29/10/2013

De Munt herdenkt Eerste Wereldoorlog met Brittens War requiem in Bozar

Benjamin Britten "I am the enemy you killed, my friend..." De poëzie van de Britse dichter Wilfred Owen, ooggetuige van de Eerste Wereldoorlog die sneuvelde in de laatste dagen van het conflict, maakt Benjamin Brittens War Requiem tot een artistiek verzet en een aangrijpende aanklacht tegen de zinloosheid en onmenselijkheid van oorlog. Dit indrukwekkende, profane requiem, ongetwijfeld een van de grote meesterwerken van de 20ste eeuw, componeerde Britten voor de inhuldiging van de nieuwe kathedraal van Coventry in 1962. Hij koos voor een originele en beklijvende afwisseling van de liturgische dodenmis, gebracht door een sopraansolo en een groot symfonisch orkest, met zettingen van oorlogsgedichten van Owen, gebracht door tenor- en baritonsolo met kamerorkest. Kan kunst de wereld redden? "All a poet can do today is warn", zei Owen, en Britten maakte dit tot motto van zijn partituur...

Benjamin Britten (1913-1976) componeerde zijn War Requiem vanuit het pacifisme dat hij zijn leven lang was toegedaan. Hij combineerde de Latijnse tekst van de Rooms-katholieke Missa pro Defunctis met gedichten van Wilfred Owen (1893-1918). Deze Britse militair en 'War poet' sneuvelde een paar dagen voor het einde van de Eerste Wereldoorlog op het slagveld bij Ors in Frankrijk. "My subject is war, and the suffering of war," schreef Owen. "The poetry lies in the song… there is only one thing that a poet can do today: to warn." Zijn realistische gedichten over de verschrikkingen van de loopgravenoorlog inspireerden Britten tot een expressief pleidooi tegen dom geweld en de daaruit voortvloeiende vernietiging van de mens en zijn omgeving. War Requiem ging in 1962 in première in de na de oorlog herbouwde kathedraal van Coventry.

De muziek van Benjamin Britten (1913-1976), Engelands grootste 20ste-eeuwse componist, is niet onder één noemer te vatten. Door traditionalisten werd hij te modern bevonden, door modernisten te conservatief. Een unieke mengeling van postromantische klanken en eigenzinnige dissonanten kenmerkt zijn muziek, die hij bovendien gebruikte om zijn overtuigingen te vertolken. Brittens afkeer van geweld was een rode draad in zijn leven. Zijn pacifistische houding en zijn zachtmoedige karakter liggen als een deken over zijn muziek. Weinigen konden beter dan Benjamin Britten de zinloosheid van de oorlog aan de kaak stellen, en dat op een toegankelijke en uiterst verfijnde wijze. Het War Requiem is de krachtigste uitdrukking van zijn anti-oorlogsgevoelens. Een kreet van ontzetting ook tegen de gruwelen van de oorlog. Britten lag overhoop met de wereld om hem heen, die hem veroordeelde omwille van zijn homoseksuele geaardheid en zijn pacifisme maar wel zijn vrienden vermoordde in een barbaarse oorlog. Zijn muziek is het resultaat van zijn reflectie over de duistere tijden waarin hij leefde, en klinkt bijgevolg rauwer en scherper dan zijn zachte persoonlijkheid zou hebben doen vermoeden.

In 1940 bombardeerde de Duitse luchtmacht de Engelse stad Coventry. Grote delen van de stad werden verwoest, en zo ook de 13de eeuwse Saint Michael's Cathedral. In de naoorlogse jaren werd de kathedraal weer opgebouwd. Bij de inwijding van het gebouw in 1962 werd aan Benjamin Britten gevraagd om een groot koorwerk te schrijven. Het mag niet verbazen dat men bij hem uitkwam. Britten weigerde tijdens de Tweede Wereldoorlag als gewetensbezwaarde de wapens op te nemen. Hij was van mening dat hij de mensheid beter kon dienen met zijn composities, en gaf in die periode samen met zijn vriend, de tenor Peter Pears, talrijke concerten.

Het niet-lithurgische War Requiem werd een buitengewone aanklacht van de zinloosheid van de oorlog. Britten ging uit van de Latijse requiemmis, die hij aanvulde met teksten van Wilfred Owen (1893-1918). Deze Brise oorlogsdichter veroordeelde de oorlogsgruwel vanuit zijn eigen ervaringen. Zeven dagen voor het einde van de Eerste Wereldoorlog vond hij de dood in Frankrijk. Owens Engelse teksten, gezongen door tenor en bariton, lijken de Latijnse misdelen (voor sopraan, koor en jongenskoor) van antwoord te dienen. De frisse combinatie van oude requiemteksten met de wereldlijke gedichten van Owen geeft het werk een heel bijzondere spanning, die nog versterkt wordt door de bezetting.

Het War Requiem voor sopraan, tenor en bariton, koor, jongenskoor, orkest en kamerorkest en orgel is Brittens breedste en meest toegankelijke werk. Van bij de eerste uitvoering sprak en zowel criticivals publiek aan, waarschijnlijk dankzij zijn directheid, diepe kracht en scherpe boodschap, in combinatie met een heel eigenzinnige muzikaliteit. Met zijn keuze voor een Duitse bariton (Dietrich Fischer-Dieskau), een Russische sopraan (Galina Vishnevskaya) en een Britse tenor (Peter Pears) voor de eerste opname toonde Britten aan dat zijn War Requiem om meer ging dan de Britse verliezen in de Tweede Wereldoorlog. Het werd een krachtig symbool van verzoening.

Uitvoerders : Symfonieorkest en koor van de Munt, Vlaams Radio Koor, Vocaal Ensemble Reflection, Kinderkoor van de Munt, Sabina Cvilak, Mark Padmore & Dietrich Henschel

Tijd en plaats van het gebeuren :

Benjamin Britten : War Requiem
Zaterdag 2 en zondag 3 november 2013, telkens om 20.00 u
(inleiding door Steven Mariën om 19.30 u )
Bozar - Henry Le Boeufzaal
Ravensteinstraat 23
1000 Brussel

Meer info : www.demunt.be, www.bozar.be, www.vlaamsradiokoor.be en www.reflectionvocaal.be

Extra :
Benjamin Britten op en.wikipedia.org, www.brittenpears.org, www.boosey.com en youtube
Benjamin Britten, War Requiem op nl.wikipedia.org, www.cco.caltech.edu, www.bbc.co.uk, www.brittenpears-warrequiem.moonfruit.com en youtube
Benjamin Britten (1913 - 1976): Persoonlijkheid onder invloeden op www.musicalifeiten.nl

18:00 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.