18/10/2013

Antikapitalistisch protest voor piano solo : Daan Vandewalle speelt Rzewski's The People United Will Never Be Defeated! in Leuven

Daan Vandewalle Pianist Daan Vandewalle (foto) verrast ons geregeld door zijn geëngageerde spel van weinig bekende avant-gardisten. In dit recital brengt hij van zijn vriend Frederic Rzweski (1938) het hoogtepunt 'The People United Never Be Defeated' (1975). De uitvoering in 2005 door de componist zelf, klinkt nog in de oren. Het lied, voor altijd verbonden met 11 september 1973 en de strijd Allende-Pinochet, ondergaat 36 variaties in verschillende stijlen. Pianist Daan Vandewalle toont aan dat het virtuoze meesterwerk ook na Nine Eleven een grote overtuigingskracht heeft.

Daan Vandewalle trok na zijn studies naar Californië om er te studeren bij Alvin Curran. Zijn eerste cd met muziek van Charles Ives kreeg lovende kritieken in de Verenigde Staten: "he puts many American classical musicians to shame…". Verschillende Amerikaanse componisten droegen werk aan hem op, waaronder ook Frederic Rzewski. The People United Will Never Be Defeated. Het is de titel van een politiek-links strijdlied van de Chileense componist Sergio Ortega (¡El pueblo unido jamás será vencido!). De Amerikaanse componist Frederic Rzewski maakte er een variatiereeks van, gevreesd en bewonderd door elke pianist. Het herkenbare thema wordt op de meest uiteenlopende manieren gedissecteerd en opnieuw in elkaar gestoken. Rzewski bespeelt op die manier alle mogelijke registers van de piano, van zachte lyriek tot brute percussie, van uiterste precisie tot vrije improvisatie.

De grootschalige variatiereeks The People United Will Never Be Defeated! (1975) van de Amerikaanse pianist en componist Frederic Rzewski is een mijlpaal binnen het twintigste-eeuwse pianorepertoire. Deze magistrale en sterk politiek getinte compositie voor piano solo neemt de luisteraar mee doorheen maar liefst zesendertig variaties, de strijd van de linksgezinde Chileense middenklasse en zelfs de mondiale muziekgeschiedenis.

Het thema waarop de zesendertig variaties in deze compositie zijn gebaseerd is ¡El pueblo unido jamás será vencido! , een Chileens strijdlied van de hand van Sergio Ortega. Naar verluidt haalde Ortega zijn inspiratie bij een jonge protestvoerder die deze tekst scandeerde voor het paleis van financiën in de aanloop naar de staatsgreep van Augusto Pinochet in 1973. Nadat de popgroep Quilapayun enkele maanden later een opname maakte van Ortega's lied, verwierf ¡El pueblo unido jamás será vencido! internationale bekendheid als lijflied van de linksgezinde Chileense middenklasse. Het strijdlied werd in verschillende talen vertaald en er werden diverse bewerkingen van gemaakt. De tekst van ¡El pueblo unido jamás será vencido! roept de bevolking aller landen op om de krachten te bundelen en als één groep samen te vechten voor een beter leven onder een communistisch bewind.

Ironisch genoeg was het Chileense volk omstreeks 1973 reeds lang verslagen. In de nasleep van een internationale heropleving van het linkse gedachtengoed in de late jaren 1960, kwam in 1970 Salvador Allende aan de macht in het Zuid-Amerikaanse Chili. Als hoofd van het (centrum)linkse Volksfront verkondigde president Allende de belofte van radicale sociale en politieke verandering. De samen- loop van verschillende politieke en economische problemen onder deze regering leidden tot de pre- sidentiële beslissing om zowel de binnen- als buitenlandse Chileense industrie- en koperbedrijven te nationaliseren en de sterke economische banden met multinationals in Noord-Amerika door te knippen. Allende ontwikkelde een systeem van sociale zekerheid en initieerde de herverdeling van privaat landgoed. Hoewel dit alles erg goed ontvangen werd onder de lagere en middenklassen van de Chileense bevolking, zette Allende's beleid kwaad bloed bij de meer gegoede bevolking. Door de sterk protectionistische politiek van de (centrum)linkse regering stagneerde bovendien de in- en uitvoer, wat onder meer voedseltekorten en een enorme inflatie teweegbracht. Dit resulteerde in een opeenvolging van stakingen, betogingen en protesten en leidde uiteindelijk zelfs tot de staatsgreep van Augusto Pinochet in september 1973, een dictatoriale coup waarin de Amerikaanse geheime politie een belangrijke rol had gespeeld. Het verliezen van Chili als goedkope import- en exportmarkt had namelijk een hevige impact op de Noord-Amerikaanse economie.

Sinds deze gebeurtenissen staat ¡El pueblo unido jamás será vencido! symbool voor de linkse verzetsstrijd in Chili. Componist Frederic Rzweski schreef twee jaar na de val van president Allende zesendertig variaties voor piano solo op het strijdlied van Ortega, onder de titel The People United Will Never Be Defeated!. De opdracht kwam van de Amerikaanse pianiste Ursula Oppens, die voor een concert in Washington D.C. een programma wou samenstellen rond Ludwig van Beethovens Diabelli variaties. Voor een compositie die expliciet verwijst naar een lied dat het socialistische bewind van Allende ondersteunde, is het opmerkelijk dat de creatie van Rzewski's compositie niet werd verhinderd door de Amerikaanse veiligheidsdiensten. Van een linksgezinde componist zoals Rzewski, die er in gelooft een proces van maatschappelijke verandering te kunnen bewerkstelligen via de kracht van muziek, was een dergelijk politiek statement nochtans wel enigszins te verwachten.

Structureel gezien bestaat The People United Will Never Be Defeated! uit zesendertig variaties op het strijdlied van Ortega, netjes opgedeeld in zes groepen van telkens zes variaties. Elke zesde variatie biedt de luisteraar een korte samenvatting van het muzikale materiaal uit de vorige vijf. Hoewel Rzewski daardoor op het einde van iedere sectie een gevoel van aankomst oproept, komt de compositie pas bij de allerlaatste variatiegroep echt ‘thuis'. In deze zesde groep van variaties recapituleert de componist namelijk de muzikale bouwstenen uit de vijf voorgaande variatiegroepen. Rzewski zet de ideeën van unificatie en kracht door samenwerking op deze manier niet enkel symbolisch, maar ook formeel gezien centraal. Na een optionele passage van vrije improvisatie keert uiteindelijk het oorspronkelijke thema terug, puur en zonder franjes, een duidelijke verwijzing naar de Goldbergvariaties van Johann Sebastian Bach.

Anderzijds vertoont Rzewski's meesterwerk ook sterke gelijkenissen met Ludwig van Beethovens Diabelli variaties. Beide variatiereeksen gelden namelijk als een virtuele catalogus van allerlei compositietechnieken en -stijlen. In The People United Will Never Be Defeated! wordt een quasi pointillistische beweging, waarin de noten van elkaar worden gescheiden door middel van stiltes, bijvoorbeeld moeiteloos gevolgd door een Lisztiaanse virtuoze passage. Nu eens weerklinkt het thema in een hoekige bebop-stijl, dan weer in een repetitieve zetting waardoor het aandoet als minimal music. Op andere momenten neemt het thema dan weer de gedaante aan van een melodieuze popsong.

The People United Will Never Be Defeated! staat bovendien ook bol van de muzikale citaten. Zo passeren onder meer de baslijn van Henry Purcell's 'Music for a While' en fragmenten uit andere politiek getinte liederen de revue, onder andere Hanns Eislers 'Solidaritätslied' en het Italiaans-marxistische strijdgezang 'Bandiera Rossa'.

Met de integratie van talloze muziekstijlen, -genres en -tradities uit diverse periodes, sociale lagen en geografische gebieden tracht de componist het utopische idee van muziek als een universele taal in werkelijkheid om te zetten. Rzewski creëert met The People United Will Never Be Defeated! met andere woorden een soort ‘inclusieve muziek', waarin verleden, heden en toekomst moeiteloos met elkaar in symbiose treden en de kloof tussen hoge en lage cultuur voorgoed wordt overbrugd.

Naast componist is Frederic Rzewski ook een virtuoos pianist. Naar het voorbeeld van Bach en Beethoven verkent en verlegt Rzewski in The People United Will Never Be Defeated! de grenzen van wat technisch gezien mogelijk is op het instrument, waardoor het werk een ware marathon wordt voor de uitvoerder. Zo schrijft de componist in de negentiende variatie bijvoorbeeld een razendsnelle staccato voor met verschuivende ritmische accenten, terwijl grote sprongen en minieme glissandi zich opeenstapelen in de vierendertigste variatie. In andere passages wordt de controle van de pianist over het instrument op de proef gesteld, onder meer door het gebruik van complexe pedaaleffecten, grote contrasten en extreem stille passages.

Met een totale tijdsduur van ongeveer een uur en de enorm hoge technische eisen die aan de pianist worden gesteld, verkreeg het werk onder professionele muzikanten het statuut van een quasi onspeelbare compositie. De grote speeltechnische complexiteit resulteert echter op geen enkel moment in muzikale ontoegankelijkheid voor de luisteraar; de compositie is over de ganse lijn boeiend en vooral op emotioneel vlak meeslepend en expressief. The People United Will Never Be Defeated! neemt de luisteraar mee doorheen het volledige spectrum van menselijke emotie, van angst over melancholie tot pure extase. Rzewski verenigt met dit meesterwerk dan ook daadwerkelijk het volk, in een adembenemende akoestische ervaring.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Daan Vandewalle : Rzewski, The People United Will Never Be Defeated!
Dinsdag 22 oktober 2013 om 20.30 u
(Inleiding door Christine Dysers om 19.45 u)
Grote Aula Maria Theresia - Leuven
Sint-Michielsstraat 6 (Hogeschoolplein)
3000 Leuven

Meer info : www.festivalvlaamsbrabant.be en www.daanvandewalle.com

Bron :
Tekst Christine Dysers voor het programmaboekje, Novecento, oktober 2013

Extra :
Frederic Rzewski op www.composers21.com en youtube
Perfect Sound Forever: Interview with Frederic Rzweski , Daniel Varela op www.furious.com, maart 2003
Composer/Pianist Frederic Rzewski. A Conversation with Bruce Duffie op www.kcstudio.com, januari 1995

Elders op Oorgetuige :
Novecento 2013 : onbekende muzikale pareltjes en mijlpalen die richting gaven aan de muziekgeschiedenis, 22/09/2013
Daan Vandewalle verrast met (anti-)Amerikaans programma in Waregem, 21/03/2011
Concertgebouw Brugge ontvangt muzikale vrijheidsstrijder Frederic Rzewski, 19/09/2010

Beluister alvast de eerste 10 variaties uit Frederic Rzweski's The People United Never Be Defeated!, uitgevoerd door Rzweski zelf

13:10 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.