01/06/2015

Andrea Voets brengt de beste harpmuziek uit de vorige eeuw in Brugge

Andrea Voets Harprecitals vervallen snel in een programma met salonfähige (piano)transcripties. Niet zo bij Andrea Voets. Zij plaatst onder andere de baanbrekende sonate van Paul Hindemith op de lessenaar. Aanvankelijk nog laatdunkend over de harp ‘als piano zonder klavier (en haar inherente technische beperkingen)’, haalt Hindemith in zijn sonate, bol van technische en sonorische vernuften, het stramien van de sonate onderuit. Luciano Berio ontgint in zijn uiterst virtuoze Sequenza II de klankwereld van de harp met felle uithalen en vuile vegen. Murray Schafer gaat nog verder in The Crown of Ariadne, dat rijkelijk resoneert met exotische melodieën en eclectische percussieve effecten. Onmisbaar op dit recital is Brittens Suite voor harp, rijk aan muzikale complexiteit en een echt meesterwerk uit de harpliteratuur.

Andrea Voets (foto) sloot in 2012 haar studies harp af bij Erika Waardenburg aan het conservatorium van Amsterdam. Ze streeft ernaar om een zo breed mogelijk interesseveld te ontplooien en studeerde naast muziek ook nog filosofie en spreekt verschillende Oosterse talen. Dankzij een beurs volgde ze ook een masterstudie harp bij Maria Graf in Berlijn. Sindsdien verdeelt ze haar tijd tussen Duitsland, Nederland en België. Sinds het najaar van 2014 doceert ze ook haar zelf opgezette cursus 'praktische muziekfilosofie voor musici' aan de Hochschule für Musik Hanns Eisler in Berlijn. Als muzikante staat Voets voor non-conformisme en authenticiteit en combineert ze het liefst haar vele interesses in multidisciplinaire concertprogramma's.

De harp is een van de oudste instrumenten ter wereld. Er bestaan eindeloos veel varianten, van Keltische tot Indische harpen, van jachtbogen waarop één snaar gespannen is tot uitgebreide snarenkasten. De moderne concertharp werd in het begin van de 19de eeuw ontwikkeld en op punt gezet door pianobouwer Sébastien Érard. Hij ontwikkelde een ingenieus pedalensysteem om met minder snaren toch alle toonhoogtes te kunnen spelen. In de 19de-eeuwse orkestmuziek diende de harp nog vooral voor effecten en sfeerschepping. Componisten in de 20ste eeuw ontdekten nieuwe mogelijkheden voor het instrument en gingen ook solistische muziek voor harp schrijven. Heel vaak waren getalenteerde harpisten een bron van inspiratie.

Dat laatste was ook het geval bij Benjamin Britten. De vriendschap tussen Britten en Mstislav Rostropovich is een van de meest bekende voorbeelden, en leidde tot maar liefst vijf topwerken in de celloliteratuur. Veel minder bekend is de suite die hij tussen de Tweede en de Derde cellosuite componeerde voor harp. Nochtans vinden we in deze suite dezelfde kwaliteiten terug als in de cellomuziek. Ook hier componeerde hij met een specifieke muzikant in gedachten, de Welshe harpist Osian Ellis (1928). Toen Britten later omwille van zijn gezondheid niet langer zijn partner Peter Pears kon begeleiden op de piano, nam Osian Ellis deze rol over.

De Suite voor harp bevat - net zoals de cellosuites - enkele duidelijke verwijzingen naar de muziek uit de barok. Britten had een grote voorliefde voor dat repertoire en voor de muziek van Bach, en dat blijkt ook uit de titels van de verschillende delen van deze suite. Deel 2 en 4 zijn respectievelijk een toccata en een fuga, dé barokke genres bij uitstek. Deze delen worden van elkaar gescheiden door een nocturne, een vorm die we vooral in de romantiek terugvinden. De inleidende ouverture en de afsluitende hymne geven deze suite een symmetrische opbouw. De vijfde beweging is eigenlijk een variatiereeks op een Welsh thema, een eerbetoon aan de opdrachtgever en inspiratiebron van het werk.

Luciano Berio componeerde in een tijdsspanne van een kleine halve eeuw maar liefst 14 werken met de titel Sequenza , telkens voor een ander solistisch instrument. In deze composities onderzoekt hij de speltechnische mogelijkheden van het instrument in kwestie. Daarnaast heeft Berio ook aandacht voor de specifieke 'karakters' die bij een instrument horen. Zo voorzag hij de Sequenza XIII voor accordeon van de ondertitel Chanson om te alluderen op het frequente gebruik van de accordeon in de Franse lichte muziek. In Sequenza II voor harp onderzoekt Berio de typische romantische gestes waarmee het instrument geassocieerd wordt: de zwierige arpeggio's en het frivole getokkel op de snaren. Hij speelt met die karakteristieke bewegingen, maar exploreert ook de andere mogelijkheden om het instrument te laten klinken. Zo maakt hij veelvuldig gebruik van speeltechnieken zoals glissando's, slagwerkachtige klanken en flageolettonen (ijl klinkende tonen die bekomen worden door de snaar halverwege zachtjes af te dempen). Net zoals Benjamin Britten componeerde ook Berio graag voor specifieke muzikanten. Sequenza II is geschreven op het lijf van de Franse harpist Francis Pierre, die het werk trouwens al in twee verschillende uitvoeringen op cd zette.

Toshio Hosokawa vindt zijn inspiratie in de natuur. Zijn voorliefde voor bloemen is gekend, en dat blijkt ook uit zijn Two Japanese Folk Songs . Hosokawa is niet alleen geïnspireerd door de Japanse volksmuziek en cultuur, maar roept ook de Japanse sfeer op, binnen de moderne klankwereld. Er zijn momenten waarop de harp klinkt als een Japanse Koto, een traditioneel snaarinstrument. Op die manier realiseert Hosokawa - die vanuit Japan naar Berlijn trok om er compositie te studeren - een versmelting van eeuwenoude (oosterse) tradities en hedendaagse (westerse) compositiemiddelen.

The Crown of Ariadne, een compositie voor harp en kleine percussie-instrumenten van de Canadese componist Raymond Murray Schafer, is de grote finale van dit programma. Schafer maakt gebruik van alle mogelijke compositietechnieken, zonder zich aan één of ander -isme te willen vastknopen. Zijn muziek is meestal dramatisch en beschrijvend, en hij schuwt de overlappingen niet met andere kunstvormen zoals dans, theater of rituele handelingen. Dit werk maakt deel uit van een reeks muziektheaterwerken onder de gemeenschappelijke titel Patria. Hij schreef The Crown of Ariadne voor de Canadese harpiste Judy Loman. De harp stelt de figuur van Ariadne voor, de dochter van koning Minos van Kreta. De held Theseus kon de minotaurus in het labyrint doden en dankzij de draad die Ariadne hem had meegegeven vond hij de weg terug naar buiten. In ruil moest hij met haar trouwen, maar hij liet haar achter op het eiland Naxos, waar ze uiteindelijk de liefde zou vinden bij de god Dionysos. De combinatie met de slagwerkinstrumenten maakt van dit werk een theatrale uitdaging voor elke harpist.

Programma :

  • Paul Hindemith (1895-1963), Sonate
  • Benjamin Britten (1913-1976), Suite for Harp, opus 83 (1969)
  • Claude Debussy (1862-1918), La fille aux cheveux de lin
  • Luciano Berio (1925-2003), Sequenza II (1963)
  • Marcel Grandjany (1891-1975), Rhapsodie
  • Toshio Hosokawa (1955), Two Japanese Folk Songs (2008)
  • Raymond Murray Schafer (1933), The Crown of Ariadne (1980)

Praktische info :

Harprecital Andrea Voets
Zondag 7 juni 2015 om 15.00 u
Concertgebouw - Brugge


Meer info : www.concertgebouw.be en www.andreavoets.com

Bron : tekst Klaas Coulembier voor het programmaboekje van het Concertgebouw

Beluister nu al Raymond Murray Schafers 'The Crown of Ariadne'

22:07 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.