07/10/2013

Zwitserse componist en hoboist Heinz Holliger en Jan Michiels in deSingel

Heinz Holliger Eerste hulp bij hedendaagse muziek nodig? Geen betere spoedbehandeling dan die van de componist zelf. De Zwitserse componist Heinz Holliger (foto) himself wijdt je woensdag in in zijn even wonderlijke als indringende klankwereld. Centraal staat zijn compositie 'Partita' voor piano solo uit 1999. De 'Partita' ondergaat tijdens dit lecture recital een complete dissectie, zodat je helemaal voorbereid bent op de integrale uitvoering tijdens het concert de avond nadien. "Schumann is de componist die bijna altijd in het centrum van mijn muzikale denken heeft gestaan", aldus Holliger. Dat geldt zeker ook voor zijn 'Partita', die in meerdere opzichten naar Schumanns 'Kreisleriana' verwijst. Het donkere nocturne karakter, de wilde emotionele uitbarstingen en de virtuoze pianotechniek uit de 'Kreisleriana' worden door Holliger tot in het extreme geradicaliseerd. Ook Chopin, Liszt en Bach passeren de revue. Holliger vertelt hoe precies hij te werk is gegaan. Pianist Jan Michiels illustreert met livefragmenten uit de 'Partita' en uit de composities die Holliger hebben geïnspireerd.

"De toekomst moet de hogere echo van het verleden zijn." Deze gevleugelde woorden van Robert Schumann zijn perfect van toepassing op het oeuvre van de Zwitserse componist én hoboïst Heinz Holliger. Op zijn vierenzeventigste is hij nog altijd op ontdekkingsreis. Zo zoekt hij in zijn eigen composities vanuit de traditie steeds weer nieuwe sferen op. Intieme lyriek en klankonderzoek waarbij de uiterste grenzen van de instrumentale mogelijkheden worden afgetast, gaan hand in hand. Daarbij laat hij zich vaak leiden door de muziek van Schumann, zijn visionaire zielsverwant. In zijn 'Partita' bijvoorbeeld trekt Holliger de intensiteit van Schumanns 'Kreisleriana' radicaal door naar onze tijd. En net als Schumann laat hij zich graag door poëtische teksten inspireren om nieuwe klankwerelden te ontdekken. Een gedicht van Hölderlin ligt aan de basis van het derde deel van de 'Partita'. In ons land is Jan Michiels één van de belangrijkste pleitbezorgers van Holligers muziek. We horen hem in solostukken en in kamermuziek samen met Holliger, die zich tevens van zijn andere kant laat zien als één van 's wereld beste hoboïsten.

Heinz Holliger (1939) is zonder twijfel de meest vermaarde hedendaagse hoboïst, die zonder problemen het klassieke repertoire en de nieuwste technieken voor het instrument beheerst. Zijn werk als componist verbindt formalisme en een voorkeur voor het troebele, voor strikte vormen uit de Renaissance, of geërfd bij Webern en Boulez. Het geeft bovendien blijkt van een vreemde hartslag, van een psychologie die haast buiten adem lijkt. Zijn liefde voor een eenzame en hoge literatuur - die van Celan, Beckett en de late Hölderlin - heeft hem geleid naar een muzikaal universum dat wordt overheerst door een soort verstommende witheid, een gesloten en balancerend universum, niettemin doorkruist met een radicale en koppige taal.

Heinz Holliger werd geboren in Langenthal (Zwitserland) op 21 mei 1939. Zijn leraars in Bern waren Emile Cassagnaud (hobo) en Sándor Veress (compositie). Deze laatste was van onschatbare waarde voor de jonge Holliger - van hem heeft hij naar eigen zeggen alles geleerd wat een musicus zou moeten weten. Vanaf 1958 zette hij zijn studies voort in parijs bij Yvonne Lefébure (piano) en Pierre Pierlot (hobo). Hieropvolgend studeerde hij nog compositie bij Pierre Boulez in Basel. Na een eerste prijs op het concours voor hobo in Genève in 1959 brak een intussen haast legendarische loopbaan aan. Componisten als Henze, Penderecki, Ligeti, Carter, Lutoslawski, Stockhausen en Berio schreven speciaal voor hem grensverleggende werken. Daarnaast sprong hij ook in de bres voor vergeten achttiende-eeuwse componisten als Zelenka en Lebrun. Holliger heeft hiermee gedurende de laatste halve eeuw de hobo een solistisch aura gegeven, wat voorheen veel minder het geval was. Maar heel vroeg in zijn carrière was hij ook al een inspirerende dirigent die moeiteloos overstapt van het ijzeren repertoire naar de hedendaagse muziek. Hij werd dan ook door de grootste orkesten ter wereld uitgenodigd. Alleen de componist Holliger werd iets later ontdekt - nochtans was hij immens creatief vanaf zijn adolescentie. Hij zette zich al vroeg af van de 'absolute' muziek uit de jaren vijftig ; zijn muziek verkiest tragische lotsbestemmingen, poëtische en spirituele ervaringen. In de kern van zijn scheppingsdrang ligt een enorme aantrekkingskracht tot het romantische gedachtengoed terwijl ook componisten als Bartók, Berg en Webern hem zeer dierbaar zijn. Een compositie is voor hem bovenal een geloofsbelijdenis, een doorleefde ervaring, een zoektocht waarin de ratio en het irrationele evenwaardig naast elkaar bestaan in een telkens weer unieke symbiose.

Het is dan ook geen wonder dat de fascinerende figuur van Robert Schumann een centrale plaats inneemt in het leven en werken van de componist-interpreet Holliger. Over Schumann zei hij ooit: "Ik bewonder zijn associatief denkproces, zijn vaardigheid om vanuit telkens dezelfde cirkel altijd nieuwe, onbegane paden te betreden." Dit citaat typeert ook Holliger zelf. Een muzikale uitvoering (van hem of van een andere componist) is voor hem enkel denkbaar wanneer de veelgelaagdheid van het werk én de veelgelaagdheid van ons leven erin tot uitdrukking komt.

Programma :

  • Robert Schumann, 'Gesänge der Frühe', opus 133 voor piano solo
  • Robert Schumann, 'Drei Romanzen', opus 94 voor hobo en piano
  • Benjamin Britten, Temporal Variations voor hobo en piano
  • Elliott Carter, Figment VI
  • Elliott Carter, HBHH
  • Heinz Holliger, 'Elis' (Drei Nachtstücke) voor piano solo (1961)
  • Heinz Holliger Partita voor piano solo (1999)
  • Heinz Holliger, 'Zwei Stücke nach Mani Matter' voor piano solo (2011)
  • Heinz Holliger, 'Feuerwerklein' voor piano solo (2012)
  • Heinz Holliger, 'Dr Igu und Dr Haas' voor piano en spreekstem (1995)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Lecture recital Jan Michiels : Heinz Holliger
Woensdag 9 oktober 2013 om 20.00 u
Muziekstudio deSingel - Antwerpen


Meer info : www.desingel.be
--------------------------
Jan Michiels & Heinz Holliger : Schumann, Britten, Carter, Holliger
Donderdag 10 oktober 2013 om 20.00 u
(inleiding door Piet Van Bockstal om 19.15 u)
deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.michielsjan.be

Extra :
Heinz Holliger op www.schott-music.com en youtube
Elliott Carter : www.schirmer.com, www.boosey.com, www.carter100.com, en.wikipedia.org en youtube
Eliott Carter : conservatieve erudiet, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Benjamin Britten op en.wikipedia.org, www.brittenpears.org, www.boosey.com en youtube
Benjamin Britten (1913 - 1976): Persoonlijkheid onder invloeden op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
In memoriam Elliott Carter (11/12/1908 - 5/11/2012), 6/11/2012

16:06 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.