspraak met individuele musici verkent hij de grenzen van hun kunnen en van hun instrument. Communicatie, ook met zijn publiek, staat bij Berio voorop.

Opening festival in Entreehal
In het eerste concert van het festival (vrijdag 28/09) staan de orkestwerken 'Rendering' (1989/90) en 'Sinfonia' (1968/69) op het programma, gespeeld door KC Codarts Symphony Orchestra o.l.v. Etienne Siebens en door Synergy Vocals. Even ervoor om 20.00 uur opent het festival in de Entreehal van het Muziekgebouw met het werk 'Call' (St.Louis Fanfare), door een koperkwintet van het Conservatorium van Amsterdam (gratis toegankelijk).

Sequenza's centraal
Centraal in het oeuvre van Berio staan 14 'Sequenza's': composities waarin Berio de mogelijkheid van solo-instrumenten tot het uiterste benut. Calefax Rietkwintet en solisten spelen op zondagochtend enkele van de Sequenza's, waaronder die voor cello, trompet, accordeon en viool. Op de zondagmiddag speelt Asko|Schönberg o.l.v. Reinbert de Leeuw verschillende 'Chemins', composities waarin Berio zijn eigen Sequenza's als uitgangspunt nam.

Andere hoogtepunten
Andere hoogtepunten in het Berio festival zijn 'Coro' (1975/76) en de 'Folk Songs' (1964) op zaterdagavond door het DoelenEnsemble, Cappella Amsterdam en Notabu. En 'Laborintus 2' uit 1963/1965 (i.s.m. Bimhuis) op zondagavond door musici van het Conservatorium van Amsterdam.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Berio Festival
Van vrijdag 28 t.e.m. zondag 30 september 2012
Muziekgebouw aan 't IJ - Amsterdam
Piet Heinkade 1
Amsterdam (Nederland)

Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.muziekgebouw.nl

Extra :
Luciano Berio op www.compositiontoday.com, www.themodernword.com, brahms.ircam.fr en youtube
Portret Luciano Berio, J-L Plouvier op www.ictus.be
Luciano Berio (1925 - 2003): Duivelskunstenaar, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

22:46 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Lutoslawski Quartet zet Poolse muziek in de kijker

Lutoslawski Quartet Levendig en verfijnd, met hier en daar een knipoogje - zo kan het spel van het Lutosławski Quartet worden aangeduid. Opborrelend talent dat intussen een reeks prijzen en titels op hun palmares heeft staan. Qua repertoire willen ze de Poolse muziek extra in de kijker plaatsen. En terecht! Op donderdag 27 september brengen ze in de Refter van het STAM in Gent een gevarieerd programma van Poolse strijkkwartetten met als orgelpunt de Genesis van Górecki. In dat werk gaat de componist op zoek naar het pure geluid - een zuivere, herkenbare en natuurlijke klank.

Wie Górecki kent van zijn 'Symphony of Sorrows' (1976), net als wie de componist kent van zijn 'Three Pieces in Old Style' (1963), en even goed wie hem kent van zijn religieuze werken, zoals 'Ad Matrem' (1972) of 'Beatus Vir' (1979) zal verwonderd opkijken als hij Genesis hoort. Genesis bestaat uit drie delen: het tijdens dit concert gespeelde Genesis 1. Elementi voor strijktrio (1962), Genesis 2. Canti instrumentali voor ensemble (1962) en Genesis 3. Monodramma voor sopraan, percussie en zes contrabassen (1963). De titel Genesis is geen verwijzing naar het Oude Testament, maar een allusie op het 'klank zoeken', het standpunt dat de componist inneemt bij het schrijven van deze trilogie.

Alhoewel Genesis en de stukken in oude stijl onmiddellijk na elkaar gecomponeerd zijn, is de stijl ervan sterk verschillend. Genesis behoort niet tot de 'eenvoud' als stijlprincipe, die Górecki is gaan hanteren vanaf 1963 (de zgn. 'oude stijl'), maar tot zijn eerste stijlperiode, waar hij de intentie had alle vernieuwingen van de avantgarde te verwerken, om daar uiteindelijk komaf mee te maken en te kiezen voor de muziek die zijn 'ziel' hem dicteerde. Dat betekent dat in Genesis 1. Elementi de 'elementen' waarmee geluid en klank worden gemaakt, centraal staan. De 'genesis' die Górecki bedoelt, heeft niets te maken met de Bijbel of met zijn religieuze belijdenismuziek; hier gaat het om de zoektocht naar de 'genese' of het ontstaan van de klank. Gedurende het hele stuk spelen de drie strijkers geen melodie, geen maat gebonden ritme, maar een 'oerklank', die knarsend en snerpend, maar ook mooi kan zijn. Klank en geluid worden gezocht, 'gegenereerd' - om niet te schrijven 'gegenese-erd'. Genesis staat bijgevolg voor twee zaken: enerzijds het authentieke zoeken naar het 'eigen' geluid, anderzijds - en tegelijk - de basis voor de muziek die Górecki in de toekomst zou schrijven: zijn eigen weg volgend, wars van alle gangbare modernistische en modieuze tendensen. De 'elementen' van Genesis 1 zijn harde klanken sul ponticello (op de kam gestreken), glissandi, tremolo's, ook strijken over de kam of aan de 'verkeerde kant' van de brug tot en met de zeer harde druk op de boog die ruisen veroorzaakt.

Deze zoektocht naar het geluid deelde Górecki oorspronkelijk met zijn landgenoot Penderecki. Hun 'sonorisme' moest het niet hebben van melodie of herkenbare ritmiek, maar van timbre, textuur, articulatie, dynamiek en beweging. Als luisteraar word je uitgenodigd om de ontwikkelingen binnen deze klankwereld te volgen, meer niet. Opgave genoeg: een bijzonder spannende zoektocht in het 'onbekende' geluid, even onbekend nu, een halve eeuw later: Genesis is vijftig jaar geleden gecomponeerd.

Twee jaar na Genesis, in 1964, componeerde Lutosławski zijn enige Strijkkwartet. De structuur is vergelijkbaar met de 'twee-eenheid' van een preludium en een fuga bij Bach: beide delen werken hetzelfde materiaal uit. Het eerste deel is strikter vastgelegd en meer gespannen dan het tweede deel, dat met vrijheid of 'aleatoriek' werkt. Verder is het stuk ingedeeld in episodes, die telkens uitlopen op het 'refrein': een octaafpassage, consonant en ritmisch geaccentueerd, bijzonder herkenbaar als houvast voor de luisteraar. De globale structuur bestaat uit een zeer lange crescendo, een climax-moment en een lange diminuendo. De crescendo is langer dan de diminuendo (verhouding van 4:3).

Lutosławski vatte zijn kwartet op als één eenstemmige melodische lijn, die enkel door overlappende herhaling van elementen door de verschillende strijkers tot meerstemmigheid leidt. Het aleatorische element bestaat er bijvoorbeeld in dat elke speler een keuze krijgt uit drie mogelijkheden per onderdeeltje van het stuk. De aanzet van de vier strijkers moet telkens gesynchroniseerd zijn, het vervolg is aleatorisch. Een andere aleatorische mogelijkheid is het noteren van rusten met een relatieve duur: ca. twee seconden bijvoorbeeld.

Door de notatiewijze zelf wil Lutosławski het 'mobiele' karakter van zijn muziek realiseren: "Als je mij vraagt waarom ik zo'n belang hecht aan het niet-bestaan van de totaalpartituur van mijn stuk, is het antwoord heel eenvoudig: als ik een normale partituur had geschreven en de verschillende partijen mechanisch boven elkaar gesuperponeerd had, dan zou dat vals zijn, misleidend, en zou het een ander werk voorstellen. De score zou bijvoorbeeld veronderstellen dat de noten die verticaal boven elkaar staan altijd gelijktijdig moeten gespeeld worden, wat in tegenstelling is met mijn bedoeling. Het zou het stuk enkel hinderen in zijn 'mobiel' karakter, dat een van de belangrijkste kenmerken is."

Lutosławski refereerde voor zijn Strijkkwartet aan de mobiele sculpturen van Alexander Calder: "Het begrip 'mobile' verwijst naar de variabele lengte van de secties in de verschillende instrumentale partijen, die samengaat met groepsspel ad libitum. Het werk bestaat uit een aantal zeer lange secties, die elk verschillende minuten duren, waardoor elke uitvoering zeer verschillend is van de andere. Daarom verwijs ik naar de mobiliteit van de verschillende lagen in het werk, afhankelijk van de uitvoeringswijze. Ik zou willen benadrukken dat mijn bedoeling niet zozeer lag in de variabiliteit zelf. Ik wilde meer de tijdsrelaties opheffen en zo een specifieke textuur bereiken, die we een 'fluïde' textuur zouden kunnen noemen. Dit soort compositie zou kunnen vergeleken worden met beeldhouwen in niet-soliede, bijna vloeibaar materiaal, hoe paradoxaal dat ook klinkt."

Marcin Markowicz is tweede violist van het Lutosławski Quartet. Zijn Strijkkwartet nr. 3 dateert uit 2009 en is getekend door een felle ritmiek en een voortdurende beweeglijkheid in melodie en dynamiek. Plotse eenstemmige momenten doorbreken het geheel als een soort 'refrein', vergelijkbaar met de octaafmomenten in Lutosławski's Strijkkwartet. In groot contrast hiermee staan langzame passages, gedragen door één melodie, die zowel in de viool als in de cello kan liggen. Markowicz geeft de luisteraar een duidelijke leidraad om zijn muziek op de voet te volgen.

Paweł Mykietyn is componist en klarinettist. Hij wordt tot de meest begaafde van de jonge generatie Poolse componisten gerekend. Op zijn werkenlijst staan twee symfonieën en verschillende concerto's voor piano, klavecimbel, viool en cello. Hij past in de Poolse traditie door zijn Markuspassie uit 2008. Hij schrijft direct aansprekende muziek, door de melodie gedragen en dicht aanleunend bij een herkenbaar 'ontspannen' eigentijds idioom, soms gebroken door rusten als plotse stilstanden. Hij verleidt de luisteraar op zijn muzikale wandelingen en tochten, bijv. met zijn Strijkkwartet nr. 2 uit 2006.

Programma :

  • W. Lutosławski, Strijkkwartet
  • M. Markowicz, Strijkkwartet nr. 3
  • P. Mykietyn, Strijkkwartet nr. 2
  • H.M. Górecki, Genesis I, op. 19/1

Tijd en plaats van het gebeuren :

Lutosławski Quartet : Lutosławski, Markowicz, Mykietyn, Górecki
Donderdag 27 september 2012 om 14.00 u
Refter STAM - Gent

Godshuizenlaan 2
9000 Gent

Meer info : www.festivalgent.be

Bron : tekst Yves Knockaert voor Gent Festival van Vlaanderen

Extra :
Henryk Górecki op en.wikipedia.org, www.boosey.com en youtube
De post-modernen: Pärt, Górecki en Schnittke, Friska Frank op www.nopapers.nl
Composer Henryk-Mikolaj Górecki. A conversation with Bruce Duffie, Bruce Duffie op www.bruceduffie.com, 1994
Witold Lutoslawski op www.chesternovello.com, en.wikipedia.org en youtube
Witold Lutoslawski (1913 - 1994) : Poolse tussenpaus op www.musicalifeiten.nl
Paweł Mykietyn op en.wikipedia.org, www.otherminds.org en youtube

Elders op Oorgetuige :
Topkwaliteit en beleving staan centraal tijdens de 55ste editie van het Festival van Vlaanderen Gent, 11/09/2012
Brussels Radio Philharmonic zet Polen in de spotlights met werk van Gorecki, Lutoslawski, Penderecki en Szymanowski, 5/10/2011
Contemplatief kamerconcert als eerbetoon aan de Poolse componist Henryk Gorecki, 22/01/2011
In Memoriam Henryk Mikolaj Górecki (1933 - 2010), 12/11/2010

22:03 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Isabelle Faust, Alexander Melnikov & Teunis van der Zwart brengen drie bijzondere 20ste-eeuwse meesterwerken in Brugge en Leuven

Isabelle Faust Folkloremuziek speelt zowel een belangrijke rol in de kamermuziek van de Hongaarse componist Béla Bartók als in die van zijn landgenoot en beroemdste muzikale erfgenaam György Ligeti. Bartók liet zich voor zijn viool- en pianosonates vooral inspireren door de ritmes en melodieën van de Hongaarse en Roemeense volksmuziek die hij samen met Zoltán Kodály transcribeerde en bestudeerde. Ligeti schiep in zijn even experimentele als nostalgische Hoorntrio echter een heel eigen 'imaginaire en synthetische' vorm van folklore. Hij verbond Latijns-Amerikaanse elementen met Oost-Europese invloeden en creëerde een muzikale synthese waarin samba en rumba nauwelijks van balkan- en zigeunermuziek te onderscheiden zijn. Het is uitkijken naar de vertolkingen van Isabelle Faust (foto), Alexander Melnikov en Teunis van der Zwart, drie muzikale persoonlijkheden die behoren tot het kruim van de hedendaagse kamermuzikanten.

Het 'Trio voor viool,hoorn en piano' (1982) van Ligeti is een hommage aan Johannes Brahms, die een trio voor dezelfde bezetting schreef. Eigenzinnig als hij is, laat Ligeti echter geen klassieke bezetting aan bod komen: in feite staan de drie vertegenwoordigers van de instrumentenfamilies onverzoenlijk tegenover elkaar - zelfs in het dansante tweede deel.

Ligeti's Hoorntrio is fundamenteel betrokken op de muziekgeschiedenis. De bezetting refereert aan Johannes Brahms het basismotief is een quasi-citaat uit Beethovens pianosonate 'Les Adieux' (de ironie in Ligeti's keuze mag duidelijk zijn) en de traditionele muzikale vormen en types van materiaal die hij in het verloop van het werk aan bod laat komen, maken de referenties enkel maar rijker. Het eindpunt en emotionele hoogtepunt van het werk is het 'Lamento' van het vierde deel: opgebouwd als een passacaglia op een dalend chromatisch motief: een archetypische manier om een weeklacht toon te zetten die uit de barok stamt. Het lamento is een vorm die vanaf dan nog vaker in Ligeti's muziek opduikt - de schrijnende chromatische intervallen in het tweede deel uit het Pianoconoerto zijn er bijvoorbeeld duidelijk aan verwant.
De brede recuperatie van allerlei muzikale ideeën (die dan steevast tot iets heel authentiek 'Ligetiaans' worden omgewerkt) beperkt zich echter niet tot muziekhistorische elementen en categorieën. Ligeti's fantasie laat hem toe invloeden uit de hele wereld te verzamelen en die zo samen te voegen tot bizarre, maar fascinerende combinaties. De 'Etudes' brengen zowel Afrika, de Balkan als Indonesië samen in de wervelende verkenning van het pianoklavier. Zelfs in het zo op klassieke modellen gestoelde Hoorntrio, is die eclectische greep uit wereldwijde invloeden merkbaar. Ligeti zelf beschreef het tweede deel uit dat werk als een "imaginaire, synthetische folklore van Latijns-Amerikaanse en Balkan-elementen", wat te horen valt in de asymmetrische dansritrnes. De creatieve veelzijdigheid die uit zulke werken spreekt, geeft - meer nog dan het overzicht van de veelzijdigheid van zijn carrière - een beeld van de scherpe muzikale geest die in zijn muziek tentoonspreidde.

Programma :

  • Béla Bartók (1881-1945), Pianosonate, BB88 - Vioolsonate nr. 2, BB85
  • György Ligeti (1923-2006), Hoorntrio

Tijd en plaats van het gebeuren :

Isabelle Faust, Alexander Melnikov & Teunis van der Zwart : Bartók, Ligeti
Woensdag 26 september 2012 om 20.00 u
(Inleiding door Jan Christiaens om 19.15 u )
Concertgebouw Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be
--------------------------------------
Donderdag 27 september 2012 om 20.30 u (inleiding door Pauline Driesen om 19.45 u )
Grote Aula Maria Theresia - Leuven
Sint-Michielsstraat 6 (Hogeschoolplein)
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be

Bron : tekst Maarten Beirens voor deSingel, mei 2009

Extra :
György Ligeti : www.schott-musik.de en youtube
Györgi Ligeti (1923 - 2006): emotioneel scepticus, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl, juni 2006

Elders op Oorgetuige :
Novecento zet exploratie verder van de wonderbaarlijke muzikale 20ste eeuw, 19/09/2012

Beluister hier alvast het eerste deel uit Ligeti's Hoorntrio

21:51 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Novecento zet exploratie verder van de wonderbaarlijke muzikale 20ste eeuw

Novecento Novecento is een jaarlijks terugkerende cyclus van zeven concerten met uitsluitend muziek uit de voorbije eeuw. De keuze voor een geschakeerde mengeling van bekend met minder bekend repertoire uit de voorbije eeuw, was meteen een schot in de roos. Het Novecentorecept bestaat uit een bijzondere bezetting, 'nooit live gehoord', topmusici, hun bijzondere affiniteit met de muziek en last but not least: altijd steengoede muziek. Ook dit jaar presenteert Novecento een verrassende editie met enkele concerten waarin composities uit de 20ste eeuw zij aan zij staan met ouder werk. Dat belooft naast flinke afwisseling ook boeiende confrontaties.

Blikvanger dit jaar is 'Das Lied von der Erde' van Gustav Mahler met mezzo Christianne Stotijn in een glansrol. Bovendien staan ook de Amerikaanse tenor Donald Litaker - gepassioneerd Mahler liedvertolker - en het Belgische topensemble Oxalys op het podium. Op het openingsconcert zingt stersopraan Christiane Oelze fijnzinnige Franse chansons in interactie met het wereldwijd bewierookte Britse Nash Ensemble. Keller Quartet komt opnieuw naar Leuven en deze keer met de andere strijkkwartetten (1, 4 en 6) van Béla Bartók. Drie topsolisten: Isabelle Faust (viool), Alexander Melnikov (piano) en Teunis van der Zwart (hoorn), blazen verzamelen voor o.a. het Hoorntrio van György Ligeti. 'Huiscellist' Pieter Wispelwey kiest Alasdair Beatson (piano) en Dimitri Ashkenazy (klarinet) uit voor zijn eerste uitvoering van het massieve Lerchenmusik van Górecki. En de broers Benjamin en Thomas Dieltjens staan nog eens samen op het podium voor de crème van de piano- en klarinetliteratuur uit de 20ste eeuw. Op het slotconcert speelt meesterpianist Abdel Rahman El Bacha zijn lievelingscomponisten Prokofiev en Ravel.

Maandag 24 september - Nash Ensemble & Christiane Oelze : Fijnzinnige chansons en kamermuziek
Het openingsconcert zal vonken met het fameuze Nash Ensemble, de wereldberoemde Duitse sopraan Christiane Oelze én een zinderend programma. De exotische Chansons madécasses van Ravel creëren een sensuele Oosterse sfeer. Fauré klinkt nog expressiever met La bonne chanson (gedichten Paul Verlaine). Debussy zorgt met maar één dwarsfluit voor een portie dramatiek in Syrinx. En tot besluit hoort u een topper in kamermuziek: het Pianokwintet van Shostakovich.

Donderdag 27 september - Isabelle Faust, Alexander Melnikov & Teunis van der Zwart : Hongaarse trots
Drie uitzonderlijke musici: Isabelle Faust, Alexander Melnikov en Teunis van der Zwart komen met drie bijzondere 20ste-eeuwse meesterwerken naar Leuven. De magistrale Pianosonate van Béla Bartók die een verrassende barokke levendigheid met de ritmische tegendraadsheid van de Roemeense volksmuziek combineert. De Tweede Vioolsonate die het hoogtepunt van Bartók’s expressionistische periode vormt. Van landgenoot György Ligeti spelen ze het aangrijpend Hoorntrio waarin de traditionele stemming van piano en viool schuurt tegen de natuurlijke harmonieken van de hoorn op het ritme van Caraïbische muziek.

Woensdag 3 oktober - Oxalys, Christianne Stotijn & Donald Litaker : Das Lied von der Erde
Als een tijdloos monument staat Mahlers Das Lied von der Erde aan het begin van de 20ste eeuw. U hoort dit werk in de wondermooie versie voor ensemble van Schönberg. Mahler evoceert een wereld waarover het doek definitief gevallen is en overstelpt u met een onbeschrijflijk gevoel van weemoed en onmacht. Oxalys, topniveau uit eigen land, kijkt zelf uit naar de uitzonderlijke uitvoering met twee zangers van wereldformaat: mezzo Christianne Stotijn en tenor Donald Litaker. Als u één concert moet aanstippen in uw agenda dan is het dit Mahlerproject.

Donderdag 11 oktober - Benjamin Dieltjens &Thomas Dieltjens : De crème van de piano- en klarinetliteratuur
De muzikale broers Benjamin en Thomas Dieltjens brengen pareltjes voor klarinet en piano uit de 20ste eeuw. Alban Berg komt verrassend romantisch uit de hoek. Debussy klinkt fragiel en poëtisch in de Préludes. En Stravinsky troont u mee van Rusland over New York naar Parijs met zijn jazzy gedreven ritmiek. Lutoslawski bezingt zijn Poolse heimat in volkse melodieën terwijl landgenoot Penderecki kiest voor radicale avant-garde mét melodieuze kwinkslagen. De Dieltjens wisselen gezwind van solo naar duo op klarinet en piano in dit kleurrijke programma.

Maandag 15 oktober - Keller Quartet : Bartók expressief
Innovatieve verbeelding, bruisende vitaliteit, indrukwekkende muzikale expressiekracht… De strijkkwartetten van de Hongaarse trots Béla Bartók vormen een hoogtepunt van de 20ste-eeuwse kamermuziek. De drie strijkkwartetten in dit programma weerspiegelen de zoektocht naar een eigen individuele toonspraak. Bartók linkt er zijn roots aan de modernistische invloeden die destijds kwamen aangewaaid uit West-Europa. Keller Quartet bracht het festivalpubliek in 2009 al in vervoering met een adembenemende uitvoering van de strijkkwartetten 2, 3 en 5. Dit is uw kans om ook nog 1, 4 en 6 live te beleven of om aflevering twee zeker niet te missen.

Donderdag 18 oktober - Pieter Wispelwey, Alasdair Beatson & Dimitri Ashkenazy : Religieuze en mystieke sferen
De Nederlandse stercellist Pieter Wispelwey – vaste leverancier van topconcerten bij het festival in Leuven – laat zich deze keer naar hogere sferen voeren. Olivier Messiaen verkondigt met een uiterst langzaam ontwikkelend lijnenspel de eeuwigheid van het Rijk Gods in Louange à l’Eternité de Jésus. In composities als L’Abîme des Oiseaux tracht hij het hemels gezang van de vogels muzikaal te vatten. De in Polen geboren en getogen Mikael Górecki leunt eerder aan bij het transcendente. De ontroerende eenvoud en menselijkheid van Górecki’s grote klaagzang (Lerchenmusik) raakt tot in de ziel. 

Dinsdag 23 oktober - Abdel Rahman El Bacha : Pianistiek meesterschap
Je krijgt hier El Bacha in een programma dat hem op het lijf geschreven is, dat het een bijzonder en uniek slotconcert wordt is hiermee verzekerd. Prokofievs Visions fugitives is een indrukwekkende cyclus van twintig pianostukken ontstaan aan de vooravond van de Revolutie. Zijn Tweede Pianosonate is bekend voor het Andante dat diepe tragiek combineert met zachte eenvoud. Ravel componeerde zijn Valses nobles et sentimentales als een  knipoog naar het traditionele genre. Gaspard de la nuit bulkt daarentegen van onlogische wendingen en rusteloosheid.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Festival van Vlaanderen Vlaams-Brabant : Novecento
Van maandag 24 september t.e.m. dinsdag 23 oktober 2012
Op verschillende locaties in Leuven


Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.festivalvlaamsbrabant.be

Extra :
Novecento 2012. Hét meest spraakmakende festival van 2012 ? , Hildegart Maertens op Kwadratuur.be, 10/09/2012

17:27 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook