07/03/2013

Ars Musica viert honderdste verjaardag van le Sacre du Printemps met een themadag in Flagey

Igor Stravinsky Op zaterdag 9 maart viert Ars Musica de honderdste verjaardag van Igor Stravinsky's Sacre du Printemps met een themadag in Flagey. Stravinsky's populairste werk stond voor een radicale breuk in de muziek. Critici gaven het de alternatieve titel Massacre du Printemps ( 'de slachting van de lente') , maar bij het brede publiek groeide het echter al snel uit tot een klassieker. Tijdens deze themadag viert Ars Musica de emblematische en bijzonder fascinerende componist met verrassende concerten waarbij Le Sacre in zijn originele versie wordt opgevoerd of een inspiratiebron is. Daniel Blumenthal en Jean-Claude Vanden Eynden spelen Le Sacre op twee piano's en Fabian Fiorini en Boyan Vodenitcharov dienen van antwoord met de vrije improvisatie 'Mes respects, Igor'. Voor de jongste bezoekers volgt een workshop rond Le Sacre en de opvoering van Suite met uitleg rond Histoire du Soldat. Op het programma prijken verder zes nieuwe creaties van Quatuor Tana op basis van Stravinsky's werk, themafilms en een amateurkoor. Met als klap op de vuurpijl: Le Sacre in orkest versie door het Brussels Philharmonic.

Lezing Claude Ledoux : Le Sacre comme point d'aboutissement : primitivisme ou modernité ? - 15.00 u
Aan deze honderdste verjaardag valt niet te ontkomen: op 29 mei 1913 werd in het Parijse Théâtre des Champs Elysées Le Sacre du printemps gecreëerd. Van dit revolutionaire werk, dat vaak als onnavolgbaar wordt bestempeld, zijn nochtans waardige telgen terug te vinden in het oeuvre van Varèse. De Sacre schudt de gevestigde codes van luisterervaring, ruimte en tijd grondig door elkaar en is tegelijk een krachtige getuigenis over een periode die bulkt van de artistieke ideeën. De revolutionnaire ontwikkelingen in de plastische kunst en de film hebben ongetwijfeld bijfgedragen tot de geniale stuiptrekkingen van Stravinsky's geest.
Zijn culturele wortels speelden evenzeer een belangrijke rol. Als Rus was Stravinsky het neonationalistische gedachtengoed genegen. Zijn Sacre zit vol verwijzingen naar Russische volksdansen en is duidelijk geïnspireerd op de volkse melodieën uit de etnomusiciologische bundel Juskiewicz.
Ook Stravinsky's historische wortels komen in het werk aan de oppervlakte. En dan zijn er nog de grote muzikale voorbeelden van de componist: Schubert, Liszt, Glinka en Moussorgsky, om er maar enkele te noemen.
De muziekschriftuur van de Sacre baadt in een totaal nieuw licht. De klankvertelling gaat vergezeld van een aantal choreografische keuzes die wel moésten aanleiding geven tot het beruchte schandaal van 1913. Dit wonderlijke magma van in elkaar verstrengelde krachten tracht Claude Ledoux in zijn lezing te ontrafelen, zonder het mysterie teniet te doen dat van de Sacre een absoluut meesterwerk maakt.

Daniel Blumenthal & Jean-Claude Vanden Eynden : Igor Stravinsky, Le Sacre du printemps (versie voor twee piano's) - 15.00 u
In 1910, wanneer Stravinsky nog volop aan de compositie van L’Oiseau de feu werkt, komt de idee van de Sacre du printemps in hem op.
In zijn mémoires (Chroniques de ma vie) beschrijft Stravinsky de ontstaansgeschiedenis van het werk: "Op een dag kwam geheel onverwacht - want mijn geest was door heel andere zaken opgeslorpt - de idee in me op een voorstelling te maken over een groot heidens ritueel: oude wijzen, in een cirkel gezeten, kijken naar de dodendans van een jong meisje, hun offergave om de lentegod gunstig te stemmen. Dat zou het thema worden van de Sacre du Printemps. Ik moet toegeven dat ik sterk onder de indruk was van mijn ingeving en had het er onmiddellijk over met mijn vriend, de schilder Nicolas Roerich, die bekendstaat om zijn uitbeeldingen van het paganisme."
Op aansporen van Diaghilev, die onmiddellijk enthousiast reageert, werkt Stravinsky samen met Roerich in de loop van 1911 de opeenvolgende taferelen uit. De compositie van de partituur, die Stravinsky moet onderbreken voor de creatie van zijn andere balletten (L’Oiseau de feu en Petruchka), zal meer dan twee jaar in beslag nemen. De componist voltooit het werk op 8 maart 1913.
Gelijktijdig met de totstandkoming van de orkestpartituur realiseert Stravinsky een reductie voor quatre-mains, evenals een tweede reductie voor twee piano’s. Beide zijn bedoeld voor de eerste repetities met de dansers.
De afwezigheid van de briljante orkestkleuren schept geenszins een droge of flauwe indruk maar biedt een uitgepuurde lezing van het ballet, waarbij de harmonieën bloot komen te liggen en niets van de intrinsieke kracht van de Sacre verloren gaat.

Ictus : Igor Stravinsky, Histoire du Soldat - Suite - 15.45 u
Een concert met commentaar van Jean-Luc Plouvier voor kinderen vanaf 12 jaar

Na het einde van de Eerste Wereldoorlog, in 1918, komt de Franse avant-garde op gang, als hevige reactie tegen de Wagneriaanse “nevel” en de Debussiaanse “mist”. Met een zelden geëvenaarde virtuositeit en frisheid componeert Stravinsky met L'Histoire du Soldat de eerste remix uit de muziekgeschiedenis. Circusgeschal, Zwitserse legermuziek, Russische liederen, walsen en tango’s: alles vloeit samen tot één groot wervelend klankfestijn. Ictus brengt de trioversie (zonder verteller), die gedomineerd wordt door een lustig krassende vioolpartij zoals geen enkele componist voor hem ooit had durven schrijven.
Alle aspecten van dit baanbrekend werk worden toegelicht aan de hand van pianofragmenten, delen uit de choreografie van Le Sacre du Printemps, gereconstrueerd door Dominique Brun, en enkele neoklassieke schilderijen. Dat alles levert een vermakelijke en toegankelijke uiteenzetting op.

Lezing Harry Halbreich : Le Sacre en Jeux: twee voedingsbronnen van een eeuw muziekcreatie - 15.45 u
Op 29 mei 1913, net honderd jaar geleden, sloeg de creatie van Le Sacre du printemps van Igor Stravinsky in als een bom en bracht een regelrechte herschikking van het muzieklandschap teweeg. Op orkestraal, harmonisch maar vooral ook ritmisch vlak zou het werk gedurende tientallen jaren een beslissende impact hebben op de muziekcreatie. Stravinsky’s krachtige statement overschaduwde volledig de creatie van Jeux van Claude Debussy, die nochtans slechts twee weken eerder had plaatsgevonden. Het verdere verloop van de muziekgeschiedenis toont aan dat, terwijl de Sacre insloeg als een bom, Jeux pas achteraf een tijdbom is gebleken, waarvan de impact tot op vandaag blijft nazinderen bij de jongste generatie componisten. De Sacre is toegetreden tot het lijstje van klassieke meesterwerken. In navolging van Beethovens Sinfonia Eroica (een soort 'Sacre van de 19de eeuw', zoals Stravinsky's meesterwerk kan worden gezien als een 'Eroica van de prille 20ste eeuw') maakt de Sacre definitief deel uit van de muziekgeschiedenis, zonder echter nog een actieve invloed uit te oefenen op de hedendaagse creatie. Vanop enige afstand aanschouwd, is de Sacre misschien wel een laatste grote romantische symfonie, waarin trouwens ook Debussy's muziektaal is opgenomen: ontwaart men in de inleiding van het tweede deel geen Debussiaanse Nuages? Misschien brengt Petrouchka - op een andere manier weliswaar - een krachtigere boodschap van vernieuwing, met zijn procédés van montage en collage, zijn polytonaliteit en polyritmie, zijn opeenstapeling van verschillende muzieksoorten, en de indringing van populaire en volkse stijlen. Het vernieuwende karakter van Jeux ligt hem dan weer in de explosie van de muziekvorm, de orkestschriftuur, de subtiele oplossing van systemen en harmonieën: de muzikale syntaxis ondergaat er diepgaande wijzigingen, die hebben geleid tot de spectrale, aleatorische en (slechts schijnbaar!) informele stromingen die de creatie tot op vandaag voeden.
De uiteenzetting van Harry Halbreich zal verscheidene aspecten schetsen van deze langzame muzikale omwenteling.

In de wandelgangen - 16.45 u
Het veelzijdige genie van Igor Stravinsky kleurt de hele 20ste eeuw. Ofschoon de componist geen directe volgelingen had, wordt hij tot op vandaag erkend als spirituele vader van de hedendaagse muziek. Door zich de meest verschillende stijlen eigen te maken, van ver in de geschiedenis tot in de moderne tijd, baande hij zich een atypische weg en ontpopte zich als onevenaarbaar 'ritmicus', als genie van timbre en orkestratie, maar ook als eerbiedwaardig architect van de vorm. Naar aanleiding van de 100ste verjaardag van Le Sacre droeg Ars Musica vijf jonge componisten op om een werk te schrijven voor de bezetting van een van Stravinsky's korte composities.

Bittoviva Koor : Le Sacre du printemps becommentarieerd - 16.45 u
Le Sacre du printemps, becommentarieerd door twaalf jongedames met de stem op de lippen!
ReMuA baseert zich samen met het Bittoviva Koor op muziek van Stravinsky voor de creatie van twee poëtisch - muziektheatrale interventies waar gesproken en gezongen woord in elkaar versmelten; een mobiel project dat op de themadag rond Stravinsky een weg aflegt in de vele ruimtes van Flagey. Het Bittoviva Koor is ontstaan uit de zowel muzikale als menselijke ontmoeting tussen ReMuA en Iva Bittova in 2012. Die ontmoeting mondde uit in een voorstelling die toerde in België, Frankrijk en Nederland (coproductie ReMuA - Zonzo Compagnie ) . Sindsdien komt deze groep van twaalf jonge zangeressen regelmatig samen voor de creatie van projecten die zowel podiumprésence als stembeheersing vereisen.

Quatuor Tana : Stravinsky, Andreas Moustoukis - 18.15 u
Stravinsky heeft maar drie composities voor strijkkwartet geschreven. Behalve het zeer korte Double canon (ter nagedachtenis van Raoul Dufy) heeft hij ze bovendien allemaal herwerkt. Zo orkestreert hij de Trois pièces pour quatuor à cordes voor de Quatre Études pour orchestre. Daarnaast duikt het Concertino in 1952 op als compositie voor twaalf instrumenten. In If I was Igor… onderzoekt Andreas Moustoukis hoe Stravinsky's constructivisme naar de 21ste-eeuwse context kan worden gekneed.

Fabian Fiorini & Boyan Vodenitcharov : Mes respects, Igor - 19.00 u
Vrije improvisatie voor twee piano's op Le Sacre du printemps

Brussels Philharmonic & Peter Jablonski : Stravinsky, Bartók - 20.15 u

Programma :
- Igor Stravinsky, Le Chant du Rossignol (1917)
- Béla Bartók, Derde pianoconcerto, Sz. 119 (1945)
- Igor Stravinsky, Le Sacre du Printemps (1913)

Op 29 mei 1913 werd Stravinsky’s meesterwerk Le Sacre du Printemps voor het eerst uitgevoerd in het Parijse Théâtre des Champs-Élysées. Het ballet geeft vorm aan een soort oerritueel waar een jonge maagd geofferd wordt om de goden gunstig te stemmen. Het schandaal tijdens de première, de schokgolf die door het Parijse publiek ging bij de onvoorspelbare, ritmische muziek en de afschuw om de woeste en barbaarse balletscènes hebben intussen plaats gemaakt voor de status van iconisch werk. Honderd jaar na de creatie heeft dit intense werk nog niets van zijn kracht ingeboet, ook al schrikken we intussen niet meer van de tempowisselingen en de atonale bewegingen die het werk zo typeren.

"Een oprechte, welgemeende en kameraadschappelijke groet aan het uitstekende orkest van het N.I.R.".  Dat schreef de Russische componist in mei 1952 in het Gulden Boek van het Groot Symfonie Orkest van het N.I.R., nadat hij het had gedirigeerd in een huldeconcert ter ere van zijn zeventigste verjaardag. De illustere voorganger van Brussels Philharmonic maakte toen nog deel uit van de openbare omroep. Het orkest zorgde niet alleen voor creaties van Stravinsky’s oeuvre, maar maakte zijn werk ook bekend bij het Belgische publiek. Brussels Philharmonic zet die Stravinsky-traditie vandaag verder onder leiding van chef-dirigent Michel Tabachnik, die terecht de geestelijke erfgenaam van Ernest Ansermet wordt genoemd.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Themadag Igor Stravinsky's Sacre du Printemps
Zaterdag 9 maart 2013 vanaf 14.00 u
Flagey - Brussel

H.-Kruisplein
1050 Elsene (Brussel)

Meer info : www.arsmusica.be en www.flagey.be

Elders op Oorgetuige :
Play Time : Ars Musica en de speeltuin van de hedendaagse muziek, 4/03/2013

00:53 Gepost in Concert, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.