06/05/2013

Dag in de Branding krijgt Russisch tintje

Dag in de Branding De 28ste editie van het Haagse festival Dag in de Branding heeft een uitgesproken Russisch tintje. Om dat thema kracht bij te zetten worden 20ste-eeuwse klassiekers van Russische meesters afgewisseld met gloednieuw werk uit het 'Moederland'.  Zo brengt het Residentie Orkest de wereldpremière van Alexander Raskatovs pianoconcert Night Butterflies, met een hoofdrol voor pianiste Tomoko Mukaiyama. Bij Asko|Schönberg verschijnt Vladimir Tarnopolski's Foucaults pendulum op de lessenaar, een werk dat slingerbewegingen maakt tussen vloeiende en mechanische texturen. Tarnopolski's oud-studente Anna Mikhailova schreef met Black perfume een indringende mini-opera naar een verhaal van Michail Boelgakov.

Onder de noemer 'oude meesters' een optreden van Het Pianoduo Bouwhuis en Van Zeeland. Samen met Toonkunstkoor Amsterdam presenteert het tweetal een exclusief Stravinsky-concert, waar onder meer de Psalmensymfonie klinkt. De pianobewerking van dit werk vloeide uit de pen van Dmitri Sjostakovitsj, wiens Negende symfonie 's avonds wordt uitgevoerd door het Residentie Orkest. In het Paard van Troje tenslotte een optreden van het Berlijnse producentenduo Barbara Morgenstern en Guido Möbius.

Het Pianoduo Bouwhuis en Van Zeeland / Toonkunstkoor Amsterdam : Stravinsky - Theater a/h Spui - 14.0 u

Programma :

  • Igor Stravinsky, Pater Noster
  • Igor Stravinsky, Ave Maria
  • Igor Stravinsky, Credo 'Slavische geloofsbelijdenis'
  • Igor Stravinsky, Dumbarton Oaks (arr. voor 2 piano's)
  • Igor Stravinsky, Psalmensymfonie (arr. Sjostakovitsj voor 2 piano's)

In de jaren voor en na het ontstaan van de Psalmensymfonie componeerde Stravinsky enkele geestelijke koorwerken, die hij baseerde op Slavische kerkteksten die hij als kind leerde. Stravinsky was lid van de Russisch Orthodoxe Kerk, die het Latijn in de ban had gedaan. Toen hij als klein kind in St.Petersburg zijn avondgebed sprak, deed hij dat in het Slavisch. Zoals hij later toegaf in Expositions and Developments, een serie gesprekken te boek gesteld door Robert Craft: "I do not know how to say it in Russian."
Omdat de Russisch Orthodoxe Kerk het gebruik van instrumenten in de kerk niet toestond, schreef Stravinsky zijn geestelijke werken voor gemengd koor a capella. Hij wilde zang zonder begeleiding alleen toepassen in zo primitief mogelijke harmonieën, en koos daarom in het Ave Maria (1943) voor de uiterst simpele Frygische toonladder. Het eerdere Pater Noster (1926) is even simpel van opzet. Het Credo (1932) is zo mogelijk nog strenger en soberder. Dit is liturgische muziek zonder enige opsmuk; er klinkt zeer geconcentreerde devotie in door. In deze muziek geeft Stravinsky de orthodoxe kerkmuziek zijn eigen onmiskenbare stempel, als met enkele simpele maar geniale pennenstreken.

In de Psalmensymfonie (1930) maakt Stravinsky andere keuzes. De tekst van de drie verkozen psalmen wordt gezongen in het Latijn, en omdat het koor hier wel begeleid wordt, staat Stravinsky zichzelf een uitgebreider idioom toe met een meer contrapuntische vorm. De componist merkte zelf over dit werk op: 'Dit is geen symfonie waarin ik psalmen heb ingevoegd om te zingen. Integendeel, het is het zingen van de psalmen dat ik symfoniseer'. Stravinsky koos drie psalmen, die van boetedoening overgaan in triomfantelijke lofzang. De Psalmensymfonie brengt de Bijbelse teksten naar een muzikaal hoger plan, het gebied van de gerijpte componist.

De Psalmensymfonie is een symfonie in drie delen voor koor en orkest. Het stuk werd geschreven in opdracht van Serge Koussevitzky, dirigent van het Boston Symphony Orchestra, ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van zijn orkest. De Psalmensymfonie werd ooit door Sjostakovitsj bewerkt voor twee piano's en wordt op 11 mei uitgevoerd door Het Pianoduo Bouwhuis & Van Zeeland.

Dumbarton Oaks representeert weer een andere scheppingsperiode van Stravinsky - het werk is neo-barok uit 1937: zeer speels en diverterend.
Tijdens een bezoek aan de VS kreeg Stravinsky de opdracht van het echtpaar Woods Bliss voor het schrijven van een concerto grosso, het Concert in Es Dumbarton Oaks. In deze tijd werd bij hem tbc geconstateerd. Nadia Boulanger dirigeerde de eerste uitvoering van Dumbarton Oaks, omdat Stravinsky zelf te ziek was.
Het werd het laatste werk dat Stravinsky in Europa voltooide. Enerzijds vanwege het Nazi-geweld - Stravinsky's werk was tot 'Entartete Musik' verklaard - en het uitbreken van de oorlog, anderszijds omdat zijn werk in de VS in deze jaren erg in de belangstelling stond, vertrok Stravinsky in september 1939 naar New York.

Black Perfume, Muziektheaterproductie van de Diamantfabriek - Korzo theater - 16.00 u
Muziektheaterproductie van Anna Mikhailova en Annechien Koerselman naar het verhaal Morfine (Black Perfume) van Michael Boelgakov. Black Perfume is een prikkelende voorstelling over de jonge plattelandsdokter Polyakov die - net als zijn patiënten - tobt met zijn gezondheid. De verbroken relatie met operazangeres Amneris valt hem zwaar. Maar dan dient zich een even hemelse als verleidelijke oplossing aan: zuster Anna, die de sleutel heeft van de apothekerskast.

Regisseur Annechien Koerselman: 'Interessant aan het maken van muziektheater en opera vind ik de zoektocht naar het vertellen van een verhaal door middel van muziek. Hoe kun je door de combinatie van beeldtaal en muziek het publiek meenemen en waar is taal nodig om het verhaal aan de toeschouwer duidelijk te maken? Ik werk graag samen met Anna Mikhailova omdat zij dezelfde nieuwsgierigheid kent, eigenwijs is en theatrale muziek componeert die mij als regisseur inspireert. Samen met Anna deze muziektheaterzoektocht aangaan is voor mij even vanzelfsprekend als spannend.'

Anna Mikhailova is componist, beeldend kunstenaar en musicus. Ze studeerde compositie, orgel en koto aan het conservatorium van Moskou en aan het Koninklijk Conservatorium. Ook studeerde ze compositie voor filmmuziek in Chicago en volgt zij de Master Muziektheater bij Codarts. Als kunstenaar maakt ze performances en installaties.

Guido Möbius en Barbara Morgenstern - Paard van Troje - 17.30 u
Barbara Morgenstern (Perlon, Panoramabar, Berlin) is één van de belangrijkste producenten bij de in Berlijn gevestigde elektro-pop label Monika Enterprise. Zij debuteerde in 1999 met het album Vermona ET 6-1. Sindsdien heeft zij 7 albums uitgebracht en is uitgegroeid tot één van de meest invloedrijke acts in de underground popscene van Berlijn.

Guido Möbius heeft een voorliefde voor het experimenteren met organische geluiden zoals blazers en snaarinstrumenten. Voor Spirituals, zijn vierde studio album ligt de nadruk op de menselijke stem en (zoals de albumtitel al doet vermoeden) spiritualiteit - een interessante zet voor een atheïst die eerder geen teksten gebruikte in zijn producties.

Residentie Orkest | Asko|Schönberg o.l.v. Reinbert de Leeuw - Dr Anton Philipszaal - 20.30 u

Programma :

  • Wladimir Tarnopolski, Foucault's Pendulum
  • Alexander Raskatov, Piano concerto 'Night Butterflies', Tomoko Mukaiyama, piano (Wereldpremière)
  • Dimitri Sjostakovitsj, Symphony no 9

Reinbert de Leeuw bestendigt zijn langdurige band met het Residentie Orkest met een concert waarop louter Russische componisten zijn te beluisteren. De opening is voor het Asko|Schönberg met Foucault's Pendulum van Tarnopolski, een componist die tegenstellingen in de muziek wil doen vergeten.
De Russische Alexander Raskatov schreef in opdracht van het Residentie Orkest voor Tomoko Mukaiyama een pianoconcert dat ze vandaag voor het eerst zal uitvoeren. Na de pauze de Negende Symfonie van Sjostakovitsj. Vriend en vijand waren verrast door het muzikale monument dat Sjostakovitsj onthulde aan het eind van de Tweede Wereldoorlog: geen pompeus maar een lichtvoetig werk, dat geschiedenis zou schrijven als het 'minst symfonische' van zijn symfonieën.

Wladimir Tarnopolski over Foucault's Pendulum : "Foucault's Pendulum was written in 2004 on a commission from the Dutch Schoenberg Ensemble. Its world premiere of the composition took place the same year at the Concertgebouw under the direction of Reinbert de Leeuw
I tried to construct my piece on the basis of juxtaposition of two contrasting types of music: the music of breath and the music of mechanism, as well as, correspondingly, two types of time - the continuous and the mechanically discreet. It was especially intriguing for me to examine the processes of the emergence and formation of each type of music, and also to trace the stages of the transition of one into the other. I was also greatly interested in the idea of the gradual modulation of the timbral beats of sound into rhythmic structures, as well as the transformation of instrumental sound-color into rhythm.
The pendulum-like development of the musical material of the piece (involving repetitions with gradual changes of the "trajectory" of the movement), as well as a few other constructive principles of the composition brought to my mind the famous pendulum built by Jacques Foucault in 1851 for a visual demonstration of the fact of the Earth's rotation. The title of the work also contains the allusion to the famous mystification novel by Umberto Eco, "Foucault's Pendulum."

Alexander Raskatov schreef zelf over zijn pianoconcert Night Butterflies het volgende: "The Concerto consists of 12 (!) short movements . This special idea of structure is totally visual. It came to me after my visit of an unusual greenhouse, where, among the plants, I saw a lot of fluttering butterflies , all extremely beautiful and of different size, from very little to giant. That's why the movements are changing each other very quickly. Each movement corresponds to a certain type of butterfly. As a source of this structure one can remember Schumanns 'Papillons' or Prokofiev's 'Visions fugitives'. A certain type of behaviour of each butterfly, a certain type of flutter - borns a certain type of Piano technique , or texture (also in the Orchestra). As my visit of this greenhouse took place in the twilight, I gave to the Concerto a title: Night Butterflies. This work is commissioned both by Residentie Orkest/The Hague Philharmonic, and Seattle Symphony Orchestra, and written for Japanese pianist Tomoko Mukaiyama."

Dimitri Sjostakovitsj: Symfonie nr. 9
Na zijn heldhaftige Zevende (Leningrad), opus 60 (1941) en de grandioze Achtste symfonie, opus 65 (1943), waren de verwachtingen voor Sjostakowitsj's Negende, opus 70 (1945), hoog gespannen. In deze symfonie moest niet alleen de overwinning op het fascisme tot uitdrukking komen maar bovenal de rol van Stalin worden benadrukt. Dat dit voor de gevierde componist een onmogelijke opgave was blijkt uit het feit dat hij tot twee keer toe tevergeefs heeft geprobeerd om een 'Overwinningssymfonie' te componeren.

De Negende die hij in de zomer van 1945 in minder dan drie weken tijd heeft geschreven is het tegendeel van wat zijn opdrachtgever zich gewenst had. Bij de première is deze dan ook ten diepste beledigd. Stalin had een monumentaal werk in opdracht gegeven. Een symfonie voor een enorm orkest met koren en solisten, als ultiem loflied op hemzelf: Jozef Stalin, de grote leider en overwinnaar. Wat hij bij de première te horen kreeg was het tegenovergestelde: een korte symfonie in een niet-heroïsche, droge, neo-klassieke stijl.

Waar Sjostakowitsj in de 7de symfonie het lot van het door de Duitse legers omsingelde Leningrad schildert en in de 8ste de heroïsche strijd van het Russische leger tegen het fascisme benadrukt, lukte het hem niet om Stalin in de Negende op een voetstuk te zetten. Daarvoor had hij als kunstenaar niet alleen teveel onder de willekeur van de dictator te lijden gehad maar als inwoner van Leningrad ook teveel voor meegemaakt. Dat neemt niet weg dat zijn 'Negende' wel degelijk een loflied is. Een loflied dat na de lichtvoetig-spottende en de circusachtige eerste delen, aan het eind van het derde deel wordt geïntroduceerd. Het is dan opeens afgelopen met de symfonische maskerade. De stemming is ernstig. Sjostakowitsj weet nu wat hij wil gaan zeggen. Hij gebruikt daarvoor een citaat uit 'Woyzeck' van Alban Berg. In die opera staat de soldaat Woyzeck centraal. Woyzeck wordt door zijn meerderen als een dier mishandeld. Als hij zijn lot onder ogen ziet stamelt hij: "Wir Arme Leut". Het zijn deze drie veelzeggende, door een solo fagot als frase gespeelde woorden waarmee Shostakovitch stilstaat bij het lot van de miljoenen gesneuvelde Russische soldaten en gevallen burgerslachtoffers.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Dag in de Branding 28 : Nederland - Rusland 2013
Zaterdag 11 mei 2013 vanaf 14.30 u
Op verschillende locaties in Den Haag


Meer info : www.dagindebranding.nl

23:05 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.