07/02/2013

Jerusalem String Quartet brengt Mozart, Wolf en Sjostakovitsj in Hasselt

Dmitri Sjostakovitsj Het Jerusalem String Quartet ontsond in 1993 onder impuls van de violist Ami Abramovitch. Drie jaar later wonnen zij de eerste prijs kamermuziek van de Jerusalem Academie en de dubbele prijs van de internationale wedstrijd van Graz met hun uitvoering van werken van Kurtág en Bartók. De grote waardering voor dit strijkkwartet kwam tot uiting doordat Daniel Barenboim de cello Sergio Perresson van zijn overleden echtgenote Jacqueline du Pré uitleende aan Kiryl Zlotnikov. Vandaag is het ensemble bekend over de hele wereld en een graag geziene gast in bijvoorbeeld het Concertgebouw Amsterdam, de Wigmore Hall London en de Cité de la Musique Paris.

Uit de laatste strijkkwartetten van Mozart krijgen we het lichtvoetige nr. 22 met een heerlijke cellopartij. Hugo Wolf begon aan een strijkkwartet maar kwam niet veel verder dan één beweging en een schets van wat de andere delen zouden moeten worden. Zijn Italienisch Liederbuch indachtig is dit eendelig strijkkwartet een puur genot. Het laatste van de indrukwekkende reeks van vijftien strijkkwartetten van Dmitri Sjostakovitsj (foto) zal iedereen boeien en emotioneel raken. De grootmeester van de 20ste eeuw stelt immers nooit teleur. Geen kamermuziekliefhebber mag dit uitzonderlijke optreden missen!

Dmitri Sjostakovitsj' (1906 -1975) Strijkkwartet Nr. 15 in es mineur (opus 144) werd voltooid op 17 mei 1974 en was tegelijk zijn laatste strijkkwartet. De première vond plaats op 15 november 1974 in Leningrad, en werd uitgevoerd door het Taneyev Quartet . Sjostakovitsj' laatste levensfase was getekend door ziekte, pijn en medicijnen. Toch is dit geen muziek die neerslachtig maakt. Alle dissonanties en opgeroepen verdoemenis ten spijt, is er ook plaats voor zelfspot en ironie. Net als in het echte leven wisselen momenten van wanhoop af met flitsen van koppige levensdrift.

Doordat zijn gezondheid achteruitging, was Sjostakovitsj in de laatste jaren van zijn leven bijzonder sterk met de dood begaan. Daardoor wijzigde ook zijn muzikale taal : zijn stijl is hoe langer hoe meer introspectief, strenger en soberder. Het Strijkkwartet nr 15 is integraal aan de doodsgedachte gewijd: het bestaat uit zes delen die alle adagio zijn en in hun opeenvolging nog tenderen naar vertraging: van adagio (delen 1-4) naar adagio molto (deel 5). De onderdelen hebben doodsverwijzingen als titel: Elegie en Marcia funebre zijn ondubbelzinnige verwijzingen, maar ook Nocturne kan als de nacht van de dood geïnterpreteerd worden. Het laatste deel, Epiloog, is dan zeker het slot van het leven. Alleen de Serenade en het Intermezzo wijken van de doodsgedachte af. De Serenade is vol verwrongen harmonieën en dreigende geluiden (als van skeletten, zeggen sommige bronnen om in de macabere sfeer te blijven). Het Intermezzo is vol geweld in de aanvang, maar het kalmeert bijzonder snel. De Marcia funebre doet door het gepunte ritme en de tonaliteitbehandeling denken aan de Marche funèbre sur la mort d’un héros uit Beethovens Pianosonate opus 26 in Bes.

Het eerste thema van de Elegie is de eenvoud zelf en Sjostakovitsj breidt het steeds verder en verder uit. Het heeft een symmetrisch karakter en het wordt fugatisch aangebracht. Zo werkt het ganse stuk, in een langzame en zeer volgbare evolutie. In het eerste deel roept de melodische draagkracht zelfs grote Russische voorbeelden op, zoals Tsjaikovsky en Moessorgski, en ook de typische lijnen van de Russischorthodoxe religieuze muziek. De Epiloog herneemt gedachten gedachten uit alle vorige onderdelen, voortdurend onstandvastig laverend tussen majeur en mineur. Tonaal gezien is Sjostakovitsj ook bijzonder sober: alle onderdelen van het stuk hebben es als hoofdtoonaard. Dit strijkkwartet is muziek van de uiterste concentratie: gebald, verzonken in zichzelf, zonder één overbodige noot, en tegelijk is er iets onafgewerkt of zeer open aan elk moment. Het lijkt soms alsof Sjostakovitsj geen dynamische aanduidingen geplaatst heeft: alles blijft gelijkmatig in de zachte klanksterkte. Het kwartet is misschien vergelijkbaar met de onafgewerkte torso’s van Michelangelo, zijn laatste sculpturen: de kracht en het gebeitelde, de expressie en het onafgewerkte, de gepolijste en de onbewerkte marmer, het onttrekken van elke klank aan de materie, aan de stilte.

Programma :

  • Wolfgang Amadeus Mozart, Strijkkwartet nr. 22 in Bes, KV 589 Pruisisch kwartet
  • Hugo Wolf, Italienische Serenade
  • Dmitri Sjostakovitsj, Strijkkwartet nr. 15 in es, opus 144

Tijd en plaats van het gebeuren :

Jerusalem String Quartet : Mozart, Wolf, Sjostakovitsj
Maandag 11 februari 2013 om 20.00 u
Sint-Quintinuskathedraal Hasselt

Vismarkt 3500
Hasselt

Meer info : www.ccha.be en www.jerusalemstringquartet.com

Bron : Tekst Yves Knockaert voor deSingel, april 2002

Extra :
Dmitri Sjostakovitsj op nl.wikipedia.org, www.boosey.com en youtube
Dmitri Sjostakovitsj (1906 - 1975): Strijd om de geestelijke integriteit, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Shostakovich: the string quartets op www.quartets.de

Elders op Oorgetuige :
Jerusalem String Quartet in België voor drie prachtige concerten, 11/04/2012
Jerusalem Kwartet : chronisch kippenvel en een niet aflatende verwondering, 21/02/2008

Beluister alvast het eerste deel uit Sjostakovitsj' Strijkkwartet nr. 15

12:29 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.