05/03/2015

Wolfgang Rihms opera Jakob Lenz nog tot zaterdag in De Munt

Jakob Lenz "Ik wil ontroeren en ontroerd worden. Aan muziek is alles pathetisch," stelde Wolfgang Rihm ooit als muzikaal credo. Zijn kameropera Jakob Lenz behoort ondertussen tot de meest opgevoerde werken uit het 20ste eeuwse Duitse operarepertoire. Op basis van Georg Büchners novelle over het onafwendbare afglijden van de dichter Jakob Lenz naar de waanzin, bouwt Wolfgang Rihm een uiterst geladen sfeer op die dwingend naar een dramatische ontknoping voert. Omwille van de rijkdom aan vocale stijlen - gaande van gesproken tekst via Sprechgesang en recitatief tot uitgewerkte coloraturen - en aan harmonische technieken - atonaliteit, verwijde tonaliteit en zuivere tonaliteit - wordt het werk wel eens met Bergs Wozzeck vergeleken. Na Kát’a Kabanová en La Traviata komt Andrea Breth terug in de Munt voor een tekstgetrouwe herlezing van dit zeer beklijvende werk.

Jakob Lenz is een kameropera in één akte van de Duitse componist Wolfgang Rihm, gecreëerd in Hamburg in 1979. De opera is sindsdien uitgegroeid tot een referentiewerk van het hedendaagse operarepertoire en wordt regelmatig uitgevoerd in Europese operahuizen. Het libretto van Michael Fröhling is gebaseerd op de gelijknamige novelle van Georg Büchner, die een episode beschrijft uit het leven van Lenz, schrijver en dichter uit de Sturm und drang-periode en tevens de auteur van Die Soldaten, dat de basis vormde voor de opera van Zimmerman. De dertien taferelen dompelen ons onder in de morbide en donkere gedachten van Lenz, die zich soms gedraagt als een romantische “wanderer” zoals bij Schubert, en soms als een krankzinnige ziener. Lenz bevindt zich in een staat van diepe crisis en doolt door de besneeuwde bergen in de Vogezen, waar hij opgevangen wordt door de herder Oberlin die hem samen met zijn vriend Kaufmann probeert te redden. De opera eindigt met de onomkeerbare krankzinnigheid van Lenz.

Het personage komt namelijk uit een tijdsperiode waarin het begrip 'zonde' werd uitgehold, waarin de mechanismen van de menselijke ziel die ooit werden toegeschreven aan de ondeugd eerder een psychologische en emotionele verklaring meekregen. Lenz is een dolende ziel zonder zonde of deugd, in een toestand van verwarring en lijden die hem voortdurend uit zijn evenwicht haalt.
Deze mentale chaos, de dromen, de waanzin en helderheid die de dichter dooreenschudden, de conflicten en de inwendige stemmen die hem verscheuren worden met weinig middelen weergegeven dankzij een zeer efficiënte muziek. De bijna traditionele orkestratie wordt gedomineerd door de hout- en koperblazers die de muziek een specifieke kleur geven. Het gebruik van de stemmen is radicaal anders, met intervalsprongen, bizarre effecten en parlando's - maar steeds zo dicht mogelijk bij de tekst en uitspraak. De complexe muzikale taal van Rihm blijft altijd toegankelijk.

Wolfgang Rihm is een Duitse componist en essayist, geboren te Karlsruhe in 1952. Hij is een van de meest eminente persoonlijkheden in de muziekwereld, en lid van verschillende grote instellingen die het Duitse muziekleven reguleren. Hij studeerde compositie bij Eugen Werner Velte aan de muziekacademie van Karlsruhe. Hij is gepassioneerd door de muziek van de Tweede Weense school: zo orkestreerde hij pianostukken van Arnold Schönberg en leunde hij een tijdlang aan bij de stijl van Webern. Hij studeerde verder bij Stockhausen in Keulen, daarna compositie aan de muziekschool van Fribourg-en-Brisgau bij Klaus Huber en musicologie bij Hans Heinrich Eggebrecht.

Wolfgang Rihm werd algemeen erkend in de muziekwereld na de voorstelling van zijn orkestwerk Morphonie - Sektor IV op het Festival van Donaueschingen in 1974. Deze productieve componist schreef enkele honderden partituren waarvan een groot deel is opgenomen. We vermelden het pianoconcerto Sphere (1994), de opera’s Faustus und Yorik, Die Hamletmaschine (1983-1986) naar een tekst van Heiner Müller, Die Eroberung von Mexico (1987-1991) naar Antonin Artaud, Dionysus (2010) naar gedichten van Nietzsche, het oratorium Deus Passus (1999-2000), Jagden und Formen (1995-2001) - in 2013 opgevoerd in de Munt gechoreografeerd door Sasha Waltz, Nachstudie, Sphäre nach Studie, voor harp, contrabas, piano en percussie (2002), Sphäre um Sphäre, voor twee piano’s en kamerorkest (2002), Two Other Movements (2004), een bestelling van het New York Philharmonic, Gegenstück (2006-2010) voor saxofoon, percussie en piano, KOLONOS | 2 Fragments by Hölderlin after Sophokles (2008), het vioolconcerto Lichtes Spiel gecreëerd door Anne-Sophie Mutter in de Avery Fisher Hall met de New York Philharmonic (2010), en niet te vergeten twaalf strijkkwartetten, meer dan dertig concerti en meer dan twintig liedcycli.

Hij won verschillende prijzen, waaronder de Ernst von Siemens Music Prize 2003, en was de vijfde componist op de affiche van het jaarlijks Muziekfestival van Rheingau op uitnodiging van Walter Fink in 1995, hij was special guest van het BBC Symphony Orchestra in 2010 en op het festival Aspects des Musiques d'Aujourd’hui te Caen in 2013.
Naast zijn compositiewerk heeft hij een carrière als docent vanaf 1978 op de Internationale Ferienkurse für Neue Musik in Darmstadt, en sinds 1981 aan de muziekacademie van München. In 1985 volgde hij zijn voormalige professor Eugen Werner Velte op als hoogleraar compositie aan de muziekschool van Karlsruhe.

Deze nieuwe enscenering is een coproductie met de Opera van Stuttgart. Dirigent Franck Ollu zal aan het hoofd staan van het Kamerorkest van de Munt. De regie vertrouwden we toe aan de Duitse Andrea Breth, wiens donkere en getormenteerde universum perfect aansluit bij de hectische en pessimistische toestand van Lenz. Hoewel ze zeer vertrouwd is met moderne theaterteksten, is het de eerste keer dat Andrea Breth een hedendaagse opera ensceneert. Aan haar zijde vinden we dezelfde ploeg als voor La Traviata in 2012, namelijk scenograaf Martin Zehetgruber, belichter Alexander Koppelmann en dramaturg Sergio Morabito. Eva Maria Dessecker ontwerpt de kostuums.

Praktische info :

Wolfgang Rihm, Jakob Lenz
Van vrijdag 27 februari t.e.m. zaterdag 7 maart 2015, telkens om 20.00 u
De Munt - Brussel


Meer info : www.demunt.be

Extra :
Jakob Lenz - interview met componist Wolfgang Rihm & dirigent Franck Ollu op www.skynet.be
Wolfgang Rihm op www.universaledition.com, www.composers21.com en youtube
Dossier Wolfgang Rihm op beckmesser.de
Wolfgang Rihm (1951 - ): Wars van minimalisme en neosensibiliteit op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Muziek is een levensproces : interview met Wolfgang Rihm, Peter-Paul De Temmerman, 17 maart 2004

Bekijk alvast deze video

02:01 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.