10/11/2013

HERMESensemble plaatst Noorse componist Rolf Wallin in de kijker

Strange News De Noor Rolf Wallin is een van de meest prominente Scandinavische toonzetters van het moment. Naast een veelzijdig componist is hij tegelijkertijd kunstenaar-performer en gegeerd trompettist. Dit concert plaatst zijn contrastrijk werk in de kijker. 'Strange News' vertelt het verhaal van een gewezen kindsoldaat. Wallin bezocht samen met auteur en videast Josse De Pauw enkele projecten van het Christian Relief Network in Oeganda en Congo. Een intrigerend spel tussen een ensemble, film, verteller en surroundsysteem reflecteert over het doortastende proces van een hernieuwde maatschappelijke integratie van een kindsoldaat. 'Strange News' functioneert als een klein venster op de wereld en confronteert je met uitspraken als "I want a life more or less like yours. Would that be possible?". 'The Age of Wire and String' laat je ook door een raampje kijken. Deze acht miniaturen voor piano en ensemble klinken enigmatisch en abstract. Muziek vloeit en stopt, suggereert en verstilt. Precies wat je tijdens 'Solve et coagula' zal beleven. Met een knipoog naar de alchemie lost een chaotische klankmassa op alvorens te stollen in een moment van evenwicht en volledigheid.

Rolf Wallin, geboren in 1957 in Oslo, studeerde compositie aan de Noorse Staatsacademie voor Muziek bij Finn Mortensen en Olav Anton Thommessen. In het midden van de jaren '80 verbleef hij een jaar aan de Universiteit van Californië te San Diego waar hij studeerde onder Joji Yuasa, Roger Reynolds en Vinko Globokar. Hij componeerde werken voor een uiteenlopend scala aan instrumentale combinaties, van opdrachten voor de filharmonisch orkesten van Oslo en Trondheim tot grootschalige muziektheaterwerken voor het Molde International Jazz Festival en de World Music Days in Oslo (1990). Daarnaast nam hij deel aan het Noorse muziekleven als muziekcriticus en essayist voor Dagbladet en Ballade, en als leraar aan de Noorse Staatsacademie voor Muziek. Rolf Wallin begon zijn carrière als componist terwijl hij nog in experimentele jazz- en rockgroepen speelde en zijn eerste stappen zette in de performance kunst. In zijn ontwikkeling als componist hebben deze verschillende ervaringen zijn klassieke opleiding op een vruchtbare manier verrijkt. Langs de andere kant leeft in hem een sterke neiging tot abstractie en constructie. Zijn studieverblijf in San Diego heeft zeker de interesse in wetenschappelijke trends en perspectieven gesterkt. Als componist combineert hij vrijelijk computergegenereerde systemen en mathematische formules met intuïtieve benaderingen, en de complexe maar erg plastische texturen van zijn muziek doen denken aan de stijl van Ligeti en Xenakis. Een concept waar de componist dankbaar gebruik van maakte is het zogeheten ‘fractale' algoritme, dat ingezet wordt om ruw muzikaal materiaal te genereren, dat daarna verder verfijnd wordt aan de hand van een continue dialectiek tussen systematische berekening en persoonlijke muzikale intuïtie. Onder Wallins belangrijkste op fractalen gebaseerde composities bevinden zich de kamerorkestwerken ‘Onda di ghiaccio' (1989) en ‘Boyl' (1995), en de kamermuziekwerken ‘Stonewave' (1990), ‘ning' (1991) en ‘Solve et Coagula' (1992). Verschillende van deze werken werden internationaal erkend en op regelmatige basis uitgevoerd, bijvoorbeeld ‘Stonewave' dat in 1992 bekroond werd tot beste werk van de ISCM World Music Days te Warschau. Naast het gebruik van fractale algoritmes als een organiserend principe voor ritme en melodie, ontwikkelde Wallin een harmonie genererend principe waarvoor hij de term ‘kristallen akkoorden' bedacht. De harmonische kristallen zijn gebaseerd op een 3D harmonisch model, waarbij drie sleutelintervallen voortdurend worden herhaald, en zo de drie dimensies van het kristal bepalen. Hieruit worden toonladders gesynthetiseerd die Wallin een breed en gevarieerd harmonisch palet bieden, gaande van ‘consonante atonaliteit' tot scherpe dissonantie. De laatste jaren echter stapte Rolf Wallin wat af van deze strikte systematische werkwijze ten voordele van een vrijere werk- en componeerstijl, die hem tot één van de meest succesvolle en gespeelde Noorse componisten maken sinds Edvard Grieg. Zijn orkestwerk Act (2004) en het ensemblewerk ‘The Age of Wire and String' (2005) werden overal ter wereld uitgevoerd, en het beklijvend sterke ‘Strange News' (2007) ontving unaniem internationale erkenning. Ondanks de veelzijdigheid van Wallins oeuvre worden al zijn werken, hetzij performances of systeemgebaseerde composities, gekarakteriseerd door zijn fascinatie voor de diverse vormen van beweging die eigen zijn aan het menselijk lichaam en de natuur.

Rolf Wallin, Solve et Coagula
"Alchemie staat gekend als de grootvader van de moderne chemie, maar als filosofisch systeem was het wellicht nog belangrijker. De term ‘Solve et coagula' - los op en stol - verwijst naar de eerste fase van het magnum opus van de alchemist. De chaotische ‘massa confusa', uitgegraven in een berg, ondergaat een lang proces waarin het herhaaldelijk wordt opgelost en tot stollen gebracht, om uiteindelijk tot ‘prima materia' getransformeerd te worden, het basismateriaal om goud te maken. De psycholoog Carl Gustav Jung was zeer geïnteresseerd in de archetypische aspecten van alchemie, en was gefascineerd door de overeenkomsten tussen het alchemistische opus magnum en het psychoanalytische proces. In dit laatste is de massa confusa van het onbewuste het voornaamste instrument om tot een staat van mentale balans te komen. De massa confusa van deze compositie is numeriek materiaal dat emaneert uit de zogenoemde fractale mathematische functie. Deze is relatief eenvoudig, maar genereert fascinerende en verrassend ‘organische' patronen wanneer een groot aantal keren herhaald. In de muziek functioneert het numeriek materiaal als een skelet waarop een meer intuïtief muzikaal boetseren kan plaatsvinden."

Rolf Wallin, The Age of Wire and String
"De titel, net als de titels van de verschillende bewegingen, werden ontleend aan de debuutroman van de Amerikaanse auteur Ben Marcus. Dit wonderlijke en bijzonder aparte boek beschrijft een wereld die totaal verschillend is aan die van ons, een wereld die de aardse natuurwetten uitdaagt maar toch zijn eigen systeem van fysische en logische wetten heeft, consistent maar toch ongrijpbaar. In de lectuur van de roman vond de componist interessante paralellen met de abstracte wereld van de muziek, in het bijzonder hedendaagse kunstmuziek, met zijn eigenschap onze geest te brengen naar nooit eerder bezochte plaatsen. ‘The Age of Wie and String' bestaat uit verschillende korte miniatuurbewegingen".

Rolf Wallin / Josse De Pauw, Strange News
‘Strange News' is een verhaal over een kindsoldaat. Het is ook een verhaal over ons allen, over empathie* en medevoelen, over een kind dat het vermogen verliest om met anderen mee te voelen, over de mogelijkheid om het medevoelen te herwinnen. We worden omringd met nieuws. Soms is het choquerend en verbijsterend. ‘Strange News' vertelt het verhaal àchter het nieuws: over jongeren die door milities en bendes worden gerekruteerd, over wat geweld en angst drijft, over de krachten die het vermogen vernietigen om medelijden met anderen te hebben. Maar het gaat evengoed over empathie die nieuw leven wordt ingeblazen.

Componist Rolf Wallin werd geïnteresseerd in kindsoldaten nadat hij er een radioprogramma over gehoord had. Toen hij later een compositieopdracht kreeg van de Casa da Musica in Porto en het Oslo Philharmonic Orchestra, wilde hij het met de werkelijkheid verbinden. ‘Strange News' werd gecreëerd in samenwerking met de Belgische regisseur Josse De Pauw. De jonge Oegandese acteur Arthur Kisenyi, gekozen uit 90 jongens bij een auditie in Kampala, trad sindsdien op over heel de wereld. "We zijn gewend aan sterke beelden op tv, maar we volgen zelden de personages achter die nieuwsverhalen. In ‘Strange News' wordt het verhaal van een enkele kindsoldaat verteld met indringende multimedia-effecten" vertelt Wallin.

"We hebben allen sterke remmen en grenzen die ons beletten om andere mensen te doden of te kwetsen. Als iemand het vermogen verliest om anderen als medemens te zien, kunnen deze ingebouwde remmen afnemen of zelfs verdwijnen. Zij die doden, zien het slachtoffer als minderwaardig of als knaagdieren die uitgeroeid moeten worden," legt hij uit. Dat hersenspoelen kan op verschillende manieren gebeuren. Toen Wallin en Josse De Pauw een centrum voor ex-kindsoldaten in de Democratische Republiek Congo bezochten waren ze verbaasd dat het mogelijk is om kinderen weer in een normaal dorpsleven te integreren, door therapie en hen een vak te laten leren dat hen weer nuttig maakte binnen de gemeenschap. Ook helende rituelen met zang en dans speelden daar een zinvolle rol in.

Ondanks de donkere en negatieve krachten in de muziek straalt de voorstelling ook hoop uit. Onder de hele performance ligt een geloof in menselijkheid in ons allen. Dat kan afgebroken worden. Maar het kan evengoed herboren worden. In Afrika worden zang en dans gebruikt in helende ceremonies wanneer kindsoldaten terugkeren naar het dorp. Muziek is een manier om de weg naar hereniging met anderen terug vinden. Het Afrikaanse woord "ubuntu" betekent "een persoon is een persoon door andere mensen". Als concept is het overal ter wereld relevant.

‘Strange News' is een multimedia performance met een jonge Oegandese acteur die een verhaal vertelt, daarbij ondersteund door een ensemble met een krachtig surround geluid en realistische videobeelden. Er schuilt cynisme achter het rekruteren van kinderen in gewapende groeperingen en gewelddadige bendes. Meisjes worden gebruikt als seksslaaf, smokkelaar, spion of strijder. Jongens worden ingezet als soldaten of om toverdrankjes te bereiden. Kinderen worden gedwongen om te doden, te martelen, te stelen of te verkrachten tot ze hun natuurlijke remmingen verliezen. Vaak zijn ze nog onbevreesder dan volwassenen. Als dat niet zo is, worden ze gedrogeerd vooraleer naar het slagveld gestuurd te worden om iemand te executeren. De ogen van Zungu Ndahajo zijn leeg en hard. Hij glimlacht niet. "Elke dag mensen zien sterven is geen leven. Ik heb zoveel vreselijke dingen gezien," legt de 16-jarige uit. Vijf jaar geleden liet hij zichzelf rekruteren in een militie in het oostelijke deel van de Democratische Republiek Congo. Hij was wees en de groep stond sterk in de streek waar hij opgroeide. Na een poos schakelde hij over naar een andere rebellengroep. "Het was vreselijk. We leefden van het bestelen van dorpelingen. We vielen wagens aan die onderweg naar de stad waren," zegt hij met de wereldlijke uitputting van een oude volwassene.

UNICEF berekende dat er zowat 280.000 kindsoldaten over heel de wereld zijn, en dat meer dan 200.000 daarvan in Afrika opereren. Net iets minder dan de helft van alle strijdkrachten ter wereld gebruiken soldaten onder 18, en velen daarvan worden in de strijd ingezet. Deze statistieken tellen geen kinderen mee die in gewelddadige bendes zitten met banden met de drugkartels in Zuid- en Centraal-Amerika. De reden waarom kinderen en jongeren bendes, milities en strijdkrachten vervoegen kunnen verschillen. Sommigen worden ontvoerd of bedreigd door bendes. Anderen verlangen naar opwinding en sluiten zich vrijwillig aan. Sommigen zijn arm en hongerig, en weten dat ze met een geweer misschien aan eten en geld kunnen geraken. Jongens van rond 13-14 jaar worden als de ideale rekruten beschouwd. Ze zijn sterk genoeg om een AK47-geweer te gebruiken, begrijpen niet helemaal de gevolgen van hun daden en zijn vaak erg moedig, vooral onder invloed van drugs vooraleer ze ten strijde trekken.

40 % van alle kindsoldaten ter wereld zijn meisjes. De soldatenvrouwen krijgen vaak niet de hulp die ze nodig hebben. Veel demobiliseringsprogramma's zijn ontworpen om jongens die soldaat waren weer aan een gewoon leven te helpen. Tezelfdertijd zijn er projecten voor vrouwen die verkracht werden in de context van gevechten. Maar de meisjes die door de gewapende groeperingen worden vastgehouden, worden vaak verwaarloosd. En zij zijn vaak het meest getraumatiseerd. Ze werden herhaaldelijk verkracht, en leven in voortdurende angst. Sommigen streden mee, anderen waren drager of kok. Het is niet verwonderlijk dat ze samenblijven eens ze vrij zijn. Het gebruik van kindsoldaten wordt meer en meer een taboe. Over de hele wereld kunnen legerleiders veroordeeld worden voor het gebruiken van kinderen en jongeren als soldaten. De Secretaris- Generaal van de VN klaagt regelmatig landen aan met kinderen onder de strijdkrachten. De VN-veiligheidsraad neemt het probleem zeer ernstig. Er zijn reeds verbeteringen. Maar een rapport uit 2013 van de Secretaris-Generaal toont aan dat er nog steeds kindsoldaten actief zijn bij de meeste gewapende conflicten. Waar nieuwe conflicten ontstaan, worden kinderen opnieuw slachtoffer. Het VN-rapport geeft aan dat 55 gewapende groeperingen in veertien landen in 2012 de internationale wetten schonden. "Nieuwe en voortdurende crisissen in Mali, de Centraal-Afrikaanse republiek en Syrië hadden en hebben nog steeds een vernietigend effect op kinderen", zegt Leila Zerrougui, de speciale gezant voor Kinderen en Gewapende Conflicten van de Secretaris- Generaal. Een aantal Congolese krijgsheren werd berecht door het Internationaal Gerechtshof voor het gebruik van kindsoldaten en voor misdaden tegen de mensheid. Dit verhoogde in Congo het bewustzijn dat het een misdaad is om kinderen in te zetten in oorlogssituaties. Landen over de hele wereld worden onder druk gezet om legerleiders en krijgsheren te arresteren, hun bankrekeningen te bevriezen of hen de toegang tot het land te ontzeggen. Tezelfdertijd heeft de VN met een aantal landen actieplannen getekend om hen te helpen met de demobilisatie van kindsoldaten.

Het vraagt tijd om oorlogstrauma's aan te kunnen. Toch zag Magne Raudalen, een Noorse crisispsycholoog, vele kindsoldaten terugkeren naar een normaal leven. Raundalen werkte vele jaren met ex-kindsoldaten in landen als Oeganda, Sierra Leone en Liberia. Zijn ervaring is dat het schaamtegevoel bij de kinderen meer ingebed is dan de eigenlijke oorlogservaringen. "Wat ze meemaakten, ervaren ze als vreselijk, zelfs als ze ertoe gedwongen werden." Velen vrezen dat ze gestraft zullen worden voor wat ze gedaan hebben, vooral door God. Hoewel veel van de kinderen met wie Raundalen sprak, gedood en verkracht hadden, zelfs zonder enige sympathie voor degene die ze verwond hadden, konden ze nog terugkeren naar een normaal gevoelsleven. "Als de eerste jaren in een kinderleven goed geweest zijn, is er een krachtige basis van waaruit je kan werken. Er is echt heel wat nodig om het kind totaal te vernietigen. Maar wat allesbepalend is, is dat de ex-kindsoldaat een toekomst heeft om naar uit te kijken" zegt hij.

Programma :

  • Rolf Wallin, Solve et Coagula (1992)
  • Rolf Wallin, The Age of Wire and String (2004)
  • Rolf Wallin / Josse De Pauw, Strange News (2007)

Praktische info :

HERMESensemble : Strange News
Woensdag 13 november 2013 om 20.00 u
(inleiding door Kevin Voets om 19.15 u)
Theaterstudio deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en hermesensemble.be
-------------------------
Pre-concert Slagwerkensemble Conservatorium Antwerpen om 18.30 u in de Witte Zaal
Programma : Rolf Wallin, Frap (1998) - Twine (1995) - Stonewave (1990)

Extra :
Rolf Wallin : www.rolfwallin.org, nl.wikipedia.org en youtube

23:20 Gepost in Concert, Film, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.