16/03/2014

Symfonieorkest Vlaanderen brengt nieuw werk van Frederik Neyrinck in combinatie met Lindberg en Mozart

Magnus Lindberg De prelude op dit concert door het Symfonieorkest Vlaanderen werd speciaal gecomponeerd door Frederik Neyrinck. Deze jonge Vlaamse componist heeft reeds bewezen dat zijn werken zonder meer een betoverend effect hebben. Hetzelfde kan gezegd worden van Magnus Lindbergs Vioolconcerto uit 2006, één van de belangrijkste werken uit zijn omvangrijke oeuvre. In een complex verhaal vol intriges verdedigt de dappere viool zich tegen de veroveringsdrang van het orkest. Zonder aan lyrische expressiviteit in te boeten, moet de solist op het einde de overweldigende orkestklank toch naast zich dulden. Violist Matthew Trusler gaat alvast deze muzikale uitdaging aan. Een monument binnen het klassieke repertoire, Mozarts 41ste symfonie, sluit dit fantasierijke concert af. Groots in tijdsduur maar ook buitenmaats expressief. De overweldigende, beroemde finale van deze Jupiter Symfonie waarmee hij uiteindelijk afscheid nam van het genre, vormt in ieder geval een schitterende conclusie van zijn symfonische oeuvre. Zet je schrap voor het dynamisme van de piepjonge Franse dirigent Alexandre Bloch wiens voortreffelijke techniek nu reeds wereldwijd geprezen wordt.

De Finse componist Magnus Lindberg (foto) werd geboren in 1958. De jaren 1950 waren een periode van zeer extreme, vaak politiek getinte vernieuwing in de muziek. Heel wat componisten experimenteerden volop met elektronische klanken en grafische partituren. Het nieuwe denken was haast een noodzaak, artistieke vrijheid het hoogste goed. We lezen vaak in de muziekgeschiedenis dat de Tweede Wereldoorlog daar een belangrijke rol in gespeeld heeft: de jongste generatie wilde iets nieuws, een andere wereld, een ander denken, vrijheid, ook in de muziek. Hoezeer hun taal ook verschilde van het romantische idioom, toch waren deze jonge componisten qua 'modernistische' ingesteldheid wel degelijk erfgenamen van Beethoven, Wagner en Schönberg. Lindbergs muzikale denken is geworteld in die periode. Zo begon hij al vroeg te experimenteren met het elektronisch opwekken en manipuleren van klanken en componeerde hij zelfs serieel. Lindberg kwam - net zoals zijn beroemde landgenote Kaija Saariaho - terecht in het Parijse IRCAM, een instituut opgericht door Pierre Boulez, één van de protagonisten van de naoorlogse avant-garde. Dat IRCAM werd in de jaren 1980 the place to be voor jonge musici, ingenieurs, informatici en wiskundigen die gefascineerd waren door klankstructuren. Er werd onder andere gecomponeerd met de laatste technologische hoogstandjes, een waarlijk interdisciplinair 'onderzoek in de kunsten'.

Lindberg hield zich op in de aldaar florerende kringen van de zogenaamde 'spectrale muziek' en werd onderwezen door Gérard Grisey. Zeer eenvoudig gesteld, was dit muziek waarvan de grotere (harmonische) structuren (bvb. de akkoorden die de muzikanten in een orkest spelen) afgeleid werden uit de boventoonstructuren ('trillingsstructuren' dus) van klanken. Melodie stond niet meer echt centraal in deze muziek waarin vooral gefocust werd op klankkleurschakeringen. Het hoeft dus niet te verbazen dat dit spectrale denken ontstond in de kringen van de elektronische muziek.

In de jaren 1990 echter, en zeker vanaf de vroege 21ste eeuw, maakt Lindberg een stevige stilistische ommekeer. Hij gaat een stuk traditioneler schrijven, neoromantiek wordt dat wel eens genoemd, maar misschien is 'eclectisch' een betere omschrijving. De muziek van Lindberg vertoont immers romantische kenmerken maar ook Igor Stravinski, de minimalisten, Boulez en de spectralisten komen om de hoek piepen. Neem nu het eerste deel van zijn Vioolconcerto uit 2006, geschreven voor een 'Mozart-orkestbezetting'. Het valt niet te ontkennen dat de Fin Jean Sibelius, componist van één van de bekendste vioolconcerto's, een invloed uitoefende op Lindberg. (Enkele decennia eerder had de jonge componist wellicht nog alles gedaan om geen enkele verwijzingen naar zijn wereldberoemde landgenoot neer te pennen!) Maar zijn periode aan het IRCAM heeft duidelijk ook sporen nagelaten. De muziek doet op sommige momenten qua kleurwerking, samenspel, dialoog en gestiek zelfs denken aan Boulez' fantastische Anthèmes 2 (1997) voor viool en live-electronics. Soms klinkt het orkest bijna als een elektronische manipulatie van de vioolpartij, iele echo's en klankvelden die we misschien zelfs niet meteen zouden associëren met een strijkorkest.

Wellicht heeft zijn esthetische koerswijziging Lindberg ook geen windeieren gelegd. Mozart moest de keizer-koster behagen, een hedendaagse componist ensembles, concertorganisatoren en uit - eindelijk natuurlijk een publiek. En ook in de kunstwereld speelt, ondanks 'corrigerende mechanismen', de alomtegenwoordige marktidee mee. Maatschappelijke relevantie wordt uiteindelijk toch voor een aanzienlijk deel afgemeten aan publiekscijfers, halfvolle zalen zijn nefast.

De Vlaming Frederik Neyrinck (1985) behoort ongetwijfeld tot de meest opmerkelijke componisten van zijn generatie in ons land. Zijn werk werd in Vlaanderen uitgevoerd door ensembles zoals Bl!ndman, Goeyvaerts Strijktrio, Nadar Ensemble en Revue Blanche. In het buitenland werkte hij onder andere samen met de Neue Vokalsolisten Stuttgart en het Jack Quartett. Wat Gestalt IX betreft, werd het meteen duidelijk dat de componist iets nieuw wil doen met het traditionele medium symfonisch orkest. Dat begint met een ietwat vreemde, symmetrische opstelling: op die manier ontstaan er ongewone ruimtelijke relaties tussen (groepen van) instrumenten, waarmee de componist kan experimenteren. Zo kan hij bijvoorbeeld dialogen uitbouwen tussen de orkesthelften, tussen instrumentale lichamen of zelfs 'klankbewegingen' simuleren. Zijn doel is door het onderzoeken van verschillende mogelijke combinaties, nieuwe, ongewone verhoudingen te creëren ...

Programma :

  • Frederik Neyrinck, Gestalt IX (creatie)
  • Magnus Lindberg, Vioolconcerto
  • W.A. Mozart, Symfonie nr. 41 in do groot 'Jupiter', K. 551

Praktische info :

Symfonieorkest Vlaanderen & Matthew Trusler : Jupiter
Dinsdag 18 maart 2014 om 20.00 u
Concertgebouw - Brugge

't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be en symfonieorkest.be
---------------------------------------
Vrijdag 21 maart 2014 om 20.00 u (inleiding om 19.15 u)
Muziekcentrum de Bijloke - Gent

J. Kluyskensstraat 2
9000 Gent

Meer info : www.debijloke.be en symfonieorkest.be
---------------------------------------
Zondag 23 maart 2014 om 15.00 u
deSingel - Antwerpen

Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en symfonieorkest.be

Extra :
Frederik Neyrinck : www.frederikneyrinck.be, www.muziekcentrum.be en youtube
Magnus Lindberg op en.wikipedia.org, www.boosey.com, www.musicsalesclassical.com en youtube

23:43 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.