04/10/2013

Divine Madness : Engelse luitsongs, Arabische melodieën en nieuw werk van Thomas Smetryns

Imago Mundi In 'Divine Madness' reiken Engelse luitsongs en Arabische melodieën elkaar de hand. De ingrediënten zijn eenvoudig. Twee luiten: eentje uit de renaissance en eentje uit de Arabische wereld. Twee stemmen: teksten uit de Engelse  renaissance en teksten uit de Arabische mystiek. En één gemeenschappelijke inspiratiebron: de melancholie. Een hemels klinkend recept. Op het programma staat werk van John Dowland, Alfonso Ferrabosco, Moneim Adwan en Thomas Smetryns.

Imago Mundi is het nieuwste geesteskind van luitiste Sofie Van den Eynde. In de herfst van 2011 kreeg ze van de provincie Limburg een ontwikkelingsbeurs toegewezen in het kader van STROOM (de cultuursubsidie voor beloftevol talent van de provincie Limburg). Met die beurs werkte zij een project uit rond het thema melancholie, waarin zij op zoek ging naar parallellen tussen de behandeling van dit thema in de 17de eeuwse Engelse lute-songs en de Arabische Sufi-literatuur. Het resultaat ervan is de voorstelling 'Divine Madness (Souls in Exile)' met de Britse mezzosopraan Clare Wilkinson, de Palestijnse Moneim Adwan en Sofie zelf. De jonge Vlaamse componist Thomas Smetryns componeerde speciaal voor de gelegenheid een hedendaagse lute-song.

Voor de renaissance-kunstenaar - in zijn eeuwige zoektocht naar evenwicht - was de melancholie een inspiratiebron. Vanuit de donkere kronkels van zijn gemoed blies hij zijn geest de hoogte in. Ook de soefist zoekt zich via poëzie en muziek een weg naar de hemel. Onbehagen als bron van schoonheid. In dit programma reiken Engelse lute-songs en Arabische melodieën elkaar de hand. De muziek als een universele kracht die vooral wil ontroeren.

Dit programma ontstond vanuit een heel eenvoudige vraag: is de kracht van muziek universeel? Bezit zij in alle culturen en alle tijden een identiek vermogen om de ziel in beweging te brengen? 'Divine Madness' zoekt gemeenschappelijke grond tussen de muzikale taal van de renaissance en die van het Arabische soefisme. Maar dan zonder de eigenheid van beide talen teniet te willen doen. Een cross-over die niet kruist, een melting pot die niet versmelt. En toch…

De ingrediënten zijn eenvoudig. Twee luiten: eentje uit de renaissance, eentje uit de Arabische wereld. Twee stemmen. Muziek. Teksten uit de Engelse renaissance en teksten uit het Arabische soefisme. Eén gemeenschappelijke grond: de melancholie. En daartussendoor een gloednieuw hedendaags geluid. Het resultaat is een caleidoscoop van klanken en stemmen, een nieuwe wereld van kruisende metaforen die ons allen terugvoeren naar éénzelfde vraag. Een vraag die ons telkens ontsnapt, behalve in de muziek misschien.

'Divine Madness' ontstond in de buik van de luit: een instrument dat zowel in de westerse als in de Arabische cultuur uiterst geschikt werd geacht om de grote wereld buiten het ik en de kleine wereld binnen het ik op elkaar af te stemmen. De snaren van de luit zijn het raster waarlangs micro- en macrokosmos elkaar kunnen raken. De klank van de luit is een dokter voor de ziel in zijn zoektocht naar harmonie.

Het programma maakt een reis doorheen een aantal thema's waarin het wereldbeeld van het Elizabethaanse Engeland en die van het klassiek Arabische soefisme elkaar lijken te raken. Die reis begint bij de oorsprong. Alfonso Ferrabosco (1575-1628), een Engelse componist van Italiaanse afkomst, beschrijft de schepping als een scheiding: water werd gescheiden van land en de lucht werd van het vuur gescheiden. En uiteindelijk ook de mens van god. Ook Jalalu'ddin Rumi's bekende tekst over de rietfluit verhaalt van een schepping: de rietfluit kon allen maar worden door gescheiden te worden van het riet. Een fundamenteel moment van scheiding staat aan het begin van alles. Elk begin is een vertrek, een verbanning uit een oorspronkelijke eenheid. Daaruit volgt dat het bestaan niets meer is dan een melancholisch terugverlangen naar wat toen was. Ziehier de premisse van zowel het soefisme als van de 'inspired melancholy' die in de mode was tijdens de regeerperiode van Elizabeth I: het leven is van heimwee doordrenkt.

Geen enkele componist verklankte beter het zoete onbehagen dat met de melancholie gepaard gaat dan John Dowland ( 1563-1626). Het emotionele universum dat Dowland doorheen zijn muziek en de teksten van zijn liederen evoceert, is doordesemd van een filosofisch geïnspireerd, neoplatoons verlangen naar een werkelijkheid voorbij de schaduwen van het schijnbestaan. Men noemde dit destijds 'inspired melancholy', een idee die voor het eerst geformuleerd werd door de Florentijnse neoplatoonse denker Marsilio Ficino (1433-1499) en met wiens geschriften Dowland hoogst waarschijnlijk vertrouwd was. Melancholie is in die zin de vertaling van het verlangen van de mens naar zijn goddelijke oorsprong, naar een wereld van zuivere vormen, daar waar de menselijke ziel verbleef voor hij in de wereld van de schimmen werd geworpen. De herinnering aan die goddelijke oorsprong leeft voort als het vage onderwerp van een onbestemd heimwee: melancholie. Daar waar de herinnering de volmaakte eenheid evoceert is zij zoet, daar waar zij de melancholicus met de scheiding en de onvolkomenheid van de wereldse passie confronteert, is zij bitter en zwartgallig. Flow my tears… - de traan is het symbool bij uitstek van dit dubbele verlangen.

In het aardse bestaan vindt de 'spirituele' melancholie haar parallel in de onmogelijkheid van een volkomen liefde. Hero en Leander wonen elk aan een kant van de Hellespont: het water tussen hen beiden is letterlijk te diep. Zij zullen elkaar nooit bereiken. Dit universele verhaal werd in 1628 door Lanier (1588 - 1666) op muziek gezet. In 'Il nous manquait un présent', een tekst van de hedendaagse Palestijnse dichter Mahmood Darwish (1941 - 2008), is het water eveneens te diep: de afstand tussen twee culturen en de onmogelijkheid om elkaar over die grenzen heen helemaal te verstaan.

Naast de traan is de nacht een ander belangrijk symbool van de geïnspireerde melancholie. Waar het licht van de dag alles een helder omlijnd aanzien geeft is de wereld van de nacht vaag en duister. De dag staat in veel teksten symbool voor de ijdele, materiële geneugten van een vergankelijke wereld. De nacht voor het spirituele. Wie zich wil verheffen, kiest voor de nacht.

Tussen al deze thema's door laveert de muziek van Thomas Smetryns (1977). "3 songs of Sighs and Tears" componeerde hij speciaal voor dit programma. Liederen die bijna geïmproviseerd klinken. Ze zijn een fantasie in een fantasie: twee vrouwelijke muzikanten die in het midden van de 19de eeuw als in een Prerafaëlitsch tafereel hun favoriete teksten gebruiken voor een kleine renaissance 're-enactment'.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Imago Munid : Divine Madness (Souls in Exile)
Zaterdag 5 oktober 2013 om 20.30 u
de Velinx - Tongeren

Tongeren Dijk 111
3700 Tongeren

Meer info : www.develinx.be en www.imagomundi.be
----------------------------------
Zondag 6 oktober 2013 om 11.00 u
Predikherenkerk Leuven

Onze-Lievevrouwstraat
3000 Leuven

Meer info : www.30cc.be en www.imagomundi.be
----------------------------------
Donderdag 24 oktober 2013 om 20.15 u
Kapel van het Cultuurpunt Altena - Kontich

Antwerpsesteenweg 79
2550 Kontich

Meer info : www.orfeo.be en www.imagomundi.be
----------------------------------
Woensdag 13 november 2013 om 20.00 u
Muziekcentrum de Bijloke Gent

Bijlokekaai 7
9000 Gent

Meer info : www.debijloke.be en www.imagomundi.be

Extra :
Thomas Smetryns : www.myspace.com/thomassmetryns, www.matrix-new-music.be en youtube

Elders op Oorgetuige :
Grote muziek in kleine settings tijdens de middagconcerten van het KlaraFestival, 30/08/2013

13:49 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.