21/04/2013

Patterns : hypnotiserend audiovisueel concert met Arne Deforce, Yutaka Oya & Visual Kitchen

Morton Feldman Samen met John Cage en Earle Brown behoort componist Morton Feldman (foto) tot een roemruchte generatie vernieuwers uit New York. Feldmans klankenwereld bestaat uit kleine, zachte en ongehaaste muzikale gebaren met een voorkeur voor herhalingen zonder strak ritme. Cellist Arne Deforce en pianist Yutaka Oya (Champ d'Action) namen in 2008 zijn Patterns in a Chromatic Field op voor het Franse Aeon-label. Toen al groeide het plan om deze uitdagende compositie via een audiovisueel concert te presenteren. Het Brusselse Visual Kitchen is hun 'partner in crime'. Het maakt een video waarin een lijnenspel centraal staat. Een hypnotiserend concert dat tot het einde blijft fascineren. Een productie in samenwerking met November Music en Huddersfield Contemporary Music Festival.

Morton Feldman (New York City, 12 januari 1926 - Buffalo, 3 september 1987) was een Amerikaans componist die behoorde tot de roemruchte New Yorkse kring van radikale vernieuwers/experimenteerders als John Cage, Christian Wolff en Earle Brown. Zijn muziek is in hoge mate abstract en loopt in die zin parallel aan zijn grafische tegenhangers, de abstract expressionisten Jackson Pollock, Willem De Kooning, Philip Guston en Mark Rothko. Bij Feldman zien we een quaasi totaal negeren van enerzijds het rigide theoretische keurslijf dat de serialisten hanteerden, als anderzijds de -vaak eenzijdige- repeteerzucht van de minimalisten.

Abstract dus, en op een heel persoonlijke manier repetitief-minimalistisch. De noten (of beter gezegd, het spel waaraan ze zijn onderworpen) moeten voor zich spreken, easy as this. Feldman werkt met beknopt materiaal, zoals bijvoorbeeld harmonisch-melodische cellen met een beperkt aantal (chromatisch nevenliggende) noten. Die werkt hij, net als de onderlinge tijdsduren en rusten, uit in een eindeloze rist permutaties. Alles lijkt hetzelfde te klinken, maar in werkelijkheid is de materie constant in evolutie.

Naar het einde van zijn carrière toe schrijft Feldman enkele werken van een buitengewoon lange duur (Triadic Memories, Crippled Symmetry, For Samuel Beckett,...) met als koploper het String Quartet dat maar liefst 6 uur en 7 minuten duurt. Daarin zit een duidelijke parallel met het oeuvre van Mark Rothko, met wie Feldman jarenlang bevriend was en die een enorme inspiratiebron was voor het late werk van de componist (zie Rothko Chapel). Bij Rothko vormen immense statische kleurvlakken langzaam de hoofdmoot van zijn totale output. Eenzelfde monochrome stasis treffen we ook aan in Patterns, waarin de muzikale struktuur haast als een autonome parameter op zich naar voren komt.

Het vertrekpunt van Patterns is de abstractie zelve. De componist neemt het chromatisch totaal van noten en tekent er, filtergewijs, een streng netwerk van allerhande patronen en ontwikkelingen in uit. De partituur lijkt op het eerste zicht ongebruikelijk druk voor een late Feldman maar ondanks die ogenschijnlijke drukte, draait alles om de verstilde communikatie tussen de twee hoofdrolspelers in het stuk, de piano en de cello.

Het werk opent met weifelende, onvoorspelbare motieven in de cellopartij. Die worden doorlopend gevarieerd en loopen, net als eindeloze DNA-strings, verder om het eigen muzikaal verhaal koste wat het kost draaiende te houden. De speelwijze is strikt: steevast ppp, con sordino en senza vibrato. De piano hakt daar subtiel op in met zachte, maar dissonante clusters. Dan volgt een passage waarin de piano etherische gebroken akkoorden speelt die uitsluitend uit opeenstapelingen of omkeringen bestaan van alle dissonante intervallen: kleine secunden, grote septiemen en tritoni.

De opeenvolgende, nimmer identieke ritmische patronen roepen een hypnotiserend, Morsecode-achtig effekt op. Alsof beide instrumenten elkaars motieven pogen na te spelen, maar quaa synchroniciteit systematisch falen. Het stuk ontplooit zich verder van de ene melodische cel naar de andere. De enige regelmaat die we er in terugvinden, is die van aktie-berusting, aktie-berusting, enzovoorts. 80 minuten mag voor de luisteraar de grens van beluisterbaarheid betekenen en voor de uitvoerders de ultieme gefocustheid, toch blijft het werk van begin tot einde moeiteloos fascineren.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Visual Kitchen / Arne Deforce & Yutaka Oya : Patterns
Donderdag 25 april 2013 om 20.15 u
(inleiding : Maarten Beirens spreekt met Arne Deforce om 19.30 u)
Quinze & Milan - Kortrijk
Walle 113
8500 Kortrijk

Meer info : www.festivalkortrijk.be, www.arnedeforce.be en www.visualkitchen.org

Extra :
Morton Feldman Page : www.cnvill.net
Morton Feldman op en.wikipedia.org
Morton Feldman: Fijnzinnig klankschilder, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Morton Feldman op UbuWeb Sound en youtube

Elders op Oorgetuige :
Festival van Vlaanderen Kortrijk laat klassiek en hedendaags samensmelten met de wondere wereld van de geluidskunst, 11/04/2013
Morton Feldman's Patterns In A Chromatic Field : een unieke luisterervaring in Logos, 2/08/2012
De kunst van Morton Feldman, 11/02/2008

23:08 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.