17/09/2013

Eric Ericsons Kammarkör op Musica Divina : puur, authentiek en tijdloos

Knut Nystedt Puur, authentiek en tijdloos zijn drie woorden die steeds weer opduiken in de brochures van de Zweedse toeristische dienst. Maar ze zijn evengoed van toepassing op Eric Ericsons Kammarkör. Sinds 1945 staat het koor garant voor de mooiste uitvoeringen van Scandinavische vocale muziek. In Tongerlo zingen deze Noormannen en -vrouwen niet enkel werk van de Italiaan Palestrina en de Noor Knut Nystedt (foto), maar wagen ze zich ook aan het Nordic Stabat Mater, een gezamenlijke compositie van maar liefst vijf Deense en Zweedse toonzetters : Bent Lorentzen, Arne Mellnäs, Svend Nielsen, Ib Nørholm en Sven-David Sandström. Redenen genoeg om je zaterdag naar de abdijkerk van Tongerlo te reppen!

Het Nordic Stabat Mater is een gemeenschappelijk project van vijf Scandinavische componisten van dezelfde generatie. Het werk werd in 2000 geschreven op vraag van het Zweedse Camerata Chamber Choir, met als doel een typisch Scandinavische muzikale taal te creëren. De vijf componisten werkten ieder afzonderlijk aan een deel van de compositie, waarvan enkel de tekst (het Stabat Mater, waarvan elkeen vier strofen voor zijn rekening nam), de bezetting (koor en cellobegeleiding), de duur (tussen vijf en zeven minuten) en de begin- en eindnoot (telkens de la) vastgelegd werden.

De Deense componist Svend Nielsen (1937) componeerde het eerste deel van het werk. Hij studeerde compositie aan de Koninklijke Deense Academie voor Muziek van Kopenhagen en is naast componist ook leraar muziektheorie. Zijn lyrische stijl doet denken aan impressionisten als Ravel en Debussy, al is zijn eigen toonspraak veel moderner en vaak atonaal. Arne Mellnäs (1933-2002), die het tweede deel schreef, studeerde aan het conservatorium van Stockholm in Zweden en vervolgde zijn studies bij György Ligeti in Wenen. Ligeti's invloed is duidelijk merkbaar in Mellnäs' gebruik van mysterieuze atonale klanken met steeds verschillende texturen. Bent Lorentzen (1935) componeerde het derde deel van het Nordic Stabat Mater. Net als Nielsen studeerde Lorentzen aan de Koninklijke Deense Academie voor Muziek in Kopenhagen. Hij staat bekend als de eerste Deen die gebruik maakte van elektronica in de muziek, maar wordt ook geprezen voor zijn zuiver orkestrale werken, opera's en vocale muziek. Het vierde onderdeel van het werk werd verzorgd door de Zweedse componist Sven-David Sandström (1942), die net als Arne Mellnäs bij Györgi Ligeti studeerde. Hij staat bekend als een religieus componist en schreef vele koorwerken, waaronder een Requiem dat in eigen land zeer goed onthaald werd. Ook zijn compositiestijl doet sterk denken aan die van zijn leermeester Ligeti. De componist van het vijfde en laatste deel, de Deen Ib Nørholm (1931), studeerde eveneens aan de Koninklijke Deense Academie voor Muziek te Kopenhagen. Hij schreef vooral symfonieën, die vaak een posttonaal kantje hebben. Toch is ook zijn toonspraak vaak erg modern, met vooral een opvallend gebruik van klankkleuren. Nørholm wordt beschouwd als een van de meest invloedrijke Deense componisten van de twintigste en eenentwintigste eeuw. Hoewel het werk fragmentarisch gecomponeerd werd, vertoont het eindresultaat een grote homogeniteit doorheen de delen. Het Nordic Stabat Mater ging in première in IJsland in september 2000.

Knut Nystedt (1915) studeerde orgel, compositie en orkestdirectie in de jaren dertig. Nystedt schreef vooral quasi-romantische, nationale muziek tijdens de Tweede Wereldoorlog. Pas na zijn studies bij Aaron Copland groeide zijn interesse in nieuwe tonale mogelijkheden. Aanvankelijk experimenteerde hij met instrumentale muziek, maar een nieuwe wereld van klankkleuren ging voor hem open bij het ontdekken van de vocale muziek. Nystedts compositorische wortels liggen in het gregoriaans: hij groeide op in een katholiek gezin waar het zingen van hymnen en klassieke muziek een belangrijke rol speelde in het alledaagse leven. Niet verwonderlijk zijn vele van zijn grote composities voor vocale solisten en ensembles gebaseerd op teksten uit de Bijbel of andere sacrale thema's. De oude kerkmuziek heeft een zeer grote invloed gehad op zijn muzikale stijl: zelfs wanneer Nystedt schrijft in een moderne, experimentele stijl, combineert hij dat met elementen uit de oude muziek. Binnen zijn œuvre neemt het eendelige Stabat Mater uit 1986 een bijzondere plaats in. Het is een zeer intens en uitdagend werk, zowel voor uitvoerders als publiek. Ten eerste gaat het uit van een opvallende bezetting van een koor met een solistisch opererende cello. In de dialoog tussen deze uitvoerende partijen is voor het koor een overwegend beschouwende rol weggelegd, terwijl de uit de tekst voortvloeiende emoties vooral door de cello lijken te worden verklankt. Met de keuze, doorgaans per strofe, voor andere stijlmiddelen - passages met schrijnende kleine toonafstanden worden bijvoorbeeld afgewisseld met gedeeltes op basis van meer eenvoudige akkoorden - zorgt Nystedt voor superieur contrast in zijn Stabat Mater. Het is een grimmig en krachtig stuk en hoewel het gebruik maakt van een toegankelijke muzikale taal, is de luisterervaring voor het publiek allerminst vanzelfsprekend.

Programma :

  • Knut Nystedt, Stabat Mater
  • Giovanni Pierluigi Da Palestrina, Stabat Mater
  • Bent Lorentzen, Arne Mellnäs, Svend Nielsen, Ib Nørholm, Sven-David Sandström : Nordic Stabat Mater

Tijd en plaats van het gebeuren :

Eric Ericsons Kammarkör : Stabat Mater
Zaterdag 21 september 2013 om 14.30 u
Abdijkerk van Tongerlo

Abdijstraat 40
2260 Westerlo

Meer info : www.festivalmechelen.be

Extra :
Knut Nystedt op nl.wikipedia.org en youtube
Bent Lorentzen op en.wikipedia.org en www.edition-s.dk
Arne Mellnäs op nl.wikipedia.org en www.editionreimers.se
Svend Nielsen op nl.wikipedia.org
Ib Nørholm op en.wikipedia.org en www.edition-s.dk
Sven David Sandström : www.svendavidsandstrom.com en nl.wikipedia.org

Elders op Oorgetuige :
Musica Divina : een goddelijke naam voor een reeks hemelse concerten in het schitterende religieuze patrimonium van de Kempen, 13/09/2013

14:06 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.