13/05/2013

Escorial : een tragische farce over macht en verveling met nieuwe muziek van George van Dam

Josse De Pauw De dood waart rond in het paleis. De koning heeft zijn koningin vergiftigd. Zijn nar, die haar minnaar was, gaat kapot van verdriet. De honden blaffen en janken onophoudelijk, de klokken luiden de stervende uit. De koning met de vingers in zijn oren op de troon. En dan stelt de nar een rolwisseling voor om de tijd te doden. Koning nar, nar koning, voor even. De koning stemt toe. Intussen sluipt de koninklijke beul door de gangen van het paleis en bidt de monnik voor de zielenrust van de koningin.

'Escorial' is een tragische farce over macht en verveling, geweld en onverschilligheid. En over de liefde van de nar. Het macabere stuk van Michel de Ghelderode - bij het operapubliek gekend van Ligeti's 'Le Grand Macabre' - brengt in de creatie vier acteurs en twaalf zangers en zangeressen op het podium. Je hoort nieuwe composities voor a-capellastemmen door George Alexander van Dam, geïnspireerd door hondengeblaf, klokkengelui en een waanzinnige lach, aangevuld met zestiende-eeuwse gezangen van Orlandus Lassus. Sinds zijn conservatoriumtijd wil Josse De Pauw deze tekst tot een voorstelling maken, nu krijgt hij de kans. Hij vertolkt tevens de rol van de koning.

Voor Escorial, een wereldcreatie van Muziektheater Transparant, bundelt auteur/regisseur/acteur Josse De Pauw opnieuw de krachten met Collegium Vocale Gent, waarmee hij eerder het bejubelde 'Ruhe' maakte. Dit keer bewerkt hij Escurial, de eenakter van Michel de Ghelderode, waarvoor componist George van Dam nieuwe muziek componeerde die in dialoog gaat met liederen van Orlandus Lassus.

Het werk van Michel de Ghelderode vormde eerder al de basis voor de opera Le Grand Macabre van Ligeti. Ook in Escurial gaat het er macaber en verontrustend aan toe. In het paleis waart de dood rond. De koning heeft zijn koningin vergiftigd. Zijn nar, die haar minnaar was, gaat kapot van verdriet. De honden janken, de klokken luiden, en dan stelt de nar voor een rollenspel op te voeren. De nar wordt koning, de koning nar. Voor Josse De Pauw, die de rol van de koning speelt tegenover Dirk Roofthooft die de nar voor zijn rekening neemt, gaat met deze productie een langgekoesterde droom in vervulling. Al in zijn studententijd wou hij met deze tekst werken.

Josse De Pauw: "In het conservatorium bracht ik er al frag menten uit en de tekst is me sindsdien blijven bezighouden. Ik heb gezocht naar een manier om hem te ensceneren, maar het is een eenakter van ongeveer veertig minuten en daar maak je geen avond mee vol. Tot ik voor Ruhe samenwerkte met Collegium Vocale. De zang bood mogelijkheden, daar lag mijn kans."

De muziek bij Escorial
Van zestiende-eeuwse werken van Orlandus Lassus tot nieuwe composities van George Alexander van Dam: Escorial wordt gelardeerd met muziek die de sfeer van grimmig verval nog meer in de verf moeten zetten. Maar hoe doe je dat dan? We vragen het aan Jens Van Durme (Collegium Vocale Gent), George Alexander van Dam (componist) en Marnix De Cat (repetitor).

Jens Van Durme, artistiek coördinator van het Collegium Vocale Gent: "Initieel zocht ik polyfone muziek die een direct verband had met het Spanje uit de tijd van Filips II. Toen Josse De Pauw me duidelijk maakte welke richting hij heen wilde met zijn stuk, heb ik Orlandus Lassus (1532 - 1594) voorgesteld. Het is een universeel componist. Ik heb de Lectiones Sacrae Novem ex Libris Hiob voorgesteld omwille van hun beschouwende, reflecterende karakter. Het gaat om vierstemmige muziek, die in een scenische setting voldoende helderheid kan behouden. Daarnaast brengen we ook nog enkele wereldlijke werken van Lassus."

George Alexander van Dam zorgt dan weer voor hedendaagse composities: "Honden en klokken zijn heel aanwezig in Escorial. De Latijnse namen van de hondensoorten (nachthonden, windhonden, angsthonden) worden vaak als ritmische bouwstenen door het koor gezongen. We hebben geopteerd om geen voorafopgenom en materiaal te gebruiken. De klokkengeluiden worden voortgebracht door elektronische real-time transformatie, gemodeleerd op de grote klok in de Kreuzkirche te Dresden. Mijn werken hebben een polyfone textuur, maar je mag ze zeker niet zien als neorenaissance. Daarbij heb ik wel rekening gehouden met de prachtige toongeving - heldere timbre zonder vibrato - van Collegium Vocale Gent."

Marnix De Cat (zanger, dirigent, componist) studeerde de werken met het Collegium Vocale in: "De combinatie van hedendaagse muziek met polyfonie geeft een bijzonder effect. Van Dam heeft stukjes tekst uit het werk van De Pauw naar het Latijn doen vertalen, en daardoor is het Latijn het bindmiddel tussen beide muziekstijlen geworden. Zijn stukken zijn soms als intro of als outro bij Lassus geconcipieerd, maar evenzeer hebben ze een reflecterend karakter. Hoedanook bewegen Lassus en Van Dam zich in twee totaal verschillende toontalen. Dat zorgt dus sowieso voor grote contrasten."

Moet de muziek de sfeer van het stuk juist versterken of eerder voor contrast zorgen ? Jens Van Durme: "Lassus' wereldlijke stukken - zoals Sauter Danser - maken de sfeer onwezenlijker. Ze intensifiëren het macabere van de dansende beul. De Lectiones zijn dan weer vooral stabiliserend en beschouwend. Het deed me trouwens plezier om te zien hoezeer Josse De Pauw aangenaam verrast werd door de poëtische schoonheid van de Latijnse teksten van Lassus' werk." George Alexander van Dam: "De rol van het koor is hier veelal die van 'de mensen' - wel in lagen opgebouwd, enerzijds als abstracte bron van geluiden of muziek en anderzijds - zoals in opera - in hun eigen rol."

Wisselen tussen polyfonie en hedendaags én nog eens zelf op de scène staan: hoe groot is het engagement van de zangers? Marnix De Cat: "Ik moet zeggen dat we allemaal toch wat geschrokken zijn toen we de werken van Van Dam te zien kregen: ze zijn moeilijker dan we eerst gedacht hadden. Terwijl Lassus vierstemmig is, durft Van Dam zelfs tot twaalfstemmig te gaan. Het engagement van de zangers zal dus zeer hoog zijn. En de switch tussen Lassus en Van Dam is voor hen echt geen sinecure.Ze moeten op hun tippen staan voor deze muziek, maar het is daardoor ook des te leuker om doen."

George Alexander van Dam
Violist George Alexander van Dam, van oorsprong Namibisch, is sinds het begin van zijn loopbaan een bevlogen uitvoerder van hedendaagse muziek. Hij werkte reeds met de meest vooraanstaande componisten van onze tijd - waaronder Adès, Aperghis, Benjamin, Chin, Eötvos, Francesconi, Goeyvaerts, Harvey, Hosokawa, Kagel, Kurtàg, Ligeti, Mamiya, Reich, Saariaho, Stockhausen, Joji Yuasa - als solist en in de context van ensembles voor hedendaagse muziek zoals Ensemble Modern Frankfurt, MusikFabrik, en Ictus, waarvan hij mede-oprichter is. Dankzij een nauwe samenwerking met een nieuwere generatie componisten - o.a. Cassol, De Mey, Harada, Hus, Vermeersch - werden verschillende nieuwe werken speciaal voor hem geschreven.

Zijn eigen werk als componist omvat kamermuziek, the Liedcycli Engel-Lieder voor James Bowman, Lorca Songs, Melanchotopia Songs (geschreven in samenwerking met Claron McFadden) voor Witte de With, Rotterdam 2011; een concerto voor viool en timbila orkest voor Drumming Grupo Percussão Porto; muziek voor (stomme) film, theater en dans - Ballet de Marseille, Needcompany, Ultima Vez i.a. - en werken met beeldende kunstenaars zoals Manon de Boer, Angela Bulloch, Trudo Engels, en Jorge Léon. Recent schreef hij muziek voor Collegium Vocale Gent in het kader van Escorial door Michel de Ghelderode/Josse De Pauw (productie Transparant, mei 2013).

Tijd en plaats van het gebeuren :

Muziektheater Transparant : Escorial
Dinsdag 14, donderdag 16 en vrijdag 17 mei 2013, telkens om 20.00 u
(inleiding door Pauline Driesen om 19.15 u)
deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be, www.operaxxi.be, www.transparant.be en www.collegiumvocale.com
----------------------------
Zaterdag 18 en zondag 19 mei 2013, telkens om 20.00 u
Vlaamse Opera Gent

Schouwburgstraat 3
9000 Gent

Meer info : vlaamseopera.be, www.operaxxi.be, www.transparant.be en www.collegiumvocale.com

Tijdens de succesvolle première van Escorial liep Josse De Pauw een blessure op, waardoor hij deze speelreeks niet meer kan spelen.  Daarom  worden helaas alle voorstellingen geannuleerd. Muziektheater Transparant zal met de zalen op zoek gaan naar vervangende speeldata tijdens het seizoen 2013/2014. De nieuwe data  zullen zo snel mogelijk via de website www.transparant.be worden gecommuniceerd.

Bron : Interview Aart De Zitter

Elders op Oorgetuige :
Vier wereldpremières en een jongerenproductie tijdens Opera XXI, 9/05/2013

Bekijk hier een interview met Josse De Pauw over Escorial

13:32 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.