10/01/2008

Gaff Aff : bewegingstheater op de draaitafel

Gaff Aff Enkele jaren geleden oogstten bewegingskunstenaar Martin Zimmermann (1970) en dj en componist Dimitri de Perrot (1976) - als lid van het collectief Metzger/Zimmermann/dePerrot - nogal wat bijval met de tragikomische voorstellingen 'Gopf' en 'Hoi'.
Het werk van Zimmermann en de Perrot balanceert op de grens van clownesk bewegingstheater, choreografie en muziek.Hun voorstellingen draaien bijna letterlijk rond dezelfde vaste patronen als bij Nadj, behalve dat Zimmermann en de Perrot hun acrobatisch bewegingstheater laten ritmeren door scratchmuziek. Met 'Gaff Aff' zetten zij hun onderzoek naar de relatie tussen beweging, muziek en scenografie voort. Een man in grijs kostuum lijkt verdwaald op een gigantische 'draaitafel'. Hij slaagt er nauwelijks in zijn evenwicht te bewaren. Plots lijk je de wereld van Jacques Tati of Charlie Chaplin binnen te stappen. Vanuit die wankele basis ontstaat een vrolijke en toegankelijke vertoning voor jong en oud, over het dubbele karakter van de mens in een wegwerpdecor.

Martin Zimmermann was ooit leerling van Josef Nadj. Hij behaalde zijn diploma van decorontwerper in Zurich. Daarna trad hij toe tot het 'Centre national des arts du cirque' in Châlons-en-Champagne' en richtte mee de Compagnie Anomalie op. Voor de Compagnie Anomalie danste hij mee in 'Cri du caméleon' van Josef Nadj en in de collectieve creatie '33 tours de piste'. Met zijn terugkeer in Zwitserland in 1998 start de samenwerking met Dimitri de Perrot, eerst in het collectief met Gregor Metzger en recent als duo. Parallel daarmee krijgt hij een rol in de film 'Les philosophes' van Josef Nadj en in 2005 doet hij de mise en scène van Anatomie Anomalie.

Dimitri de Perrot behaalde in 1997 zijn diploma van het Lycée artistique italo-suisse van Zurich. Vanaf dan is hij componist en dj. Zo componeert hij voor de Canadese cineast Peter Mettler en schrijft hij de muziek voor de documentaire 'Do it' van Gisiger/ Zwingli. In de samenwerking met Martin Zimmermann creëerde hij een geluidsuniversum en trad hij op als acteur-muziekmaker. In 2005 creëerde hij niet alleen de muziek voor Anatomie Anomalie, maar kreeg hij ook de culturele prijs 'Werkjahr' in de categorie pop/rock/jazz van de stad Zurich voor zijn muikale zoektocht.

Het idee van 'Gaff Aff' ontstond uit een discussie over de kermiskraampjes waar in het verleden, vaak onder dwang, misvormde mannen en vrouwen of mensen met buitengewone eigenschappen, zich tentoonstelden. De nieuwsgierigheid werd er op een natuurlijke wijze door geprikkeld. Het publiek betaalde om vrij te observeren wat ons vandaag beschroomd en hypocriet het hoofd doet afwenden. Hoe percipiëren wij de ander die op ons gelijkt en toch zo van ons verschilt in een samenleving die bol staat van de schijn, die gedomineerd wordt door beelden en waarin de mens een continue representatie van zichzelf is? Martin en Dimitri stellen een metaforische voorstelling voor van het kermiskraam en nodigen de toeschouwer uit op een poëtisch-speelse tentoonstelling van de hedendaagse mens.
De scène van 'Gaff Aff' opent met een gigantische platenspeler. Op wat de arm van deze immense pick-up voorstelt, bevindt zich Dimitri, de geluidsverkenner, met zijn DJ-uitrusting. Hij is de naald die de groeven van de plaat zal beroeren. Alle muziek is geheel en al zijn compositie. Een formidabel, nauwgezet en inventief werk: hij construeert zijn geluidsbibliotheek door elk geluid, elke toon na te trekken zonder een beroep te doen op de kant en klare gegevensbanken die men gecompileerd op cd vindt. Hij concipieert zijn muziek heel visueel; de klank om de klank interesseert hem absoluut niet. Hij kiest een resonantie om haar emotionele kwaliteit en onderzoekt of ze een herinnering bij de luisteraar weet op te wekken. Hij associeert de geluiden, kneedt ze opdat ze een idee, een beeld zouden oproepen.
Op het draaiend plateau, in een universum van alleen maar karton, beantwoordt Martin hem. In een 'pak met das' van het perfecte jonge en dynamische kaderlid, wordt hij als een kermisaap blootgesteld aan de curiositeit van allen. De keuze voor karton is niet onbeduidend. Het is een materie die leeft, die veroudert, die zich met dezelfde fragiliteit transformeert als een menselijk wezen. Zoals de mens, vertoont het karton vaak een perfect leesbaar oppervlak, een bedrukte kant, en een onbekende achterkant. Het karton is afval, het symboliseert de verpakking bij uitstek, de buitenkant, het omhulsel, de schijn die het wezenlijke versluiert. Nochtans, door het subtiele spel met de vooraf uitgesneden stukken, zal Martin er onontbeerlijke objecten van maken voor het
dagelijks leven. Hij geeft een derde dimensie aan een oppervlakte: het omhulsel, dat wat inhoudt, wordt inhoud. Martin is de attractie van deze kermis, die bepaald wordt door de geluidsuitspattingen van Dimitri, de kermisdirecteur. Een kritische blik, die zacht en grappig is en de spot drijft met normen en met uniformiteit.

'Gaff Aff' ging in première op 14 februari 2007 in deSingel in Antwerpen

Tijd en plaats van het gebeuren :

Martin Zimmermann & Dimitri de Perrot : Gaff Aff
Zaterdag 12 januari 2008 om 20.00 u
Zondag 13 januari 2008 om 15.00 u
Magdalenazaal
Magdalenastraat 27
8200 Brugge (Sint-Andries)

Meer info : www.cultuurcentrumbrugge.be, www.zimmermanndeperrot.com en www.dimitrideperrot.com

Bron : Tekst Théatre Vidy-Lausanne, vertaling Suzanne Vrints voor deSingel, 9/02/2007

Review :
Creatief met karton. Martin Zimmermann & Dimitri de Perrot, Gaff Aff, Tuur Devens in Theatermaggezien, 28/02/2007

07:00 Gepost in Concert | Permalink |  Facebook

09/01/2008

Klanken uit de Arabische wereld

Mahmoud Refat Meeting Points is een festival voor actuele kunsten, georganiseerd door het Young Arab Theatre Fund. Het festival vond plaats in november 2007, in negen Arabische steden tegelijkertijd: Damascus, Beyrouth, Amman, Ramallah, Alexandrië, Caïro, Minia, Tunis en Tanger. Voor het eerst maakt Meeting Point nu de oversteek naar Europa, meer bepaald naar Berlijn en naar de KVS in Brussel. Gedurende tien dagen kun je er kennis maken met de laatste creaties en performances van diverse kunstenaars uit de Arabische wereld.

Hip hop made in Morocco
Hoewel H-Kayne zich duidelijk onderscheidt van de courante Westerse hip-hop, maakte de groep naam op de hedendaagse muziekscene met de omschrijving 'hip hop made in Morocco'. Oosterse grooves worden gemixt met sterke ritmes, scratching en populaire teksten.

www.h-kayne.com
H-Kayne op MySpace en YouTube

Berlin. The Symphony of a Great City
De Egyptische geluidskunstenaar Mahmoud Refat maakt voornamelijk soundtracks voor theater- en dansvoorstellingen en muziek voor video- en filmproducties. Voor zijn geluids- en klankproducties vertrekt hij vanuit het idee van de 'psychogeography', het niet wetenschappelijke gegeven dat je dat je dingen, plekken of situaties herkent in een omgeving waar je nog nooit eerder bent geweest. Een soort verborgen geschiedenis, door een associatie van beelden en geluiden. Als voornaamste klankbron gebruikt hij veldopnamen die hij in Cairo opneemt. Met met behulp van een computer bewerkt en manipuleert hij deze opnamen tot electronisch abstract en tamelijk noisy composities.
Mahmoud Refat is vooral gespecialiseerd in elektronische muziek. Voor 'Meeting Points' creëerde hij een live score bij de documentaire film 'Berlin' van Walther Ruthman, een duizelingwekkende modernistische stomme film uit 1927.

Portret van Mahmoud Refat in Dwars, 3voor12.vpro.nl, donderdag 8 maart 2007

Kamilya Jubran
Kamilya Jubran is in 1963 geboren in Aakka. Reeds op vierjarige leeftijd werd Kamilya geïnitieerd in het klassieke Egyptisch-Arabische zang- en udrepertoire. In 1982 vervoegde ze Sabreen, de Palestijnse muziekgroep waarvan ze twintig jaar lang de leadzangeres zou zijn. In 2002 verliet ze de groep en begon ze een solo-carrière. In 2006 werkte ze mee aan de productie van een film over haar vader, luitspeler die haar de liefde voor de ud heeft doorgegeven, en over de geschiedenis van haar dorp.
'Makan' (Arabisch voor plaats) is de recentste creatie van de Palestijnse muzikante Kamilya Jubran. Haar werk markeert een tendens naar een meer uitgepuurd minimalisme. Het gaat om tien zelfgeschreven Arabische gedichten, uitgevoerd op de ud, als een expressie van de veelgelaagde, paradoxale ervaringen van de muzikante op het thema van de ontheemding.

www.kamilyajubran.com
Kamilya Jubran op YouTube
Audio : www.kvs.be

Bikya
Bikya brengt zonder twijfel een nieuw geluid, gebaseerd op een creatieve fusie van stijlen, waarbij elke classificatie bij voorbaat onmogelijk is: drum'n'bass, classic techno, funk, trip hop, electronica, ambient electro, folktronica… Deze groep bestaat uit drie muzikanten die een grote diversiteit uitstralen: Mahmoud Waly (bas en elektronica), Mahmoud Refat (drums en elektronica) en Maurice Luca (gitaar, keyboards en sampler).
De sound van Bikya, geproduceerd door het onafhankelijke, in Caïro gevestigde label '100 copies', dat zich beperkt tot 100 exemplaren van elke opname, zal alvast niet vlug worden gerecupereerd.

www.100copies.com
Bikya op MySpace en op YouTube

Tijd en plaats van het gebeuren :

Festival Meeting Points 5
Van donderdag 10 tot zondag 20 januari 2008


Concert H-Kayne
Vrijdag 11 januari 2008 om 20.30 u
Film/concert : Berlin. The Symphony of a Great City
Woensdag 16 januari 2008 om 21.00 u
Concert Kamilya Jubran
Vrijdag 18 januari 2008 om 20.00 u
Concert Bikya
Zaterdag 19 januari 2008 om 22.00 u
KVS BOL
Lakensestraat 146
1000 Brussel

Meer info : www.kvs.be, www.meetingpoints.org en www.yatfund.org

Elders op Oorgetuige :
Meeting Points : Arabisch festival in Brussel, 6/01/2008
Crossing Point : Fabian Fiorini, Chander Sardjoe, Jean-Luc Lehr, Habib Hana Shehadeh & Kamilya Jubran, 02/09/2007

12:00 Gepost in Concert | Permalink |  Facebook

Léo Küpper : pionier van de elektronische muziek

Léo Küpper Léo Küpper (1935) mag zich terecht een pionier noemen op het gebied van elektronische muziek. Na zijn studies musicologie en kunstgeschiedenis aan de universiteiten van Luik en Brussel werkte hij vanaf 1962 samen met Henri Pousseur in Studio Apelac, de eerste studio voor elektronische muziek in België. Vijf jaar later richt hij zelf een studio op onder de naam Studio de Recherches et de Structurations Electroniques Auditives, waarvan hij nog steeds directeur is.

Kupper stond ook aan de wieg van verschillende uitvindingen op het gebied van muzikale machines, zoals bijvoorbeeld de Kinefoon. Bovendien bestudeert hij reeds vele jaren de mogelijkheden van de menselijke stem. Zijn bevindingen gebruikt hij in zijn composities. Zo slaagde hij erin een nieuw soort fonetische en vocale expressie te realiseren. Naast de door traditionele instrumenten geïnspireerde geluiden, maakt hij ook gebruik van etnische klanken, waarmee hij een soort eigen taaltje samenstelt. Kupper is duidelijk een muzikale duizendpoot die van alle markten thuis is. Het is dan ook geen wonder dat SABAM hem reeds in 1990 onderscheidde met een prijs voor nieuwe vormen van muzikale expressie.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Les Pionniers : Léo Küpper : Dialogue et jeu de questions/réponses entre le compositeur belge Léo Küpper et Annette Vande Gorne  : à travers ses oeuvres, retracer son parcours, ses recherches
Vrijdag 11 januari 2007 om 20.00 u

Petit Théâtre Mercelis
Rue Mercelis 13
1050 Ixelles

Meer info : www.musiques-recherches.be

Léo Küpper op www.pogus.com

Bron : Kupper, muzikale pionier, Mieke Eevers in Sabam Magazine nr 29, 2002 (pdf)

07:00 Gepost in Concert | Permalink |  Facebook

08/01/2008

Nieuwjaarsconcert Conservatorium Brussel : klassiek-romantisch én eigentijds

Mark Grandison Het nieuwe jaar wordt in het Brusselse Conservatorium feestelijk ingeluid door het Blazersensemble van het Conservatorium onder leiding van Norbert Nozy. De avond opent met een muzikale knipoog naar Wolfgang Amadeus Mozart dankzij de twee onovertroffen serenades voor blazers van Richard Strauss en Antonin Dvorak. En natuurlijk hoort men bij een jaarovergang ook vooruit te kijken. Vandaar dat het na de pauze de beurt is aan de huidige generaties van componisten om het jaar 2008 met zwier in te zetten met werken van de Zwitser Pius Haefliger, de Fransman Roger Boutry en de Australische componist Mark Grandison.

Norbert Nozy was lid van het Saxofoonkwartet en van het Belgisch Saxofoonensemble, en vertegenwoordigde België op verschillende internationale saxofooncongressen en symposia. Vanaf 1975 was hij als saxofonist verbonden aan het Groot Harmonieorkest van de Belgische Gidsen en van 1985 tot 2003 als dirigent. Sinds 2004 is hij dirigent van de Koninklijke Harmonie van Thorn en in 2005 richtte hij in Assen op vraag van de Nederlandse regering de Koninklijke Militaire Kapel 'Johan Willem Friso' op. De jongste jaren is hij als dirigent ook vaak te gast bij symfonieorkesten.

Norbert Nozy over zijn programmakeuze : "In de meeste landen ziet men tegenwoordig de tendens om te streven naar een grote diversiteit binnen een programma. Voor het medium harmonieorkest is dit al veel meer ingeburgerd dan voor concerten met symfonieorkesten. Vandaar dat de avond bestaat uit een klassiek-romantisch deel en een tweede deel met werken van eigentijdse componisten.

'Chicago Pictures' van de Zwitserse componist Pius Haefliger won de derde prijs op de compositiewedstrijd in Rijsel. Het werk zit structureel enorm ingenieus in elkaar. Qua stijl heeft de compositie niet direct iets met Amerikaanse componisten als George Gershwin of Paul Wittgenstein te maken. Voor mij is het de sfeer van de jaren '30 die opgeroepen wordt. De muziek wekt de ambiance op van films rond de figuren Eliot Ness en Al Capone. De sfeerschepping is hierop gebaseerd zonder dat het uiteraard zelf filmmuziek is. Een andere stad zoals Saint Louis zou natuurlijk heel wat meer bluesinvloeden oproepen, en New York zou weer een ander idioom geweest zijn."

"De muziek van Roger Boutry verwerkt de Franse stijl, maar ik zou Boutry niet een prototype van deze stijl willen noemen. Hij is sterk vertrouwd met de blazersmuziek doordat hij vijfentwintig jaar lang het harmonieorkest van de Garde républicaine van Parijs dirigeerde. Hij heeft in zijn schrijfstijl verschillende elementen geïntegreerd van de typisch Franse muziek en in het bijzonder van de blazersmuziek.
De driedelige vorm A-B-A van elk deel lijkt eerder te verwijzen naar een concerto, maar Boutry heeft voor de naam 'Divertimento' gekozen, omdat het werk qua karakter eerder bij dit genre aansluit. Dit wordt beïnvloed door zijn keuze voor saxofoon als solopartij, maar ook door de vrij sterke invloed van Gershwin in het thema en in de begeleidingen van het orkest. In vergelijking met zijn andere werken is het 'Divertimento' minder complex, maar meer, zoals de titel letterlijk aanduidt, 'diverterend'

Het werk van Mark Grandison heb ik gekozen om pedagogische redenen. De 'Two Bacchanalia' bevatten ontzettend moeilijke passages, die veel uitleg vragen en van de studenten veel concentratie vergen. Maar tegelijkertijd bevat het werk ook een soort methodiek waardoor het allemaal 'in z'n plooi valt'. Wat het werk technisch zo uitdagend maakt, is de zeer pianistieke schrijfwijze. Daarmee bedoel ik de afwisseling tussen de linker- en rechterhand voor de blazers, die heel sterk aanwezig is. De ene helft van het orkest speelt met de linkerhand en de andere helft met de rechterhand. Dat is binnen de context van een orkest ontzettend moeilijk. Vandaar dat het voor de studenten veel boeiender is om met deze speciale orkestrale technieken geconfronteerd te worden, in plaats van werken te spelen die iedereen al kent.
De titel van het werk 'Two Bacchanalia' verwijst uiteraard naar de god van de wijn, Bacchus. Ik vind het zelf moeilijk om de termen 'Macabre' en 'Sinistro' aan de twee verschillende delen te koppelen, aangezien ik dit macabere niet terugvind. Het zijn geen parodieën op een scherzo of een tarantella, zoals bijvoorbeeld in de 'Danse macabre' van Saint-Saëns. In het 'Scherzo Macabre' wordt bijvoorbeeld de driekwartsmaat via maatwisselingen en technische hoogstandjes 'onderuitgehaald', zodat het publiek soms niet meer weet in welke maat het werk geschreven is. De titels lijken mij eerder te verwijzen naar de technische en ritmische moeilijkheden voor de spelers. Het tweede deel lijkt op die manier een 'Sinistro total' door de uiterst complexe opbouw. Misschien dat de componist op die manier een soort sarcastisch lachje wil onttrekken aan de luisteraar." (*)

Programma :
  • Richard Strauss (1864-1949), Serenade in mi klein, op. 7
  • Antonin Dvorak (1841-1904), Serenade in re klein, op. 44
  • Pius Haefliger (1961), Chicago Pictures
  • Roger Boutry (1932), Divertimento voor altsaxofoon en harmonieorkest, Koen Dries, altsaxofoon
  • Mark Grandison (1965), Two bacchanalia
Tijd en plaats van het gebeuren :

Nieuwjaarsconcert Blazersensemble van het Conservatorium o.l.v. Norbert Nozy
Donderdag 10 januari 2008 om 20.00 u

Koninklijk Conservatorium Brussel - Concertzaal
Regentschapsstraat 30
1000 Brussel

Meer info : www.kcb.be

(*) Bron : Interview met Norbert Nozy, Waldo Geuns in het maandblad van het Conservatorium, januari 2008

13:15 Gepost in Concert | Permalink |  Facebook

Levka Ori : performance met het betoverende landschap van Kreta in een hoofdrol

rollin' hills, lien baert/maarten callebert, levka ori 2004 Een multidisciplinaire voorstelling met video, soundscape, tekst en fotografie door de kunstenaarsgroep Levka Ori. Net als vorig jaar belooft dit een sfeervolle performance vol afwisseling te worden met het betoverende landschap van Kreta in een hoofdrol. Kunstenaars van dienst zijn Marie Gayatri, Eline Peek, Julian Scaff, Dany Lobe, Fernand Callebert, Annemarie Steinvoort, Moniek Darge, Barbara Buchowiec, Lien Baert en Maarten Callebert.

Dany Lobe (1966) is vooral actief als fotograaf. Hij geeft les aan de kunsthumaniora van Antwerpen en gaf in het verleden workshops fotografie in binnen- en buitenland. Hij schreef ook talrijke artikels over de visuele kunsten in tijdschriften en catalogi. De voorbije 20 jaar waren zijn foto's op talrijke plaatsen in Vlaanderen te bewonderen.

Marie Gayatri is een Zweedse landart-kunstenares die openlucht performances en installaties maakt. Als kind droomde ze er van om later aktrice-landbouwster te worden en ze ziet landart als een eerste stap om die jeugddroom te verwezenlijken. Solotentoonstellingen van haar schilderijen, video en installaties waren vooral in Zweden en Estland te zien. Ze participeerde ook aan groepstentoonstellingen in de VS, Engeland, Italië en Zuid-Korea.

Eline Peek (1970) is een beeldend kunstenares die gefascineerd is door mensen. Portretten vormen het hoofdbestanddeel van haar oeuvre. "Het is de isolatie van het onderwerp, wat voor mij werkelijk van belang is", aldus de kunstenares. Eline Peek studeerde 'Autonome Vormgeving' aan de Hogeschool voor de Kunsten van Utrecht.

Fernand Callebert (1935) is fotograaf en cineast en won in het verleden prijzen voor zijn werk op festivals in Italië, Hongarije, Duitsland, Frankrijk en België. Hij is ook curator van Artonivo, een platform voor minder bekende kunstenaars in Brugge. Minder gangbare kunsttakken als kalligrafie, design, landart, meubels, juweelkunst en vizuele poëzie komen hier aan bod.

Annemarie Steinvoort woont en werkt in Utrecht (NL). In de jaren '80 studeerde ze grafisch ontwerp en fotografie aan de Hogeschool voor de Kunsten van Utrecht en volgde meer dan tien jaar later kursussen elektronische muziek en multi-media aan o.a. het Centrum voor Elektronische Muziek (CEM) van Amsterdam en het Centrum voor de Kunsten in Utrecht. Haar kunstproduktie is heel divers, gaande van soundscapes en klankinstallaties tot poëzie en fotografie.

Lien Baert (1980) studeerde computeranimatie en -design in Utrecht en Hilversum. Ze werkt freelance aan art direction & motion graphics opdrachten (webdesign, webbanners, video’s, animaties,…) en is assistent conservator van de kunstgalerij Theo Wijnhoven in Brugge.

Maarten Callebert (1977) studeerde architectuur aan het Sint-Lucas in Gent en daarna interaction design aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht-Hilversum. Hij ontwerpt websites, animaties en video's en organiseerde met Squint vzw en het gate4-kollektief festivals, events, tentoonstellingen,…

Julian H. Scaff (1970, Arizona, VS) zijn werk bevindt zich op het raakvlak tussen architectuur, design en ecologie. Hij ontwerpt gebouwen en sculpturen (vb windmolens, viaduct voor vleermuizen) die in een nauwe relatie met de directe omgeving en met algemenere ekologische problematieken staan. Daarnaast maakte hij ook video's, films en radioproducties. Momenteel woont Scaff in Nederland waar hij aan de Webster Universiteit van Leiden les geeft in film en mediakunst.

Barbara Buchowiec schreef elektro-akoestische komposities en soundscapes, werken voor het (Logos) automaten-orkest. Haar werken voor akoestische
instrumenten werden uitgevoerd door o.a. het Goeyvaerts trio en het Spectra Ensemble. Barbara Buchowiec woont en werkt in Vlaanderen.

Moniek Darge (1952) is actief als componist, violist en performer. Zij is gespecialiseerd in 'soundscapes' (klankschappen) en live-art performances, waarin zowel visuele als muzikale aspecten met elkaar verweven worden. Samen met Godfried-Willem Raes concerteerde ze in Europa, Noord- en Zuid-Amerika, Australie, Nieuw-Zeeland, Afrika en Azië. Moniek Darge bouwt ook licht- en klanksculpturen, installaties en muziekinstrumenten en sinds vele jaren werkt zij aan een reeks alternatieve muziekdozen, waarmee zij ook performances geeft.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Levka Ori Project #2
Donderdag 10 januari 2008 om 20.00 u

Logos Tetraeder
Bomastraat 26
9000 Gent

Meer info : logosfoundation.org, www.levkaori.org, www.annemariesteinvoort.nl, www.danylobe.be, www.jscaff.com, www.landartcrossing.com (Marie Gayatri), home.wanadoo.nl/elpek (Eline Peek) www.undovisuals.be (Lien Baert) en www.mr10.be (Maarten Callebert)

Elders op Oorgetuige :
Magnesia : Levka Ori ontsluit haar geheimen, 15/01/2007

07:00 Gepost in Concert | Permalink |  Facebook

07/01/2008

Jazzlabseries : Jan Rzewski & Fabian Fiorini / Erik Vermeulen Trio

Jan Rzewski & Fabian Fiorini Saxofonist Jan Rzewski en pianist Fabian Fiorini ontmoetten elkaar een vijftiental jaar geleden voor het eerst. Rzewski's vader, de bekende componist en pianist Frederic Rzewski, inspireerde een resem muzikanten die nu erg actief zijn, zoals pianist Fabian Fiorini. Leerling en leraarszoon speelden een poosje terug voor het eerst samen en het klikte wonderwel.
Rzewski nodigde Fiorini daarop uit om een duo te vormen met hem, een invitatie die met plezier geaccepteerd werd. Hun repertoire bestaat uit composities die zij beiden geschreven hebben, interpretaties van Mingus, Lacy en Zappa, en af en toe een streepje standards, maar niet vaak. Hun composities ademen op het podium. Ze ontstaan vrijelijk uit het niets of worden geënt op een bestaande uitgeschreven structuur. Ieder concert wordt zo een avontuurlijk verkennen van alle registers, een werkwijze die boeiende muziek voortbrengt. Hun eerste cd werd inmiddels uitgebracht op het Igloo-label.

Na de pauze is het Erik Vermeulen Trio aan de beurt. Erik Vermeulen behoort tot de meest fijnzinnige pianisten van ons land. Technisch vernuft is niet aan hem besteed, melancholische eenheidsworst evenmin. Zowat de enige constante in zijn werk is de heterogeniteit, zowel qua inspiratie als qua sound. Vermeulen verstaat de kunst om Thelonious Monk op Erik Satie te doen rijmen. Composities van eigen makelij worden tijdens zijn concerten afgewisseld met improvisaties van verschillende allure en een selectie uit het standaardrepertoire.
Zijn jarenlange samenwerking met altsaxofonist Ben Sluijs behoort tot het beste van de Belgische jazz in het voorbije decennium. Sinds 2003 legt hij zich vooral toe op zijn trio met Eric Surmenian (bas) en Marek Patrman (drums). Hun cd Inner City werd opgenomen in de prestigieuze box The Finest in Belgian Jazz (WERF, 2002). In 2003 kreeg Erik Vermeulen de prestigieuze Django d'Or toegekend, die de muzikant van het jaar bekroont.

Duo: Jan Rzewski (sopraansaxofoon) en Fabian Fiorini (piano)
Trio: Erik Vermeulen (piano), Manolo Cabras (contrabas) en Marek Patrman (drums)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Jan Rzewski & Fabian Fiorini / Erik Vermeulen Trio
Donderdag 10 januari 2008 om 20.30 u
Beursschouwburg
A. Ortsstraat 20 - 28
1000 Brussel

Meer info : www.beursschouwburg.be
--------------------------
Woendag 16 januari 2008 om 20.00 u
Kunstencentrum Vooruit - Balzaal
Sint-Pietersnieuwstraat 23
9000 Gent

Meer info : www.vooruit.be
--------------------------
Zaterdag 19 januari 2008 om 20.30 u
Rataplan
A. Rodenbachstraat 19b
2140 Borgerhout

Meer info : www.rataplanvzw.be
--------------------------
Dinsdag 22 januari 2008 om 20.15 u
Kortrijkse Schouwburg - Arena
Schouwburgplein 14
8500 Kortrijk

Meer info : www.cultuurcentrumkortrijk.be
--------------------------
Woensdag 23 januari 2008 om 20.15 u
CC De Mol

Aarschotsesteenweg 3
2500 Lier

Meer info : www.lierscultuurcentrum.be
--------------------------
Donderdag 24 januari 2008 om 20.15 u
CC de Meent

Gemeenveldstraat 34
1652 Alsemberg (Beersel)
--------------------------
Vrijdag 25 januari 2008 om 20.30 u
De Werf
Werfstraat 108
8000 Brugge

Meer info : www.dewerf.be
--------------------------
Woensdag 30 januari 2008 om 20.15 u
CC Strombeek
Gemeenteplein z/n
1853 Grimbergen

Meer info : www.ccstrombeek.be
--------------------------
Donderdag 31 januari 2008 om 21.00 u
Foyer De Spiegel
R. Van Britsomstraat 21
9100 Sint-Niklaas

Meer info : www.despiegelvzw.be
--------------------------
Vrijdag 1 februari 2008 om 20.00 uur
CC Casino - Theaterzaal
Casinoplein 10/11
8670 Koksijde

Meer info : www.casinokoksijde.be

Erik Vermeulen : www.erikvermeulen.be en www.jazzlabseries.be
Jan Rzewski & Fabian Fiorini : www.myspace.com/fiorinirzewskiduo en www.jazzlabseries.be

07:00 Gepost in Concert | Permalink |  Facebook

06/01/2008

Meeting Points : Arabisch festival in Brussel

Meeting Points 5 Van 10 tot 20 januari 2008 komt Meeting Points 5, een multidisciplinair festival voor hedendaagse kunsten in de Arabische Wereld, naar de Brusselse KVS. Daarmee maakt het festival voor het eerst de oversteek naar Europa en wordt Brussel na Berlijn, de elfde en tweede niet-Arabische stad waar dit festival zal plaatsvinden.

Meeting Points 5 is een initiatief van het Young Arab Theatre Fund (YATF), een internationale organisatie die de wikkeling van een onafhankelijke artistieke scène in de Arabische wereld wil stimuleren en ondersteunen. YATF formuleert de bedoeling van Meeting Points als volgt: een regionaal, multidisciplinair festival voor hedendaagse kunsten, dat simultaan plaatsvindt in een aantal Arabische steden, en dat de creatie en spreiding van artistiek werk in de Arabische regio stimuleert. Op het programma staan theater- en dansvoorstellingen, concerten, film en videoprojecten en plastische kunsten.

Het intellectuele debat in Vlaanderen verschilt sterk van dat van de Arabische wereld en in beide regio's heerst hierover grote onwetendheid. De tournee langs negen Arabische steden èn in Brussel en Berlijn is voor Meeting Points een unieke gelegenheid om de verscheidenheid te tonen van een regio, die vaak wordt voorgesteld als een apart, homogeen blok. Een manier van voorstellen die vaak eerder geopolitieke prioriteiten dient dan de bekommernissen van individuele kunstenaars. Het hoofddoel van Meeting Points is de mobiliteit van artistieke creaties binnen de Arabische wereld ontwikkelen en aanmoedigen, maar het wil daarnaast ook een kritisch debat genereren tussen de Arabische regio en het Brusselse publiek, en op die manier een platform creëren voor dialoog en wederzijds begrip.

De gemeenschap van Arabische en moslimmigranten in Europa groeit elke dag aan, en daarmee ook de argwaan tegenover deze gemeenschap. Dat gebeurt deels onder invloed van de massamedia, die een discours propageren op basis van de overtuiging dat al deze verschillende beschavingen onvermijdelijk moeten botsen. De initiatiefnemers van Meeting Points geloven dat de hedendaagse kunstpraktijk een alternatief communicatiemiddel kan zijn, gebaseerd op waarden als vrije meningsuiting, verdraagzaamheid, respect en wederzijdse verstandhouding.

De aanwezigheid van een 'ruim' Arabisch publiek in Brussel dat zich met een Arabisch Festival kan identificeren, is slechts één deel van het verhaal. Even zwaarwichtig is de actuele politieke context. Diegenen die baat hebben bij de oorlog in Irak, de dreiging tegenover Iran, de Israëlisch-Libanese oorlog van afgelopen zomer, de demonisering van Syrië en het niet aflatende Palestijns-Israëlische conflict duwen ons in een richting van een 'clash of civilizations'. KVS ziet het dan ook als een zaak van vitaal belang om deze 'twee-delingen' van de wereld, wij - zij, goed - kwaad, het vrije democratische westen vs de repressieve (al dan niet religieuze) Arabische regimes, zoveel mogelijk te problematiseren, zonder de werkelijke problemen (corruptie en nepotisme, censuur, de positie van vrouwen, de kloof arm-rijk, enz.) onder de mat te vegen.

Met dit festival knoopt KVS opnieuw aan bij een oude traditie. Onder Frans Marijnen was er het festival van de Arabische cultuur, naderhand kreeg Halqa (festival van de Maghrebijnse cultuur) onderdak in de Bottelarij. Er waren goede redenen om Halqa om te vormen van een 'import'-festival gefocust op Marokko naar een platform voor de Maghrebijnse cultuur zoals die zich in Brussel manifesteerde, onder (podium) kunstenaars van de eerste & tweede generatie. Met Ben Hamidou, Sam Touzani en Chokri Ben Chika werden sindsdien langlopende werkrelaties uitgebouwd die hun plek vonden in de reguliere programmering. Nu deze artiesten als vanzelfsprekend 'op het repertoire' blijven, ook in de nieuwe infrastructuur in het centrum, wordt het weer tijd om buiten de grenzen te kijken.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Festival Meeting Points 5
Van donderdag 10 tot zondag 20 januari 2008
KVS BOX
Arduinkaai 9
1000 Brussel

en

KVS BOL & TOP
Lakensestraat 146
1000 Brussel

Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.kvs.be, www.meetingpoints.org en www.yatfund.org

08:00 Gepost in Concert | Permalink |  Facebook

04/01/2008

Veronika Iltchenko stelt debuutalbum voor

Veronika Iltchenko Veronika Iltchenko is een jonge Russische pianiste, die zowel aan het Moussorgki Conservatorium, Rusland, als aan het Brusselse conservatorium de meestergraad Piano behaalde. Ze heeft reeds verschillende pianorecitals gegeven in Rusland, Frankrijk, Slovenië, Engeland, Ierland en België. Op 5 januari stelt Iltchenko haar door EMS uitgebrachte debuutalbum voor. Nadien volgt een concerttournee door Vlaanderen, Marokko en Ierland.

Centraal op deze cd staat de integrale uitvoering van 'Beelden uit een Schilderijententoonstelling' van Modest Moessorgski. Deze klassieker wordt geflankeerd door werk van twee - voor het grote publiek althans - minder bekende namen: Arno Babadjanian en Galina Oestvolskaja.

Modest Moessorgski (1839-1881) schreef zijn suite 'Schilderijen uit een tentoonstelling' in 1874. Aanleiding voor de compositie was het bezoek aan een herdenkingstentoonstelling die gewijd was aan Victor Hartmann, een bevriend schilder die het jaar voordien overleden was. De 'schilderijen' waarnar de titel verwijst, waren in feite tekeningen en desinontwerpen. De suite bestaat uit zestien delen, waarvan er tien verklankingen ook effectief van schilderijen zijn. Het wandelen tussen de schilderijen illustreert Moessorgski met een herkenbaar thema - 'Promenade' - dat sterk door Russische volksliederen beïnvloed is en dat doorheen de suite meer en meer gevarieerd wordt.
Muzikaal berust de cyclus op de tegenstelling tussen twee idiomen : het diatonische en het fantastische. De diatonische muziek, in het idoom van de Russische volksmuziek, staat voor menselijke taferelen, het fantastische wordt gekenmerkt door het gebruik van speciale, artificiële toonaarden en staat voor het rijk van de verbeelding.
Moesorgski's 'Schilderijententoonstelling' behoort inmiddels tot de klassiekers van het pianorepertoire en, dankzij de geniale orkestratie van Maurice Ravel, ook van het symfonische concertrepertoire. Al geeft de orkestratie van Ravel wel enigszins een vertekend beeld, en de orkestratie verhinderde ook lange tijd de appreciatie voor het origineel, dat als 'weinig pianistiek' beoordeeld werd. In de huidige concertpraktijk krijgt de pianoversie gelukkig terug de plaats die dit originele en bijzondere werk toekomt.

De cd opent met vier werken van Arno Babadjanian (1921-1983), een Armeense componist die tot voor kort maar zelden werd gespeeld buiten de voormalige Sovjetunie. Babadjanian was afkomstig uit Jerevan, maar genoot zijn opleiding vooral in Moskou. In zijn thuisland is Babadjanian een beroemdheid, en hij wierp zich ook op als de grote muzikale stem van de Armeense natie.
De invloed van het oriëntalisme van de Russische school is manifest in de 'Prelude', met zijn ritmische flexibele melodie en zijn modale wendingen. Ook 'Ex Promptu' hoort, met zijn reminiscenties aan Borodin, thuis in dezelfde categorie.
'Dans van Vagarsjapat' is gebaseerd op een bekende volksmelodie waarvan de oorsprong nogal onzeker is. Het hema werd in de 19de eeuw opgetekend door Dikrinian en in 1902 door Soghomon Soghomonian - beter bekend onder zijn priesternaam Komitas - , de grondlegger van de volksliedstudie in Armenië. Vergeleken met de versie van Komitas heeft Babadjanian de dans een grote energie gegeven, conform aan de percussie-effekten uit de Armeense volksmuziek. De harmonische wendingen en expressieve rubato's komen dan weer uit de Russische romantische school.
In 'Zes schilderijen' (1965) gaat Babadjanian een modernere weg op. De Armeense volksmuziek ligt nog steeds aan de basis, maar voor de verwerking ervan leunt hij zeer dicht aan bij de procede's van Bartók. Het eerst nummer, 'Improvisatie', herinnert nog ten dele aan Moesorgski's 'Schilderijen uit een tentoonstelling'. In 'Volkslied' krijgen we veel chromatische wendingen en grote sprongen, de 'Toccatina' is verrassend hard en agressief en maakt gebruik van een motorisch ritme. 'Intermezzo' speelt op het contrast tussen een meditatief andante en een agressief allegro, 'Koraal' bouwt een climax op door middel van een langzaam koraalthema, en het heel expressieve 'Dans van Sassoen', is in zijn maatwisselingen en hoekig motorisch ritme vergelijkbaar met Bartók.

Modest Moessorgski zocht het grote podium niet op. Die houding had vooral sociologische wortels. Het isolement van de 20ste eeuwse Russische componiste Galina Oestvolskaja (1919-2006) daarentegen was totaal compromisloos. Na een fase waarin ze openbare werken met sovjetsignatuur schreef, trok ze zich totaal terug in haar eigen wereld. Een verklaring voor haar zelfopgelegde isolement is nog steeds niet overtuigend gegeven. Misschien had het te maken met de dood van haar levensgezel, de componist Joeri Balkasjin, misschien ook - en nog meer - met een extreme aversie voor de condities van het sovjetmuziekleven. Voortaan schreef ze, zoals ze zelf verklaarde, enkel nog wanneer ze zich 'in staat van genade' voelde en aanvaardde ze geen enkele opdracht meer.
De muziek die ze sinds de jaren zestig componeerde, behoort tot de origineelste van de tweede helft van de 20ste eeuw. De toon is van een zelden gehoorde concentratie. Extremen in expressie volgen elkaar op, stilte staat naast geweld, meditatie naast agressiviteit. Uitersten in dynamiek en ritmische concentratie zorgen voor een hypnotiserend effect. Deze nieuwe stijl is o.m. uitgewerkt in 6 pianosonates, geschreven tussen 1947 en 1988. De vijfde pianosonate dateert uit 1986 en bestaat uit 10 korte delen die samengehouden worden door de re-mol, letterlijk in het midden van het klavier. Deze noot dicteert alle evoluties, over alle extremen in tessituur en dynamiek heen. De ascetische toon is karakteristiek voor Oestvolskaja's inspiratie. Emotionele hoogtepunten worden opgebouwd via massieve clusters en extremen in kracht en aanslag. De energie word geregeld ingehouden, om dan uit te monden in een krachtige koraalstijl in clusterachtige akkoorden. het slot van de sonate keert terug naar de agressiviteit van het begin.

Veronika Iltchenko, Recital Arno Babadjanian, Modest Moessorgski, Galina Oestvolskaja Dat Moessorgski en Babadjanian deze virtuoze pianiste heel nauw aan het hart liggen - en ook al langere tijd tot haar repertoire behoren -, is er duidelijk aan te horen. Met Oestvolskaja heeft ze het - voorlopig - toch blijkbaar iets moeilijker. Ze presenteert een heel eigen visie op deze componiste: doorheen alle agressie gaat ze op zoek een andere, verborgen stem in het werk, naar het diep menselijke en het intieme. Het resultaat klink bij momenten heel interessant, maar ze vindt niet echt een synthese tussen de twee stemmen, waardoor de eenheid van het werk wat verloren gaat en het stuk soms heel langradig aandoet.
Al bij al is dit toch een zeer geslaagd en veelbelovend debuutalbum. Jammer dat tijdens de concerten die aan deze cd-voorstelling gekoppeld zijn enkel Moessorgski en Babadjanian op het programma staan, aangevuld met werk van o.a. Debussy en Boudewijn Buckinx.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Pianorecital & cd-voorstelling Veronika Iltchenko
Zaterdag 5 januari 2008 om 20.00 u

GC De Muze
Brusselsesteenweg 69
1830 Meise

Meer info : www.meise.be
-------------------------
Zaterdag 12 januari 2008 om 20.00 u
Electrabel - Torengebouw

Mechelsesteenweg 27
2018 Antwerpen
-------------------------
Zondag 10 februari 2008 om 10.30
Kerkje van Laak
Kleine Heresteeg
3530 Houthalen-Helchteren

Meer info : www.houthalen-helchteren.be
-------------------------
Zondag 17 februari om 15.00 u
De Rode Pomp

Nieuwpoort 29
9000 Gent

Meer info : www.rodepomp.be
-------------------------
Zaterdag 26 april 2008 om 20.15 u
Kasteel Steytelinck

Sint-Bavostraat 20
2610 Wilrijk

Veronika Iltchenko : www.veronikapiano.com

Bron : Tekst Francis Maes voor het begeleidende boekje bij de cd

Info & audio
Modest Moessorgski 'Beelden uit een Schilderijententoonstelling: De Grote Poort van Kiev' door Veronika Iltchenko op Kwadratuur.be

Review :
Veronika Iltchenko: 'Recital' Arno Babadjanian, Galina Oestvolskaja, Modest Moessorgski, Tristan Faes op Kwadratuur.be, 3/01/2008

Elders op Oorgetuige :
Primeur in de Handelsbeurs : Arne Deforce en Daan Vandewalle in nieuw en veelzijdige programma, 12/12/2007

15:45 Gepost in Concert | Permalink |  Facebook

Dick Van Der Harst & Nieuw Gents Stadsblazerscollectief live tijdens Nieuwjaarsdrink

Dick van der Harst Begin december bracht de Gentse Stadscomponist Dick van der Harst zijn nieuwste cd 'Gloria' uit. Van der Harst, tevens huiscomponist bij LOD, arrangeerde en versmolt liedjes over Sinterklaas en Kerst uit de culturele tradities van de Latijns-Amerikaanse, Italiaanse en Turkse gemeenschappen in Gent, en uit onze eigen Vlaamse contreien. De liedjes waren tijdens de eindejaarsperiode al volop te horen zijn in de Gentse winkelstraten. Wie er maar niet genoeg van krijgt, rept zich zondagochtend naar het Gentse Sint-Baafsplein, alwaar Dick Van Der Harst en het Nieuw Gents Stadsblazerscollectief de liederen live ten gehore zullen brengen.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Nieuw Gents Stadsblazerscollectief o.l.v. Dick Van Der Harst tijdens de Nieuwjaarsdrink Stad Gent
Zondag 6 december 2008 om 11.50 u en om 12.25 u
Sint-Baafsplein
9000 Gent

Meer info : www.gent.be en www.lod.be

Elders op Oorgetuige :
Gloria : Dick van der Harst in Kerst- en Klaastijden, 5/12/2007

08:48 Gepost in Concert | Permalink |  Facebook

03/01/2008

Kurt Schwaen : portret van een merkwaardig DDR-componist

Kurt Schwaen Bertolt Brecht zie ooit: "Es wird wenige Leute geben welche die lustige und wahrhaft edle Musik Schwaens nicht schön finden." En hij had gelijk: de muziek van Kurt Schwaen (1909- 2007) is vrolijk en edel. De Berlijnse muur is haast 20 jaar gesloopt, maar wat in de DDR op artistiek vlak zo'n veertig jaar lang is gepresteerd, moet nog allemaal ontdekt worden. Het zelfvoldane Westen heeft - op de schandalen met dissidenten en Stasi na - nooit interesse getoond voor de 'communistische' kunst aldaar. Kurt Schwaen was antifascistisch verzetslid, partijlid en secretaris van de componistenbond en hij schreef heerlijke, frisse muziek. Zijn muziek is anders, en kon enkel dààr, met die achtergrond, ontstaan. Hoe anders ? Dat kun je ontdekken tijdens dit concert.

Wie is Kurt Schwaen ?
Marc-Michael Desmet maakte volgende 'korte schets over een merkwaardig man en componist'

Duitsland: een machtig land met een woelig verleden en donkere bladzijden, West-Duitse en Oost-Duitse. Waar lang over gezwegen is. Tot het de laatste tijd kentert: je hebt Der Untergang, Goodbye Lenin of Das Leben der Anderen.

De jongere Duitse generaties lichten hun 20e eeuw door, kijken onbevangener naar het nazisme en het communisme dan hun ouders ooit deden. Voor hen - en voor ons buitenlanders - geeft dat vaak een onprettige openbaring. In 1948 werd Duitsland in twee verdeeld en de Duitse Democratische Republiek (DDR) opgericht. Oost-Duitsland werd een vazal van Sovjet-Rusland: de droom van een communistische samenleving zou gestalte krijgen. In 1989 viel de droom aan scherven. Officieel aan scherven: het ijzeren gordijn en de Berlijnse muur vielen. Officieus was de droom al veel eerder aan stukken gesprongen, haast van bij het begin. Noch de West-Duitsers, noch de rest van West-Europa wist hoe het er in de DDR aan toe ging. Ook cultureel niet. Het was koude oorlog. Nu het grote land weer één is en politiek en economisch gezien gerund wordt, kunnen we - als we willen - op ontdekkingsreis.

Zoals te verwachten is dit geen plezierreis. De situatie van oude DDR-componisten is allesbehalve benijdenswaardig. Alle culturele netwerken zijn opgeheven, concertverenigingen, uitgeverijen en doelgroepen zijn in de massa opgegaan. Het is nu elk voor zich. Het soort muziek, de thema's en uitwerkingen waren in de ex-DDR-kunst op een ideologische leest geschoeid die sociaal realisme genoemd werd. Daar heeft het grote, rijke Westen, waar deze kunstenaars nu noodgedwongen deel van uitmaken, geen boodschap aan. Vanuit een niemandsland moet de nieuwe, jonge (Oost-)Duitser zich een nieuwe zingeving, een nieuw publiek bedenken. De gevestigde waarden gaan door een diep dal. Ze zijn cultureel ontheemd en materieel armlastig.

Vandaag kunnen we een beetje kennismaken met een boegbeeld van het muzikale DDR-verleden, van wie zijn lange leven de hele 20ste eeuw beslaat.

Kurt Schwaen werd in 1909 in Katowice (nu bij Polen) geboren uit een koopmansgezin. Hij studeerde (van 1923 tot 1935) in Breslau (nu het Poolse Wroclaw) en Berlijn muziekwetenschap, Germaanse filologie, kunstgeschiedenis en filosofie. Klinkende namen als Arnold Schering, Curt Sachs en Friedrich Blume waren zijn docenten. Schwaen was een briljant pianist en improvisator. Zijn prima vista gave was legendarisch. Hij studeerde nooit, staat in zijn bescheiden autobiografie "Stufen und Intervalle". Zijn stapels dagboeken zijn een goudmijn voor toekomstige musicologen. Het zijn gedetailleerde stenoverslagen van zijn artistieke bezigheden: wat, met wie en hoe is haast van dag tot dag te volgen. In Berlijn volgt hij rond 1930 de muziekseminaries van Hanns Eisler aan de MASCH (de Marxistische Arbeiterschule). Wie Hanns Eisler zegt, zegt Bertolt Brecht.

Het duo Brecht-Eisler is legendarisch geworden. Zelden zullen in de hele muziekgeschiedenis twee kunstenaars zo nauw samengewerkt hebben: ideologisch en politiek op één lijn én artistiek op één lijn. Zelfs hun beider levenswandel is verbonden. Na hun triomfen en bedreigingen onder het groeiende nazisme emigreren ze beiden naar Amerika, worden daar allebei beschuldigd van communistische sympathieën en anti-Amerikaanse activiteiten en kiezen, na Hitlers val, de DDR als nieuw vaderland. Brecht is misschien de grootste dichter en theaterauteur van de 20e eeuw. Brecht was links. Brecht was een komeet die de allergrootste artiesten aantrok. Te beginnen met Kurt Weill, met wie hij zijn financieel grootste triomfen beleefde. Weill was echter wel een sociaal bewogen man maar geen communist. Dat was Hanns Eisler zeker wel. Na Eislers dood nam Paul Dessau zijn plaats in. Ook een componist van groot formaat, ook een overtuigd socialist, maar een volledig ander temperament en zeker niet de theoreticus die Eisler wel was. Maar de komeet Brecht trok nog meer aan. Voor zijn eerste 'leerstuk' schreef Paul Hindemith de muziek. Voor zijn laatste schreef Kurt Schwaen ze. We schrijven dan 1954-55. In 1956 overleed Brecht en de uitvoering van Schwaens muziek bij het leerstuk De Horatiërs en de Kuriatiërs heeft hij helaas niet meer meegemaakt.

Kurt Schwaen had de grote acteur/zanger Ernst Busch in Berlijn de liederen horen zingen die Eisler op teksten van Brecht had geschreven. Dat heeft een levenslange invloed tot gevolg gehad. Ook Schwaen was links. Daar heeft hij ook zwaar voor geboet: in 1935 werd hij wegens antifascistische activiteiten tot drie jaar gevangenis veroordeeld. Het heeft hem nooit van zijn overtuiging afgebracht. Tijdens en na de oorlog was het moeilijk om werk te vinden. Schwaen begon met diverse dansers en danseressen samen te werken. Met zijn fenomenale pianistieke talenten, zijn gave als improvisator en zijn drang tot componeren kon hij het hoofd boven water houden. Meer ook niet. Als begeleider en improvisator werd hij betaald. De composities leverde hij gratis. Oda Schottmüller en Mary Wigmann - beide exponenten van de Ausdruckstanz- waren grote namen in de jaren 30 en 40 van vorige eeuw. Onder de nazi's was het echter moeilijk om aan bod te komen en hun initiatieven stierven een langzame dood. Met één van die danseressen Hedwig Stumpp - dochter van de bekende schilder/graficus/cartoonist Emil Stumpp is Kurt Schwaen in 1942 getrouwd. Samen hebben ze het Emil Stumpp Archiv opgericht, na diens dood. Tijdens de oorlog moest Schwaen, wegens onwillig politiek gedrag, ook deel uitmaken van de beruchte 'strafdivisie 999'. Toen drie jaar na de Tweede Wereldoorlog de DDR werd opgericht, was het voor Schwaen geen gewetensvraag bij welk deel van Duitsland hij zich zou inschrijven…

De DDR bouwde een planeconomie op en een staatsgeleide cultuur. Wij kunnen ons nauwelijks voorstellen wat dat betekende. Artiesten waren per discipline in raden en bonden verenigd. Elk nieuw kunstwerk werd besproken, geëvalueerd en goed- of afgekeurd. De inhoud ervan moest stroken met de algemene ideologische lijn. Zo ging het in Rusland en, in navolging, in alle Sovjet-vazallanden. Dissidenten werden berispt, kregen beroepsverbod of werden uit het land gezet. Een foute compositie werd niet gedrukt en niet uitgevoerd. De eenheidspartij had altijd het laatste woord. De officiële artistieke doctrine - het sociaal realisme - predikte optimisme en de verheerlijking van de arbeiders- en boerenstaat. Moderne kunst werd als formalistisch, decadent, intellectualistisch en Westers bestempeld. Contacten met kunstbroeders uit het Westen waren, tenzij illegaal, niet mogelijk. De opvoeding van het volk, de schoolmuziek en de amateurskunsten hadden de hoogste prioriteit. Deze taak werd zeer ernstig genomen. Alle componisten en uitvoerders werden hierbij ingeschakeld. Dat heeft tot prachtige resultaten geleid. Kunst ontspoorde niet in loos geëxperimenteer of elitair hermetisme. Maar het aan banden leggen van de artistieke vrijheid, deze vrijheid dwingen bepaalde wegen in te slaan, beknotte natuurlijk de vrije, creatieve ontplooiing en stimuleerde een gematigd modernisme en conservatisme. Er was geen middenweg. Zelfs de allergrootste geesten, grootheden als Brecht, Eisler en Dessau werden gehinderd. Als ze niet bereid waren tot correcties en concessies werd hun werk verboden.

In deze constellatie was Kurt Schwaen actief. Zeer actief, aangezien hij zelfs secretaris was van de Oost-Duitse componistenbond en lid van de Academie. Als componist schreef hij veel muziek voor amateur-orkesten, grote mandoline- en accordeonensembles. Vanaf 1953 leefde hij als zelfstandig componist. De staat ondersteunde zijn kunstenaars op permanente basis. Zijn opera's voor kinderen waren zeer populair: o.a.Koning Midas uit 1958 en Pinnocchio's Avonturen uit 1970. Laatsgenoemde haalde in 1989 zijn 900e opvoering. De grote Duitse schrijver Günter Kunert was één van Schwaens vaste tekstleveranciers. In 1973 richt hij samen met muziekpedagoge Ina Iske in Leipzig het AG Kindermusiktheater op. Ina Iske wordt zijn tweede vrouw. Hij runt dat theater tot 1980. Zijn succes als auteur van amateursmuziek en jeugdmuziek overschaduwde de rest van zijn oeuvre. Dat oeuvre is enorm omvangrijk. Schwaen componeerde veel pianomuziek, kamermuziek en vocale muziek. Zijn liedbundels zijn mooie voorbeelden van 'goede' DDR-muziek. De teksten stamden van eersterangsauteurs en hadden steeds een zinvolle, maatschappelijk relevante inhoud. Schwaens artistieke credo luidde: Wat je niet met drie noten kan zeggen, moet misschien niet gezegd worden. Schwaens stijl is eenvoudig en helder. In zijn beste werk leidt dat tot sprankelende aanstekelijkheid. Verplichte werken waren er ook zeker bij. Schwaen componeerde verschillende cantates en massaliederen bij herdenkingen, historische evocaties, vredesmanifestaties, vriendschapsverdragen en dergelijk meer. Wie had er bij ons aan gedacht om een koorwerk te schrijven naar aanleiding van Gagarins eerste maanlanding, met daaraan een mooie beschouwing over het voortbestaan van moeder aarde gekoppeld ? Wie zou bij ons een prachtig lied hebben geschreven over onze fraaie, nieuwe steden en er tegelijk aan herinneren dat onder deze fraaie bodem veel oorlogsbloed heeft gevloeid? Het zijn maar kleine voorbeelden.

Bij de hereniging van de beide Duitslanden rees de vraag of de Oost-Duitse Academie toen onder het presidentschap van toneelauteur Heiner Müller, zichzelf moest opdoeken of halveren en samensmelten met de West-Duitse. Er werd gestemd voor samensmelting. Schwaen kwam enkele stemmen tekort om over te gaan. Hij kon - net als na WO II - helemaal opnieuw beginnen. Hij kocht zich een computer en begon alvast zijn gigantisch oeuvre digitaal beschikbaar te maken. Berusten en afwachten. Overleven.

Marc-Michael Desmet

Programma : Liederen en kamermuziek van Kurt Schwaen

Uitvoerders:
Mady Bonert, Annemie Clarysse en Lieve Jansen, sopraan
Natalie Goossens, klarinet
Marc Michael De Smet, cello
Jos Braeken, Tom Deneckere en Maarten Van Ingelgem, piano

Tijd en plaats van het gebeuren :

GC Aquarius : Portretconcert Kurt Schwaen
Zaterdag 5 januari 2008 om 20.30 u (Inleiding door Marc Michael De Smet om 20.00 u)
De Rode Pomp
Nieuwpoort 59
9000 Gent

Meer info : www.rodepomp.be,  www.gc-aquarius.be en www.kurtschwaen.de

Elders op Oorgetuige :
Portretconcert Kurt Schwaen, 13/12/2007
Body & soul van het Gentse Conservatorium, 20-04-2007

07:00 Gepost in Concert | Permalink |  Facebook