18/10/2013

Antikapitalistisch protest voor piano solo : Daan Vandewalle speelt Rzewski's The People United Will Never Be Defeated! in Leuven

Daan Vandewalle Pianist Daan Vandewalle (foto) verrast ons geregeld door zijn geëngageerde spel van weinig bekende avant-gardisten. In dit recital brengt hij van zijn vriend Frederic Rzweski (1938) het hoogtepunt 'The People United Never Be Defeated' (1975). De uitvoering in 2005 door de componist zelf, klinkt nog in de oren. Het lied, voor altijd verbonden met 11 september 1973 en de strijd Allende-Pinochet, ondergaat 36 variaties in verschillende stijlen. Pianist Daan Vandewalle toont aan dat het virtuoze meesterwerk ook na Nine Eleven een grote overtuigingskracht heeft.

Daan Vandewalle trok na zijn studies naar Californië om er te studeren bij Alvin Curran. Zijn eerste cd met muziek van Charles Ives kreeg lovende kritieken in de Verenigde Staten: "he puts many American classical musicians to shame…". Verschillende Amerikaanse componisten droegen werk aan hem op, waaronder ook Frederic Rzewski. The People United Will Never Be Defeated. Het is de titel van een politiek-links strijdlied van de Chileense componist Sergio Ortega (¡El pueblo unido jamás será vencido!). De Amerikaanse componist Frederic Rzewski maakte er een variatiereeks van, gevreesd en bewonderd door elke pianist. Het herkenbare thema wordt op de meest uiteenlopende manieren gedissecteerd en opnieuw in elkaar gestoken. Rzewski bespeelt op die manier alle mogelijke registers van de piano, van zachte lyriek tot brute percussie, van uiterste precisie tot vrije improvisatie.

De grootschalige variatiereeks The People United Will Never Be Defeated! (1975) van de Amerikaanse pianist en componist Frederic Rzewski is een mijlpaal binnen het twintigste-eeuwse pianorepertoire. Deze magistrale en sterk politiek getinte compositie voor piano solo neemt de luisteraar mee doorheen maar liefst zesendertig variaties, de strijd van de linksgezinde Chileense middenklasse en zelfs de mondiale muziekgeschiedenis.

Het thema waarop de zesendertig variaties in deze compositie zijn gebaseerd is ¡El pueblo unido jamás será vencido! , een Chileens strijdlied van de hand van Sergio Ortega. Naar verluidt haalde Ortega zijn inspiratie bij een jonge protestvoerder die deze tekst scandeerde voor het paleis van financiën in de aanloop naar de staatsgreep van Augusto Pinochet in 1973. Nadat de popgroep Quilapayun enkele maanden later een opname maakte van Ortega's lied, verwierf ¡El pueblo unido jamás será vencido! internationale bekendheid als lijflied van de linksgezinde Chileense middenklasse. Het strijdlied werd in verschillende talen vertaald en er werden diverse bewerkingen van gemaakt. De tekst van ¡El pueblo unido jamás será vencido! roept de bevolking aller landen op om de krachten te bundelen en als één groep samen te vechten voor een beter leven onder een communistisch bewind.

Ironisch genoeg was het Chileense volk omstreeks 1973 reeds lang verslagen. In de nasleep van een internationale heropleving van het linkse gedachtengoed in de late jaren 1960, kwam in 1970 Salvador Allende aan de macht in het Zuid-Amerikaanse Chili. Als hoofd van het (centrum)linkse Volksfront verkondigde president Allende de belofte van radicale sociale en politieke verandering. De samen- loop van verschillende politieke en economische problemen onder deze regering leidden tot de pre- sidentiële beslissing om zowel de binnen- als buitenlandse Chileense industrie- en koperbedrijven te nationaliseren en de sterke economische banden met multinationals in Noord-Amerika door te knippen. Allende ontwikkelde een systeem van sociale zekerheid en initieerde de herverdeling van privaat landgoed. Hoewel dit alles erg goed ontvangen werd onder de lagere en middenklassen van de Chileense bevolking, zette Allende's beleid kwaad bloed bij de meer gegoede bevolking. Door de sterk protectionistische politiek van de (centrum)linkse regering stagneerde bovendien de in- en uitvoer, wat onder meer voedseltekorten en een enorme inflatie teweegbracht. Dit resulteerde in een opeenvolging van stakingen, betogingen en protesten en leidde uiteindelijk zelfs tot de staatsgreep van Augusto Pinochet in september 1973, een dictatoriale coup waarin de Amerikaanse geheime politie een belangrijke rol had gespeeld. Het verliezen van Chili als goedkope import- en exportmarkt had namelijk een hevige impact op de Noord-Amerikaanse economie.

Sinds deze gebeurtenissen staat ¡El pueblo unido jamás será vencido! symbool voor de linkse verzetsstrijd in Chili. Componist Frederic Rzweski schreef twee jaar na de val van president Allende zesendertig variaties voor piano solo op het strijdlied van Ortega, onder de titel The People United Will Never Be Defeated!. De opdracht kwam van de Amerikaanse pianiste Ursula Oppens, die voor een concert in Washington D.C. een programma wou samenstellen rond Ludwig van Beethovens Diabelli variaties. Voor een compositie die expliciet verwijst naar een lied dat het socialistische bewind van Allende ondersteunde, is het opmerkelijk dat de creatie van Rzewski's compositie niet werd verhinderd door de Amerikaanse veiligheidsdiensten. Van een linksgezinde componist zoals Rzewski, die er in gelooft een proces van maatschappelijke verandering te kunnen bewerkstelligen via de kracht van muziek, was een dergelijk politiek statement nochtans wel enigszins te verwachten.

Structureel gezien bestaat The People United Will Never Be Defeated! uit zesendertig variaties op het strijdlied van Ortega, netjes opgedeeld in zes groepen van telkens zes variaties. Elke zesde variatie biedt de luisteraar een korte samenvatting van het muzikale materiaal uit de vorige vijf. Hoewel Rzewski daardoor op het einde van iedere sectie een gevoel van aankomst oproept, komt de compositie pas bij de allerlaatste variatiegroep echt ‘thuis'. In deze zesde groep van variaties recapituleert de componist namelijk de muzikale bouwstenen uit de vijf voorgaande variatiegroepen. Rzewski zet de ideeën van unificatie en kracht door samenwerking op deze manier niet enkel symbolisch, maar ook formeel gezien centraal. Na een optionele passage van vrije improvisatie keert uiteindelijk het oorspronkelijke thema terug, puur en zonder franjes, een duidelijke verwijzing naar de Goldbergvariaties van Johann Sebastian Bach.

Anderzijds vertoont Rzewski's meesterwerk ook sterke gelijkenissen met Ludwig van Beethovens Diabelli variaties. Beide variatiereeksen gelden namelijk als een virtuele catalogus van allerlei compositietechnieken en -stijlen. In The People United Will Never Be Defeated! wordt een quasi pointillistische beweging, waarin de noten van elkaar worden gescheiden door middel van stiltes, bijvoorbeeld moeiteloos gevolgd door een Lisztiaanse virtuoze passage. Nu eens weerklinkt het thema in een hoekige bebop-stijl, dan weer in een repetitieve zetting waardoor het aandoet als minimal music. Op andere momenten neemt het thema dan weer de gedaante aan van een melodieuze popsong.

The People United Will Never Be Defeated! staat bovendien ook bol van de muzikale citaten. Zo passeren onder meer de baslijn van Henry Purcell's 'Music for a While' en fragmenten uit andere politiek getinte liederen de revue, onder andere Hanns Eislers 'Solidaritätslied' en het Italiaans-marxistische strijdgezang 'Bandiera Rossa'.

Met de integratie van talloze muziekstijlen, -genres en -tradities uit diverse periodes, sociale lagen en geografische gebieden tracht de componist het utopische idee van muziek als een universele taal in werkelijkheid om te zetten. Rzewski creëert met The People United Will Never Be Defeated! met andere woorden een soort ‘inclusieve muziek', waarin verleden, heden en toekomst moeiteloos met elkaar in symbiose treden en de kloof tussen hoge en lage cultuur voorgoed wordt overbrugd.

Naast componist is Frederic Rzewski ook een virtuoos pianist. Naar het voorbeeld van Bach en Beethoven verkent en verlegt Rzewski in The People United Will Never Be Defeated! de grenzen van wat technisch gezien mogelijk is op het instrument, waardoor het werk een ware marathon wordt voor de uitvoerder. Zo schrijft de componist in de negentiende variatie bijvoorbeeld een razendsnelle staccato voor met verschuivende ritmische accenten, terwijl grote sprongen en minieme glissandi zich opeenstapelen in de vierendertigste variatie. In andere passages wordt de controle van de pianist over het instrument op de proef gesteld, onder meer door het gebruik van complexe pedaaleffecten, grote contrasten en extreem stille passages.

Met een totale tijdsduur van ongeveer een uur en de enorm hoge technische eisen die aan de pianist worden gesteld, verkreeg het werk onder professionele muzikanten het statuut van een quasi onspeelbare compositie. De grote speeltechnische complexiteit resulteert echter op geen enkel moment in muzikale ontoegankelijkheid voor de luisteraar; de compositie is over de ganse lijn boeiend en vooral op emotioneel vlak meeslepend en expressief. The People United Will Never Be Defeated! neemt de luisteraar mee doorheen het volledige spectrum van menselijke emotie, van angst over melancholie tot pure extase. Rzewski verenigt met dit meesterwerk dan ook daadwerkelijk het volk, in een adembenemende akoestische ervaring.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Daan Vandewalle : Rzewski, The People United Will Never Be Defeated!
Dinsdag 22 oktober 2013 om 20.30 u
(Inleiding door Christine Dysers om 19.45 u)
Grote Aula Maria Theresia - Leuven
Sint-Michielsstraat 6 (Hogeschoolplein)
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be en www.daanvandewalle.com

Bron :
Tekst Christine Dysers voor het programmaboekje, Novecento, oktober 2013

Extra :
Frederic Rzewski op www.composers21.com en youtube
Perfect Sound Forever: Interview with Frederic Rzweski , Daniel Varela op www.furious.com, maart 2003
Composer/Pianist Frederic Rzewski. A Conversation with Bruce Duffie op www.kcstudio.com, januari 1995

Elders op Oorgetuige :
Novecento 2013 : onbekende muzikale pareltjes en mijlpalen die richting gaven aan de muziekgeschiedenis, 22/09/2013
Daan Vandewalle verrast met (anti-)Amerikaans programma in Waregem, 21/03/2011
Concertgebouw Brugge ontvangt muzikale vrijheidsstrijder Frederic Rzewski, 19/09/2010

Beluister alvast de eerste 10 variaties uit Frederic Rzweski's The People United Never Be Defeated!, uitgevoerd door Rzweski zelf

13:10 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Kersvers directeur Salzburger Festspiele Markus Hinterhäuser en Moldavische stervioliste Patricia Kopatchinskaja in de Handelsbeurs

Patricia Kopatchinskaja Maandag komt kersvers directeur van de Salzburger Festspiele Markus Hinterhäuser met de Moldavische stervioliste Patricia Kopatchinskaja (foto) naar de Handelsbeurs in Gent. Het programma van dit concert werd onlangs gewijzigd. De oorspronkelijk geplande vioolsonates van Robert Schumann werden geruild voor een extra sonate voor viool en piano van Galina Oestvolskaja en voor werk voor solo viool van Béla Bartók en György Kurtag. De muziek voor viool en piano van Oestvolskaja wordt zelden uitgevoerd. Bovendien hebben zowel Kopatchinskaja als Hinterhäuser een bijzondere band met de muziek van deze eigenzinnige Russische componiste. Ook is Patricia Kopatchinskaja zelden te horen in solo-repertoire.

Wanneer Patricia Kopatchinskaja op de affiche staat, dan mag je je gegarandeerd aan een duizelingwekkend avontuur verwachten. Op het podium springt deze versatiele vioolvirtuoze zelden zuinig met haar energievoorraad om. Bovendien kiest ze doorgaans voor spannende en uitdagende programma's die misschien niet altijd voor de hand liggen, maar wel dubbel en dik het ontdekken waard zijn. De partituren van dit concert hebben nog niet de kans gehad om stof te vergaren. Meer nog, terwijl de Russische Galina Oestvolskaja (1919-2006) nog maar enkele jaren is overleden, is de Hongaar György Kurtág (1926) nog steeds 'alive and kicking'. Voeg aan dit rijtje ook Béla Bartók (1881-1945) toe en het Oost- Europese onderonsje van Kopatchinskaja, zelf van Moldavische afkomst, is compleet.

Muzikale miniatuurtjes
Als Hongaar werd György Kurtág onvermijdelijk beïnvloed door de haast primitieve expressiekracht van Bartóks oeuvre. Toen hij in 1957 de toestemming kreeg om naar Parijs te reizen, leerde hij er naast werken van Stravinsky, Messiaen en Boulez vooral ook de muziek van Webern kennen. De extreem geconcentreerde stijl van die laatste heeft een blijvende uitwerking gehad op Kurtágs composities. De belangrijkste factor in de ontwikkeling van Kurtágs compositorische persoonlijkheid was echter de psychologe die hem eind jaren '60 doorheen een persoonlijke en artistieke crisis hielp: Marianne Stein. Stein adviseerde Kurtág om opnieuw te vertrekken van de kleinst mogelijke compositie, namelijk de verbinding tussen twee noten. Sindsdien zijn beknoptheid, terugplooien op de essentie van het muzikale materiaal, directe expressie en een gereduceerde bezetting sleutelbegrippen voor Kúrtags schrijfwijze.

De eerste werken waarmee Kurtág zijn vertwijfeling en ongenadige zelfkritiek te boven kwam, waren de Játékok (Spelletjes) voor piano (1975-9). Die stukjes waren bedoeld om kinderen op een spontane manier te laten experimenteren met klank en gewaarwording. Tegelijkertijd werkten deze composities bevrijdend voor Kurtág zelf. Al snel brak het concept uit zijn voegen en werd Játékok een work in progress. Het nam de gedaante aan van een compositorisch laboratorium annex muzikaal dagboek waarin Kurtág muzikale hommages bracht aan vrienden of overleden collega's herdacht. Het fundamentele principe van deze reeks vertaalde Kurtág in de jaren '80 ook naar een verzameling voor blaasinstrumenten en een bundel Jelek, játékok és üzenetek (Symbolen, spelletjes en boodschappen) voor strijkers (1989-...). Deze strijkerscollectie bevat hypergebalde bagatelles voor verschillende bezettingen. De veertig Kafka-fragmenten voor viool en sopraan (1985-6) werden opgedragen aan Stein. Het zijn losse miniatuurtjes waarin woorden en zinnen uit de geschriften van Franz Kafka van muziek werden voorzien. De zangeres en de violist(e) voeren op die manier een existentiële dialoog over het wezen van de kunst en het bestaan. Kopatchinskaja koos voor de allerkortste stukjes (maximaal 15 seconden lang) waarvan ze naast de vioolpartituur tegelijkertijd ook de zangpartij kan uitvoeren.

Gestolde vluchtigheid
György Kurtág en Galina Oestvolskaja hebben alvast met elkaar gemeen dat beider internationale bekendheid pas dateert van de jaren '80. Oestvolskaja's improductieve bescheidenheid en teruggetrokken bestaan deden de verspreiding van haar oeuvre weinig goed. Omwille van de behoudsgezinde cultuurpolitiek in de Sovjet-Unie waren haar meest vernieuwende werken bovendien gedoemd om jarenlang onder de radar van het regime te blijven. Dat hetzelfde sovjetregime zich anderzijds bediende van Oestvolskaja's Sonate voor viool en piano (1952) om aan het Westen te bewijzen dat er ook langs de andere kant van het Ijzeren Gordijn moderne muziek werd geschreven, draaide niet meteen uit op een geslaagde promotiecampagne. Ook op persoonlijk vlak ging het Oestvolskaja niet zomaar voor de wind. In 1960 overleed plots haar levenspartner, waardoor ze vervolgens uit haar appartement werd gezet. Volgens het socialistisch realisme konden immers alleen koppels aanspraak maken op een comfortabele woonst. Het enige overgeleverde werk dat ze in deze donkere periode neerschreef, is het Duo voor viool en piano (1964).

Hoewel Oestvolskaja elke inwerking van buitenaf weerde en haar oeuvre naar eigen zeggen niets te maken heeft met het werk van andere componisten, vertonen haar eerste composities nog de invloed van Bartók en haar leraar Sjostakovitsj. Oestvolskaja's ritmische systeem was evenwel uniek. Ze noteerde haar werken in de maatsoort ¼ zonder maatstrepen. Daardoor nivelleerde ze de hiërarchie tussen beklemtoonde en onbeklemtoonde noten: elke kwartnoot is gelijkwaardig aan elke vorige en elke volgende kwartnoot. Een dergelijke werkwijze legt de nadruk eerder op afzonderlijke muzikale gebeurtenissen dan op een procesmatig verloop. De tijd staat als het ware steeds een ogenblik stil vooraleer de zorgvuldig gemodelleerde klank weer vervluchtigt en moet worden herhaald. Door het statische karakter van dergelijke momentopnames wordt Oesvolskaja's muziek vaak met de beeldhouwkunst vergeleken.

Programma :

  • Galina Oestvolskaja, Sonate voor viool en piano (1952)
  • Béla Bartók, Sonate voor viool solo (1944)
  • György Kurtág, Selectie voor viool solo uit 'Signs, Games & Messages' en 'Kafka-Fragments' opus 24
  • J.S. Bach, Chaconne uit de partita in d voor viool solo
  • Galina Oestvolskaja, Duo voor viool en piano (1964)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Patricia Kopatchinskaja & Markus Hinterhauser : Oestvolskaja, Bartok, Bach, Kurtag
Maandag 21 oktober 2013 om 20.15 u
Handelsbeurs Concertzaal - Gent

Kouter 29
9000 Gent

Meer info : www.handelsbeurs.be en patriciakopatchinskaja.com

Bron : tekst Pieter Herregodts voor het programmaboekje, De Handelsbeurs, oktober 2013

Extra :
Patricia Kopatchinskaja & Markus Hinterhäuser. Wispelturigheid als kwintessens van een muzikale persoonlijkheid, Hildegart Maertens op Kwadratuur.be, 6/10/2013
Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de en youtube
Mokerslagen op de poort van de eeuwigheid: Galina Ivanovna Oestvolskaja (1919 - 2006), Kristel Vastenavont op www.opusklassiek.nl, mei 2008 (pdf)
Ustvolskaya. A Grand Russian Original Steps Out Of The Mist, Alex Ross in The New York Times, May 28, 1995 op www.therestisnoise.com
Ligeti, Oestvolskaja, Kagel, Yves Knockaert, programmaboekje voor het concert van Schönberg Ensemble/Asko Ensemble & Reinbert de Leeuw in deSingel op 23 mei 2003, 20 mei 2003 op www.desingel.be (pdf)
Viktor Suslin over Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de (pdf)
Galina Ivanova Oestvolskaja (1919 - 2006): Vrouw met de lithurgische moker, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
The Lady with the Hammer. The music of Galna Ustvolskaya, Ian MacDonald op www.siue.edu
György Kurtág op www.boosey.com en youtube
The Mind is a Free Creature. The music of György Kurtág , Rachel Beckles Willson op www.ce-review.org, 24/03/2000

Beluister alvast Galina Oestvolskaja's Sonate voor viool en piano

12:23 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Vijfde editie Forum voor Jonge Componisten ['tactus] in Brussel en Mons

Tactus De vijfde editie van ['tactus] Forum voor Jonge Componisten vindt plaats van maandag 21 tot en met vrijdag 25 oktober 2013 in Flagey in Brussel en in het Théâtre royal de Mons. En dat in de aanwezigheid van de masters Jean-Paul Dessy, Kimmo Hakola, Claude Ledoux, Ann McKay, Annelies Van Parys en Luc Van Hove. De masterclasses en workshops met het Brussels Philharmonic onder leiding van Michel Tabachnik vinden plaats van 21 tot 23 oktober in Flagey en van 23 tot 25 oktober en in Bergen met het kamermuziekensemble Musiques Nouvelles onder leiding van Jean-Paul Dessy. Deze sessies zijn toegankelijk voor het publiek. Het Forum sluit af met een concert van de creaties samen met Musiques Nouvelles op vrijdag 25 oktober in het Théâtre royal de Mons.

['tactus] is een tweejaarlijks evenement dat  jonge componisten de kans geeft hun kennis van het symfonisch orkest te ontwikkelen en zich de symfonische schriftuur eigen te maken. Debuterende componisten die voor symfonisch orkest willen schrijven, worden vaak met problemen geconfronteerd. Een symfonisch orkest is een peperduur 'instrument' dat niet vlot beschikbaar is, zodat opdrachten meestal worden toevertrouwd aan ervaren componisten met naam. Daarom richtte Gilles Ledure in oktober 2003 een forum op dat jonge componisten aanspoort tot het schrijven van orkestwerken. ['tactus] biedt hen de kans een leerproces door te maken onder leiding van professionele muzikanten. De belangrijkste momenten in dat leerproces zijn leessessies met het orkest, masterclasses en de uitvoering voor een breed publiek.

Voor deze vijfde editie werden acht kandidaat-componisten jonger dan 35 jaar en van over heel de wereld geselecteerd: Stylianos Dimou (Griekenland), Nùria Giménez (Spanje), Hyunsuk Jun (Korea), Yasutaki Inamori (Japan), Arash Yazdani (Iran), Giuliano Bracci (Italië), Eunho Chang (Korea) en Sébastien Jurczys (België). Naast de sessies van de masterclasses en concerten, biedt ['tactus] de deelnemers nog andere mogelijkheden: een cd-opname van de geselecteerde werken, een radio-opname in samenwerking met verscheidene publieke omroepen, een samenwerking met een muziekuitgeverij en persoonlijke ondersteuning tot na het evenement.

Meer info : www.tactus.be, www.brusselsphilharmonic.be en www.musiquesnouvelles.com

11:08 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

17/10/2013

Stephane Ginsburgh brengt Rzewski, Shlomowitz en Fafchamps in Brussel

Stephane Ginsburgh De Brusselse pianist Stephane Ginsburgh (foto) wordt alom geprezen voor zijn gedurfd en volwassen pianospel. Sinds jaren geeft hij talrijke recitals, zowel het klassieke en romantische repertoire als moderne muziek komt aan bod. Hij steekt veel van zijn energie in nieuwe muziek en hij werkt veel samen met jonge componisten, maar toch verliest hij het klassieke repertoire niet uit het oog. Zondag brengt hij in Brussel een recital met werk van Frederic Rzewski, Matthew Shlomowitz en Jean-Luc Fafchamps, een programma waarin piano, stem en elektronica op verbluffende wijze samengaan.

Programma :

  • Frederic Rzewski, De Profundis
  • Matthew Shlomowitz, Popular Contexts 2
  • Jean-Luc Fafchamps, Rap & Tap

Tijd en plaats van het gebeuren :

Stephane Ginsburgh : Speaking Pianist
Zondag 20 oktober 2013 om 19.00 u
Art Base - Brussel

Zandstraat 29
1000 Brussel

Meer info : www.art-base.be en www.ginsburgh.net

Extra :
Frederic Rzewski op www.composers21.com en youtube
Perfect Sound Forever: Interview with Frederic Rzweski , Daniel Varela op www.furious.com, maart 2003
Composer/Pianist Frederic Rzewski. A Conversation with Bruce Duffie op www.kcstudio.com, januari 1995
Matthew Shlomowitz : www.shlom.com, www.champdaction.be/nl/matthew-shlomowitz en youtube
Jean-Luc Fafchamps op www.compositeurs.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
Een gesprek met Jean-Luc Fafchamps, een van de centrale componisten van Ars Musica 2013, 20/03/2013

Bekijk alvast dit fragment uit Matthew Shlomowitz' Popular Contexts 2 door Stephane Ginsburgh



en het eerste deel uit Frederic Rzewski's De Profundis

16:20 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

François Glorieux à la carte : uniek interactief recital met klassieke meesterwerken, overbekende evergreens en volkse meezingers

François Glorieux Reeds verschillende jaren werkt Cultuurcentrum 't Getouw in Mol samen met Brasserie De Onthaasting rond een reeks hoogstaande brunchconcerten. Ze blijven de ingeslagen weg volgen maar dit keer concentreren ze zich op één zondag in oktober. Meesterpianist- en componist François Glorieux zorgt tussen de verschillende gangen door voor de hemelse klanken. En jij hoeft enkel te genieten… Nadien trekt Glorieux met zijn 'à la carte'-programma langs enkele culturele centra in Vlaanderen.

Deze Glorieux à la Carte is zijn meest interactieve recital ooit. Voor het concert maakt het publiek zijn keuze tussen 80 titels en Glorieux interpreteert die op zijn eigen virtuoze wijze. Tussen de blokjes van ongeveer 20 minuten superieure muziek door kan je genieten van de kunsten van de kok van de gastheer. Concreet wordt begonnen met een aperitiefje, daarna een keuze uit twee voorgerechten, vervolgens keuze uit twee hoofdgerechten en tenslotte een dessertenbord. Terwijl François Glorieux na meer dan 3 uur zijn concert afsluit, geniet je van een koffietje. Smakelijk!

De carrière van François Glorieux valt niet samen te vatten op enkele velletjes papier, laat staan in een boek. Honderden composities, duizenden concerten en 58 jaar na zijn opgemerkt debuut blijft deze eeuwig jonge muzikale duizendpoot verbazen en verwonderen. 's Werelds grootste improvisator pakt dit seizoen uit met 'Glorieux à la carte', muzikale verwennerij waarbij het publiek bepaalt wat de grootmeester uit zijn geliefde vleugelpiano laat weerklinken. Elk concert is uniek, want 'klant is koning'. Klassieke meesterwerken, overbekende evergreens of volkse meezingers. Van 'De blauwe Donau' naar 'Moon River', van 'Ne me quitte pas' naar 'Vrolijke vrienden', je kan het zo gek niet bedenken.

'Glorieux à la carte' laat zich degusteren als een verfijnd - en bijzonder verrassend - gastronomisch menu. Voor aanvang van het concert maakt het publiek een keuze uit meer dan 80 titels en grootmeester Glorieux geeft er 'à la minute' zijn persoonlijke 'touch' aan. Uiteraard worden de aanwezigen ook tijdens het concert actief betrokken bij het gevarieerd 'à la carte'-menu. Dat wordt smullen!

Tijd en plaats van het gebeuren :

Glorieux' All-In Lunchconcert
Zondag 20 oktober 2013 om 12.00 u


Meer info : www.getouw.be
----------------------------
Glorieux' All-In Dinerconcert
Zondag 20 oktober 2013 om 18.00 u
Brasserie De Onthaasting - Mol

Laar 14
2400 Mol

Meer info : www.getouw.be en www.francoisglorieux.com
----------------------------
François Glorieux à la carte
Donderdag 21 november 2013 om 14.00 u
GC de Bosuil - Overijse

Witherendreef 1
3090 Overijse

Meer info : www.debosuil.be en www.francoisglorieux.com
----------------------------
Zondag 26 januari 2014 om 11.00 u
Kapel Oud Gasthuis - Asse

Gemeenteplein 26
1730 Asse

Meer info : www.ccasse.be en www.francoisglorieux.com
----------------------------
Zondag 2 februari 2014 om 15.00 u
Stadsschouwburg Brugge

Vlamingstraat 29
8000 Brugge

Meer info : www.ccbrugge.be en www.francoisglorieux.com

15:23 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Week van het Bos in het Klankenbos

Klankenbos Als de bladeren verkleuren en de natuur op zijn mooist is, is het weer zover: tijd voor de Week van het Bos. Een feestje dat Klankenbos niet wil missen. Voor kinderen van 4 tot 6 jaar is er in Klankenbos de activiteit 'Van Takje tot Bosconcert'. Met bosinstrumenten en de eigen stem maken ze een boslied, dat ze in of voor of misschien wel mét het bos tot klinken brengen. Een gids neemt de wat oudere kinderen en volwassenen mee op een rondleiding langs de klankinstallaties en leert hen alle geheimen van Klankenbos.

Dacht je in het bos alleen maar het geruis van de wind of het gekraak van takken te horen ? Dan heb je het goed mis, want in het Provinciaal Domein Dommelhof in Neerpelt ritselt het bos van ongewone, mysterieuze klanken. Je zou het Klankenbos een 'openluchtmuseum' of misschien wel een 'openluchtconcertzaal' kunnen noemen, want de hedendaagse kunstwerken die her en der tussen bomen en struiken verscholen zitten fungeren als muziekinstrumenten. Terwijl je het wandelparcours volgt ga je af op oren én ogen. Niet schrikken wanneer je midden in het bos plotseling op een 'Kanariestudio' stoot... Bij de installatie 'Box 30/70' hoor je een waterviool, een sneeuwharp of het geluid van onderwaterinsecten.  In totaal kan je in het Klankenbos 14 vaste en 3 mobiele klankinstallaties ontdekken, in een parcours waar kunst, klank en natuur elkaar vinden.

Van Takje tot Bosconcert - zondag 20 oktober 2013 om 14.00 u
Voor de kleinsten (4-6 jaar) is er de kinderactiviteit 'Van Takje tot Bosconcert'. Hoe klinkt het als de wind tegen een grassprietje blaast? Kan een dennenappel ook een muziekinstrument zijn? Klankenbos zoemt, kraakt, zingt, kwettert en ruist. Met bosinstrumenten en onze eigen stem maken we een boslied, dat we in of voor of misschien wel mét het bos spelen. Spelenderwijs ontdekken én verzamelen we alle muzikale geheimen van Klankenbos. Een verkenningstocht - op maat van kleuters - langs de fascinerende klankinstallaties van Klankenbos.

Rondleiding - zondag 20 oktober 2013 om 14.00 u
Wat oudere kinderen en volwassenen krijgen een rondleiding langsheen de klankkunstcollectie. De gids vertelt je alle geheimen van Klankenbos. Je krijgt inzicht in de artistieke ideeën achter de werken en de technische hoogstandjes die sommige installaties herbergen.

Klankenbos
Provinciaal Domein Dommelhof Neerpelt

Toekomstlaan 5
3910 Neerpelt

www.musica.be

13:10 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Concert NOB in het teken van muzikale reus Igor Stravinsky

Alexandre Tansman Het concert van het NOB zondag in Bozar staat in het teken van de muzikale reus Igor Stravinsky. Het concert start met een werk dat de Poolse componist Alexandre Tansman (foto) kort na de dood van zijn grote voorbeeld aan hem wijdde. Tansman had Stravinsky in de jaren 1920 persoonlijk gekend in Parijs en schreef ook een biografie over hem. Vervolgens komt de meester zelf aan bod. Toen de legendarische Sergej Diaghilev in 1910 muziek nodig had voor 'De vuurvogel', de nieuwe productie van zijn balletgezelschap Les Ballets Russes, gaf hij de opdracht aan Stravinsky. Die was toen nog een nobele onbekende, maar de gok bleek een schot in de roos en de rest is geschiedenis. Van de verschillende orkestsuites van het ballet is de derde (uit 1945) de langste en in muzikaal opzicht de boeiendste, want Stravinsky maakte van de verstreken tijd gebruik om het werk aan zijn veranderde muzikale inzichten aan te passen. Tussendoor is het tijd voor de Poolse pianist Mateusz Borowiak. Hij won in 2011 de internationale muziekwedstrijd Maria Canals in Barcelona en in 2013 werd hij derde laureaat van onze eigen Koningin Elisabethwedstrijd. Onder de hoede van maestro Andrey Boreyko vertolkt hij het symfonieachtige 'Tweede pianoconcerto' van Franz Liszt. Het werk ontvouwt zich in één vloeiende beweging uit het melancholische openingsthema, dat in een reeks variaties met steeds gejaagder en exuberanter muzikaal vuurwerk terugkeert.

De Poolse componist Alexandre Tansman (1897-1986) werd geboren te Lodz, waar hij muziek studeerde, wat hij daarna te Warschau voortzette. Hij vestigde zich in 1921 te Parijs. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zocht hij veiligheid in de Verenigde Staten, maar in 1946 keerde hij terug naar Parijs. Hij combineerde componeren en dirigeren met optredens als pianist. Zijn stijl is een internationale vermenging van Poolse invloeden zoals Szymanovski, Franse invloeden zoals Ravel en gemengde invloeden zo uiteenlopend als Chopin en Stravinsky, naast jazz.

Zijn niet onaanzienlijk oeuvre omvat 2 opera’s, 7 symfonieën, concerto's voor verschillende instrumenten en pianomuziek, waaronder ook werk voor beginnende pianisten. Vreemd dus, dat we hem nu ver moeten gaan zoeken... In de jaren 1970 verdween hij abrupt uit de belangstelling bij de opkomst van het minimalisme. Het is pas de jongste jaren dat hij weer meer aandacht krijgt, maar opnamen van zijn muziek zijn nog schaars. 

Programma :

  • Alexandre Tansman, Stèle in memoriam Igor Stravinsky
  • Franz Liszt, Concerto voor piano en orkest nr. 2, S. 125
  • Igor Stravinsky, De Vuurvogel, suite (1945)

Tijd en plaats van het gebeuren :

NOB & Mateusz Borowiak: Tansman, Liszt, Stravinsky
Zondag 20 oktober 2013 om 15.00 u
(inleiding door Leen Van den Dries om 14.30 u )
Bozar - Henry Le Boeufzaal - Brussel
Ravensteinstraat 23
1000 Brussel

Meer info : www.bozar.be en www.onb.be

Extra :
Alexandre Tansman : www.alexandre-tansman.com, nl.wikipedia.org, www.naxos.com en youtube

12:47 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Aranis geeft aftrap voor nieuw seizoen vol 'Made in Belgium'-concerten

Aranis Zaterdag geeft Aranis de aftrap voor een seizoen vol 'Made in Belgium'-concerten. Aranis gaat in dit programma vreemd en dat mag je gerust letterlijk nemen! Dit jonge en gedreven ensemble vroeg aan Vlaamse én Waalse componisten een werk te schrijven. Wim Mertens, Wouter Vandenabeele (Olla Vogala), Geert Waegeman (Cro Magnon) en vele anderen gingen de uitdaging aan en componeerden een werk in hun eigen typische Belgische mengstijl. Aranis stelt de nieuwe cd Made in Belgium nu voor in een theatertournee.

Aranis is een groep die zich toelegt op nieuwe, avontuurlijke muziek. Ze is duister en licht tegelijkertijd met een grote eigenheid en toch zijn er invloeden uit vele andere genres en stijlen. Met dit programma spelen ze werken van Wim Mertens, Wouter Vandenabeele, Geert Waegeman en vele andere Belgische componisten die niet bang zijn van enige muzikale kruisbestuiving! 'Made in Belgium' wordt een avond vol nieuwe, eigentijdse muziek. Voor het eerst slaat Aranis ook de handen in elkaar met lokale muzikale talenten. Zij vervoegen het ensemble en zorgen voor een originele noot binnen dit unieke programma. Iedereen die voeling heeft met klassiek, jazz, folk, wereld-, film- en rockmuziek én alles wat daartussenin ligt, is dan ook meer dan welkom.

Composities : D. Van der Harst, W. Mertens, J. Kuyken, G. Waegeman, D. Denis, R. Trigaux, W. Vandenabeele, W. De Vleeschhouwer, P. Verdonck, A. Van Dongen, J. Vanvinckenroye en L. De Gezelle

Tijd en plaats van het gebeuren :

Aranis : Made in Belgium
Zaterdag 19 oktober 2013 im 20.00 u
CC De Werf - Aalst

Molenstraat 51
9300 Aalst

Meer info : www.ccdewerf.be en www.aranis.be

Verdere speellijst :
Za 9 novemer 2013 om 20.00 u in GC Elzenhof, Elsene - www.gcelzenhof.be en www.aranis.be
Zo 19 januari 2014 om 15.00 u in CC Lokeren - www.lokeren.be en www.aranis.be
Za 25 januari 2014 om 20.00 u in CC Ter Vesten, Beveren - tervesten.beveren.be en www.aranis.be
Za 15 februari 2014 om 20.30 u in De Velinx, Tongeren - www.develinx.be en www.aranis.be
Za 29 maart 2014 om 20.00 u in CC Zwaneberg, Heist op den Berg - www.zwaneberg.be en www.aranis.be
Za 17 mei 2014 om 20.15 u in CC Mechelen - www.cultuurcentrummechelen.be en www.aranis.be

Elders op Oorgetuige :
Made in Belgium : Aranis brengt componisten van eigen bodem, 12/10/2012

11:42 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Franse componist Alexandre Desplat centrale gast tijdens World Soundtrack Awards 2013

World Soundtrack Awards Voor de 13de editie van de World Soundtrack Awards wist het filmfestival van Gent weer enkele grootheden uit de filmmuziek te strikken. Centrale gast tijdens het concert dat het tweede deel van de avond vult is Alexandre Desplat. Daarnaast mag de levende legende uit de Italiaanse filmmuziek Riz Ortolani de Lifetime Achievement Award in ontvangst nemen. Hij is daarmee de derde Italiaanse componist op rij die met deze eer gaat lopen, na Giorgio Moroder en Pino Donaggio.

Naar jaarlijkse gewoonte vormen de World Soundtrack Awards het muzikale slotakkoord van het filmfestival. Nadat de World Soundtrack Academy haar prestigieuze prijzen heeft uitgereikt, zal het intussen wereldberoemde Brussels Philharmonic er onder leiding van Dirk Brossé en begeleid door filmfragmenten op het grote scherm, uitgebreid hommage brengen aan een aantal prominente gasten. Zo komt onder meer Brian Byrne, 'Discovery of the Year' in 2012, op bezoek

Markeer alvast 19 oktober in je agenda en breng een lunchpakket mee. Film Fest Gent biedt je die dag namelijk een dag vol muziek aan. De hele dag gaat door in Kinepolis, enkel de WSA vindt traditioneel plaats in Kuipke Gent. De dag start met 'Brossé', een documentaire over leven en werk van dirigent en componist Dirk Brossé door Jacques Servaes. 's Middags geven verschillende internationale componisten acte de présence op een meet & greet. In de namiddag is er dan nog de film 'I Am the Same, I Am An Other' van Caroline Strubbe met live geïmproviseerde muziek door John Butcher op saxofoon, Albert Markos op cello en Sophie Agnel op piano en de docufilm 'Bandes Originales: Lalo Schifrin & Bruno Coulais' van Pascale Cuenot.

Alexandre Desplat
De meest gevierde componist van zijn generatie was al al verschillende malen te gast op de voorbije WSA edities, maar het is de eerste keer dat Alexandre Desplat met zijn ongelooflijk rijke en gevarieerde filmcomposities in Kuipke Gent concerteert. Hij blijft verbazen door zijn ongelofelijke productivi teit die kwaliteit en inspiratie absoluut niet in de weg staat. Vorig jaar alleen schreef hij opmerkelijke muziek voor niet minder dan acht speelfilms: het Oscarwinnende 'Argo' van Ben Affleck, 'Zero Dark Thirty' van Kathryn Bigelow, 'Rise of the Guardian s' van Peter Ramsey, 'Renoir' van Gilles Bourdos, 'Reality' van Matteo Garrone, 'De Rouille et d'os' van Jacques Audiard, 'Moonrise Kingdom' van Wes Anderson en 'Cloclo' van Florent - Emilio Siri. Op het filmfestival van Cannes stonden alweer twee films op h et programma waarvoor Desplat de score schreef: 'Venus in Fur' van Roman Polanski en 'Zulu' van Jérôme Salle.

Sinds hij eind jaren tachtig debuteerde, heeft Desplat al 143 scores op zijn palmares en werkte hij tijdens zijn internationale carrière met toon aangevende regisseurs als Terrence Malick ('The Tree of Life'), Roman Polanski ('The Ghost Writer', 'Carnage'), George Clooney ('The Ides of March'), David Fincher ('The Curious Case of Benjamin Button'), Stephen Frears ('The Queen'), Jonathan Glazer ('Birth').

Riz Ortolani
De Lifetime Achievement Award gaat dit jaar naar de Italiaanse componist Riz Ortolani, geboren in 1931 in Pesaro. Deze levende legende uit de Italiaanse filmmuziek is na Giorgio Moroder en Pino Donaggio de derde Italiaanse componist op rij die de Lifetime Achievement Award komt in ontvangst nemen.

Samen met Ennio Morricone en wijlen Carlo Rustichelli en Nino Rota hoort Ortolani tot de groten van de Italiaanse filmmuziek uit de gouden jaren van de Italiaanse cinema. De nog altijd actieve Ortolani heeft intussen muziek geschreven voor 224 films. Enkele songs uit zijn films werden wereldhits, vooral 'More' (uit de pseudo - documentaire 'Mondo Cane') dat gecoverd werd door Frank Sinatra en The Supremes.

De bekendste titels uit zijn filmografie mogen dan nog uit de jaren zestig en zeventig stammen, de laatste jaren is deze componist opnieuw erg 'cult'. Met dank aan Quentin Tarantino die in maar liefst drie films ('Kill Bill' Vol. 1 en 2 en 'Django Unchained') Ortolani's muziek ontleende uit de spaghettiwestern 'I Giorni dell'Ira' van Tonino Valeri. Ook in 'Inglourious Basterds' blies hij een andere topper van Ortolani, uit de Italiaanse western 'Al di la della Legge' (1968), nieuw leven in. Ook Nicolas Winding Refn droeg zijn steentje bij tot de Ortolani revival. In zijn hippe thriller 'Drive' bracht hij de meest hypnotiserende song (vertolkt door Ortolani's muze Katyna Ranieri) van de componist opnieuw onder de aandacht: 'Oh My Love', oorspronkelijk geschreven voor de beruchte exploitationklassieker 'Goodbye Uncle Tom' (1971) van G. Jacopetti.

Tijd en plaats van het gebeuren :

13de World Soundtrack Awards & Concert
Zaterdag 19 oktober 2013 om 20.00 u
Kuipke - Gent

Citadelpark
9000 Gent

Meer info : www.filmfestival.be en www.brusselsphilharmonic.be

Elders op Oorgetuige :
Indrukwekkende reeks concerten tijdens jubileumeditie Film Fest Gent, 8/10/2013

10:41 Gepost in Concert, Festival, Film, Muziek | Permalink |  Facebook

16/10/2013

Gitaarkwartet Zwerm exploreert experimentele rock en Americana in Underwater Princess Waltz

Zwerm 'Underwater Princess Waltz' is de gloednieuwe titel van het concert én de CD die Zwerm presenteert met uitsluitend 'One Page Pieces'. De naam zegt het al: One Page Pieces zijn composities die uit een enkele pagina bestaan. Soms drukken ze een eenvoudig muzikaal idee uit, soms blijken het ingewikkelde structuren met copieuze aanduidingen voor de uitvoerder. Alvin Curran en James Tenney waren de eerste componisten die het genre in de jaren 1960 beoefenden. Het duurde niet lang vooraleer hun spitsvondige schetsen ook anderen - waaronder Christian Wolff, Larry Polansky, Joel Ford of Earl Brown - inspireerden. Een nieuwe Amerikaanse muziekstijl bleek geboren. Omdat One Page Pieces zowel humoristisch, maar evengoed conceptueel, politiek geëngageerd of volks kunnen zijn, doen ze beroep op de fikse inleving van de uitvoerders. Laat dat nu net de sterkte van het Belgisch-Nederlandse elektrische gitaarkwartet Zwerm zijn. De vier musici van Zwerm en percussionist Eric Thielemans selecteren voor dit cd-releaseconcert hun favoriete One Page Pieces uit de muziekliteratuur. Daamee illustreren ze hoe ze met hun gitaren de experimentele rock en Americana exploreren. Dit concert loodst je doorheen onontdekte klanken en dito sferen.

Zwerm over het projekt : " 'One Page Pieces' zijn composities die op een enkele pagina passen. Soms niet meer dan één enkel muzikaal idee, soms een breed uitgesponnen structuur van avondvullende proporties. Ruwe schetsen, spitsvondige geluidsexperimenten en conceptuele folksongs. Al deze, vaak ook humoristische, stukken vragen zonder uitzondering om creativiteit en compositorische skills van de uitvoerders. 'Underwater Princess Waltz' is een cross-overproject waarbij Zwerm de connectie zoekt met de klankwereld van blues, vrije improvisatie, experimentele rock en negrospiritual. Sinds de eerste one page pieces van Alvin Curran en James Tenney uit de late jaren zestig is het een genre dat door veel Amerikaanse componisten wordt beoefend. Zwerm heeft een uitgebreide verzameling van deze stukken aangelegd en een selectie hiervan uitgebracht op de cd 'Underwater Princess Waltz' bij het label New World Records."

Vergeet vuistdikke partituren en een overvloed aan aantekeningen. In dit concertprogramma volstaat telkens één pagina per werk. De lengte van het muziekwerk echter - zo zal blijken - staat daarbij niet in een vaste relatie tot de lengte van de partituur. Al zijn de meeste werken op het programma van recentere datum, de wortels van het principe om beknopte maar veelzijdige 'alternatieve' partituren te maken, ligt in de jaren '50 en '60, waar de experimentele scène op zoek ging naar nieuwe manieren om muzikale inhoud over te brengen en de rolverdeling tussen componist en vertolker flink werd hertekend.

De snelle muzikale evoluties in de twintigste eeuw maakten dat de complexiteit, de virtuositeit en een steeds breder gamma aan speeltechnieken en nuances voortdurend werden opgedreven. De partituren werden daardoor vaak steeds gedetailleerder en als het ware volgepropt met informatie, wat in extreme gevallen een hele klus was voor de muzikanten om dat gedecodeerd te krijgen. In zekere zin kon de zorg die componisten besteedden aan het nauwkeurig noteren van iedere klank en detail dat ze wilden bereiken - paradoxaal genoeg - ertoe leiden dat muzikanten zich juist geremd voelden, geïntimideerd door de notatie en op die manier dus juist minder in staat om al die details en klanken met de nodige muzikaliteit 'uit de partituur te halen'. Tegen die achtergrond doken vanaf de jaren 1950 twee revolutionaire nieuwigheden op: de grafische notatie en tekstpartituren. In beide gevallen koos de componist ervoor om een traditionele, volledig uitgeschreven partituur te vervangen door ofwel een aantal grafische symbolen, ofwel door instructies in tekstvorm. (Al is 'de' grafische notatie een misleidende term, want een van de kenmerken is juist dat zowat elke componist hiermee de vrijheid nam om zijn eigen grafische codes en symbolen te ontwikkelen, los van of als aanvulling bij het conventionele notenschrift.) In beide gevallen was het meestal de bedoeling om de fantasie van de vertolker(s) te stimuleren en hen uit te nodigen om actief mee te denken over hoe een stuk kan/moet/ mag klinken, hoe een instructie geïnterpreteerd kan worden, wat voor muzikaal bouwwerk er met de beperkte bouwstenen die in de partituur aangereikt worden, mogelijk is.

Ondanks de grote diversiteit aan soorten grafische partituren, zijn er twee belangrijke categorieën, die rechtstreeks te maken hebben met de beweegredenen om grafische notatie te ontwikkelen. Ofwel kiest de componist om nieuwe grafische symbolen en notatiewijzen te ontwerpen, die dan wel een vaste betekenis hebben. In dat geval is het vooral een kwestie van handigere notatiewijzen ontwerpen om bepaalde speelwijzen, technieken of wat dan ook duidelijk aan te geven. Al moet de muzikant dan wel eerst die nieuwe symbolen leren interpreteren, natuurlijk.

Het tweede geval is eigenlijk interessanter: daar gaat het om grafische elementen waaraan geen vaste code verbonden is. In dat geval wordt er van de muzikanten een creatieve inbreng verwacht: zij moeten meer intuïtief reageren op wat er op het papier staat. Deze benadering hangt nauw samen met de tendens (die niet toevallig zijn hoogtepunt kende in de antiautoritaire jaren '60) om de taakverdeling tussen componist en de uitvoerder (die enkel getrouw moet 'reproduceren' wat er in de partituur staat) te herdenken en de vertolker weer meer creatieve inbreng in het geheel te geven. De Amerikaanse componist John Cage was een van de grote pioniers van die tendens, wat hij vooral realiseerde door in zijn muziek veel zaken bewust niet vast te leggen ('indeterminacy'). Grafische notatie, zoals dat onder meer in enkele van Cage zijn 'Variations' voorkomt, is daar dan een logisch verlengstuk van. In dit programma zijn Earle Brown en Christian Wolff, allebei trouwe bondgenoten uit de entourage van Cage, de meest 'historische' exponenten van die tendens.

Een gelijkaardige functie is weggelegd voor tekstpartituren. Waar een traditionele partituur vooral de noten voorschotelt die de individuele muzikant zo goed mogelijk moet reproduceren, kan een tekstpartituur rechtstreeks instructies geven voor muzikale processen, samenspel, zelfs het luisteren naar elkaar. Op zich zijn dat heel complexe fenomenen die in bedrieglijk eenvoudige instructies gevat kunnen worden. De nadruk ligt daarbij meestal niet meer op de noten zelf (die worden immers vaak aan de vrije keuze van de uitvoerders overgelaten), maar op hoe die samengebracht kunnen worden. De focus op het groepsproces, het collectieve gebeuren, past uiteraard ook in de lijn van diezelfde antiautoritaire jaren '60.

Die vrije rol, waarbij de componist heel veel beslissingen over hoe de muziek concreet zal klinken, overlaat aan de uitvoerder, geeft die uitvoerder(s) daarom nog geen vrijgeleide om om het even wat te doen. Hoe ongebruikelijk en (doelbewust) vaag de grafische of tekstnotatie soms ook is, er is nog altijd een notatie, een schriftelijk referentiepunt waar de uitvoering zich toe hoort te verhouden. Het leidt tot het vreemde resultaat dat de sound van twee uitvoeringen van hetzelfde werk enorm kan verschillen, terwijl beide uitvoeringen w é l zeer trouw blijven aan de instructies van de partituur. Het is geen toeval dat dit ook de bloeiperiode van de conceptuele kunst is, waarbij het concept, het onderliggende idee meer belang krijgt dan het resultaat.

De vrijheid van de vertolker mag dan wel dicht in de buurt komen van het soort vrijheid dat je voorts enkel bij geïmproviseerde muziek tegenkomt, maar improvisatie in echte zin is het allerminst. De vrijheid voor de muzikant is niettemin daarbij een belangrijk doel. Een goede uitvoering van zulke partituren, betekent dan ook dat de vertolkers iets van hun eigen smaak, muzikaliteit en vindingrijkheid kunnen inbrengen. In het geval van Zwerm, een elektrisch gitaarkwartet, valt daarbij op dat hun respons op die experimentele partituren sterk vanuit hun instrumenten gedacht is. In plaats van een esthetiek die het klankbeeld van de experimentele muziek uit de jaren '60 reconstrueert, is hun sound mee beïnvloed door progressieve rock, gekruid met menig vleugje prikkelende noise.

Deze experimentele notatiewijzen laten ook toe om relatief complexe werken op een beknopte manier te noteren. Het extreemst gebeurt dat in muziekstukken die letterlijk zich tot éé n pagina beperken. (Of zelfs nog geconcentreerder, zoals in de beroemde reeks 'postal pieces' van James Tenney: werken die allemaal exact op een postkaart passen.) De verzameling werken in dit concert overspant het hele gamma van historische referentiewerken in dit genre, zoals Earle Browns 'December 1952', tot werken die speciaal voor dit project zijn gecomponeerd, zoals het werk van Nick en Leo Didkovsky. Ze maken gebruik van traditionele muzieknotatie, tekstinstructies en grafische elementen - apart of in combinatie - wat dit programma meteen ook tot een staalkaart maakt van hoe componisten hun notatiewijze afstemmen op de ideeën die ze ermee willen realiseren.

Alvin Curran leverde met 'Underwater Princess Waltz' en 'Her Waltzing with Her' (allebei 1972) wellicht de meest traditionele partituren. De eenvoudige, elegische walsjes passen op éé n pagina, maar akkoordsymbolen geven aan dat de eenvoudige melodie en baslijn verder ingekleurd kunnen (en moeten) worden. Joel Ford componeerde een reeks 'cannon canons' - een woordspeling die hij letterlijk nam canons te schrijven die naar kanonnen verwijzen. Het Gausskanon is een elektromagnetisch kanon en de elektromagnetische versnelling ervan wordt hier weerspiegeld in de muzikale uitwerking van de 'Gauss canon' (2006), die sneller wordt en materiaal verschillende richtingen uitschiet. Ook 'Round round down' (2012) van Clinton McCallum gebruikt canons die voortdurend afdalen. Ritmische patronen en materiaal is hetzelfde voor de vier gitaristen, maar omdat die allemaal anders gestemd zijn, levert dat een heel veelzijdig resultaat op.

Het zevende deel uit 'Burdocks' (1970-71) van Christian Wolff en December 1952 (1952) van Earle Brown vormen de grote historische 'klassiekers' in dit programma. Allebei maken ze gebruik van grafische notatie. Zo is 'Burdocks' een echte catalogus van verschillende vormen van grafische notatie, iedere pagina krijgt een eigen grafische stijl. (Hoewel het werk heel andere dimensies heeft, beschouwt Zwerm 'Burdocks' heel pragmatisch als een reeks éé n-pagina-stukken, vandaar dus de éé n pagina lange 'Burdocks part VII' op dit programma.) Dit fragment heeft een grafische notatie met bolletjes en lijntjes die verdeeld zijn over vijf partijen en op basis van een aantal losjes op voorhand afgesproken regels de verdeling doorheen de tijd en coördinatie van verschillende (en relatief vrij te kiezen) klanken. Wolffs partituur is hier meer een richtlijn voor de muzikanten die al evenzeer nauwgezet naar elkaar moeten luisteren en op elkaar reageren. Nog veel vrijer is Browns 'December 1952', een verzameling lijntjes en vlakken die visueel meer aan een abstract schilderij doet denken (de mobiles van Alexander Calder waren éé n van Browns inspiratiebronnen). Echte regels voor het interpreteren van die grafische elementen zijn er niet. Het maakt van deze experimentele klassieker een typevoorbeeld van de onbepaalde elementen en vrijheden die toegelaten worden door de alternatieve grafische notatie. De verbeelding van de muzikant(en) prikkelen, is de essentie, eerder dan hen dwingende instructies opleggen. Van een heel ander grafisch gehalte is de partituur die Nick Didkovsky instuurde. Voor 'Mayhem' (2012) nam hij enkele tekeningen van zijn zoontje Leo Didkovsky die opvallen door hun scherpe gewelddadige inhoud. Hoe die tekeningen (en de emoties en gevoelens die ze oproepen) precies in muziek moeten worden vertaald, wordt volledig overgelaten aan de muzikanten. Zwerm belicht achtereenvolgens de drie wapens die getekend zijn: 'the hammer', 'the arrow' en 'the blade'.

Achter de eenvoud en beknoptheid van de notatie kunnen complexe muzikale processen schuilgaan. Daniel Goode creëert in 'The red and white cows' (1977) een eenvoudig wiskundig additief systeem (“een boer koopt een witte en daarna een rode koe; elk jaar verdubbelt hij zijn aankopen van de voorbije twee jaren, met hetzelfde aantal koeien in dezelfde volgorde. Hoeveel witte en rode koeien heeft hij na x jaar?”) Niet alleen tikt dit aritmetisch systeem heel snel aan, bovendien is de muzikale vertaling ervan in koppels van twee klanken (een 'rode koe' is altijd hoger in toonhoogte en langer dan een witte koe') extra complex doordat alle muzikanten dit proces in hun eigen tempo doorlopen. In 'Tween (k-tood #2)' (2002) schrijft Larry Polansky twee modules van twee maten uit en geeft de muzikanten de instructie om ze afwisselend te spelen en daarbij zo geleidelijk mogelijk van de ene naar de andere module over te gaan - 'morphing' een principe dat op diverse manieren kan worden toegepast en telkens een zeer belangrijk aspect is in Polansky's muziek. Het proces begint chaotisch met alle muzikanten die tastend op zoek gaan naar overgangen heen en weer tussen die twee modules en het stuk eindigt pas wanneer alle muzikanten samenvallen, wat in de verf wordt gezet met een grandioos slotakkoord van 14 noten. Van een veel transparanter en ontwapenender aard is Karl Bergers 'Time Goes By' (1975). Hij schrijft een melodie van 7 maten en een baslijn van 10 noten voor. Door telkens éé n basnoot per maat te gebruiken, verschuiven melodie en baslijn voortdurend tegenover elkaar. (Het duurt 70 maten voor de beginpunten weer samenvallen.) Door loops en improvisaties toe te voegen rekt Zwerm dit minimalistische werkje uit tot een meditatie over tijd ('time goes by, goes by, goes by..

Tijd en plaats van het gebeuren :

Zwerm : Underwater Princess Waltz - One page pieces
Zaterdag 19 oktober 2013 om 20.00 u
(inleiding door Maarten Beirens om 19.15 u )
Muziekstudio deSingel - Antwerpen

Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.zwerm.be

Bron : tekst Maarten Beirens voor het programmaboekje deSingel, oktober 2013

21:36 Gepost in CD, Concert, Muziek | Permalink |  Facebook