20/09/2013

Signaux : dialoog tussen piano en scheepshoorns in de haven van Gent

Heleen Van Haegenborgh Trefwoorden voor haar klinkende muziek zijn pianosnaren, glazen, tape, collages en preparaties. In de haven van Gent grijpt Heleen Van Haegenborgh naar morse en scheepshoorns. "They that go down to the sea in ships" - een psalm van Henry Purcell - vormt het uitgangspunt. Temidden van de metershoge schroothopen en naast scheepswrakken van Galloo Gent (Van Heyghen Recycling) die in stukjes worden geknipt, komt het werk Signaux tot stand. Even horen waar we stranden op de tonen van de tientallen scheepshoorns...

Heleen Van Haegenborgh : " De piano staat binnenin een ruimte. Buiten staat een groot aantal scheepshoorns opgesteld die als het ware van buitenaf een orkestrale begeleiding vormen van iets dat binnenin gebeurt. Binnenin is er de setting van een pianist met publiek die in dialoog gaat met de scheepshoorns. De balans wordt gemaakt door de fysieke afstand tussen beiden. De tegenstelling tussen de piano (geassocieerd met een muzikaal instrument) en de 23 hoorns (gebruiksinstrumenten die codes/signalen doorgeven) laat toe de 2 te laten flirten met beider rollen.

Binnen/Buiten
Dit project vertrekt op de eerste plaats vanuit het idee dat er op 2 verschillende niveau's kan geluisterd worden: Enerzijds is er de toevallige passant die enkel de scheepshoornpartij opvangt en er eventueel iets in wil horen. Hij zou het kunnen zien als een deel van de omgeving, afhankelijk van de plek. Anderzijds is er de bewuste luisteraar die de dialoog tussen piano en scheepshoorns volgt en beseft dat er met een bepaald doel is gecomponeerd. Het is de uitdaging een functioneel omgevingsgeluid te verwerken tot iets bedoeld esthetisch waarnaar kan geluisterd worden.

Eén hoorn wordt geassocieerd met een signaal maar meerdere gecombineerde overtreffen louter codetaal. De pollutie wordt omgevormd tot iets met een artistieke intentie. Daar rijst de vraag : waar stopt geluidspollutie en waar begint performance? Alleen al door de opstelling (het grote aantal op het vasteland) worden de hoorns een installatie en worden ze losgerukt van de context van de haven. Er wordt losgekomen van die plaats-associatie en er wordt als het ware een andere klankplaats tot stand gebracht.

Dit gebeurt in de eerste plaats door de scheepshoorns die louter coderend werken, klankmatig te benaderen. Er wordt een abstractie gemaakt van de klank waardoor de associatie minder sterk wordt en zelfs vervormd. Deze transformatie zorgt voor een nieuwe wereld. Verder komt een scheepshoorn in zijn natuurlijke omgeving vooral alléén voor. Door ze samen te brengen met andere scheepshoorns krijg je een bevreemdende futuristische plek.

Een laatste punt dat daarbij helpt zijn de akoestische verhoudingen die volledig worden opgeheven door opnames of setting. De preparatie van de snaar met draad is van nature stil en de hoorn luid. Deze balans wordt in 'Code' volledig op zijn kop gezet. Sterker nog, er ontstaat op sommige momenten zelfs een klankenwereld waarin hoorn en draad één worden. Voor mij doet de draad klankmatig op microniveau wat de hoorn op macroniveau doet.

De préhistorische mixer versus radio
Zoals eerder vermeld, wordt in Signaux gespeeld met akoestische verhoudingen. Ze worden omgedraaid zodat geluiden die akoestisch heel stil zijn en soms nauwelijks hoorbaar, kunnen gecombineerd worden met akoestisch heel luide geluiden. In dit geval zijn dat respectievelijk de snaren met draad geprepareerd en de scheepshoorns. Deze vermenging kan zorgen voor complete verwarring doordat de scheepshoorns als preparaties beginnen klinken en omgekeerd. Alles wordt één. Terwijl er geen groter contrast bestaat tussen de stille geluiden (hoorbaar tot op een paar meter) en de zeer luide (hoorbaar tot enkele kilometers ver).

Live kan de balans ènkel tot stand gebracht worden door een fysieke afstand tussen scheepshoorns en piano ( 200 m tot 400 m). De balans wordt zo op een natuurlijke manier gemaakt. Ik kies er bewust voor om de piano ìn een ruimte te plaatsen omdat er op die manier een bepaalde concentratie ontstaat (bij publiek en pianist) die buiten moeilijk te bereiken is. Het wordt mogelijk vanuit stilte te vertrekken. Er kan voor gekozen worden de piano (licht) te versterken, afhankelijk van de eigenschappen van de ruimte. Aangezien de nagalm tussen de noten op bepaalde ogenbikken enorm belangrijk is, zal dit meestal aangewezen zijn.

Op zich geeft deze opstelling de indruk van een volstrekt pure préhistorische mixer. Moderne technologie is echter nodig om alles mogelijk te maken. Deze is inherent om het project te laten slagen. De beperking van het statische volume van de hoorns maakt het technisch zeer interessant. De scheepshoorn zit gevangen in zijn dynamisch volume.

De pianopartij zal zo opgebouwd zijn dat er ruimte is om te reageren op de scheepshoorns maar de klank van de piano moet over een afstand van 400 meter gestuurd worden om de hoornbespeler te laten reageren. Samengevat werk ik live dus vanuit 2 punten/ klankbronnen (de hoorns en piano op een afstand van 400 meter van elkaar) om ze op een bepaalde plek van een paar tientallen vierkante meter te laten samen komen.

Inhoud
Om een idee te geven van de muzikale taal die zal gehanteerd worden, verwijs ik naar de youtube captatie van of 'Traité de l'harmonie'. (zie video onderaan). Wat de pianopartij betreft wordt 'Signaux een combinatie van uitgeschreven muziek en vrijere delen waarvan de elementen vaststaan. De scheepshoornpartij daarentegen zal volledig vaststaan. Bij aanvang profileren piano en hoorns zich als 2 afzonderlijke zaken om gaandeweg te evolueren en één te worden op het einde.

Ik ontdekte via youtube scheepshoornverzamelaar Raoul de la Roche die intens meewerkt aan het idee. Ik ging reeds naar zijn woonplaats in de Bourgogne om de hoorns uit te kiezen en op te nemen zodat ik simulaties kon maken. Raoul werkte aan een klavier zodat de hoorns op een eenvoudige manier kunnen bediend worden."

Tijd en plaats van het gebeuren :

Heleen Van Haegenborgh - Signaux
Zondag 22 september 2013 om 12.00 u, 14.00 u en 16.00 u
Galloo nv - Gent

Scheepzatestraat 9
9000 Gent
Gratis toegang

Meer info : www.vlaamsehavendag.be

Elders op Oorgetuige :
Havenfestival Gent : een hele dag gratis muziek en animatie op 13 unieke locaties in de haven, 17/09/2013
Gent Festival van Vlaanderen 2013 : klinkende namen, verrassende evenementen en een gloednieuw nightlife-concept, 9/09/2013

Bekijk Heleen Van Haegenborghs'Traité de l'harmonie'

20:20 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.