23/10/2013

Jan Michiels duikt met Maarten Beirens in de recente Vlaamse pianoliteratuur

Jan Michiels De tweede dag van het Transit festival wordt voor de middag ingezet met een lecture recital waarin musicoloog Maarten Beirens en pianist Jan Michiels (foto) de festivalbezoekers door verschillende generaties moderne Vlaamse componisten loodsen. Ze geven een geanimeerd overzicht van wat er leeft bij onze componisten en kijken waar ze hun artistieke mosterd halen. Pas à pas van Karel Goeyvaerts geldt daarbij als een referentiewerk uit 1985, terwijl (face à moi) III van Daan Janssens onlangs (maart 2013) werd gecreëerd. Kris Defoort en Bart Vanhecke vertegenwoordigen de tussenliggende generatie.

Programma :

  • Frederik Neyrinck, Aphorismes (selectie)
  • Karel Goeyvaerts, Pas à pas
  • Daan Janssens, (face à moi) III
  • Kris Defoort, Dedicatio 2 'Opera fever'
  • Bart Vanhecke, Les racines du monde

Tijd en plaats van het gebeuren :

Lecture Recital Maarten Beirens & Jan Michiels : Contemporary music in Flanders
Zaterdag 26 oktober 2013 om 11.00 u
Kunstencentrum STUK - Leuven

Naamsestraat 96
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be en www.michielsjan.be

Extra :
Frederik Neyrinck : www.frederikneyrinck.be, www.muziekcentrum.be en www.goldenrivermusic.be
Karel Goeyvaerts op www.matrix-new-music.be, www.cebedem.be en youtub
Daan Janssens : www.daanjanssens.be en youtube
Kris Defoort : www.krisdefoort.com, www.matrix-new-music.be, www.lod.be en youtube
Bart Vanhecke : www.matrix-new-music.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
Transit als vanouds: spannend, eigenzinnig, avontuurlijk..., 22/10/2013
Interview : Kris Defoort over 'Dedicatio', 18/12/2006

13:52 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

20 years, For The Record : Spectra speelt uniek verjaardagsconcert in de Bijloke

Spectra Op 25 oktober speelt Spectra, samen met de sopraan Charlotte Riedijk, zijn verjaardagsconcert in Muziekcentrum De Bijloke in Gent. Het concert wordt een selectie van de muzikale hoogtepunten die de laatste vijf jaar in samenwerking met Spectra gecreëerd werden. Op het programma staan werken van Luc Brewaeys, Annelies Van Parys, Daan JanssensJean-Luc Fafchamps, Frederik Neyrinck en artistiek leider/dirigent Filip Rathé. Al deze werken worden ook vereeuwigd op cd ism met radio Klara.

Spectra wordt 20 jaar. Het Gentse Ensemble ontstond in de schoot van de boeiende nieuwe muziekscène in de stad en groeide uit tot een vaste waarde op binnenen buitenlandse podia. Onder leiding van Filip Rathé werkte Spectra samen met binnen- en buitenlandse topcomponisten zoals Lucien Goethals, Luc Brewaeys, Luca Francesconi en Nicolaus A. Huber. Daarnaast stimuleren ze ook de jonge, aanstormende garde. Zo bewijzen de recente compositieopdrachten aan onder andere Daan Janssens en Frederik Neyrinck. Naar aanleiding van hun porseleinen jubileum spelen de muzikanten van Spectra een verjaardagsconcert in De Bijloke. Op het programma staan een aantal werken die speciaal voor het ensemble werden gecomponeerd. Als kers op de taart komt er een cd-opname van het concert.

'Cardhu' van Luc Brewaeys en 'Étude Scénographique' van Daan Janssens werden beide voor het eerst uitgevoerd op het Leuvense Transit-Festival in 2008. Frederik Neyrincks 'Echo de Maeterlinck' werd in Madrid boven de doopvont gehouden. Annelies van Parys schreef 'Memories of an Index' voor de World Music Days 2012 in Gent, een herinnering aan haar opera 'An Index of Memories' die Spectra in 2010 creëerde. 'Avec Diamants Extrêmes' van Filip Rathé werd voor het eerst uitgevoerd op het Aurora-Festival in Sydney (World Music Days 2010), waar ook Jean-Luc Fafchamps' 'Lettre Soufie: Sh(în)' werd uitgevoerd. Een bloemlezing ..

Frederik Neyrinck - Echo de Maeterlinck
Echo de Maeterlinck brengt een verklanking van de vijf korte verzen van Chanson no. 6 uit Maurice Maeterlincks Douze Chansons. Uit het gedicht spreekt een vruchteloze zoektocht naar geluk. Het toont hoe moeilijk het kan zijn om een glimp van de waarheid of geluk op te vangen. In Echo de Maeterlinck worden twee soorten materiaal gecontrasteerd en geleidelijk aan getransformeerd. Het reële, concrete materiaal vervormt zich tot een schimmige herinnering. De concrete waarheid vervaagt en wordt uiteindelijk een wazige echo van dit gegeven.

Annelies Van Parys - Memories of an Index
Memories of an Index is een knipoog naar het avondvullend muziektheaterwerk 'An Index of Memories' dat Annelies Van Parys schreef voor Spectra Ensemble in een productie van Muziektheater Transparant, op teksten van de oud-Griekse dichteres Sappho. Hoewel het de bedoeling was om er een korte suite van te maken, werd het geen letterlijke kopie uit fragmenten van het oorspronkelijke werk. Van Parys koos voor een licht gewijzigde bezetting met toevoeging van piano en met gebruik van slechts één zangstem. Dat geeft een volledig andere kleuring aan het werk. Ook het muzikale materiaal werd op sommige plaatsen ingrijpend herwerkt.

Jean-Luc Fafchamps - Lettre Soufi: Sh(in)
Lettre Soufie: Sh(în) is het negende werk binnen een groot project: Lettres Soufies. De compositie is een afspiegeling van het componeren van muziek, zowel in tijd als ruimte. De symbolen haalde Jean-Luc Fafchamps bij het Soefisme, een mystieke traditie binnen de islam. Met de hulp van enkele Soefi-kenners gebruikte hij ze als sleutel tot poëtische klanken. Shîn wordt geassocieerd met aanvaarding, witte aloë, de maan, zuiverend vuur ... en is een vorm van klaagzang, lamento. Het is een staat van verlatenheid en afstandelijkheid, waar een stil en ingetogen verdriet wordt gedroomd, een jammerklacht die aan niemand is gericht, een verdoving waarin men zich graag verliest. Wat achterblijft is angst ( souvenirs of prémonitions ), op een achtergrond van geroezemoes. Vanuit deze toestand, door een trage transformatie, verschijnen de omstandigheden die nodig zijn om troost te kunnen verwachten.

Filip Rathé - Avec Diamants Extrêmes
Onbewuste associaties genereren voortdurend veranderlijke bewegingen in lichaam en geest. Geheugen, toekomst van ons verleden. Het heden, nooit compleet en steeds vervagend. Muziek ontstaan uit elementaire emotionele gestes, een onbegrijpelijk verhaal vertaald in klank en schijnbaar onomkeerbare tijd. Associatie als constructief plan, gestes als bouwstenen, beweging in/is tijd. Een tekst van Paul Valéry als vertrekpunt voor een work in progress, bestaande uit in de verte gerelateerd aforismen.

Daan Janssens - Etude Scénographique
Étude Scénographique - een compositie voor mezzosopraan en zes instrumenten - was oorspronkelijk een ode van Ricardo Reis. Ricardo Reis is één van de pseudoniemen van gerenommeerd Portugees schrijver Fernando Pessoa. Het leeuwendeel van de tekst is hoorbaar in de compositie. De eerste en laatste lettergrepen zijn echter enkel virtueel aanwezig.
Daan Janssens : "In mijn compositie werk ik voornamelijk met korte leidmotieven en muzikale gebaren, soms slechts gelinkt aan één instrument. Ik heb niet geprobeerd de tekst woord voor woord te illustreren, eerder heb ik getracht om de onderliggende gedachte op te roepen. De tekst, die op zich eerder lyrisch maar gefragmenteerd is, is doordrongen van korte muzikale beelden die zichzelf constant herhalen."

Luc Brewaeys - Cardhu
Luc Brewaeys : "Cardhu is het voorlaatste werk in mijn reeks van composities die de naam van een single malt whisky dragen. De muziek is in wezen nog steeds spectraal, maar ik breid de harmonieën uit door het gebruik van extra kwarttonen die niet noodzakelijkerwijs deel uitmaken van de boventonenreeks. De tempi veranderen, het is de eerste keer sinds jaren dat ik accelerandi en ritardandi heb geschreven. De snelle passages zijn aanvankelijk heel kort, bijna zoals aankondigingen voor de langzame muziek die er telkens op volgt. Naar het einde toe wordt het verschil tussen die snelle en langzame(re) muziek bijna volledig opgeheven en het werk eindigt dan ook - bij manier van spreken - in 'totale harmonie' met zichzelf. Ten slotte komen ook enkele melodische aspecten naar de voorgrond, zij het op een minder prominente manier.
Cardhu is geschreven in opdracht van het TRANSIT-festival en SPECTRA, met een eerste uitvoering in 2008. De partituur is opgedragen aan Mark Delaere, directeur van het festival, en aan Filip Rathé, dirigent van SPECTRA."

Programma :

  • Frederik Neyrinck, Echo de Maeterlinck (2011)
  • Annelies Van Parys, Memories of an Index (2012)
  • Jean-Luc Fafchamps, Lettre Soufi: Sh(in) (2009)
  • Filip Rathé, Avec Diamants Extrêmes (2010)
  • Daan Janssens, Etude Scénographique (2008)
  • Luc Brewaeys, Cardhu (2008)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Spectra : 20 years, For The Record
Vrijdag 25 oktober 2013 om 20.00 u
Muziekcentrum de Bijloke Gent

Bijlokekaai 7
9000 Gent

Meer info : www.debijloke.be, schoolofartsgent.be en www.spectraensemble.com

Dit concert wodt opgenomen door Klara en uitgezonden op dinsdag 10 december 2013 in Klara Live.

Extra :
Frederik Neyrinck : www.frederikneyrinck.be, www.muziekcentrum.be en www.goldenrivermusic.be
Annelies Van Parys : www.anneliesvanparys.be , anneliesvanparys.spaces.live.com, www.matrix-new-music.be en youtube
Jean-Luc Fafchamps op www.compositeurs.be en youtube
Filip Rathé op www.matrix-new-music.be en www.spectraensemble.com
Daan Janssens : www.daanjanssens.be en youtube
Luc Brewaeys : www.lucbrewaeys.com, www.matrix-new-music.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
Een gesprek met Jean-Luc Fafchamps, een van de centrale componisten van Ars Musica 2013, 20/03/2013
Jonge en minder jonge Vlaamse componisten op openingsconcert Transit, 20/10/2011
An index of memories : geënsceneerd concert over de herinnering en haar emoties, 9/03/2010

13:15 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Transit openingsconcert met een neus voor avontuur

Nadar Transit start als vanouds springlevend, met vier creaties van jong Vlaams talent én een recent referentiewerk. Jasper&Jasper schrijven een kwartet voor hun zelf ontworpen Quakea instrumenten. Bruno Nelissen van e-gitaarkwartet Zwerm gaat in interactie met de muzikanten van Nadar. Stefan Van Eycken zorgt voor subtiele klanken, onvoorspelbaar en vluchtig. Thomas Smetryns integreert oude plaatopnames in zijn nieuw werk voor Nadar. Het buitenlands referentiewerk van Michael Beil voor live video, audio opnames en zes musici heeft een stevige theatrale dimensie. Het jonge Nadar ensemble zit sinds zijn Transitdebuut in 2010 in de lift, ook internationaal, met optredens op grote nieuwe muziekfestivals zoals in Darmstadt en Donaueschingen. 

Het spektakelstuk van de avond is 'Exit to Enter' dat de Duitse componist Michael Beil speciaal voor Nadar schreef. Naar goede gewoonte betrekt Beil de uitvoerders van zijn werk in het ontstaansproces. Zo zijn de muzikanten op drie niveaus betrokken: als spelende uitvoerders in het duister, als playbackende acteurs in de spots en op de op voorhand opgenomen videobeelden. Door de gespeelde geluiden soms wel en soms niet overeen te laten komen met de bewegingen van de acteurs en de muzikanten in de video ontstaat er een vreemd spel van verwachting en al dan niet inlossing.

'Exit to Enter' is echter meer dan een performance, want zoals wel vaker bij Beil is ook de muziek op zich al de moeite waard. Hier kiest de Duitser voor een erg toegankelijk geluid dat in het eerste deel helemaal gekleurd wordt door een even obsessieve als repetitieve staccatoritmiek. Wanneer het geluid van de ondes-Martenot binnenkomt, duikt de muziek in de sensualiteit van Messiaen. Alsof de murwgedraaide luisteraar-kijker dan nog weet waar hij aan toe is.

Programma :

  • Jasper&Jasper, creatie
  • Thomas Smetryns, creatie
  • Stefan Van Eycken, creatie
  • Bruno Nelissen, creatie
  • Michael Beil, Exit to Enter

Tijd en plaats van het gebeuren :

Nadar Ensemble : Jasper&Jasper, Smetryns, Van Eycken, Nelissen, Beil
Vrijdag 25 oktober 2013 om 20.30 u
(Inleiding door Mark Delaere om 19.45 u )
Kunstencentrum STUK - Leuven
Naamsestraat 96
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be en www.nadarensemble.be

Extra :
Thomas Smetryns, 3 Ways to Drifty Apart: In a Faint Manner door Aton'&Armide, Koen Van Meel op Kwadratuur.be, 10/10/2013 (met tijdelijke audio)
Jasper & Jasper : jasperandjasper.be
Thomas Smetryns : www.myspace.com/thomassmetryns, www.matrix-new-music.be en youtube
Stefan Van Eycken op www.matrix-new-music.be en youtube
Bruno Nelissen op www.zwerm.be
Michael Beil : www.michael-beil.com en youtube

Elders op Oorgetuige :
Transit als vanouds: spannend, eigenzinnig, avontuurlijk..., 22/10/2013
Ictus Zone Nadar Ensemble : Dubbelganger, 17/12/2012

Bekijk alvast Michael Beils 'Exit to Enter', uitgevoerd door het Nadar Ensemble

11:05 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

22/10/2013

L'Ombre parlante : Trio Goeyvaerts speelt Van Parys, Schnebel, Knaifel en Jérôme Combier in Sint-Niklaas

Jérôme Combier Het toneelstuk L’impromptu d’Ohio van Samuel Beckett is het uitgangspunt. Twee schijnbaar identieke figuren zitten met elkaar te praten aan een tafel. Jérôme Combier (foto) schreef de muziek voor de videoinstallatie die Pierre Nouvel op dit toneelstuk baseerde. Het strijktrio Noir Gris van Combier kende zijn creatie in het Centre Pompidou (Parijs). Het Goeyvaerts Strijktrio zal voor deze gelegenheid een vernieuwde versie met live gespeelde muziek realiseren in samenwerking met de componist, de videokunstenaar en het IRCAM (Parijs). Verder speelt het trio ook nog werk van Dieter Schnebel, Alexander Knaifel, Peter Swinnen en Annelies van Parys.

Jerôme Combier werd geboren op 17/07/71, een palindroom-datum, in de buurt van Parijs. Hij studeerde compositie aan het Conservatoire national supérieur de Paris waar hij in 1997 afstudeerde. Hij won verschillende prijzen en nam verschillende belangrijk psoities in. Hij is artistiek directeur en componist van het ensemble Cairn dat hij oprichtte in '97. Het ensemble wil een breed spectrum van de hedendaagse muziek brengen. Noir gris werd gecomponeerd op vraag van l'IRCAM (Institut de Recherche et Coordination Acoustique/Musique) voor strijktrio en werd gecreëerd in 2006 voor de tentoonstelling Samuel Beckett in het Centre Pompidou. Het werk werd geconcipieerd om samen met de lezing van een tekst van Beckett  (L'Impromptu d'Ohio) bij een video-installatie van Pierre Nouvel te worden uitgevoerd.

Ohio Impromptu 1980 werd in het Engels geschreven en voor het eerst opgevoerd in 1981 aan de Ohio State University voor de viering van Becketts 75ste verjaardag.
Een kale sombere ruimte, flauw verlicht met enkel een tafel en twee stoelen. Op de stoelen zitten twee identieke mannen donker gekleed met lang wit haar. Ze zijn van elkaar gescheiden door een hoed die op de tafel ligt. De ene leest en de andere, de luisteraar, onderbreekt de lezer met een klop op de tafel. De lezer herneemt wat hij las tot de luisteraar weer klopt.
Het verhaal is geschreven in een taal die uiteen lijkt te vallen - als deze ooit al een geheel zou geweest zijn. De twee personages lijken dezelfde. Maar ze zijn elkaars ander. De twee figuren die in de video van Nouvel verworden zijn tot een (door het licht ontdubbelde) persoon. Even een andere laten bestaan om er zelf even te zijn. Er is geen echte ontmoeting enkel het spreken dat slechts voor 'drie-kwart' iets zegt. Het vertellen doorbreekt de stilte alsof de twee - of die ene - pas kan verschijnen als er gesproken wordt. Tot er slechts van dat spreken enkel nog de blik rest. In de tekst wordt de stilte kort voor het einde aangekondigd: "Ik zag het dierbare gezicht en hoorde de onuitgesproken woorden". De ontdubbeling verdwijnt.

Programma :

  • Annelies Van Parys , Wasser (2003), versie voor strijktrio
  • Dieter Schnebel, Lamãh (Warum?)(1996,1997), voor strijktrio en stem
  • Alexander Knaifel, E.F. and the three visiting cards of the poet (2008), voor strijktrio
  • Jérôme Combier, Noir Gris (2007)
  • Naast deze werken is er ook een projectie van de kortfilm Ohio Impromptu (2000) in een regie van Charles Sturridge en acteur Jeremy Irons

Tijd en plaats van het gebeuren :

Trio Goeyvaerts : L'Ombre parlante
Donderdag 24 oktober 2013 om 20.00 u
Museumtheater Sint-Niklaas

Zwijgershoek 14
9100 Sint-Niklaas

Meer info : www.ccsint-niklaas.be en www.stringtrio.net

Extra :
Jérôme Combier op brahms.ircam.fr, www.jobert.fr en youtube
Peter Swinnen : www.peterswinnen.be (*) en www.matrix-new-music.be
Annelies Van Parys : www.anneliesvanparys.be , anneliesvanparys.spaces.live.com, www.matrix-new-music.be en youtube
Dieter Schnebel : en.wikipedia.org, brahms.ircam.fr, www.schott-international.com en youtube
Alexander Knaifel op en.wikipedia.org, www.allmusic.com en youtube

Elders op Oorgetuige :
Austerlitz : soundtrack bij een imaginaire film, 10/12/2011

11:08 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Transit als vanouds: spannend, eigenzinnig, avontuurlijk...

Transit - Festival voor Nieuwe Muziek Het Transit Festival voor Nieuwe Muziek heeft een neus voor interessante ontwikkelingen in de hedendaagse muziekscène: er liggen dit jaar niet minder dan 17 creaties van verschillend allooi voor u in het verschiet. Een violist (solo) en twee pianisten (duo) raken verstrikt in de virtuositeit. Jacques Brel komt tweemaal verrassend om de hoek kijken. Opera en liedrecital krijgen willens nillens nieuwe kleedjes aangemeten. En er is ook een danscreatie van de zeer getalenteerde jonge danseres Cecilia Lisa Eliceche op live muziek door ChampdAction. Tranist is jouw buitenkans om wat leeft bij de componisten van vandaag te horen, te zien en te beleven.

Na de passage van de ISCM World Music Days in 2012 is Transit dit jaar weer zijn ongebonden zelf: avontuurlijk, eigenzinnig en met een neus voor nieuwe ontwikkelingen in de hedendaagse muziekscène. Transit focust naar aloude traditie op creatie en virtuositeit. Er liggen zeventien creaties en veel opkomend talent in het verschiet, maar ook grootheden als Peter Ablinger, Luc Brewaeys, Bernhard Lang en Michael Finnissy maken hun opwachting. De virtuositeit wordt voortdurend in vraag gesteld. In twee concerten voor twee piano's (Yutaka Oya & Benjamin Van Esser en Ian Pace & Frederik Croene) én in het vioolrecital van Wibert Aerts. Daarnaast presenteert Tranist opera, liedrecital en dans op nieuwe wijze. De opera krijgt in de 'nOperatische' meditatie van Anton Lukoszevieze een modern kleedje aangemeten terwijl Elisabeth Holmertz en Kenneth Karlsson een liedrecital brengen op een wel heel bijzondere manier... Het is ook uitkijken naar de danscreatie van Cecilia Lisa Eliceche (met ChampdAction). Eliceche is een van de meest getalenteerde jonge dansers (choreografen) van het moment. Jacques Brel inspireerde dan weer Me Quite van Niels Rønsholdt en Voices and Piano van Peter Ablinger.

Vrijdag 25 oktober
Het begint al op de openingsavond met het concert van het Nadar Ensemble. Deze Belgische formatie was in 2010 voor het eerst te gast op TRANSIT en heeft sindsdien een indrukwekkend parcours afgelegd. Zo was de groep vorig jaar te horen op de prestigieuze Donaueschingen Musiktage en is het een volle cd lang te horen in de driedelige cd-box die een week voor TRANSIT van dit festival zal verschijnen. Nadar tekent meteen voor vier creaties met werken van Jasper&Jasper, Thomas Smetryns (die opnieuw in de weer is met platenspelers), Stefan Van Eycken en Bruno Nelissen (gitarist van het kwartet ZWERM).

Het spektakelstuk van de avond is 'Exit to Enter' dat de Duitse componist Michael Beil speciaal voor Nadar schreef. Naar goede gewoonte betrekt Beil de uitvoerders van zijn werk in het ontstaansproces. Zo zijn de muzikanten op drie niveaus betrokken: als spelende uitvoerders in het duister, als playbackende acteurs in de spots en op de op voorhand opgenomen videobeelden. Door de gespeelde geluiden soms wel en soms niet overeen te laten komen met de bewegingen van de acteurs en de muzikanten in de video ontstaat er een vreemd spel van verwachting en al dan niet inlossing.

'Exit to Enter' is echter meer dan een performance, want zoals wel vaker bij Beil is ook de muziek op zich al de moeite waard. Hier kiest de Duitser voor een erg toegankelijk geluid dat in het eerste deel helemaal gekleurd wordt door een even obsessieve als repetitieve staccatoritmiek. Wanneer het geluid van de ondes-Martenot binnenkomt, duikt de muziek in de sensualiteit van Messiaen. Alsof de murwgedraaide luisteraar-kijker dan nog weet waar hij aan toe is.

Zaterdag 26 oktober
De tweede dag wordt voor de middag ingezet met een lecture recital waarin musicoloog Maarten Beirens en pianist Jan Michiels de festivalbezoekers door verschillende generaties moderne Vlaamse componisten loodsen, met werken van Karel Goeyvaerts, Kris Defoort, Daan Janssens en Bart Vanhecke.

Voor het eerste 'gewone' concert is het wachten tot 14.00 u wanneer violist Wibert Aerts en het Centre Henry Pousseur een programma presenteren waarin de iconisch klassieke viool samengebracht wordt met elektronica. Voor Luc Brewaeys' nieuwe werk, een eerbetoon aan de eind vorig jaar overleden Jonathan Harvey, wordt de viool met een vierkanaals tape gecombineerd. Voor 'Violine und Rauschen ('Veronica')' van Peter Ablinger verzinkt de viool dan weer in een bad van witte ruis. Althans in de eerste delen, waar de frequenties van de viool naadloos aansluiten bij die van de ruis. Het is pas in het verdere verloop dat het akoestische instrument een eigen plaats in het geheel kan veroveren. De andere werken op het programma zijn van de Litouwse dirigent-componist Vykintas Baltakas (net als het werk van Brewaeys een creatie) en Frederik d'Haene's 'Zen et Révolte'.

Door de jaren heeft TRANSIT een solide relatie opgebouwd met verschillende internationale ensembles. Zo is, vijf jaar na de vorige passage, opnieuw het vanuit Amsterdam opererende Trio Scordatura te horen in de eerste uitvoering van 'Skrydis / Vlucht / Flight' van de Litouwer Anton Lukoszevieze, de componist-cellist die een vaste plaats heeft in het radicale noise-ensemble Zeitkratzer, maar evengoed te horen is op de BBC Proms of in het Londense Café OTO.

Vlak voor (of na) het avondeten is het de beurt aan het Zweedse duo van zangeres Elisabeth Holmertz en klavierspeler Kenneth Karlsson. Klavierspeler is in dit geval geen overdreven omschrijving, want naast piano zal Karlsson ook te horen zijn op Indisch harmonium en speelgoedpiano. Op dit laatste instrument begeleidt hij Homertz voor Thomas Smetryns' 'Sind wir nicht geplagte Wesen'. Verder brengt het duowerk van Georg Friederich Haas, Tansy Davies en creaties van Robert Zuidam en Spectra-dirigent Filip Rathé die na zijn werk voor de Neue Vocalsolisten Stuttgart twee jaar geleden, opnieuw voor stem componeert in opdracht van TRANSIT.

Het slotconcert van zaterdag 26 oktober komt voor rekening van het Belgische ChampdAction dat vorig jaar met een verbluffend optreden het festival op gang trapte. Voor de editie van 2013 gooit het ensemble het over een heel andere boeg. Vooral in het tweede deel van het optreden, waar de groep mee tekent voor een danscreatie van choreografe Cecilia Lisa Eliceche.

In het eerste deel zorgt ChampdAction voor een old school concert, met een creatie van Benjamin Van Esser, 'Zeitschein' van Wieland Hoban (dat in 2007 op TRANSIT voor het eerst uitgevoerd werd) en het spectaculaire 'Pyramids' voor twee piano's van de Portugees João Pedro Oliveira. Als een versmelting van Chopins elegantie en Stravinsky's energie, maar dan in eenentwintigste eeuwse gedaante, flitst het werk van elegant sprookjesgefonkel naar donkere diepten met dito dynamische contrasten.

Ritmisch vallen vooral de herhaalde noten op: in trillers, tremolo's of verdichtende en terug uitdunnende figuren. Liefhebbers die hun concentratie- en uithoudingsvermogen willen testen, kunnen op de site van de componist terecht voor een opname én de partituur. Een kleine don't try this at home als waarschuwing vooraf is echter wel op haar plaats.

Zondag 27 oktober
Ook op de slotdag begint TRANSIT er voor de middag aan met een project voor jongeren onder leiding van de zelf nog maar negenentwintigjarige Russische componist Vladimir Gorlinsky. Drie uur later is het weer aan de stem om een centrale plaats in te nemen wanneer het Deense ensemble Scenatet 'Me Quitte' van Niels Rønsholdt brengt met Anna Katrin Egilstrød en de componist zelf als vocalisten. 'Me Quitte' dat eerder dit jaar in première ging, is zoals de knipoog naar Jacques Brel al aangeeft geen 'klassieke' liedcyclus, maar een klein uur durende cabaretachtige voorstelling met duidelijke referenties naar de popcultuur. Aanvankelijk overheerst de zweverige atmosfeer van Susanna & the Magical Orchestra en Tom Odell, maar geleidelijk aan wint de muziek aan dramatiek tot het slot de weggedroomde luisteraars met meer vragen dan antwoorden achterlaat.

Nog stemmen, maar dan in opgenomen gedaante, zijn te horen tijdens het optreden van het Belgisch-Britse plus-minus ensemble. In zijn ondertussen bijna populaire 'Voices and Piano' laat Peter Ablinger de pianist van dienst meespelen met spreekstemmen. Uit de uitgebreide cyclus zullen de stukken met de vocalen van Jacques Brel en Ilya Prigogine te horen zijn, naast creaties van Guy De Bièvre (de gitarist die vaak naast Anne La Berge te horen is) en Bernhard Lang. Een opvallende aanwezige op het programma is Nicolaus Hubers 'Harakiri'. Dit stuk uit 1971 moest jaren wachten op een première. De bestellers van het werk waren immers niet opgezet met het resultaat dat de leerling van Stockhausen en Nono afleverde. Plus-minus zal het stuk uitvoeren in een aangepast arrangement.

Voor het slotconcert organiseert TRANSIT in de vooravond nog een debat over de stem in de hedendaagse muziek. Deelnemers zijn componisten Peter Ablinger, Niels Rønsholdt, Filip Rathé en zangers Elisabeth Holmertz en Alfrun Schmid. Moderator is TRANSIT-programmator Marc Delaere.

Voor het laatste concert van het festival plooit TRANSIT terug op een kleinere bezetting met het duo van de Britse pianist Ian Pace (de man die zowat jaarlijks in het programma opduikt) en zijn Belgische collega Frederik Croene. Samen spelen ze een programma waarin virtuositeit centraal staat en in vraag gesteld wordt: van de creatie van Adam De la Cours 'Con-Join' (waarvoor de pianisten handboeien om krijgen) tot de 'Derde Symfonische Studie' van Michael Finissy die zowel te leen gaat bij Czerny als Schumann.

Croene is niet alleen als pianist te horen, maar ook als arrangeur. Met het Collectief ç'a b'âm, waar hij samen met Jasper&Jasper en Oliver Ibsen deel van uitmaakt, herwerkte hij 'Discipline' van de postpunkband Throbbing Gristle voor piano en tekstverwerker. Verder zijn Pace en Croene samen te horen in 'Furientanz' van Konrad Boehmer (van wie de meeste muziek verscheen op het BVHaast-label van de enkele jaren geleden gestorven jazzsaxofonist Willem Breuker) en 'Doppel' van Michael Beil.

Met deze componist, wiens muziek ook al te horen was op het openingsconcert, is de cirkel van TRANSIT rond. Voor 'Doppel' werkt Beil opnieuw met beelden, maar nu achter de live spelende muzikanten. Pace en Croene spelen oerklassiek pianomateriaal, gaande van toonladders tot herhaalde noten dat zowel live als op de videobeelden te horen is. Deze beelden worden echter in korte fragmenten geknipt, zodat ze slechts momentopnames van de live gespeelde muziek laten horen en zien. Zien, want naast de muziek speelt ook de gestiek van de uitvoerders een centrale rol.

Door de videobeelden in vier steeds kleiner wordende lagen achter elkaar te zetten, speelt het stuk zich af in vijf lagen die uiteraard niet mooi parallel verlopen. Wie dus in de beelden denkt het muzikale equivalent van het Droste-effect te gaan zien en te horen, kan zich aan heel wat aangename verrassingen verwachten. Al moet daarvoor niet gewacht worden tot op het slotconcert.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Transit - Festival voor Nieuwe Muziek
Van vrijdag 25 t.e.m. zondag 27 oktober 2013
Kunstencentrum STUK

Naamsestraat 96
3000 Leuven

Het volledige programma en ale verdere info vind je op www.festivalvlaamsbrabant.be

Bron : artikel gedeeltelijk overgenomen van Kwadratuur.be

Extra :
TRANSIT 2013. Van Brel to postpunk en veel verder, Koen Van Meel op Kwadratuur.be, 10/10/2013

10:28 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

18/10/2013

Headliner voorziet vroeg expressionistische film Das Cabinet des dr. Caligari van live muziek

Das Cabinet des dr. Caligari Donderdag voorziet Headliner de vroeg expressionistische film Das Cabinet des dr. Caligari (Robert Wiene) live van muzikale begeleiding tijdens de eerste Filmtonen van dit seizoen. Deze klassieker vertelt de geschiedenis van een schizofrene dokter én directeur van een krankzinnigengesticht die aan het moorden slaat. Het muziekcollectief Headliner werd in 2011 opgericht door Jonathan Bonny, Mirek Coutigny en Koen Quintyn, studenten compositie bij Frank Nuyts aan het Conservatorium.

Headliner begeleidt de vroeg expressionistische film Das Cabinet des dr. Caligari van Robert Wiene tijdens de eerste Filmtonen van dit seizoen. Deze klassieker vertelt de geschiedenis van een schizofrene dokter én directeur van een krankzinnigengesticht die aan het moorden slaat. Naarmate de film vordert, begint de kijker zich af te vragen in hoeverre de verteller van het verhaal een rol speelt in de dubbelzinnige ontknoping. De duistere droomwereld in de film wordt versterkt door de theatrale acteerstijl, de spookachtig geschminkte gezichten en de schaduwrijke, schuine en hoekig geschilderde decors.

Headliner is een muziekcollectief dat in 2011 werd opgericht door Jonathan Bonny, Mirek Coutigny en Koen Quintyn, studenten compositie bij Frank Nuyts. Samen gaan de drie jonge muzikanten/componisten op zoek naar hun plaats binnen de wereld van de hedendaagse (klassieke) muziek. Naast talrijke individuele opdrachten probeert het trio zoveel mogelijk samen te komen om muziek te schrijven en te repeteren. Dat resulteerde al in een tiental unieke Headliner(co-)composities. Het collectief was al eerder te zien in KASKcinema met improvisaties op films als Music for Airports (F. Scheffer) en The Lodger (A. Hitchcock) waarbij ze telkens gastmuzikanten uitnodigen (Joppe Bestevaar, Hannelore Vermeir, Hans Jacobs, ...) Deze maal nemen ze 'Das Cabinet des Dr. Caligari' (R. Wiene) onder handen, een Duitse expressionistische film die tevens één van de eerste horrorfilms is. Voor de gelegenheid krijgt Headliner het gezelschap van Emma Posman (zang) en Ruben De Gheselle (altviool).

Tijd en plaats van het gebeuren :

Filmtonen : Headliner, Das Cabinet des dr. Caligari
Donderdag 24 oktober 2013 om 17.00 u
KASKcinema - Gent

Godshuizenlaan 4
9000 Gent
Gratis toegang

Meer info : www.schoolofarts.be

20:09 Gepost in Concert, Film, Muziek | Permalink |  Facebook

Logos duikt in het rijke speelveld van de gemuzikaliseerde wiskunde

Godfried-Willem Raes Priemen, kwintenspiraal, reeks van Fibonacci, geometrische projekties, fraktalen,... er bestaan talloze verbanden tussen muziek en wiskunde. En hoe kan het in wezen ook anders: muziek is een produkt van geconcipieerd menselijk handelen dat bestaat uit in de tijd geordende klanken. Een aanzienlijk deel vooruitstrevende componisten heeft zich in de muziekgeschiedenis dan ook op wiskunde gebaseerd om composities uit te distilleren. Het begint al in de Renaissance met Don Carlo Gesualdo en in de Barok met J.S. Bach en breekt in de 20ste eeuw pas goed door met de punktuele stukken van Anton Webern, de stochastische muziek van Iannis Xenakis, het serialisme van Boulez en Stockhausen en Tom Johnsons telwerk.

Bij Logos hebben ze - door hun wetenschappelijke visie - een fundamenteel hechte band met de onbetwistbare logica van de wiskunde. Geluidsstrukturen die hoorbaar worden gemaakt hebben een inherente charme en het Logos-team duikt deze maand dan ook volop in het rijke speelveld dat gemuzikaliseerde wiskunde hen biedt. Met ruim 50, tot in het kleinste detail programmeerbare muziekrobots, is hun medium al even uitgebreid als het thema. Het wordt dan ook een concert met heel uiteenlopende benaderingen van componisten die elk op hun manier wiskunde omzetten in klank.

Godfried-Willem Raes doet dat met onder meer zijn formule om de perfekte compositie te genereren. Sebastian Bradt gaat puzzelen met de fraktaliteit van de gelijkzijdige driehoek en hoe die te orkestreren. Kristof Lauwers houdt het dan weer algoritmisch/ procesgeörienteerd en ook Tom Johnsons muziek komt zeker aan bod. De overige medewerkers die hun deel van de som oplossen, zijn: Dominica Eyckmans, Emilie De Vlam en Moniek Darge. Artistieke leiding en robotbouw: Godfried-Willem Raes.

Tijd en plaats van het gebeuren :

M&M : Higher Math
Dinsdag 22 oktober 2013 om 20.00 u
Logos Tetraëder - Gent

Bomastraat 26-28
9000 Gent

Meer info : www.logosfoundation.org

14:05 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Antikapitalistisch protest voor piano solo : Daan Vandewalle speelt Rzewski's The People United Will Never Be Defeated! in Leuven

Daan Vandewalle Pianist Daan Vandewalle (foto) verrast ons geregeld door zijn geëngageerde spel van weinig bekende avant-gardisten. In dit recital brengt hij van zijn vriend Frederic Rzweski (1938) het hoogtepunt 'The People United Never Be Defeated' (1975). De uitvoering in 2005 door de componist zelf, klinkt nog in de oren. Het lied, voor altijd verbonden met 11 september 1973 en de strijd Allende-Pinochet, ondergaat 36 variaties in verschillende stijlen. Pianist Daan Vandewalle toont aan dat het virtuoze meesterwerk ook na Nine Eleven een grote overtuigingskracht heeft.

Daan Vandewalle trok na zijn studies naar Californië om er te studeren bij Alvin Curran. Zijn eerste cd met muziek van Charles Ives kreeg lovende kritieken in de Verenigde Staten: "he puts many American classical musicians to shame…". Verschillende Amerikaanse componisten droegen werk aan hem op, waaronder ook Frederic Rzewski. The People United Will Never Be Defeated. Het is de titel van een politiek-links strijdlied van de Chileense componist Sergio Ortega (¡El pueblo unido jamás será vencido!). De Amerikaanse componist Frederic Rzewski maakte er een variatiereeks van, gevreesd en bewonderd door elke pianist. Het herkenbare thema wordt op de meest uiteenlopende manieren gedissecteerd en opnieuw in elkaar gestoken. Rzewski bespeelt op die manier alle mogelijke registers van de piano, van zachte lyriek tot brute percussie, van uiterste precisie tot vrije improvisatie.

De grootschalige variatiereeks The People United Will Never Be Defeated! (1975) van de Amerikaanse pianist en componist Frederic Rzewski is een mijlpaal binnen het twintigste-eeuwse pianorepertoire. Deze magistrale en sterk politiek getinte compositie voor piano solo neemt de luisteraar mee doorheen maar liefst zesendertig variaties, de strijd van de linksgezinde Chileense middenklasse en zelfs de mondiale muziekgeschiedenis.

Het thema waarop de zesendertig variaties in deze compositie zijn gebaseerd is ¡El pueblo unido jamás será vencido! , een Chileens strijdlied van de hand van Sergio Ortega. Naar verluidt haalde Ortega zijn inspiratie bij een jonge protestvoerder die deze tekst scandeerde voor het paleis van financiën in de aanloop naar de staatsgreep van Augusto Pinochet in 1973. Nadat de popgroep Quilapayun enkele maanden later een opname maakte van Ortega's lied, verwierf ¡El pueblo unido jamás será vencido! internationale bekendheid als lijflied van de linksgezinde Chileense middenklasse. Het strijdlied werd in verschillende talen vertaald en er werden diverse bewerkingen van gemaakt. De tekst van ¡El pueblo unido jamás será vencido! roept de bevolking aller landen op om de krachten te bundelen en als één groep samen te vechten voor een beter leven onder een communistisch bewind.

Ironisch genoeg was het Chileense volk omstreeks 1973 reeds lang verslagen. In de nasleep van een internationale heropleving van het linkse gedachtengoed in de late jaren 1960, kwam in 1970 Salvador Allende aan de macht in het Zuid-Amerikaanse Chili. Als hoofd van het (centrum)linkse Volksfront verkondigde president Allende de belofte van radicale sociale en politieke verandering. De samen- loop van verschillende politieke en economische problemen onder deze regering leidden tot de pre- sidentiële beslissing om zowel de binnen- als buitenlandse Chileense industrie- en koperbedrijven te nationaliseren en de sterke economische banden met multinationals in Noord-Amerika door te knippen. Allende ontwikkelde een systeem van sociale zekerheid en initieerde de herverdeling van privaat landgoed. Hoewel dit alles erg goed ontvangen werd onder de lagere en middenklassen van de Chileense bevolking, zette Allende's beleid kwaad bloed bij de meer gegoede bevolking. Door de sterk protectionistische politiek van de (centrum)linkse regering stagneerde bovendien de in- en uitvoer, wat onder meer voedseltekorten en een enorme inflatie teweegbracht. Dit resulteerde in een opeenvolging van stakingen, betogingen en protesten en leidde uiteindelijk zelfs tot de staatsgreep van Augusto Pinochet in september 1973, een dictatoriale coup waarin de Amerikaanse geheime politie een belangrijke rol had gespeeld. Het verliezen van Chili als goedkope import- en exportmarkt had namelijk een hevige impact op de Noord-Amerikaanse economie.

Sinds deze gebeurtenissen staat ¡El pueblo unido jamás será vencido! symbool voor de linkse verzetsstrijd in Chili. Componist Frederic Rzweski schreef twee jaar na de val van president Allende zesendertig variaties voor piano solo op het strijdlied van Ortega, onder de titel The People United Will Never Be Defeated!. De opdracht kwam van de Amerikaanse pianiste Ursula Oppens, die voor een concert in Washington D.C. een programma wou samenstellen rond Ludwig van Beethovens Diabelli variaties. Voor een compositie die expliciet verwijst naar een lied dat het socialistische bewind van Allende ondersteunde, is het opmerkelijk dat de creatie van Rzewski's compositie niet werd verhinderd door de Amerikaanse veiligheidsdiensten. Van een linksgezinde componist zoals Rzewski, die er in gelooft een proces van maatschappelijke verandering te kunnen bewerkstelligen via de kracht van muziek, was een dergelijk politiek statement nochtans wel enigszins te verwachten.

Structureel gezien bestaat The People United Will Never Be Defeated! uit zesendertig variaties op het strijdlied van Ortega, netjes opgedeeld in zes groepen van telkens zes variaties. Elke zesde variatie biedt de luisteraar een korte samenvatting van het muzikale materiaal uit de vorige vijf. Hoewel Rzewski daardoor op het einde van iedere sectie een gevoel van aankomst oproept, komt de compositie pas bij de allerlaatste variatiegroep echt ‘thuis'. In deze zesde groep van variaties recapituleert de componist namelijk de muzikale bouwstenen uit de vijf voorgaande variatiegroepen. Rzewski zet de ideeën van unificatie en kracht door samenwerking op deze manier niet enkel symbolisch, maar ook formeel gezien centraal. Na een optionele passage van vrije improvisatie keert uiteindelijk het oorspronkelijke thema terug, puur en zonder franjes, een duidelijke verwijzing naar de Goldbergvariaties van Johann Sebastian Bach.

Anderzijds vertoont Rzewski's meesterwerk ook sterke gelijkenissen met Ludwig van Beethovens Diabelli variaties. Beide variatiereeksen gelden namelijk als een virtuele catalogus van allerlei compositietechnieken en -stijlen. In The People United Will Never Be Defeated! wordt een quasi pointillistische beweging, waarin de noten van elkaar worden gescheiden door middel van stiltes, bijvoorbeeld moeiteloos gevolgd door een Lisztiaanse virtuoze passage. Nu eens weerklinkt het thema in een hoekige bebop-stijl, dan weer in een repetitieve zetting waardoor het aandoet als minimal music. Op andere momenten neemt het thema dan weer de gedaante aan van een melodieuze popsong.

The People United Will Never Be Defeated! staat bovendien ook bol van de muzikale citaten. Zo passeren onder meer de baslijn van Henry Purcell's 'Music for a While' en fragmenten uit andere politiek getinte liederen de revue, onder andere Hanns Eislers 'Solidaritätslied' en het Italiaans-marxistische strijdgezang 'Bandiera Rossa'.

Met de integratie van talloze muziekstijlen, -genres en -tradities uit diverse periodes, sociale lagen en geografische gebieden tracht de componist het utopische idee van muziek als een universele taal in werkelijkheid om te zetten. Rzewski creëert met The People United Will Never Be Defeated! met andere woorden een soort ‘inclusieve muziek', waarin verleden, heden en toekomst moeiteloos met elkaar in symbiose treden en de kloof tussen hoge en lage cultuur voorgoed wordt overbrugd.

Naast componist is Frederic Rzewski ook een virtuoos pianist. Naar het voorbeeld van Bach en Beethoven verkent en verlegt Rzewski in The People United Will Never Be Defeated! de grenzen van wat technisch gezien mogelijk is op het instrument, waardoor het werk een ware marathon wordt voor de uitvoerder. Zo schrijft de componist in de negentiende variatie bijvoorbeeld een razendsnelle staccato voor met verschuivende ritmische accenten, terwijl grote sprongen en minieme glissandi zich opeenstapelen in de vierendertigste variatie. In andere passages wordt de controle van de pianist over het instrument op de proef gesteld, onder meer door het gebruik van complexe pedaaleffecten, grote contrasten en extreem stille passages.

Met een totale tijdsduur van ongeveer een uur en de enorm hoge technische eisen die aan de pianist worden gesteld, verkreeg het werk onder professionele muzikanten het statuut van een quasi onspeelbare compositie. De grote speeltechnische complexiteit resulteert echter op geen enkel moment in muzikale ontoegankelijkheid voor de luisteraar; de compositie is over de ganse lijn boeiend en vooral op emotioneel vlak meeslepend en expressief. The People United Will Never Be Defeated! neemt de luisteraar mee doorheen het volledige spectrum van menselijke emotie, van angst over melancholie tot pure extase. Rzewski verenigt met dit meesterwerk dan ook daadwerkelijk het volk, in een adembenemende akoestische ervaring.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Daan Vandewalle : Rzewski, The People United Will Never Be Defeated!
Dinsdag 22 oktober 2013 om 20.30 u
(Inleiding door Christine Dysers om 19.45 u)
Grote Aula Maria Theresia - Leuven
Sint-Michielsstraat 6 (Hogeschoolplein)
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be en www.daanvandewalle.com

Bron :
Tekst Christine Dysers voor het programmaboekje, Novecento, oktober 2013

Extra :
Frederic Rzewski op www.composers21.com en youtube
Perfect Sound Forever: Interview with Frederic Rzweski , Daniel Varela op www.furious.com, maart 2003
Composer/Pianist Frederic Rzewski. A Conversation with Bruce Duffie op www.kcstudio.com, januari 1995

Elders op Oorgetuige :
Novecento 2013 : onbekende muzikale pareltjes en mijlpalen die richting gaven aan de muziekgeschiedenis, 22/09/2013
Daan Vandewalle verrast met (anti-)Amerikaans programma in Waregem, 21/03/2011
Concertgebouw Brugge ontvangt muzikale vrijheidsstrijder Frederic Rzewski, 19/09/2010

Beluister alvast de eerste 10 variaties uit Frederic Rzweski's The People United Never Be Defeated!, uitgevoerd door Rzweski zelf

13:10 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Kersvers directeur Salzburger Festspiele Markus Hinterhäuser en Moldavische stervioliste Patricia Kopatchinskaja in de Handelsbeurs

Patricia Kopatchinskaja Maandag komt kersvers directeur van de Salzburger Festspiele Markus Hinterhäuser met de Moldavische stervioliste Patricia Kopatchinskaja (foto) naar de Handelsbeurs in Gent. Het programma van dit concert werd onlangs gewijzigd. De oorspronkelijk geplande vioolsonates van Robert Schumann werden geruild voor een extra sonate voor viool en piano van Galina Oestvolskaja en voor werk voor solo viool van Béla Bartók en György Kurtag. De muziek voor viool en piano van Oestvolskaja wordt zelden uitgevoerd. Bovendien hebben zowel Kopatchinskaja als Hinterhäuser een bijzondere band met de muziek van deze eigenzinnige Russische componiste. Ook is Patricia Kopatchinskaja zelden te horen in solo-repertoire.

Wanneer Patricia Kopatchinskaja op de affiche staat, dan mag je je gegarandeerd aan een duizelingwekkend avontuur verwachten. Op het podium springt deze versatiele vioolvirtuoze zelden zuinig met haar energievoorraad om. Bovendien kiest ze doorgaans voor spannende en uitdagende programma's die misschien niet altijd voor de hand liggen, maar wel dubbel en dik het ontdekken waard zijn. De partituren van dit concert hebben nog niet de kans gehad om stof te vergaren. Meer nog, terwijl de Russische Galina Oestvolskaja (1919-2006) nog maar enkele jaren is overleden, is de Hongaar György Kurtág (1926) nog steeds 'alive and kicking'. Voeg aan dit rijtje ook Béla Bartók (1881-1945) toe en het Oost- Europese onderonsje van Kopatchinskaja, zelf van Moldavische afkomst, is compleet.

Muzikale miniatuurtjes
Als Hongaar werd György Kurtág onvermijdelijk beïnvloed door de haast primitieve expressiekracht van Bartóks oeuvre. Toen hij in 1957 de toestemming kreeg om naar Parijs te reizen, leerde hij er naast werken van Stravinsky, Messiaen en Boulez vooral ook de muziek van Webern kennen. De extreem geconcentreerde stijl van die laatste heeft een blijvende uitwerking gehad op Kurtágs composities. De belangrijkste factor in de ontwikkeling van Kurtágs compositorische persoonlijkheid was echter de psychologe die hem eind jaren '60 doorheen een persoonlijke en artistieke crisis hielp: Marianne Stein. Stein adviseerde Kurtág om opnieuw te vertrekken van de kleinst mogelijke compositie, namelijk de verbinding tussen twee noten. Sindsdien zijn beknoptheid, terugplooien op de essentie van het muzikale materiaal, directe expressie en een gereduceerde bezetting sleutelbegrippen voor Kúrtags schrijfwijze.

De eerste werken waarmee Kurtág zijn vertwijfeling en ongenadige zelfkritiek te boven kwam, waren de Játékok (Spelletjes) voor piano (1975-9). Die stukjes waren bedoeld om kinderen op een spontane manier te laten experimenteren met klank en gewaarwording. Tegelijkertijd werkten deze composities bevrijdend voor Kurtág zelf. Al snel brak het concept uit zijn voegen en werd Játékok een work in progress. Het nam de gedaante aan van een compositorisch laboratorium annex muzikaal dagboek waarin Kurtág muzikale hommages bracht aan vrienden of overleden collega's herdacht. Het fundamentele principe van deze reeks vertaalde Kurtág in de jaren '80 ook naar een verzameling voor blaasinstrumenten en een bundel Jelek, játékok és üzenetek (Symbolen, spelletjes en boodschappen) voor strijkers (1989-...). Deze strijkerscollectie bevat hypergebalde bagatelles voor verschillende bezettingen. De veertig Kafka-fragmenten voor viool en sopraan (1985-6) werden opgedragen aan Stein. Het zijn losse miniatuurtjes waarin woorden en zinnen uit de geschriften van Franz Kafka van muziek werden voorzien. De zangeres en de violist(e) voeren op die manier een existentiële dialoog over het wezen van de kunst en het bestaan. Kopatchinskaja koos voor de allerkortste stukjes (maximaal 15 seconden lang) waarvan ze naast de vioolpartituur tegelijkertijd ook de zangpartij kan uitvoeren.

Gestolde vluchtigheid
György Kurtág en Galina Oestvolskaja hebben alvast met elkaar gemeen dat beider internationale bekendheid pas dateert van de jaren '80. Oestvolskaja's improductieve bescheidenheid en teruggetrokken bestaan deden de verspreiding van haar oeuvre weinig goed. Omwille van de behoudsgezinde cultuurpolitiek in de Sovjet-Unie waren haar meest vernieuwende werken bovendien gedoemd om jarenlang onder de radar van het regime te blijven. Dat hetzelfde sovjetregime zich anderzijds bediende van Oestvolskaja's Sonate voor viool en piano (1952) om aan het Westen te bewijzen dat er ook langs de andere kant van het Ijzeren Gordijn moderne muziek werd geschreven, draaide niet meteen uit op een geslaagde promotiecampagne. Ook op persoonlijk vlak ging het Oestvolskaja niet zomaar voor de wind. In 1960 overleed plots haar levenspartner, waardoor ze vervolgens uit haar appartement werd gezet. Volgens het socialistisch realisme konden immers alleen koppels aanspraak maken op een comfortabele woonst. Het enige overgeleverde werk dat ze in deze donkere periode neerschreef, is het Duo voor viool en piano (1964).

Hoewel Oestvolskaja elke inwerking van buitenaf weerde en haar oeuvre naar eigen zeggen niets te maken heeft met het werk van andere componisten, vertonen haar eerste composities nog de invloed van Bartók en haar leraar Sjostakovitsj. Oestvolskaja's ritmische systeem was evenwel uniek. Ze noteerde haar werken in de maatsoort ¼ zonder maatstrepen. Daardoor nivelleerde ze de hiërarchie tussen beklemtoonde en onbeklemtoonde noten: elke kwartnoot is gelijkwaardig aan elke vorige en elke volgende kwartnoot. Een dergelijke werkwijze legt de nadruk eerder op afzonderlijke muzikale gebeurtenissen dan op een procesmatig verloop. De tijd staat als het ware steeds een ogenblik stil vooraleer de zorgvuldig gemodelleerde klank weer vervluchtigt en moet worden herhaald. Door het statische karakter van dergelijke momentopnames wordt Oesvolskaja's muziek vaak met de beeldhouwkunst vergeleken.

Programma :

  • Galina Oestvolskaja, Sonate voor viool en piano (1952)
  • Béla Bartók, Sonate voor viool solo (1944)
  • György Kurtág, Selectie voor viool solo uit 'Signs, Games & Messages' en 'Kafka-Fragments' opus 24
  • J.S. Bach, Chaconne uit de partita in d voor viool solo
  • Galina Oestvolskaja, Duo voor viool en piano (1964)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Patricia Kopatchinskaja & Markus Hinterhauser : Oestvolskaja, Bartok, Bach, Kurtag
Maandag 21 oktober 2013 om 20.15 u
Handelsbeurs Concertzaal - Gent

Kouter 29
9000 Gent

Meer info : www.handelsbeurs.be en patriciakopatchinskaja.com

Bron : tekst Pieter Herregodts voor het programmaboekje, De Handelsbeurs, oktober 2013

Extra :
Patricia Kopatchinskaja & Markus Hinterhäuser. Wispelturigheid als kwintessens van een muzikale persoonlijkheid, Hildegart Maertens op Kwadratuur.be, 6/10/2013
Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de en youtube
Mokerslagen op de poort van de eeuwigheid: Galina Ivanovna Oestvolskaja (1919 - 2006), Kristel Vastenavont op www.opusklassiek.nl, mei 2008 (pdf)
Ustvolskaya. A Grand Russian Original Steps Out Of The Mist, Alex Ross in The New York Times, May 28, 1995 op www.therestisnoise.com
Ligeti, Oestvolskaja, Kagel, Yves Knockaert, programmaboekje voor het concert van Schönberg Ensemble/Asko Ensemble & Reinbert de Leeuw in deSingel op 23 mei 2003, 20 mei 2003 op www.desingel.be (pdf)
Viktor Suslin over Galina Oestvolskaja op www.sikorski.de (pdf)
Galina Ivanova Oestvolskaja (1919 - 2006): Vrouw met de lithurgische moker, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
The Lady with the Hammer. The music of Galna Ustvolskaya, Ian MacDonald op www.siue.edu
György Kurtág op www.boosey.com en youtube
The Mind is a Free Creature. The music of György Kurtág , Rachel Beckles Willson op www.ce-review.org, 24/03/2000

Beluister alvast Galina Oestvolskaja's Sonate voor viool en piano

12:23 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Vijfde editie Forum voor Jonge Componisten ['tactus] in Brussel en Mons

Tactus De vijfde editie van ['tactus] Forum voor Jonge Componisten vindt plaats van maandag 21 tot en met vrijdag 25 oktober 2013 in Flagey in Brussel en in het Théâtre royal de Mons. En dat in de aanwezigheid van de masters Jean-Paul Dessy, Kimmo Hakola, Claude Ledoux, Ann McKay, Annelies Van Parys en Luc Van Hove. De masterclasses en workshops met het Brussels Philharmonic onder leiding van Michel Tabachnik vinden plaats van 21 tot 23 oktober in Flagey en van 23 tot 25 oktober en in Bergen met het kamermuziekensemble Musiques Nouvelles onder leiding van Jean-Paul Dessy. Deze sessies zijn toegankelijk voor het publiek. Het Forum sluit af met een concert van de creaties samen met Musiques Nouvelles op vrijdag 25 oktober in het Théâtre royal de Mons.

['tactus] is een tweejaarlijks evenement dat  jonge componisten de kans geeft hun kennis van het symfonisch orkest te ontwikkelen en zich de symfonische schriftuur eigen te maken. Debuterende componisten die voor symfonisch orkest willen schrijven, worden vaak met problemen geconfronteerd. Een symfonisch orkest is een peperduur 'instrument' dat niet vlot beschikbaar is, zodat opdrachten meestal worden toevertrouwd aan ervaren componisten met naam. Daarom richtte Gilles Ledure in oktober 2003 een forum op dat jonge componisten aanspoort tot het schrijven van orkestwerken. ['tactus] biedt hen de kans een leerproces door te maken onder leiding van professionele muzikanten. De belangrijkste momenten in dat leerproces zijn leessessies met het orkest, masterclasses en de uitvoering voor een breed publiek.

Voor deze vijfde editie werden acht kandidaat-componisten jonger dan 35 jaar en van over heel de wereld geselecteerd: Stylianos Dimou (Griekenland), Nùria Giménez (Spanje), Hyunsuk Jun (Korea), Yasutaki Inamori (Japan), Arash Yazdani (Iran), Giuliano Bracci (Italië), Eunho Chang (Korea) en Sébastien Jurczys (België). Naast de sessies van de masterclasses en concerten, biedt ['tactus] de deelnemers nog andere mogelijkheden: een cd-opname van de geselecteerde werken, een radio-opname in samenwerking met verscheidene publieke omroepen, een samenwerking met een muziekuitgeverij en persoonlijke ondersteuning tot na het evenement.

Meer info : www.tactus.be, www.brusselsphilharmonic.be en www.musiquesnouvelles.com

11:08 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook