18/05/2015

Gloednieuw werk van Daan Janssens in combinatie met Nono in de Bijloke

Daan Janssens Luigi Nono begon in de jaren 1950 als een uitgesproken politiek geëngageerd componist, als antifascist en marxist. Later in zijn leven blijft die politieke dimensie aanwezig maar wordt ze een stuk minder expliciet, abstracter misschien. Hoewel. Quando Stanno Morendo (1982) is een overduidelijke reactie op de repressie die in 1981 het Poolse volk trof en zelfs een aanklacht tegen haar onderdrukkers. Maar het is allerminst een 'protestsong' en het staat ook ver van werk zoals The People United van Rzewski.

De muziek is vaak verstild, zelfs fragiel. Op andere momenten creëert Nono door elektronische manipulatie van de instrumenten een mysterieus, soms verontrustend klankgeweld dat via een hele reeks luidsprekers de luisteraars sonisch inkapselt.

De jonge Gentse componist Daan Janssens (foto) schreef een nieuw werk voor dit programma dat speciaal geconcipieerd werd om een geheel te vormen met Quando Stanno Morendo. (...nada.) is het derde deel uit Jannsens' cyclus (Paysages - études). De uitvoering is in handen van het nieuwe vocale kwartet Hyoid en het jonge Belgische ensemble Aton'&Armide.

Daan Janssens ( 1983) was nog geen dertig toen zijn opera De Blinden in enkele grote Belgische huizen zoals De Munt en Concertgebouw Brugge werd uitgevoerd. En nog geen jaar geleden speelde het Gulbenkian Orchestra zijn tweede orkestwerk (...revenir dans l'oubli...). Janssens' muziek is eerder een voortzetting van dan een reactie op de klassieke muziektraditie. Flitsende multimedia zijn niet zo aan hem besteed en 'conceptualistisch' is zijn werk doorgaans ook al niet te noemen. Wel boetseert hij met klanken, melodieën, thema's, harmonieën, ... om naar aloude traditie een muzikale spanningsboog te ontwikkelen. Uiteraard doet hij dat niet op de manier van Beethoven, Brahms of Schönberg - om boeiend en prikkelend te zijn moet nieuwe muziek immers ook nieuwe wegen verkennen, muzikale verhalen laten horen die nog niet verteld zijn.

De Italiaanse componist Luigi Nono (1924-1990) zocht in zijn composities naar een samengaan van politiek engagement en artistieke idealen. Muziek was voor Nono het middel in zijn strijd tegen het neofascisme. Tegelijkertijd zocht hij naar artistieke vernieuwing. Beide aspecten zag Nono verenigd in het werk van Arnold Schönberg, met wiens dochter Nuria hij was getrouwd. Samen met componisten als Pierre Boulez en Karlheinz Stockhausen behoorde Nono tot de grote vernieuwers van de naoorlogse muziek. Nono keerde zich echter af van de bourgeois cultuur en wilde op een meer directe wijze communiceren met de luisteraar. Hij ging zich richten op de elektronische muziek en maakte een aantal expliciet politieke werken, waaronder 'Y entonces comprendió' (1970) met daarin de stem van Fidel Castro.

Toen begin jaren tachtig de politieke verhoudingen complexer werden en het moeilijker werd een eenduidig statement te maken, kwam Nono in aanraking met de Experimentalstudio van Heinrich Strobel in Freiburg. Vanaf dat moment ging hij zich steeds meer interesseren in de ruimtelijkheid van klank. Zijn laatste composities kenmerkten zich door verstilling en vertraging en kunnen gezien worden als een aanklacht tegen de afstompende massamedia van de moderne samenleving.

In oktober 1981 werd Luigi Nono uitgenodigd een tweede Diario Polacca te componeren voor het festival Warschauer Herbst. Toen volgde 13 december: generaal Jaruzelski kondigde de staat van beleg aan. "De noodzaak om een dagboek te schrijven, was na die feiten eens zo groot. Van de vrienden die mij de opdracht gegeven hadden, hoorde ik niets meer. Ik draag dan ook dit werk op aan mijn vrienden in Polen die in ballingschap, ondergronds of in de gevangenis, hun hoop koesteren op andere tijden", schreef Nono. Voor het werk Quando stanno morendo verzamelde Massimo Cacciari, filosoof en vriend van Nono, teksten en gedichten uit Oost-Europa, van de Pool Czeslaw Milosz, de Russen Boris Pasternak en Vladimir Chlebnikov, en de Hongaar Endre Ady. Quando stanno morendo is letterlijk en figuurlijk een adembenemend werk. Het uiterst fijnzinnig gebruik van pianissimo, de verwevenheid van de live electronics en de akoestische instrumenten, het integreren van ademgeruis en de besloten klanken van de stemmen, verweven zich tot een glasheldere en ragfijne textuur.

Praktische info :

Hyoid & Aton'&Armide : Nono, Janssens
Donderdag 28 mei 2015 om 20.00 u
Muziekcentrum De Bijloke - Gent


Meer info : www.debijloke.be

Extra :
Daan Janssens : www.daanjanssens.be, www.matrix-new-music.be en youtube
Luigi Nono : www.luiginono.it, d-sites.net en youtube
Luigi Nono : Antifascist, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Luigi Nono: een hedendaags Italiaans componist, Harry Mayer op www.mayertjes.nl, 19/12/2006
Luigi Nono: on what would have been the composer's 80th birthday, John Warnaby reflects on his life and music, John Warnaby op www.musicweb-international.com, 2004
Monografie : Champ d 'Action, Jonathan Stockhammer, Josse De Pauw, Nono Jelle Dierickx, 8 mei 2004
Luigi Nono's 'Quando stanno morendo': kreten, gelfuister en hemels gezang, Stefan Beyst, januari 2004

15:34 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.