26/09/2014

Muzikale curiosa uit de 20ste eeuw voor strijktrio en pianokwartet

Norbert Rosseau Goeyvaerts String Trio en Jan Michiels duiken maandag de 20ste eeuw in en zetten o.a. de Gentse Norbert Rosseau (foto) en 'een speciale' Karel Goeyvaerts op het programma. Zowel het trio als Michiels zijn fan van 20ste-eeuwse muziek. De musici over Rosseau: "Vanmorgen hebben we met Jan gerepeteerd. Het pianokwartet van Rosseau is echt een geweldige ontdekking!"  Voor Goeyvaerts moeten de ochtend van het concert de nieuwsberichten (in verschillende talen) opgenomen worden voor de partituur die 's avonds op de pupiter staat. Voor wie iets nieuws wil ontdekken is dit een niet te missen concert. Voorts werk van: Skalkottas, Schönberg en Xenakis.

Hoogromantische expressie, dodecafonie, waanzinnige energie en muzikaal experiment uit de vorige eeuw. Goeyvaert trio en Jan Michiels zijn er wild van. Arnold Schönberg schrijft zijn expressief Strijktrio op. 45 nadat hij nipt aan de dood ontsnapte. Zijn leerlingen Nikos Skalkottas en Norbert Rosseau lopen in zijn voetspoor met dodecafonie en hoogromantische expressie. De jongere generatie kiest andere paden. Xenakis laat de strijkinstrumenten een waanzinnige energie produceren. Goeyvaerts experimenteert: hij geeft opdracht om op de dag van het concert een opname te maken van nieuwsberichten in verschillende talen. De musici moeten hier op ' inspelen' (toch houdt meestercomponist Karel Goeyvaerts de muzikale kwaliteit stevig in de hand).

Het twaalftoonssysteem leverde de basis voor Schönbergs prestige en invloed: hij slaagde er immers in om een systeem uit te werken dat tegelijk heel flexibel was en tegelijk door en door logisch. Voor de andere componisten op het programma zou Schönbergs twaalftoonssysteem op diverse manieren een oriëntatiepunt worden. Het meest letterlijk voor Nikos Skalkottas, die als student in Berlijn bij Schönberg compositie ging studeren. Het Strijktrio Nr. 2 schreef hij in 1935, kort na zijn terugkeer in Griekenland. Het draagt de sporen van zijn studie bij Schönberg: een doorgedreven gebruik van de twaalf tonen, een compacte schriftuur en voortdurend ontwikkelende motieven. Ook Norbert Rosseau zou zich de twaalftoonstechniek van Schönberg eigen maken en er in de jaren 1960 en 1970 - ruim na de dood van Schönberg - een heel persoonlijke invulling aan geven, zoals in het pianokwartet (1975).

Karel Goeyvaerts en Iannis Xenakis behoorden beiden tot de generatie die onmiddellijk na de Tweede Wereldoorlog een nieuwe impuls aan de hedendaagse muziek zouden geven, maar hun vertrekpunten waren anders: waar Goeyvaerts de twaalftoonstechniek van Schönberg als een evident vertrekpunt zag voor een nog veel meer doorgedreven rationele manier van componeren, zocht Iannis Xenakis iets gelijkaardigs in een heel andere hoek: algoritmes en complexe wiskundige structuren die een heel amorf, chaotisch kluwen van klanken konden kneden tot overrompelende sonore massa's. In het wat latere strijktrio Ikhoor (1978) zijn de chaotische elementen niet meer zo extreem (zo is er een regelmatige puls en zijn er herkenbare herhaalde motieven te horen) maar blijft Xenakis' fascinatie voor ruwe klank en een harde, strakke speelstijl onmiskenbaar. Ook Goeyvaerts' pianokwartet stamt uit een wat latere fase van zijn carrière. De strenge twaalftoonsprincipes had hij dan al een eindje achter zich gelaten en hij was vooral bezig met collage-achtige composities. Het Pianokwartet (1972) heeft een vrije, open structuur: het bestaat uit zeven verschillende segmenten waarvan de muzikanten de volgorde zelf mogen kiezen en waarvan de interpretatie afhankelijk is van verschillende vrijer te bepalen factoren. Goeyvaerts schrijft voor dat die segmenten gecombineerd moeten worden met een tape. Maar ook die is onderhevig aan de onvoorspelbare toevalsfactoren van het moment: de tape moet namelijk op de dag van het concert zelf worden gemaakt, aan de hand van fragmenten van radionieuwsberichten van die dag. Een instructie die maakt dat in een 'oude' compositie steeds minstens één aspect letterlijk zeer actueel zal zijn.

 Programma :

  • Norbert Rosseau (1907-1975), Pianokwartet 'opus posthumus'
  • Nikos Skalkottas (1904-1949), Strijktrio
  • Iannis Xenakis (1922-2001), Ikhoor
  • Karel Goeyvaerts (1923-1993), Pianokwartet met magnetofoon
  • Arnold Schönberg (1874-1951), Sechs kleine Klavierstücke - Strijktrio

Praktische info :

Goeyvaerts String Trio & Jan Michiels : Rosseau, Skalkottas, Xenakis, Goeyvaerts, Schönberg
Maandag 29 september 2014 om 20.30 u
(inleiding door Maarten Beirens om 19.45 u)
STUK - Leuven


Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be, www.stringtrio.net en www.michielsjan.be

Bron : tekst Maarten Beirens voor Novecento, september 2014

Extra :
Norbert Rosseau op nl.wikipedia.org en www.cebedem.be
Iannis Xenakis : www.iannis-xenakis.org, www.xenakis-ensemble.com en youtube
Iannis Xenakis (1922-2001): Mathematicus en filosoof, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Karel Goeyvaerts op www.matrix-new-music.be, www.cebedem.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
Twintigste editie Novecento met 7 concerten met muziek van de 20ste eeuw, 19/09/2014

18:12 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.