28/11/2016

Portretconcert Serge Verstockt in deSingel

Serge Verstockt In 'DRIE' dialogeren drummers uit verschillende disciplines met elkaar en nemen jazzdrummer Teun Verbruggen, progressive rock/fusion drummer Bruno Meeus, percussionist Marcel Andriessen en Taiko drumster Tsubasa Hori het voortouw. 'Fingerfertigkeit' plaatst etudes in een nieuwe context en focust gefascineerd op synchroon vliegende vingers. Voor de reeks 'A la recherche de temps' werken Serge Verstockt en ChampdAction samen met het wereldvermaarde Ensemble Modern: klarinettist Jaan Bossier (Ensemble Modern) vertolkt een nieuwe versie van het eerste deel; in het tweede deel van 'A la Recherche du temps', 'Doloroso', gaat altvioliste Megumi Kasakawa (Ensemble Modern) in dialoog met zichzelf: alter ego’s op video. Tijdens het componeren van ‘Doloroso’ werd Verstockt geconfronteerd met een wereld in oorlog, verrechtsing, nationalisme, vluchtelingencrisis en terrorisme. Dat leidde tot een stuk waarin de ‘Human Rights’ in het eerste deel worden ‘gefluisterd’ door de altviool. Die vindt daarna langzaam haar toon, wat uitmondt in een wild punkconcert.

Tijdens de twee pauzes wordt het publiek getrakteerd op een muzikale verrassing in de wandelgangen.

Serge Verstockt : A la recherche de temps I (oorspronkelijke versie 2005, remake 2016 door ChampdAction)
Serge Verstockt: "Ik was in 2005 intens begaan met elektronische muziek en met de technologie van het IRCAM. Wat je allemaal met geluid kan doen en hoe je geluid in de ruimte kan plaatsen, waren voor mij toen centrale vragen, net als voor veel van mijn collega’s. Maar naar mijn gevoel klopte er iets niet in de benadering ervan: je zag vaak muzikanten op het podium in de weer met hun instrument, maar wat je hoorde in de zaal leek helemaal losgekoppeld van het lichaam van die muzikant. De klank in de ruimte en het lichaam van de muzikant gingen elk een eigen richting uit. Ik zocht naar een nieuwe, eenvoudige manier om daarmee om te gaan. Dat werd de opstelling van ‘A la recherche du temps I’: één klarinettist die voortdurend tussen vier microfoons beweegt. Elke microfoon is verbonden met één welbepaald punt in de ruimte. Je ziet hem als het ware de ‘ruimte spelen’, een proces dat heel duidelijk leesbaar is voor wie in de zaal zit.

De titel verwijst naar het feit dat ik destijds heel weinig tijd had om het stuk te schrijven (lacht), maar het gaat ook op een andere, meer fundamentele manier over tijd. Op vier videoschermen spelen vier alter ego’s van de klarinettist mee. Maar elk van die alter ego’s werd in een ander tempo ingespeeld. De ene is bijvoorbeeld dubbel zo snel opgenomen en dan uitgerekt, terwijl een andere net dubbel zo traag is opgenomen en dan versneld. Ze klinken uiteindelijk synchroon, terwijl je toch duidelijk andere tijdsbelevingen ziet, andere intenties en een andere gestiek. Zeker als de vier alter ego’s bijvoorbeeld een triller spelen, een beweging die heel erg gebonden is aan de morfologie van de mens, dan gaat die synchroniciteit even aan het wankelen. Ook bij vibrato of rubato krijg je van die wankele momenten. De originele versie werd destijds gespeeld door klarinettist Benjamin Dieltjens (o.a. klarinet solo bij deFilharmonie). Voor de huidige versie hebben we de videobeelden opnieuw opgenomen met ChampdAction ancien, klarinettist en dirigent Jaan Bossier die intussen ook soloklarinettist is bij Ensemble Modern en Mahler Chamber Orchestra in Duitsland."

Serge Verstockt : A la recherche de temps II - Doloroso (2016)
Serge Verstockt: "Het plan was om een altvioolversie te maken van ‘A la recherche de temps’, speciaal voor Megumi Kasakawa, de altvioliste van Ensemble Modern. Ik heb er toen voor gekozen om precies dezelfde set-up te gebruiken, maar na al die tijd bleek dat niet evident. De eerste versie heb ik integraal in de prullenmand gegooid. Toen ik na een tijdje opnieuw begon te schrijven, kwam er plots het vreselijke nieuws over de aanslagen in Parijs. Die gebeurtenissen en de emotionele impact ervan stuurden me uiteindelijk een heel andere richting uit. De realiteit is als vanzelf in dit werk geslopen. In het begin hoor je Megumi fluisteren: “article un, article deux, …”; een verwijzing naar de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. In het tweede deel van het stuk duikt ze recht de disco in met fragmenten uit de Marseillaise. Van zwart-wit schakelen we over op de Franse driekleur. We gaan niet letterlijk de Bataclan in, maar die intensiteit is er wel: het gevoel dat de wereld plots verandert, dat de Marseillaise aan flarden wordt geschoten. Het verwijzen met dit muzikale citaat naar de werkelijkheid is an sich in mijn traject wel opmerkelijk. Vanuit een louter formele optiek zou ik dat nooit gedaan hebben, maar nu was er opeens die opening om dat wel te doen. Dat formalisme zit nog altijd gedeeltelijk verankerd in mijn muzikale taal en zal dat allicht ook blijven, maar er komen steeds meer openingen: die lijn zie je in alle stukken van dit concert."

Serge Verstockt : Drie (2007)
Zoals de naam al doet vermoeden, bestaat 'Drie' uit drie verschillende delen. In ieder deel wordt een nieuwe relatie tussen de intrinsieke klankmogelijkheden van iedere groep (akoestische instrumenten, percussie en elektronica) uitgewerkt. Waar vinden ze elkaar en waar zijn ze elkaars tegengestelde? Het zijn voornamelijk de psychoakoestische eigenschappen die Verstockt fascineren. Waarom is een pure sinustoon moeilijk of niet te lokaliseren in de ruimte? Waarom is een droog tikje van een woodblock daarentegen perfect lokaliseerbaar? Blijkbaar verandert onze perceptie voor elk verschillend geluid naargelang de context waarin het zich voor doet. Het is ook de transitie tussen de twee die Verstockt fascineert. Wanneer moeten we precies de 'inhoud' van een geluid herkennen of wanneer moeten we precies weten waar het zich bevindt? De combinatie tussen de akoestische instrumenten, slagwerk en elektronica vormen een breed spectrum aan klankmogelijkheden om dit uit te werken.

Serge Verstockt : " ‘DRIE’ heb ik geschreven vlak na een periode waarin ik meewerkte aan een productie van Jan Fabre, ‘Requiem für eine Metamorphose’. Hoewel ik ontzettend veel heb opgestoken van deze productie en het zeker mijn attitude tov. muziek veranderd heeft, was het voor mij een moeilijke leerschool: je wil je plaats opeisen als componist, maar theater heeft zijn eigen wetmatigheden. Toen ik aan ‘DRIE’ kon beginnen schrijven, was dat een opluchting: eindelijk kon ik de muziek haar autonomie teruggeven. Ik wilde iets heel essentieels maken. Het eerste deel speelt zich af in het donker: de focus ligt op de klank, geen enkel beeld biedt afleiding. De muzikanten staan rond het publiek met doosjes lucifers. Ze laten het geluid ronddraaien in een wave die zichzelf organiseert. Natuurlijke frequentie en spectrum zijn aspecten van ons gehoor die zeer goed ontwikkeld zijn, omdat we doorheen de menselijke evolutie spraak hebben leren detecteren. Maar ook het omgevings- horen is een belangrijke evolutionaire troef. Als je een geluid hoort, dan moet je kunnen inschatten waar dat geluid precies vandaan komt, zodat je in de juiste richting kan vluchten, moest dat nodig zijn. Daar speelt dit stuk op in.

In het tweede deel gaat het licht aan en zitten de muzikanten op de scène. Ook daar staat de ruimtelijke ervaring centraal, maar dan zie je het geluid bewegen. De pianist werkt bijvoorbeeld met vier kleine toy-piano’s: doordat elke piano is aangesloten op een andere box, ‘speelt’ hij zijn eigen beweging. Het derde deel is veel abstracter. De inspiratie haalde ik bij orgeltjes uit de jaren ‘50 en ’60, waarin opeens een beatbox werd ingebouwd. Twee instrumenten voor de prijs van één. Als je veel geld had, nodigde je op je trouwfeest een heel orkest uit. Als je wat minder geld had, moest je het doen met enkel een zanger een gitarist en een drummer. En als je echt bijna niets had, nodigde je gewoon een enkele organist met een beatbox uit en daaruit weerklonk dan evengoed de rumba, de foxtrot of de wals. Het derde deel is op de ritmes van die beatboxjes gebaseerd, alsof je voortdurend met de knoppen van dat orgel zit te spelen. Daarnaast krijg je drie archetypische ritmes door elkaar: eentje dat is geïnspireerd op ‘Le Sacre’ van Stravinsky, eentje dat verwijst naar de muziek van Bo Diddley - wiens typische beat voor het eerst de heupen van de dames deed golven - en ten slotte de beruchte ‘Amen Break’ van Gregory Coleman van The Winstons - de meest gebruikte sample in hiphop vandaag. Doordat er opnieuw een verschil is tussen de richting van waaruit het reële geluid komt en de richting van waaruit het geluid in de zaal wordt geprojecteerd, krijg je een hypnotiserend spel van bevreemding en herkenning. Ook hier werk ik eigenlijk al met de spanning tussen werkelijkheid en virtualiteit, een thema dat me dat me in de jaren erna, en ook nu nog, is blijven achtervolgen.

Ik ben gehecht aan ‘DRIE’ omdat de compositie op een of andere manier ‘ontsnapt’ aan iets. Het is antirationeel, extatisch, overdonderend. Je hoort dat het uit pure goesting werd geboren en door de verwijzingen die al die verschillende ritmes in zich dragen, ontsnapt het ook aan puur formalisme. Ik merk dat ik als componist er steeds meer van houd om mijn luisteraars mee te nemen en ben hoe langer hoe minder enthousiast over componisten die de verantwoordelijkheid helemaal bij de luisteraars leggen: trek je plan, maak er maar wat van. Die vrijblijvendheid ligt me niet, mijn muziek mag meer zijn dan alleen maar spielerei."

Serge Verstockt : Fingerfertigkeit (2012)
Serge Verstockt : "Voor dit stuk ben ik vertrokken vanuit de fascinatie voor virtuositeit, iets wat elke muzikant wel herkent. Ik vroeg aan de musici welke studies of vingeroefeningen zij nog regelmatig ter hand nemen om in vorm te blijven en daar heb ik een stuk rond gebouwd. Ook de manier waarop een componist zich tot zijn uitvoerders verhoudt was voor mij in dit stuk het centrale thema. Een componist als Brian Ferneyhough bijvoorbeeld vraagt aan zijn uitvoerders om zich in te leven in zijn taal. De muzikanten leveren een ongelooflijke inspanning en dan nog is het niet duidelijk of die ooit goed genoeg zal zijn. Dat is uiteindelijk een hiërarchisch model. Ik vond het leuk om dat eens om te draaien door geen extra inspanning van mijn muzikanten te vragen, maar om hen materiaal te laten spelen waar ze sowieso al heel wat uren van hun leven mee hebben gespendeerd. Tegelijkertijd zitten er ook teksten in uit de 19de-eeuwse pianomethode van Charles-Louis Hanon. Vingerzekerheid wordt in die teksten verwoord als een echt ideaal, een utopisch project.

Het stuk is zeker geen ridiculisering van virtuositeit. We zijn allemaal gefascineerd door wat sommige mensen kunnen en anderen niet. Maar ik stel die virtuositeit natuurlijk wel in vraag: waarom zou je er zoveel tijd in steken, als bijvoorbeeld een pianola dat ook kan? Tegelijk geeft dit stuk aan muzikanten de gelegenheid om die bijna ouderwetse technische beheersing, die in de hedendaagse muziek haast verbannen lijkt, weer boven te halen. Die typische regelmaat, voorspelbaarheid en herkenbaarheid zijn we immers al een tijdje geleden kwijtgespeeld. Muzikanten hebben jaren van hun leven aan die beheersing besteed. Maar in de hedendaagse muziek staat het oneigenlijke gebruik van instrumenten vaak centraal: ruisjes, piepjes, op de snaren slaan. Dat zijn technieken waar ze veel minder tijd aan hebben besteed om ze te beheersen, hoe efficiënt kunnen ze daar dan mee communiceren? Die vraag speelt mee, maar het is niet ironiserend bedoeld. Al zit er wel veel humor in, ook in de partituur zelf. Met een speelse ironie dartelende virtuositeit en … 'Fingerfertigkeit'."

Praktische info :

ChampdAction : Portrait Serge Verstockt
Donderdag 1 december om 20.00 u
deSingel - Antwerpen


Meer info : desingel.be en champdaction.be
------------------------------
HERMESensemble, Zefiro Torna & ChampdAction : Infinito Nero - Heremiet - DRIE
Zaterdag 10 december 2016 om 20.00 u
Muziecentrum De Bijloke - Gent


Meer info : www.bijloke.be

Bron : Interview met Serge Verstockt met Annemarie Peeters, 2016 (uit programmaboekje deSingel voor dit concert)

Extra :
Serge verstockt op www.champdaction.be, www.matrix-new-music.be en youtube

00:43 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.