24/02/2013

Brits vocaal ensemble Exaudi brengt oude en nieuwe Italiaanse madrigalen in Antwerpen

Filip Rathé Een kille avond in februari 2002, een tochtige Londense kerk, enkele winterharde luisteraars: aldus het decor van het eerste Exaudiconcert. Een dikke tien jaar later is Exaudi een van de toonaangevende vocale ensembles van 'the British Isles'. In dit programma van oude en nieuwe Italiaanse madrigalen brengen ze de twee werelden samen waarvoor ze het best bekend zijn: vocale polyfonie uit de renaissance en 'cutting-edge' twintigste-eeuwse en hedendaagse creaties. Op het programma : madrigalen van Monteverdi, Gesualdo, Morgan Hayes, Claudia Molitor en creaties van Filip Rathé (foto), Michael Finnissy en Evan Johnson.

Dirigent James Weeks is een hedendaags Italiaans madrigaalboek aan het samenstellen. Hij nodigt leidinggevende componisten van vandaag uit om een bijdrage te leveren aan zijn gestaag groeiende verzameling. Componisten als Michael Finnissy én onze eigen Filip Rathé zegden reeds toe. Zo modern als hun werken vandaag voor ons klinken, zo klonk ook de nieuwerwetse muziek van Monteverdi en Gesualdo voor hun tijdgenoten. De vocale acrobatieën van de uitstekende Exaudizangers maken dit uitdagend repertoire uiterst toegankelijk en genietbaar.

Ook vandaag zien we een mooi voorbeeld van ‘L’antica musica ridotta alla moderna prattica’, het tractaat van Nicola Vicentino uit 1555. Dat tractaat werd gepubliceerd met de bedoeling de complexe renaissance-polyfonie die op dat ogenblik de norm was een halt toe te roepen en een alternatieve muziekstijl te verdedigen. Na de extreme madrigaalkunst van Monteverdi’s tijdgenoot Carlo Gesualdo zou het madrigaal geleidelijk aan van het voorplan van de muziekgeschiedenis verdwijnen, om plaats te maken voor andere vocale genres. Pas in de tweede helft van de vorige eeuw kregen componisten terug belangstelling voor het madrigaal. De 'antieke muziek’ die ze als model namen was deze keer niet de muziek uit de klassieke oudheid, maar het laat zestiende-eeuwse Italiaanse madrigaal. Er zijn minstens drie aspecten van dit zestiende-eeuwse madrigaal die bijzonder aanlokkelijk zijn voor een hedendaags componist. In beide gevallen fungeert het madrigaal als breekijzer om komaf te maken met een oude, eeuwenlang gerespecteerde stijl en muziekopvatting. Daarnaast is het madrigaal ook in de zestiende eeuw een echt experimenteerveld, waarin vooral op het gebied van de harmonie letterlijk en figuurlijk ongehoorde zaken te horen zijn. De madrigalen van Gesualdo zijn in dat opzicht spreekwoordelijk. Tenslotte staat de tekst centraal, en zijn alle muzikale regels daaraan ondergeschikt. Een prachtig vroeg voorbeeld van hedendaagse adaptatie is de hilarische madrigaalkomedie 'A-ronne' (1974-75) van Luciano Berio, die in deze compositie werkelijk alle remmen los gooit. Het vocaal ensemble Exaudi heeft in deze context het project opgezet om een nieuw boek met madrigalen op (hoofdzakelijk) Italiaanse tekst tot stand te brengen, met werk van verschillende componisten. Michael Finnissy is een voor de hand liggende keuze. Vanuit zijn praktijk als virtuoos pianist en improvisator heeft hij zoals zijn negentiende eeuwse voorgangers een voorliefde voor bewerkingen van bestaande stijlen en composities (Verdi Transcriptions, Gershwin Arrangements). Ook Evan Johnson past goed in dit project omdat hij in vele (vocale) werken de grenzen van (non-)communicatie opzoekt. Dichter bij ons heeft Filip Rathé zich geprofileerd als een componist die in zijn muziek de fijnste nuances van een tekst en van de vocale expressie weet te vatten. Al deze componisten geven de madrigaalkunst van weleer een hedendaagse invulling: 'L'antica musica ridotta alla moderna prattica'.

Michael Finnissy (1946), Sesto Libro di Carlo Gesualdo I (2012)
Het is geen toeval dat Finnissy zich op Gesualdo richt: in zijn context is hij eveneens een 'outcast'. Deze Rritse componist koos het madrigaal 'Se la mia morte' uit Gesualdo's zesde madrigaalboek als uitgangspunt. Hij splitste de zes stemmen van het origineel op in tweemaal drie, waarbij het eerste trio de melodische contouren, de harmonie en het ritmisch verloop van het model bewaart, terwijl het tweede trio dat materiaal uitvergroot, ontwikkelt of tegenspreekt.

Evan Johnson (1980), Three in, ad abundantiam ('Solo e pensoso') (2012)
Deze drie 'micro-madrigalen' met een duur van telkens anderhalve minuut zijn eveneens gebaseerd op een historisch model: Francesco Petrarca's beroemde tekst 'Solo e pensoso' die onder meer aangrijpend verklankt wordt in het gelijknamig madrigaal van Giaches de Wert (1581). Johnson levert hier eerder een aanvulling op, gemompelde klanken in de marge die de sprakeloosheid van de protagonist uit Petrarca's gedicht versterken.

Morgan Hayes (1973), E Vesuvio Monte (2012)
De componist koos als tekst de beschrijving van de uitbarsting van de Vesuvius door Plinius de Jongere, een van de beroemdste passages uit de klassieke literatuur. De gelijkmatig voorgedragen beschrijving wordt regelmatig onderbroken door vocale erupties.

Claudia Molitor (1974), Lorem ipsum (2012)
De titel wijst in de richting van een Latijnse tekst, maar in feite gaat het om pseudo-Latijn. Het contrast tussen het verheven, ja zelfs sacrale karakter van deze taal en de nonsensicale inhoud verleent dit stuk zijn speels karakter: diepzinnige nonsens, frivole ernst

Programma :

  • Andrea Gabrieli (ca. 1530-1586), Vieni, vieni, Himeneo
  • Claudio Monteverdi (1567-1643), Sovra tenere erbette - lo mi son giovinetta
  • Morgan Hayes (1973), E Vesuvio Monte
  • Claudio Monteverdi, O dolc' anima mia - O primavera
  • Filip Rathé (1966), Un galán y el aire! (2013, wereldcreatie) - Solamente por oir
  • Claudio Monteverdi, Vattene pur, crudel
  • Carlo Gesualdo (1566-1613), Mercè grido piangendo - Asciugate i begli occhi
  • Evan Johnson (1980), Three in, ad abundantiam
  • Michael Finnissy (1946), Sesto Libro di Carlo Gesualdo I
  • Carlo Gesualdo, Ardita zanzaretta
  • Claudia Molitor (1974), Lorem ipsum

Tijd en plaats van het gebeuren :

Exaudi : An Italian Madrigal book
Woensdag 27 februari 2013 om 20.00 u
(Inleiding door Mark Delaere om 19.15 u )
deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be en www.exaudi.org.uk

Bron : Tekst Mark Delaere voor deSingel, februari 2013

Extra :
Morgan Hayes op www.nmcrec.co.uk
Filip Rathé op www.matrix-new-music.be en www.spectraensemble.com
Evan Johnson : www.evanjohnson.info
Michael Finnissy : www.michaelfinnissy.info, www.oup.co.uk en youtube
Claudia Molitor : www.claudiamolitor.org en www.prsformusicfoundation.com

19:52 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.