29/03/2015

Wereldcreatie van Pascal Dusapins Penthesilea in De Munt

Pascal Dusapin Penthesilea, de trotse koningin der Amazonen ! Na de accidentele dood van haar zus Hippolyta nam ze deel aan de Trojaanse oorlog om de moed van de Amazonen te bewijzen. Tussen Penthesilea en Achilles ontstond een complex en dodelijk spel van haat en liefde, aantrekken en afstoten. Het was Heinrich von Kleist (1808) die het onderwerp in de moderne tijd binnenbracht. Bij hem is het niet Achilles die Penthesilea doodt, maar omgekeerd : in een moment van tragische zinsverbijstering verscheurt ze met haar tanden degene van wie ze houdt... Pascal Dusapin (foto) levert met Penthesilea zijn zevende opera af. In zijn partituur noteert hij een citaat van Christa Wolf : "Het is geen mooi schouwspel, het moderne tijdperk vangt aan."

Pascal Dusapinschreef Penthesilea in opdracht van de Munt. De wereldcreatie van de zevende opera van deze Franse componist die vandaag overal in Europa te gast is, wordt een belangrijk evenement. Als basis koos hij Penthesilea van Heinrich von Kleist (1777-1811). Dit tragische verhaal over een vreselijke liefde, een gewelddadig gevecht tussen leven en dood doordrongen van een bizarre tederheid, interesseerde de componist al geruime tijd. Samen met Beate Haeckl schreef hij het libretto voor een opera met proloog, 11 scènes en epiloog.

Kleist baseerde zich op een oude Griekse legende om een van zijn meest bekende theaterstukken te schrijven. De amazones zijn een volk van vrouwelijke strijders die mannen uit hun leven bannen. Ze gaan enkel met mannen om een kind te krijgen, en het is hen verboden om zelf hun partner te kiezen. Penthesilea, de koningin van de amazones, en de Griek Achilles waartegen ze vecht tijdens de Trojaanse oorlog, zijn echter smoorverliefd op elkaar. De koningin is verscheurd tussen de trouw aan de wetten van haar volk en haar overweldigende liefde voor Achilles. Uiteindelijk beslist ze zich bij hem aan te sluiten, maar dan denkt ze dat hij haar verraden heeft. Volledig in trance vermoordt ze hem en rukt ze zijn tanden uit. Wanneer ze ontwaakt uit haar trance beseft ze welke volkomen tegennatuurlijke daad ze gepleegd heeft. Ze keert zich af van de wetten van de amazonegemeenschap, en beveelt de amazones om elders hun geluk te zoeken. Uiteindelijk berooft Penthesilea zichzelf van het leven.

Kleist schreef zijn theaterstuk in 1807 en choqueerde zijn tijdsgenoten door het donkere romantisme, de wreedheid van de emoties en het abrupte geweld van zijn taalgebruik. De muzikale taal van Dusapin, met zijn gebruik van impulsen, energie en discontinuïteit van het discours om uiteindelijk eenheid te bereiken, en zijn organische benadering van de muzikale structuur vinden perfect hun weerklank in de kwetsende, poëtische taal van de Duitse dichter.

In het voorwoord bij de vertaling schreef Julian Gracq dat dit meesterwerk hem altijd een verontrustend gevoel van vreemdheid meegaf. "Alles ontploft in een soevereine vrijheid", de personages zijn "te vol, te hard, te brandend, te fascinerend" en zoals "een natuurlijke, elementaire ramp, zoals een lavastroom die zijn weg baant langs de flanken van een vulkaan". Is dit voorwoord van Gracq niet de perfecte beschrijving van "gula", de zonde van de gulzigheid? Het gaat hier eerder om vraatzucht dan om houden van lekker eten, want de zonde wordt pas echt een zonde in haar buitensporigheid en overvloed. Penthesilea zelf is buitensporig en overzadigbaar. Ze is gek van verlangen en wordt verteerd door haar passie, gekweld door haar plicht, meegesleurd door het geweld van de leegte die ze slechts kan opvullen door te verslinden.

De banden tussen de Munt en Pascal Dusapin bestaan al jaren. De Munt heeft het werk van deze componist altijd verdedigd, zo werd hier zijn eerste opera Medeamaterial gecreëerd in 1992, en hernomen in de productie van Sasha Waltz in 2010. Veel van zijn composities werden uitgevoerd op concerten, zoals Attacca en La melancholia in 1992, Go solo n°1 pour orchestre in 1995, of Extenso in 1999. In 2013 brachten we de Belgische première van O Mensch! Nach Gedichten von Friedrich Nietzsche met de tenor Georg Nigl, en Passion met Nigl en Barbara Hannigan.         

De Franse dirigent Franck Ollu neemt de muzikale leiding over van Ludovic Morlot. Hij zal deze productie ook dirigeren bij onze coproducent, de Opéra National du Rhin, later dit jaar.
Wij zijn de collega’s bij het orkest in Malmö en het Ensemble Modern zeer dankbaar dat ze Franck Ollu hebben vrijgemaakt van zijn eerder aangegane engagementen om bij ons Penthesilea te kunnen dirigeren. Franck Ollu was eerder in de Munt te gast voor Thanks to my Eyes van Oscar Bianchi. Hij dirigeerde eveneens de creatie van Sasha Waltz’ nieuwe Sacre du Printemps en de nieuwe productie van Jakob Lenz in februari/maart 2015. Het koor wordt voorbereid door Martino Faggiani.

Sinds de aankondiging van dit project in de seizoensbrochure vorig jaar onderging het artistieke team belangrijke wijzigingen: centraal staat de Belgische beeldend kunstenares Berlinde De Bruyckere die voor het eerst haar medewerking verleent aan een operaproject. Zij werkt hiervoor samen met regisseur Pierre Audi.

Pierre Audi was de regisseur van Tamerlano en Alcina (Handel), uitgevoerd in januari 2015. Hij debuteerde in de Munt met Pelléas et Mélisande (Debussy) in 2008, hernomen in het Teatro dell'Opera van Rome en in de Munt in 2013. Hij regisseerde eveneens Iphigénie en Aulide & Iphigénie en Tauride (Gluck) en Orlando (Handel), projecten die later ook in Amsterdam werden gepresenteerd.

Berlinde de Bruyckere begint met deze samenwerking aan een nieuw avontuur. Deze grote Belgische kunstenares, die ons land vertegenwoordigde op de 55e Biënnale van Venetië, werkt voor het eerst mee aan een operaproductie. Zoals in de Vlaamse of Duitse gotische beeldhouwkunst zijn de werken van Berlinde De Bruyckere gekenmerkt door hun grote verbeeldingskracht. Onafgewerkte en bleke lichamen, vrouwensilhouetten met lang paardenhaar, opgehangen paarden, bomen met gouden schors, … De sculpturen van Berlinde De Bruyckere zijn hybride vormen waarin lichamen, die ontstaan uit de versmelting van dierlijke, plantaardige en menselijke elementen, convergentiepunten worden van lijden, verlangen en onwezenlijkheid. De aanwezigheid van dagelijkse voorwerpen, tafels, ladders, vitrines of harnassen versterkt de verwarring alleen maar.

Praktische info :

Pascal Dusapin, Penthesilea
Van di 31 maart t.e.m. zaterdag 18 april 2015
De Munt - Brussel


Meer info : www.demunt.be

Extra :
Pascal Dusapin op en.wikipedia.org, brahms.ircam.fr en youtube

23:09 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.