29/04/2013

Goeyvaerts Trio & Vox Luminis brengen spirituele muziek van Pärt en Moody in Gent

Arvo Pärt Arvo Pärt (foto) bereikte in 1985 met het 'Stabat Mater' een ware cultstatus, mogelijk in samenhang met de opkomst van new age en de algemene hang naar spiritualiteit. Het zijn de puurheid en het respect voor stilte die het werk zo aangrijpend maken. Pärt knielt voor de lijdende Maria aan de voet van het kruis. Als een tegenhanger voor Pärts Stabat Mater componeerde Ivan Moody in opdracht van het Goeyvaerts Strijktrio 'Simeron' - wat 'Vandaag' betekent. Moody gebruikt Griekse teksten uit de Byzantijnse ritus die handelen over Jezus' begrafenis en opstanding. Het afschrikwekkende van de dood staat in fel contrast met het licht van de Verrijzenis. Het Goeyvaerts Strijktrio werkt voor deze productie samen met zangers van het ensemble Vox Luminis, dat gespecialiseerd is in Oude Muziek.

De Estse componist Arvo Pärt (1935) experimenteerde in de jaren 1960 met de seriële technieken die in de jaren 1950 door de radicale avant-garde (met o.a. Messiaen en Stockhausen) gebruikt werden. Daarop reageerde de Sovjetoverheid allerminst positief. Het is algemeen bekend dat dictatoriale communistische regimes, net zoals de Nazi's trouwens, gruwelden van 'niet- volkse', experimentele kunst. Ondanks de officiële afwijzing van zijn werk, ging Pärt door in zijn stuurse stijl. Maar tegelijk is hij enorm geïnteresseerd in de muziek van Johann Sebastian Bach. De 'meester van de fuga' krijgt steeds meer impact op het vroege werk van Pärt dat barokke kenmerken begint te vertonen, contrapuntisch en tonaal wordt. Dan maakt de componist een periode van heftige artistieke twijfel door. Hij stopt quasi met componeren (tussen '68 en '76 schrijft hij amper twee stukken), bestudeert gregoriaanse muziek en bekeert zich zelfs tot de Orthodoxe Kerk. Na deze crisis begint de haast herboren Pärt opnieuw te componeren. Het complexe serialisme, de hele avant-gardistische context laat hij achter om het klassieke drieklank-akkoord als hervonden uitgangspunt te omarmen. Zijn eigen, hoogst persoonlijke aanwending ervan noemde hij 'Tintinnabuli', daarbij verwijzend naar het Latijnse tintinnabulum dat zoveel als 'bel' of 'klokje' betekent, hij verbond de klank hiervan immers met de sonoriteit van een tonale drieklank. Hij wil vanaf dat ogenblik religieuze, meditatieve muziek schrijven en vult dat concreet in door tonale technieken te combineren met stapsgewijze melodieën, zachte dissonanties, traagheid en momenten van stilte-muziek die goed in het oor ligt, zo zou je het ook kunnen stellen, en rustgevend werkt. 'Spiegel im Spiegel' uit 1978 is daarvan een schitterend voorbeeld én een vaste waarde op de playlist van sauna- en welnesscentra.

Tijdens dit concert staat het 'Stabat Mater' (1985) van Arvo Pärt op het programma. 'Stabat mater dolorosa, iuxta crucem lacrimosa': de moeder staat wenend naast haar Zoon aan het kruis. De middeleeuwse hymne werd ontzettend vaak verklankt. Tekstueel geeft ze aanleiding tot hartverscheurende muziek - vraag dat maar aan Pergolesi of Vivaldi. Pärt is een late beoefenaar van het genre maar blijft niettemin nogal trouw aan de originele hymne. Die staat in een trocheïsche versvoet, oftewel de afwisseling van beklemtoonde en niet-beklemtoonde (of lange en korte) lettergrepen :

Stabat mater dolorosa
Iuxta crucem lacrimosa,
Dum pendebat filius.
Cuius animam gementem
Contristatam et dolentem
Pertransivit gladius.

Pärt trekt het versmetrum van Stabat Mater heel duidelijk door in de ritmische structuur van zijn muziek. Dat is goed hoorbaar in de veelvuldige afwisseling van lange en korte klanken.

Net zoals Arvo Pärt laat de Brit Ivan Moody (1964) zich inspireren door gregoriaanse en vroege polyfone muziek. Bovendien speelt de connectie tussen religie en muziek een cruciale rol in zijn werk. Meer nog: hij is zelf een orthodox priester en geeft de publicatie Contemporary Music and Religion uit. Zijn compositie 'Simeron' ('vandaag' in het Grieks) geeft daar duidelijk blijk van. De tekstkeuze vult die van het Stabat Mater perfect aan. Zo zet Moody woorden uit de Byzantijnse paasritus op muziek en gebuikt hij stukken uit een homilie van bisschop Melito van Sardes uit de tweede eeuw. Muzikaal sluit hij aan bij Pärt: spirituele, welluidende muziek, een idioom dat ongetwijfeld ook op bijzonder veel succes kan rekenen in het Groot-Brittannië der koren.

Programma :

  • Arvo Pärt, Stabat Mater Dolorosa (1985)
  • Ivan Moody, Simeron (2012)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Goeyvaerts Trio & Vox Luminis: Pärt, Moody
Donderdag 2 mei 2013 om 20.00 u
Miryzaal - Gent

Hoogpoort 64
9000 Gent

Meer info : www.debijloke.be, www.stringtrio.net en www.voxluminis.com

Dit concert wordt opgenomen door Klara en uitgezonden op dinsdag 11 juni 2013 in het programma 'In de loge' (19.00 u -22.00 u)

Bron : Tekst programmaboekje De Bijloke

Extra :
Arvo Pärt op www.musicolog.com en youtube
Arvo Pärt (1935 - ), Tintinambulist op www.musicalifeiten.nl
Ivan Moody : www.ivanmoody.co.uk en en.wikipedia.org

Elders op Oorgetuige :
Goeyvaerts Trio & Vox Luminis brengen wereldpremière Ivan Moody en Arvo Pärt in Rotterdam en Sint-Niklaas, 14/09/2012
Ensemble 21 brengt twee werken van Arvo Pärt tijdens Midis-Minimes, 23/07/2012
Stabat Mater : muziek als gebed, 31/07/2006

13:39 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.