13/05/2013

Tragedy of a Friendship : de tragedie van alle kunst

Tragedy of a Friendship Naar aanleiding van het Wagnerjaar 2013 heeft de Vlaamse Opera aan Jan Fabre gevraagd een creatie te maken over één van zijn geliefde kunstenaars, Richard Wagner. Samen met schrijver Stefan Hertmans en de jonge Duitse componist Moritz Eggert neemt hij de dertien opera's van Wagner als uitgangspunt voor een nieuw muziektheater werk. In Tragedy of a Friendship staat de fascinerende, maar spanningsrijke relatie tussen Richard Wagner en de Duitse filosoof Friedrich Nietzsche centraal. Ook het conflict tussen de kunstenaar en de denker komt ter sprake. Tragedy of a friendship is misschien evenzeer het verhaal van de tragedie van iedere kunst. Is de verhouding tussen denkers en kunstenaars niet altijd gespannen, vruchtbaar en riskant? Is niet elke kunstenaar ergens afgunstig op de 'zuivere' denker, en is niet elke denker afgunstig op de intuïtie van de kunstenaar? Zo is Tragedy of a Friendship een voorstelling rond een probleem dat Plato al bezighield wanneer hij waarschuwde voor de verleiding van de kunstenaars: ook hij was ooit een dichter geweest, voor hij zich als denker opwierp… Kunst tussen denken en dromen. Tragedy of a Friendship: The Tragedy of all art?

Moritz Eggert benadrukt dat Tragedy of a Friendship ab-so-luut geen opera is! "Opera bestaat uit de verklanking van een tekst, met een daarbij passend toneelbeeld en een regisseur, maar Jan Fabre heeft mij en Stefan van meet af intensief betrokken bij het maakproces. Het is echt een gezamenlijk werkstuk. Ik heb ook niet één tekst van Stefan op muziek gezet: de twee zangers zingen enkel fragmenten uit Wagneropera's.

Ik voel me door Wagners muziek overweldigd, maar ik wil niet overweldigd worden, ik wil een zelfstandig individu blijven. Tegelijkertijd is Wagner wel degelijk een voorbeeld, omdat hij diepgravend nadacht over hoe je muziek, tekst en toneelbeeld kunt integreren. Ik ben wel een echte fan van Jan Fabre en vond het een eer door hem gevraagd te worden. Hij weet precies wat hij wil, is ontzettend direct en gaat experimenteel en improviserend te werk. Dat ben ik niet gewend en het was een geweldige uitdaging buiten mijn gebruikelijke kaders te treden.

We hebben weliswaar een Gesamtkunswerk nagestreefd, maar anders dan Wagner willen we het publiek geen religieuze, mythische, filosofische of esthetische waarden opdringen. Wat me stoort in zijn werk is de grootheidswaan en daarop heb ik in mijn muziek gereageerd. Tijdens het componeren werd ik geïnspireerd door Gustav Mahler, die weliswaar door Wagner beïnvloed was, maar altijd dicht bij de mensen bleef. - Ik heb gepoogd Wagner zijn onschuld terug te geven.

Het stuk gaat over de vriendschap tussen Wagner en Nietzsche. Er zijn dertien scènes, waarin we telkens de essentie van één van Wagners opera’s willen vangen – niet door de handeling na te vertellen, maar door de thematiek uit te vergroten. Er zijn verrassende liefdesscènes, seksuele motieven, er is geweld, en het is nu eens ironisch, dan weer tragisch of komisch. In een soort knee-plays gaan Wagner en Nietzsche met elkaar in dialoog, op basis van originele teksten uit hun brieven en geschriften.

Nietzsche componeerde ook en zag in Wagner een verwante ziel, die deed wat hij eigenlijk zelf had willen doen: een nieuwe kunstvorm ontwikkelen. Hij raakte diep teleurgesteld toen Wagner tot een soort godsdienstwaan verviel en de ingezette ontwikkeling niet verder voerde. Omgekeerd begreep Wagner Nietzsche niet altijd goed, maar hij was zo ingenomen met zijn Gesamtkunstwerk, dat hem dat weinig deerde. De tragiek ligt dus vooral bij Nietzsche."  

Eggert moest muziek schrijven bij scènes die nog niet eens bestonden. Hoe was dat voor de componist ? "Lastig, want pas een maand geleden was ongeveer bekend wat er op het toneel te zien zal zijn, terwijl ik natuurlijk al eerder moest beginnen met componeren. Intuïtief koos ik voor een intiem, driekoppig ensemble tegenover het grote, Wagneriaanse orkest. Met theremin, harmonium en cello benader ik Wagners concept van de ‘oneindige melodie’, die in de stem begint en over het orkest uitwaaiert. Theremin en harmonium kunnen letterlijk eindeloze melodieën vormen, en de cello ligt het dichtst bij de menselijke stem. Dankzij zijn bereik van de laagste bas tot de hoogste sopraan, kan ik aanhaken bij het Wagnergezang. Omdat we het orkest op band moesten zetten, heb ik muziek geschreven die flexibel is: weliswaar zijn het zeven kant en klare stukken, maar je kunt ze faden, opknippen en verplaatsen. Drie weken voor de première ben ik nog altijd aan het schuiven. Bij de laatste opnamesessie heb ik daarom snel wat overgangsmuziekjes geschreven, zodat ik tijdens de voorstelling extra keuzemogelijkheden heb." (*)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Jan Fabre, Moritz Eggert & Stefan Hertmans : Tragedy of a Friendship
Woensdag 15, vrijdag 17 en zaterdag 18 mei 2013 om 20.00 u
Zondag 19 mei 2013 om 15.00 u
Vlaamse Opera Antwerpen
Van Ertbornstraat 8
2018 Antwerpen
-------------------------
Donderdag 23, vrijdag 24 en zaterdag 25 mei 2013, telkens om 20.00 u
Vlaamse Opera Gent

Schouwburgstraat 3
9000 Gent

Meer info : vlaamseopera.be, www.operaxxi.be en janfabre.be/troubleyn

Deze voorstelling is op 15 en 16 juni ook te zien op het Holland Festival

(*) Moritz Eggert: 'Ik wil Wagner zijn onschuld teruggeven', Thea Derks op www.muziekvan.nu, 24/04/2013

Extra :
Moritz Eggert : www.moritzeggert.de, www.schott-music.com en youtube

Elders op Oorgetuige :
Vier wereldpremières en een jongerenproductie tijdens Opera XXI, 9/05/2013

16:29 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.