08/10/2017

Novecento richt schijnwerpers op Grisey's Vortex Temporum

Gérard Grisey Het sextet Vortex Temporum van de Franse spectralist Gérard Grisey (foto) geldt meer en meer als een van dé grote kamermuziekwerken uit de late 20ste eeuw. Ondanks het grote succes dat Anne Teresa De Keersmaeker er enkele jaren geleden (en recent nog in het MOMA) mee haalde, blijft het werk vooralsnog onderbelicht. Daarom richt Novecento er volop de schijnwerpers op, en laat het dit werk niet één, maar twee maal horen. Dat geeft je alvast de gelegenheid om helemaal door te dringen in de wonderbaarlijke tijdsdimensies die Grisey in Vortex Temporum uittekent. Daarbij komt niet alleen het menselijke perspectief aan bod, maar ook dat van walvissen, vogels en insecten. Tussen de twee uitvoeringen is er een kort intermezzo, waarin de musici hun fascinatie voor dit werk zelf zullen toelichten.

Voor het New European Ensemble is Vortex Temporum een absolute ‘klassieker’. Het werk vormde zelfs mee de aanleiding tot hun oprichting in 2008. Sindsdien voeren ze het met onverminderde passie uit. Intussen hebben ze een stevige reputatie uitgebouwd, niet alleen als superieure musici, maar vooral ook als onvermoeibare ambassadeurs van nieuwe muziek, vaak in combinatie met ander kunstvormen.

Gérard Grisey - Vortex Temporum
Gérard Grisey
geldt als één van de eerste en belangrijkste componisten van het spectralisme, waarin de klank evenzeer centraal staat. Elke muzikale toon bestaat uit een grondtoon - de toon die we horen - en een aantal boventonen die een geordende reeks met specifieke verhoudingen vormen. Deze boventonen horen we meestal niet als dusdanig, maar ze bepalen wel de kleur van de klank, het specifieke timbre. Dit akoestisch fenomeen wordt vertaald naar een abstracte verzameling toonhoogtes waarmee de componisten aan de slag gaan.

In feite ligt de oorsprong ook hier in de elektronische muziek. Zuiver elektronische klanken worden gemaakt door de samenstelling (synthese) van eenvoudige tonen tot een complexe klank. Op die manier kan een synthesizer klanken produceren die klinken zoals een piano of een trompet. Gérard Grisey nam dan ook het begrip 'synthèse instrumentale' in de mond. De afzonderlijke componenten van een klank worden verspreid over een instrumentaal ensemble of een orkest, en op die manier wordt een nieuwe klank samengesteld. Door die focus op klankkleur - het spectralisme heeft nauwe banden met het eveneens Franse impressionisme - wordt spectrale muziek vaak geassocieerd met langzaam ontwikkelende akkoorden en een weinig beweeglijke textuur. Nochtans zijn heel wat componisten (onder andere Luc Brewaeys) precies bezig geweest met het creëren van een zekere dynamiek en het (her)introduceren van snelheid. Deze aandacht voor de muzikale tijd is cruciaal in Vortex Temporum (1994-1996).

Vortex Temporum is een eerder atypisch werk binnen het oeuvre van Grisey. Jean-Luc Hervé, een medewerker van Grisey die nauw betrokken was bij het kopiëren van de originele partituur noteerde volgende getuigenis: "Mijn eerste contact met Vortex Temporum kwam er via de omweg van het schrift, aangezien Gérard Grisey me - toen ik nog student was aan het conservatorium - gevraagd had hem te helpen bij het kopiëren van zijn recentste werk. Ik was verbaasd over het aantal noten, de snelheid van het discours en het repetitieve aspect die geen karakteristieken waren van de spectrale muziek. Maar ondanks mijn onvermogen om er een helder beeld van te krijgen was ik meteen overtuigd dat het hier ging om een bijzonder origineel werk. "

Inderdaad, wie spectrale muziek associeert met langzaam opgebouwde akkoorden, subtiele har- monische verschuivingen en kleurrijke samenklanken schrikt wel even bij de eerste aanblik van de partituur, of bij het horen van de eerste maten van het werk. Grisey katapulteert ons meteen naar het midden van de vortex of draaikolk (een veel gebruikte vertaling is de maalstroom van de tijd ) uit de titel. Het hele ensemble speelt een wervelende figuur gebaseerd op één akkoord, en meteen is duidelijk wat Hervé bedoelt met het repetitieve aspect van deze muziek. De contouren van deze wervelende figuren volgen trouwens de vorm van de geluidsgolven die gebruikt worden in de elektronische muziek, zoals de sinus- en de zaagtandgolf.

In de drie delen van het werk speelt Grisey eigenlijk met drie verschillende soorten tijd: de menselijke tijd, (de tijd van de taal en de ademhaling), de uitgerekte tijd van de walvissen en de gecomprimeerde tijd van de vogels en insecten. Hetzelfde basismateriaal wordt op telkens andere manieren in de tijd geprojecteerd.

Het is boeiend te zien hoe twee verschillende ontwikkelingen in de elektronische muziek gedeeltelijk leidden tot twee verschillende componeerstijlen en tradities. Helemaal opmerkelijk is dat de Duitse Helmut Lachenmann zijn compositietechniek verbindt aan de Franse musique concrète , terwijl de Franse Gérard Grisey een instrumentaal equivalent creëert voor de Duitse klanksynthese. In beide gevallen is de muziek op zich erg bijzonder, en bewijst ze dat avontuurlijke klankexploraties ook zonder elektronische hulpmiddelen mogelijk zijn.

Praktische info :

New European Ensemble : Gérard Grisey, Vortex Temporum
Maandag 9 oktober 2017 om 20.30 u
Iers College - Leuven


Meer info : www.festival2021.be en neweuropeanensemble.com

Bron : tekst Klaas Coulembier voor programmaboekje Novecento 2013

Extra :
Gérard Grisey op brahms.ircam.fr en youtube
Interview met Gerard Grisey, David Bündler in 20th-Century Music, 1996 op www.angelfire.com

Elders op Oorgetuige :
Novecento neemt een frisse duik in het rijke repertorie van de 20ste eeuw, 25/09/2017
Vortex Temporum van Anne Teresa De Keersmaeker, Rosas & Ictus in Turnhout en Gent, 15/10/2014

21:53 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

Van de gamelan tot de street sound : Indonesische muziek uit verleden en heden op Europalia Indonesia

Europalia Indonesia Europalia zoomt van 10 oktober 2017 tot 21 januari 2018 in op de traditionele en hedendaagse cultuur van Indonesië. Het tweejaarlijkse festival biedt een nieuwe kijk op het gastland, met talrijke artistieke uitwisselingen en creaties op het vlak van tentoonstellingen, dans en muziek - met de gamelan in de hoofdrol -, literatuur en film.

De muzikale programmering van Europalia Indonesia geeft ruim aandacht aan de gamelan met vier legendarische bespelers van dat emblematische Indonesische instrument die de diversiteit ervan komen laten horen. Ook op de affiche staan street sound (hiphop, jazz, metal, elektronische muziek) en de beroemde Indonesische rock & roll uit de jaren '60 en '70. En drie Europese musici gingen in Indonesië op residentie en presenteren het resultaat van hun ontmoetingen met lokale artiesten.

De term gamelan verwijst zowel naar het muziekgenre als naar het orkest (meestal samengesteld uit gongs, metallofoons, drums en andere percussie-instrumenten). De typische ritmes en klanken ervan oefenden op de westerse en internationale musici een sterke invloed uit. Zo inspireerde het composities van zulke uiteenlopende artiesten als Debussy, Satie, Britten, Glass en zelfs Sonic Youth. Om de grote diversiteit van die traditie te illustreren gaan niet minder dan vier hedendaagse gamelanlegendes in op de uitnodiging van Europalia Indonesia: A. L. Suwardi, I Wayan Gde Yudane, Rahayu Supanggah en Iwan Gunawan. Die laatste speelt met zijn orkest arrangementen van de muziek van de Amerikaanse 'straatcomponist' Moondog op een gamelan die speciaal voor de gelegenheid is gebouwd. Stefan Lakatos verleende zijn medewerking aan dit uniek initiatief van het festival.

Een terugkerend onderdeel van Europalia Indonesia is de uitwisseling met artiesten uit het gastland. Drie Europese musici zijn voor een residentie naar Indonesië vertrokken, om er muziek te creëren met collega-muzikanten aldaar. In Java ontdekte de Belg Dijf Sanders instrumenten en tradities die hij in zijn volgende album en in zijn komende concerten integreert. De in Duitsland wonende Libanese dj en producent Rabih Beaini presenteert zijn werk met een Indonesisch duo dat gespecialiseerd is in de heilige en minimalistische 'tarawangsa'-muziek. En het Duitse multi-talent Wolf Müller (aka Jan Schulte/Bufiman) komt met een mix van disco en tribal music, nadat hij in de jungle van Borneo nader kennis maakte met een aantal lokale instrumenten en ritmes.

Het project Indonesian Street Sound biedt de gelegenheid om de rijke - maar in Europa amper gekende - Indonesische scene van hiphop-, jazz-, metal- en elektronische muziek te ontdekken. Europalia Indonesia programmeert muzikanten die in eigen land enorm populair zijn en die op hun eigen manier westerse muzikale stijlen overnamen en combineerden met traditioneel Indonesische ingrediënten om er een originele en fascinerende nieuwe identiteit aan te geven.

Voor het openingsfeest in Les Brigitinnes roept Europalia, in samenwerking met Les Ateliers Claus, de sfeer van de Indonesische rock & roll attitude uit de jaren 60 en 70 op met een tributeband van de legendarische The Flower Girls (Dara Puspita) en DJ David Tarigan. Bij wijze van contrast komen zangers en musici speciaal uit Papoea hierheen om het publiek te laten kennismaken met hun indrukwekkende singsing, een van de oudste nog bestaande muziekvormen die maar zelden in het buitenland is te horen.

Praktische info :

Europalia Indonesia
Van dinsdag 10 oktober 2017 tot zondag 21 januari 2018


• Gamelanconcerten: in Brussel (BOZAR) en in verschillende Belgische en Europese steden
• 'Moondog for Gamelan': in Brussel (AB), Londen, Berlijn en Krakau
• Dijf Sanders: Brugge, Gent, Brussel (Beursschouwburg)
• Rabih Beaini: Eupen, Gent, Berlijn en Den Haag
• Jan Schulte/Wolf Müller: Brussel (BOZAR), Eupen en Gent

Uiteraard valt er nog veel meer te beleven in België (Antwerpen, Brussel, Bierbeek, Gent, Luik, Eupen, Leuven, Evergem, Lokeren, Turnhout, Charleroi, Strombeek, Brugge, Mons, Tournai, Binche, Sankt Vith, Mechelen, Mariemont), Nederland (Den Haag, Rotterdam, Deventer, Amsterdam, Leiden, Arnhem, Olst), Frankrijk (Bordeaux, Valenciennes, Amiens, Châlons-en-Champagne), Duitsland (Berlijn, Münster), Polen (Krakow) en Groot-Brittannië (Londen).

Het volledige programma en alle verdere info vind je op europalia.eu

06/10/2017

Multimediale muziektheatervoorstelling over de mens in de greep van technologie

Homo Instrumentalis De pers was lovend over de wereldpremière van Homo Instrumentalis tijdens de Ruhrtriënnale. Van speer tot smartphone: gereedschap dient de mens. Het avontuurlijke muziektheaterhuis Silbersee reflecteert op de mens, in de greep van zijn technologie. Deze ambitieuze multimediale muziekvoorstelling beleeft in september 2017 haar première in de toonaangevende Ruhrtriënnale en is nu nog te zien in op zaterdag 7 september in de Bijloke in Gent en op 5 november tijdens November Music in Den Bosch.

Mens en machine kunnen niet mét en niet zónder elkaar. Door de verregaande digitalisering en technologie kunnen we de wereld makkelijker naar onze hand zetten. Maar hebben wij werkelijk de macht over onze technologie, of houdt zij ons in haar greep? Muziekgezelschap en vocaal ensemble Silbersee houdt de Homo Instrumentalis onder het vergrootglas en presenteert vier aktes die onze verhouding tot technologie verkennen.

In Machinations van Georges Aperghis wordt de menselijke stem onderworpen aan een hels mechanisme dat pure poëzie herbergt. In het gloednieuwe Ode to Man (part I and II) van Yannis Kyriakides ontrafelt de componist ironische, profetische teksten van de Griekse tragediedichter Sophocles, afkomstig uit zijn 'Antigone'. Daarnaast klinkt de klassieker La fabbrica illuminata van Luigi Nono. Vocale meesterwerken waarin niet alleen de angst voor onze industriële machinerie in doorklinkt, maar ook genoegen over het comfort dat de digitale wereld ons verschaft.

Praktische info :

Silbersee : Homo Instrumentalis
Zaterdag 7 oktober 2017 om 20.00 u
Muziekcentrum de Bijloke - Gent


Meer info : www.bijloke.be en www.silbersee.com

Extra :
'Zijn wij afhankelijk van onze machines?' De voorstelling 'Homo instrumentalis' van Silbersee verkent de relatie tussen mens en techniek. Het stuk loopt uit in een post-humane klankwolk. Joep Stapel op www.nrc.nl, 25/09/2017

Bekijk nu de Teaser van Homo Instrumentalis

22:26 Gepost in Concert, Film, Muziek | Permalink |  Facebook

Brussels Philharmonic brengt gevarieerd programma met WO I als centrale thema

Mark-Anthony Turnage Maurice Ravel schreef met Le Tombeau de Couperin niet alleen een hommage aan de elegante Franse barokstijl, maar ook aan enkele gesneuvelde vrienden - omgekomen in de gruwel van WO I. Het werk klinkt lichtvoetig en fris, want zei Ravel: "Les morts sont assez tristes dans leur silence eternel." De herdenking van de Grote Oorlog in 2014 was voor het Concertgebouw Brugge de aanleiding om Mark-Anthony Turnage (foto) de opdracht te geven voor een nieuwe compositie. De Brit liet zich onder meer inspireren door het West-Vlaamse landschap, zoals rond 'Passchendaele'. Ook Lalo kwam uit die streek, maar dan aan de Franse kant van de grens. Hij droeg zijn Celloconcerto overigens op aan de Belgsiche cellist Adolphe Fischer. Om af te sluiten in schoonheid neemt Ravel ons mee naar de mythische plek waar Daphnis en Chloé elkaar weer in de armen vallen.

Mark-Anthony Turnage - Passchendaele
Door het grote succes van zijn opera en gelijknamige suite Blood on the Floor midden de jaren 1990 wordt de Britse componist Mark-Anthony Turnage vaak geassocieerd met de geslaagde symbiose tussen hedendaags klassiek en jazz. Turnage heeft altijd voeling met de jazz gehad, maar hij werkte slechts nu en dan in een jazzidioom, omdat hij ook zijn eigen vrije stijl wilde ontwikkelen. Turnage zelf zegt dat de muziek van het verleden hem bitter weinig interesseert: ‘Wat heeft die muziek met mij te maken?’

Zijn eigen stijl blijkt uit een reeks grote orkestwerken, zoals Three Screaming Popes, Kai, Momentum, Drowned Out en Etudes and Elegies. Wat deze orkestwerken gemeen hebben, is hun donkere visie op het leven. Het lyrische staat er recht tegenover het elegische. Zelfs als Turnage het niet zo bedoelt, ‘schijnt het altijd vanzelf die weg op te gaan’. De titels van de werken verraden dat, maar het zijn daarom nog geen programmatische stukken. De componist heeft nood aan een kleurrijke titel ‘to get the piece going’. Turnage wil in zijn orkestwerk de wereld van vandaag weerspiegelen. De kleine mens leeft in de duisternis zijn tragedie van het moderne leven. Angst, ontreddering, doodsverlangen en heimwee naar een onbereikbare betere wereld klinken hier bijzonder ‘romantisch’ eigentijds.

Passchendaele is een opdracht van Concertgebouw Brugge en ging in première op 14 oktober 2014, ter gelegenheid van de 100e verjaardag van het begin van WO I. Het is een onderdeel van een reeks composities rond de groote oorlog, evenals de opera The Silver Tassie (waarvan de instrumentale interludes werden overgenomen in het orkestwerk Silent Cities) en The Torn Fields.

In Passchendaele confronteert Turnage de herinnering aan de rust en het eindeloze uitzicht van het Vlaamse landschap met het geweld van de Eerste Wereldoorlog, zonder te vervallen in beschrijvende muziek. De idyllische rust was hem opgevallen bij een bezoek aan de oorlogskerkhoven rond Ieper. ‘Het slijk kan je niet meer voelen. Het landschap heeft een nieuwe huid over de wonde laten groeien. Maar terwijl je rondwandelt, weet je dat onder je voeten oorlogsresten, mijnen en menselijke overschotten blijvende getuigen zijn.’

Programma :

  • Mark-Anthony Turnage, Passchendaele (2013)
  • Édouard Lalo, Concerto pour violoncelle et orchestre en ré mineur
  • Maurice Ravel, Le Tombeau de Couperin, Suite d’orchestre
  • Maurice Ravel, Daphnis et Chloé, Suite no. 2

Praktische info :

Brussels Philharmonic & Gautier Capuçon : Lalo, Ravel, Turnage
Zaterdag 7 Oktober 2017 om 20.00 u
Concertgebouw - Brugge


Meer info : www.concertgebouw.be en www.brusselsphilharmonic.be

Bron : Programmaboekje Concertgebouw Brugge

Extra :
Mark-Anthony Turnage : www.boosey.com en youtube
Mark-Anthony Turnage (1960 - ) : Markante jazzinvloeden, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

21:11 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

Creatie dansdrieluik Crystal Pite, Édouard Lock, Sidi Larbi Cherkaoui in Opera Gent en Antwerpen

The Heart of August Van de intieme intermenselijke reddingspogingen bij Crystal Pite, over de universele en mythische redding van Orpheus die zijn Euridice uit de onderwereld haalt, tot Sidi Larbi Cherkaoui's visie op Stravinsky's 'L'Oiseau de Feu', waarin de zelfredding van de mens ontsluierd wordt. Drie verschillende visies op het thema 'redding' bepalen dit eerste drieluik.

Met L’Oiseau de Feu biedt Sidi Larbi Cherkaoui een nieuwe kijk op het eeuwenoude Russische volksverhaal, De Vuurvogel. De niet-narratieve versie van Sidi Larbi Cherkaoui draait rond de morbide gruwel van het vuur en de schoonheid van het hernieuwde leven dat daaruit ontstaat. Centraal staat de kracht van een mens om als een feniks uit zijn as te herrijzen. De muziek is van de hand van een jonge Igor Stravinsky, die hiermee op slag wereldberoemd werd.

In Ten Duets on a Theme of Rescue benadert de Canadese choreografe Crystal Pite het thema van de redding tussen twee personen op erg persoonlijke wijze. In tien duetten brengt ze telkens één bepaald aspect van ‘redding’. Crystal Pite benadert het menselijke lichaam vanuit een poëtisch perspectief. Haar werk wordt gekenmerkt door een vindingrijke theatraliteit, humor en een scherpzinnige bewegingstaal.

In The Heart of August gaat de Marokkaans-Canadese choreograaf Édouard Lock aan de slag met een van de meest iconische verhalen. Hij ensceneert het verhaal van Orpheus en Euridice vanuit het perspectief van Euridice. Ze is niet langer slechts de motivatie voor Orpheus' reis, ook is ze nu zelf de drager van een gewijzigd narratief. Voor de creatie van dit nieuwe nieuwe danstheaterwerk werkt HERMESensemble samen met de Britse componist Gavin Bryars. Deze nieuwe The Heart of August wordt in twee delen geproduceerd en gecreëerd, in een nauwe samenwerking tussen de choreograaf en componist en de musici van HERMESensemble.

Praktische info :

Crystal Pite, Édouard Lock, Sidi Larbi Cherkaoui : L'Oiseau de Feu
Van zaterdag 7 t.e.m. zo 15 oktober 2017
Opera Gent

--------------------
Van donderdag 19 t.e.m. zaterdag 28 oktober 2017
Opera Antwerpen


Meer info : operaballet.be en hermesensemble.be

Extra :
Gavin Bryars : www.gavinbryars.com, nl.wikipedia.org en youtube
An interview with Gavin Bryars op www.culturekiosque.com

20:15 Gepost in Concert, Dans, Muziek | Permalink |  Facebook

19de editie Images Sonores met hommages en creaties van gemengde muziek

Images Sonores Van 7 oktober tot 17 december 2017 presenteert het Centre Henri Pousseur de 19de editie van het festival Images Sonores. Zes programma's in Luik en Brussel laten fans van gemengde muziek en nieuwsgierigen die klankwereld verkennen waarin akoestische en elektronische instrumenten de dialoog met elkaar aangaan. Op het programma staan werken van o.a. Stockhausen, Bartholomée, Couvreur, Ferrari, Lenfant, alsook diverse internationale creaties.

Tijdens het openingsweekend, op 7 en 8 oktober in het Théâtre de Liège, brengt het festival hulde aan de Duitse componist Karlheinz Stockhausen, die 10 jaar geleden overleed. Die pionier van de elektroakoestische en gemengde muziek was een van de meest vernieuwende en bijzondere naoorlogse muzikanten. Het Ictus ensemble vertolkt enkele van zijn bekendste composities uit de jaren zestig, alsook recenter werk. Zaterdagavond staat Kontakte voor piano, slagwerk en elektronica (1960) op het programma. Op zondagnamiddag vertolkt het ensemble Mikrophonie I voor tamtam en 6 vertolkers (1964), alsook het indrukwekkende Signale zur Invasion voor trombone en elektronica (1992), uit Stockhausens innovatieve operacyclus Licht.

Op 7 oktober speelt het jonge, talentvolle Ensemble Hopper eerst nog Al Fine voor ensemble (2015) van François Couvreur, die dit jaar de Ça Balance Classique-wedstrijd won, gevolgd door de wereldcreatie van Collegamenti, van jurylid Marcel Cominotto.

Op 9 en 10 november, in het Musée de la Boverie, besteedt het tweede festivalluik aandacht aan de delicate opgave van de collectieve improvisatie en van de open compositievorm in combinatie met tape. Op donderdag 9 spelen studenten van het Luiks conservatorium werken van Luc Ferrari en Thomas Kessler. Op vrijdag 10 improviseert het Ensemble Hopper op Henri Pousseurs Etudes Paraboliques (1972) en brengt het een drietal creaties van studenten uit Michel Fourgons compositieklas. Daarna voert Brigitte Foccroulle Duocto II voor piano en elektronica (2012) van Patrick Lenfant uit. Tijdens beide concerten verzorgt het Centre Henri Pousseur de live elektronische begeleiding. Op het programma staat ook Passacaille voor marimba en elektronica van Pierre Bartholomée, medeoprichter van het Centre Henri Pousseur, die dit jaar 80 wordt (dit werk wordt herhaald op 9 december).

Op zaterdag 9 december staat de Frans-Argentijnse componist Martin Matalon centraal in de Monos Art Gallery te Luik, met de vertolking van Traces VIII en Traces X, respectievelijk voor viool en voor accordeon en elektronica. In die werken plaatst hij het rijke spelpalet van de solist tegenover de elektronica en haar onbegrensde mogelijkheden op het vlak van geluid, timbre, ruimtelijkheid en temporaliteit. Die avond wordt ook Pierre Bartholomées Passacaille hernomen, die al op 10 november te horen was.

Op zondag 17 december vindt het slotconcert, met een programma dat een brug slaat tussen muziek en technologie, opnieuw in Flagey plaats. In het kader van het 15-jarig bestaan van het samenwerkingsakkoord tussen Litouwen en de Franse Gemeenschap van België, presenteren Vykintas Baltakas en het Lithuanian Ensemble Network onder meer Light Music van Thierry De Mey, Music of Falling Sounds van Vykintas Baltakas en een creatie van Stéphane Orlando (de laatste twee werken zijn ontworpen in de studio's van het Centre Henri Pousseur).

Het in 1970 opgerichte Centre Henri Pousseur speelde een baanbrekende rol in de uitvoering en de verspreiding van elektronische muziek en, in het bijzonder, van gemengde muziek. Het staat open voor de kunstenaars uit de Wallonië en Brussel, uit de andere landsgewesten en uit het buitenland.

Praktische info :

Images Sonores
Van zaterdag 7 oktober t.e.m. zondag 17 december 2017

Op verschillende locaties in Luik en Brussel


Het volledige programma en alle verdere info vind je op www.images-sonores.be en www.centrehenripousseur.be

19:32 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook