20/05/2013

Intieme concertavond met Guido De Neve & Jan Michiels in deSingel

Luc Van Hove Twee doorwinterde kamermusici uit eigen land ronden de focus op Jörg Widmann af met een intieme concertavond. Leos Janácek beweerde bij het verschijnen van zijn enige afgewerkte sonate in 1922 dat hij "het werk had geschreven in de lente van 1914, terwijl men in Brno aan het wachten was op de komst van de Russen". Ook zijn opera 'Katya Kabanova' is er deels in te horen. De veelheid aan sferen wordt evenwel overstemd door een uitgesproken wanhoopsgedachte. Als verrassing wordt ook de oude vierde beweging van dit werk, 'Allegro', uitgevoerd.

Janácek vormt een mooie pendant voor de muziek van Widmann. Die is eveneens emotioneel geladen, vol abrupte stemmingswisselingen en bovendien zeer communicatief. Zijn partituren zoeken graag extremen op. Zo ook zijn Vijfde Etude voor viool, een hommage aan Niccolo Paganini en dus een uitdaging voor elke vioolvirtuoos. De 'Sommersonate' voor viool en piano is nog zo'n typische Widmannexpeditie, zoekend naar het nieuwe en het onbekende maar steeds diep verankerd in de traditie.

En dan ben je perfect in de stemming voor het nieuwe werk van Luc Van Hove (foto), speciaal voor deze avond en voor deze musici geschreven. Traditie en vernieuwing is tevens een motto van deze gevestigde waarde onder onze componisten. Voor fijnproevers.

De Duitser Jörg Widmann (1973) is als componist en als klarinettist - vooral dan in kamermuziek - bijzonder succesvol. Het voorbije seizoen was hij in verschillende muzikale hoedanigheden in residentie in deSingel, en zijn werken duiken ook buiten die residentie om met enige regelmaat op in de programma's van dit huis. Voor Widmann, niet voor niets een kind van de postmoderne tijd, is componeren niet zozeer het creëren van iets uit niets, maar een vorm van alchemie: iets maken uit iets anders. Of anders gesteld: muziek schrijven is een voortdurend gesprek met wat de muziekgeschiedenis ons al aan vormen, scheppers, talen en temperamenten heeft nagelaten. Vooral met Robert Schumann heeft Widmann een grote affiniteit - hij heeft in zijn onderzoek van de figuur van Schumann, en de typische koorts die diens muziek kenmerkt, al veel van zijn scheppende én uitvoerende energie gestoken.

In de 'Sommersonate' ( Zomersonate) voor viool en piano komt evenwel een andere affiniteit aan het licht, die met Beethoven. Het werk - of ten minste het eerste deel dat we er woensdagnavond van horen - werd geschreven in de zomer van 2010, maar dat is niet de enige reden voor de titel van het stuk. Het was een opdrachtwerk van onder meer het Internationales Beethovenfest Bonn, en verwijst in zijn titel natuurlijk ook naar de 'Frühlingssonate' ( Lentesonate) opus 24 voor viool en piano van Beethoven zelf. Van de lente naar de zomer, geef toe: er zit een ijzeren logica in.

Widmann zelf zegt er het volgende over: "Ik schreef het eerste deel van mijn ' Sommersonate' in de zomer van 2010, en hoewel het een werk is dat op zichzelf staat, bleek het uiteindelijk geschikt voor een uitbreiding, of alleszins voor een zusterstuk. Ik stel me het eerste deel, moderato, voor als een helder werk, vrij, gewichtsloos, transparant, badend in zonlicht. In tegenstelling daarmee, is het nieuw gecomponeerde tweede deel nachtelijk en cryptisch, met een zachte gloeiing. Een romance, een (zomer) nachtstuk. " Het tweede deel waarvan sprake werd pas de afgelopen zomer gecreëerd (door Frank Braley en Renaud Capuçon) en was niet tijdig beschikbaar om tijdens dit concert uit te voeren.

Widmanns 'Etude v ' voor viool solo werd besteld door het Duitse Ministerie van Cultuur en was een logisch vervolg van een etudereeks ter exploratie van de mogelijkheden van de viool als solo-instrument, die Widmann op dat moment al een tijdje bezighield. Ook hier kadert het uitgangspunt van de componist expliciet in de traditie - en misschien wel opnieuw in zijn fascinatie voor Schumann, die zoals we weten sterk onder de indruk was van het vioolspel van Paganini. Het is de zesde van diens beroemde 24 Capriccio's, de voor Paganini opvallend trage met de trillers, waarop Widmann zich voor deze hommage baseert en die hij beschouwt als de diepste, meest substantiële van de 24. ' Etude v ' begint ontzettend hoog, in het register overigens, waar 'Etude iv ' eindigt. Ondanks de keuze voor de naam 'etude', studie dus, blijft de technische virtuositeit ondergeschikt aan het natuurlijke verloop van de muziek. 'Etude v ' is een - in Schumanniaanse zin - fantastische klankfantasie, die bewust de grenzen van het mogelijke aftast, zowel wat viooltechniek als wat de achterliggende emotie betreft. Ze start met een citaat dat als een hommage aan de vioolmeester op te vatten is, maar gaandeweg is de schrijfwijze minder op instrumentale vaardigheid, en meer op zichzelf gericht, op een bijna Bach-achtige manier. Misschien daarmee samenhangend stond Widmann erop dat de Etude in een kerk zou worden gecreëerd en opgenomen. Nu, dat is intussen gebeurd, en de blauwe zaal van deSingel zal haar geen oneer aandoen.

Tenslotte krijgen we tijdens dit concert de wereldcreatie van een nieuw kamermuziekwerk van onze eigen Luc Van Hove te horen. Daarover valt vanzelfsprekend weinig te vertellen dat uit de overlevering voortkomt. Maar hij lichtte toch al de volgende tip van de sluier.

"Het stuk heet Triptiek II voor viool en piano, mijn opus 50. De titel verwijst uiteraard naar het vormschema, en tegelijk ook naar mijn hoboconcerto, Triptiek opus 29, dat ik destijds schreef in opdracht van Antwerpen 93. Beide stukken hebben immers dezelfde vorm: twee langzame, korte en intieme hoekdelen, met in het midden een flink uit de kluiten gewassen snel deel - precies, met de juiste zin voor overdrachtelijkheid, zoals menige triptiek in menige kerk geconstrueerd is. Die vorm past me blijkbaar goed. Het stuk heeft zijn plaats in de aloude kamermuziektraditie die de 'sonate voor viool en piano' representeert. Triptiek II is dus geen concerto, geen showstuk voor viool met obligaat pianopartij en geen werk waarin de instrumenten een vorm van concurrentie aangaan. Mijn streefdoel was om beide instrumenten volledig in elkaar te laten opgaan om, volstrekt evenwaardig, een strak muzikaal verhaal te vertellen. Het stuk is vrij kort; ik schat dat het ongeveer een tiental minuten zal duren. Zoals in al mijn recent werk is de volledige structuur terug te brengen tot een voorgevormd harmonisch materiaal, dat op zijn beurt weer een synthese is van een heel aantal factoren en inbrengen: improvisatie, inwendig spelen... Het uitgangspunt is niet de klank op zichzelf, maar eerder een Messiaen-achtige, klare en 'talige' constructie."

Programma :

  • Leos Janácek, Sonate voor viool en piano
  • Jörg Widmann, Etude nr 5 voor viool solo
  • Jörg Widmann, 'Sommersonate' voor viool en piano
  • Luc Van Hove , Triptiek II voor viool en piano, opus 50 (wereldcreatie)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Guido De Neve & Jan Michiels : Janácek, Widmann, Luc Van Hove
Woensdag 22 mei 2013 om 20.00 u
(inleiding door Rudy Tambuyser om 19.15 u)
deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be

Bron : tekst Rudy Tambuyser voor deSingel, mei 2013

Extra :
Luc Van Hove op www.matrix-new-music.be en www.muziekcentrum.be
Jörg Widmann : www.joergwidmann.com, www.schott-music.com en youtube

Elders op Oorgetuige :
Jörg Widmann, Antoine Tamestit & Francesco Piemontesi in deSingel, 11/02/2013
Lecture recital Jörg Widmann in deSingel, 5/02/2013
Luc Van Hove 50 : een gesprek, 23/01/2007

22:33 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.