10/01/2014

Avontuurlijke kamermuziek voor strijkers uit de drie Weense Scholen in Brugge

Solistenensemble Kaleidoskop Na hun overweldigende passage vorig seizoen komt het hippe Berlijnse Solistenensemble Kaleidoskop terug naar Brugge met onder andere Arnold Schönbergs Verklärte Nacht onder de arm. Op de première van dit strijksextet uit 1902 reageerde het publiek radeloos en ook de pers was vol onbegrip. Schönberg baseerde zijn sextet op Richard Dehmels gelijknamige gedicht. Vooral de erotische ondertoon van het gedicht vond men aanstootgevend. Schönberg, een van de pioniers van de zogenaamde Tweede Weense School, had dit met sensuele harmonieën en smachtende chromatiek zeer beeldrijk in muziek omgezet. Kaleidoskop omwikkelt dit ontroerende en toegankelijke werk van Schönberg met werk uit de Eerste en Derde Weense Scholen. Op de lessenaar ook werk van Haubenstock-Ramati, de 'peetvader van de Derde Weense School', want voormalig leraar van zowel Furrer, Ablinger als Herndler. Prachtige en avontuurlijke kamermuziek voor strijkers uit de drie Weense Scholen door een hoogst opwindend ensemble.

Beat Furrer - Wie diese Stimme voor twee celli (1985/86)
Vier secties, waarin twee celli grotendeels hetzelfde materiaal spelen. Kleine motieven komen terug maar worden gevarieerd en op verschillende manieren met elkaar gecombineerd. Langzame glissando's en een zeer zachte dynamiek geven het begin een fragiel, ijl karakter, balancerend op de grens tussen klank en stilte. Of is het ruis? Doorheen het stuk introduceert de componist bepaalde vrijheden voor de uitvoerders. Om de vierde en laatste sectie te realiseren moeten twee pagina's gecombineerd worden, één met ritmisch melodische motieven, maar zonder exacte toonhoogtes, en één met enkele combinaties van noten. In de laatste pagina van de partituur geeft Beat Furrer een mogelijke realisatie, wat betekent dat andere uitwerkingen even goed mogelijk zijn. Op het vlak van speeltechniek en muzikaal materiaal is de componist wel erg precies en veeleisend. Elke handeling wordt nauwkeurig voorgeschreven, maar de precieze synchronisatie tussen de twee cello's is voor interpretatie vatbaar.

Christoph Herndler - Abschreiben (2005)
Zestien vakjes. In elk vakje staan stijgende en dalende lijnen getekend. Deze lijnen geven geen melodie weer, maar duiden aan welke handeling de strijkers met hun strijkstok moeten uitvoeren: een op of neerwaartse beweging. Toonhoogtes of ritmes zijn niet eenduidig genoteerd, en dus is elke uitvoering anders. Er zijn geen regels, behalve de summiere instructies die bij de grafische partituur horen. Herndler is heel duidelijk over het opzet van deze compositie: "Als het de taak van de notatie was het resultaat precies vast te leggen, zouden er met allerhande opnametechnieken betere alternatieven zijn. En als het anderzijds zou gaan om de vele mogelijke realisaties, was het beter en eenvoudiger geweest die met een vorm van improvisatie te bereiken. Abschreiben is een methode; het onveranderlijke noteren, om het in het afschrift te bevrijden."

Georg Nussbaumer - Gruppenbild mit Bach und Blitz (2011)
In dit werk zijn alle muzikale (en niet muzikale) elementen dan weer uiterst nauwkeurig beschreven. De strijkers mogen gedurende de zes minuten van het stuk slechts één boogstreek gebruiken. Ze moeten de lengte van hun strijkstok als het ware onderverdelen in vier stukken, één per minuut (de eerste en laatste minuut is er stilte). Van begin tot einde weerklinken alleen de toonhoogtes si mol, la, do en si, ook wel gekend als het B A C H motief (waarbij H voor si staat en B voor si mol). Daar houdt de link met Bach ook meteen op, want er is geen enkele muzikale ontwikkeling. Om de minuut is er een duidelijke cesuur die gepaard gaat met de bewuste 'Blitz', en op die momenten veranderen de instrumenten ook van noot. In dit geval is het echter de vraag of de strikte regels überhaupt gerealiseerd kunnen worden. Eén enkele boogstreek spreiden over vier minuten vereist van de uitvoerders een immense beheersing.

Peter Ablinger - Weiss/Weisslich 17b, Violine und Rauschen (1995)
Peter Ablingers Violine und Rauschen, nummer 17b in zijn Weiss/Weisslich cyclus vereist een even grote concentratie. Hier is er slechts één toonhoogte aanwezig van begin tot eind, een onveranderlijke hoge mi. Ablinger laat wel meerdere boogstreken toe, maar deze moeten dan weer onhoorbaar in elkaar overgaan. De ene noot van de viool wordt gecombineerd met een al even onveranderlijke witte ruis. Die ruis kan gegenereerd worden met een radio, een televisie of een bandopnemer. Verder geeft Ablinger nog aan dat de viool duidelijk hoorbaar moet zijn, maar dat de ruis tegelijk niet te veel naar de achtergrond verwezen mag worden

Roman Haubenstock-Ramati - Strijktrio nr. 1 'Ricercari' (1948/78)
Roman Haubenstock-Ramati is het cement tussen al deze verschillende werken. Hoewel hij niet bij Schönberg studeerde, geldt hij toch als een van de erfgenamen van de Tweede Weense School. Vanaf de jaren 1950 neemt het belang van grafische elementen toe in zijn muziek, samen met de ruimte voor variabele vormen en muziek zonder ontwikkeling. Zijn invloed is dan ook het duidelijkst merkbaar in de stukken van Furrer en Herndler, twee van zijn leerlingen. Zijn Strijktrio nr. 1 slaat een chronologische en stilistische brug tussen de wereld van Verklärte Nacht en de verschillende recentere composities in dit programma.

Programma :

  • Ludwig van Beethoven, Strijktrio in D, opus 9 nr. 3 III. Scherzo. Allegro molto e vivace
  • Arnold Schönberg, Verklärte Nacht, opus 4
  • Georg Nussbaumer, Gruppenbild mit Bach und Blitz (2011)
  • Beat Furrer, Wie diese Stimme (1985/86)
  • Roman Haubenstock-Ramati, Strijktrio nr. 1 'Ricercari' (1948/78)
  • Christoph Herndler, Abschreiben (2005)
  • Peter Ablinger, Weiss/Weisslich 17b (1995)

Praktische info :

Solistenensemble Kaleidoskop : Beethoven, Schönberg, Nussbaumer, Furrer, Haubenstock-Ramati, Herndler, Ablinger
Donderdag 16 januari 2014 om 20.00 u
(inleiding door Klaas Coulembier om 19.15 u )
Concertgebouw - Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be en www.kaleidoskopmusik.de

Bron : tekst Klaas Coulembier voor het Concertgebouw, januari 2014

Extra :
Georg Nussbaumer : georgnussbaumer.com
Beat Furrer op en.wikipedia.org, brahms.ircam.fr, www.baerenreiter.com en youtube
Roman Haubenstock-Ramati op de.wikipedia.org en youtube
Christoph Herndler : www.herndler.net en youtube
Peter Ablinger : ablinger.mur.at, www.bbc.co.uk en youtube

16:38 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.