10/01/2014

Dowland recomposed : Liesa Van der Aa bouwt muzikale vertelling rondom Dowlands donkere muziek

Liesa Van der Aa Liesa Van der Aa is een jonge violiste, componiste en actrice. Ze schreef onder meer muziek voor theaterprojecten van Lod, Toneelhuis, FC Bergman en Guy Cassiers. In februari 2012 bracht ze haar debuutalbum 'Troops' uit, geproduced door Boris Wilsdorf (Einstürzende Neubauten). Op dat album creëert Liesa, enkel gewapend met viool, stem en een schare effectpedalen, een geheel eigen klankuniversum. Het Dowlandproject maakte ze in opdracht van het KlaraFestival 2013. Naar aanleiding van de vierhonderdvijftigste verjaardag van de geboorte van de Britse componist John Dowland zet Liesa Van der Aa haar zoektocht naar de ontmoeting tussen soundscape, renaissance, pop en experiment verder. Ze verweeft haar eigen werk met dat van John Dowland, de meest invloedrijke muzikant uit de Elizabethaanse tijd. Liesa's eigen nummers veranderen plots in een lied van Dowland, in soundscapes duiken flarden van Dowlands melancholische toon op.

Liesa Van der Aa ging op vraag van het KlaraFestival aan de slag met Dowlands melancholie en bouwde een eigen muzikale vertelling rondom diens donkere muziek. In Dowland Recomposed treedt Dowlands muziek in dialoog met de soundscapes die eerder al op Van der Aa's debuutplaat Troops (2012) werden uitgetekend. Wellicht niet toevallig koos ze voor een raamstructuur waarin het getal 7 (een knipoog naar Dowlands 'Lachrymae, or Seven Teares') een cruciale rol speelt: 7 nummers en 7 intermezzi articuleren een vertelling in 7 hoofdstukken. Protagonist van de vertelling is Suzanne: losjes gebaseerd op de schone, kuise deerne, die - zo verhaalt de bijbel - door twee ouderlingen werd bespied tijdens het baden. Ontstoken in lust en verlangen trachten de heren Suzanne tot ontucht te overhalen, maar zij blijft standvastig en stelt liever te sterven dan overspel te plegen. Het laatste wat ze wil, is haar kuisheid, haar gezin en haar God te verraden. Op dit punt stopt het gedicht 'Susanne un jour', dat gebaseerd is op de bijbelvertelling. Het slot van het verhaal, waarbij de heren Suzanne uit wraak beschuldigen van ontucht met een andere man, en de onfortuinlijke dame pas te elfder ure wordt gered dankzij een tussenkomst van de Heilige Geest, ontbreekt.

'Susanne un jour' verscheen voor het eerst in druk in 1548 ('Premier livre de chansons spirituelles', Guillaum Guéroult), werd in diverse talen vertaald en door tientallen renaissancecomponisten op muziek gezet: er zijn in totaal meer dan 30 toonzettingen bekend, waaronder enkele van de grootste 'hits' uit het 16de-eeuwse polyfone repertoire. De beroemdste versie is wellicht die van Orlandus Lassus: het icoon van de laatste generatie polyfonisten uit de Lage Landen. Zijn Susanne genoot een immense populariteit, en werd door heel wat componisten als basis voor bewerkingen en instrumentale parafrasen gebruikt. Ook Dowland componeerde vermoedelijk - de attributie staat niet onomstotelijk vast - een werk op basis van Lassus' chanson: de Suzanna Galliard. een schijnbaar eenvoudige, maar ingenieuze bewerking in drieledige maatsoort, die later ook onder een andere titel opdook met toevoeging van duizelingwekkende melodische versieringen.

De trieste, ontredderde baadster Suzanne en het melancholische genie Dowland inspireerden Van der Aa tot een muzikaal relaas over een vrouwelijk hoofdpersonage dat zevenmaal bezongen wordt vanuit het standpunt van de mannelijke figuur. Met muziek, tekst en videoprojecties krijgt Liesa's Suzanne gestalte en wordt haar levenswandel gevolgd. Ze blijft daarbij een object van verzuchtingen, dromen en verlangen: de vertelling is niet gespeend van lofzangen aan haar schoonheid en niet mis te verstane liefdesverklaringen.

Dowland dwaalt in diverse gedaanten doorheen de voorstelling; hij fluisterde Van der Aa eerst en vooral de ideale bezetting in - met luit, uiteraard... - wat resulteerde in een voor de muzikante tot dusver onuitgegeven combo. De Elizabethaanse klankenwereld is voor haar een nieuwe stap in haar traject langs de meest uiteenlopende sonore landschappen. Centrale adagia daarbij: onderzoeken - uitpuren - mixen. Dat levert ditmaal een veelbelovende combinatie op van luit, cornetto, contrabas, elektrische en akoestische viool: een cocktail die aan de oppervlakte bont en exuberant mag toeschijnen, maar in feite een transparant en dus kwetsbaar palet oplevert. "Als ik eerlijk ben, ben ik bang van die eenvoud. In het verleden wilde ik alles groter en bombastischer maken, met koren, zware orkestratie... Deze keer wordt het fragiel en eenvoudig", aldus Van der Aa. Een sprong in het ongewisse, voor rekening van meester-melancholicus John Dowland.

Een tweede, directe link met diens werk is het luitlied 'Come Heavy Sleep', dat als een muzikaal motto - een Leitmotiv, als het ware - doorheen de voorstelling verweven zit. Alle hoofdstukken en intermezzi worden geprikkeld door het lied, dat zo de inhoudelijke en muzikale ruggengraat van het geheel vormt. Sluitsteen van de voorstelling belooft een bijzondere confrontatie te worden tussen deze muzikale kiem, ontdaan van vervormingen en effecten, en de al even naakte Suzanne, die voor het eerst niet door de ogen van anderen wordt beschreven maar gestalte krijgt in een monoloog. Het geheel is een performance die niet van hokjes, labels en categorieën gediend is: tussen scène en podium, tussen concert en theater, tussen historisch repertoire en klanklandschap van de toekomst, verkent Dowland Recomposed de mogelijkheden van de artistieke transformatie langs de lijnen van de onveranderlijke condition humaine.

Praktische info :

Liesa Van der Aa & Co : Dowland recomposed
Vrijdag 10 januari 2014 om 20.00 u
(inleiding door Annemarie Peeters om 19.15 u)
deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.liesavanderaa.be

Bron : tekst Sofie Taes voor het programmaboekje deSingel, januari 2014

Elders op Oorgetuige :
Wonderkind Liesa Van der Aa ontdekt Dowland, 28/08/2013

11:22 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.