23/01/2013

Morton Feldmans 'Three Voices' : pure hypnotiserende verstilling

Morton Feldman Morton Feldmans 'Three Voices' is een minimalistisch, maar gebald werk van een moeilijk definieerbare schoonheid. Feldman baseerde zich op het raadselachtige gedicht Wind van zijn vriend Frank O'Hara en werkte het nauwgezet en over een tijdspanne van 90 minuten uit voor Joan LaBarbara, die 2 partijen vooraf in de studio opnam en de derde partij live bracht. Bij Logos brengen ze hetzelfde scenario, maar ditmaal met de Zwitserse allround-zangeres Marianne Schuppe in de hoofdrol. Eén zangeres, twee luidsprekers, Three Voices.

Morton Feldman's Three Voices (1982) is eigenlijk een solostuk voor drie stemmen. Het werd gecomponeerd in opdracht van Joan LaBarbara, allround zangeres en performer in de traditie van Jan DeGaetani en Cathy Berberian. De creatie vond plaats in maart 1983 en LaBarbara zette er toen een dermate indrukwekkende vertolking van neer dat het stuk op heden wordt beschouwd als een van dé onloochenbare vokale meesterwerken uit de tweede helft van de 20ste eeuw.

Voor de ontstaansgeschiedenis ervan moeten we terug naar de jaren '60, toen Feldman een kortstondige intieme relatie aanknoopte met zijn vriend en New York School Poet Frank O'Hara (1926-1966). O'Hara was behoorlijk in de ban van de getalenteerde minimalist en droeg aan hem het raadselachtige gedicht Wind op. Het duurde een kleine 20 jaar eer Feldman daadwerkelijk iets met de woorden deed; hij wachtte op een geschikte gelegenheid, en die kwam automatisch met LaBarbara's voorstel.

Feldman gebruikte uiteindelijk slechts 10 percent van het materiaal van Wind; in plaats van elke strofe gelijkmatig te toonzetten, liet hij zich inspireren door de gelaten, maar toch dubbele sfeer die uit O'Hara's gedicht sprak; enerzijds zijn er de onschuld en gelatenheid die doorschemeren in het beeld van de dwarrelende sneeuwvlokken, anderzijds is de voorstelling van het kwade en het fatalistische nooit ver weg.

Feldman componeerde er een repetitief, 90 minuten durend toonproces op. Daarbij maakte hij gebruik van delicate, kernachtige motieven die worden uitgespreid over de drie stemmen. Three Voices bestaat voor de eerste 40 minuten louter uit die woordloze, chromatische en zeer zacht gezongen motieven. Tot ongeveer het midden van het stuk wordt alles in vocalise gezongen (geen tekst op de noten). Gedurende die tijd kost het je als luisteraar geen enkele moeite om weg te dromen bij de hypnotische cadans van de drie stemmen. Vanaf het midden doen de uitgepuurde versregels van O'Hara abrupt hun intrede in de reeds volop uitgepuurde muziek; een oersimpele prosodische ingreep die op dat moment aanvoelt als een donderslag bij heldere hemel.

Feldman raakte vanaf de jaren '80 gefascineerd door weefmotieven in Oosterse tapijten. De schijnbaar eindeloos doorgaande verstrengeling en figuratie ervan, wordt door de componist muzikaal vertaald in de patronen die hij in de tijd uitwerkt. Iets dergelijks komen we reeds tegen in Patterns in a Chromatic Field (1981): als de muziek zich verder ontwikkelt, hoor je een bijna letterlijke weergave van de subtiele metamorfose die die motieven ondergaan. Aangekomen bij de passage Who'd have thought / that snow falls in Three Voices, dwarrelen de drie stemmen als sneeuwvlokken om elkaar heen, zwevend in uiterst nauwe harmonische liggingen. Three Voices is in de verste verte niet tonaal -laat staan melodisch- en qua timbres zo monochroom als maar denkbaar is. Maar toch blijft het, na herhaaldelijk luisteren, zinderen van een moeilijk definieerbare schoonheid. Three Voices is, kortom, pure hypnotiserende verstilling. Voor de uitvoerder een heuse uitdaging, voor jou als concertbezoeker een must hear.

De uitvoering wordt verzorgd door de veelzijdige Zwitserse zangeres Marianne Schuppe. Ze studeerde visuele kunsten in Duitsland en Zuid-Indische klassieke hofmuziek in Madras. Haar hoedanigheid als muzikale duizendpoot uit zich in een kaleidoskopisch palmares waarin ze nu eens uitvoerder en performer, dan weer schrijver of docent is. Maar dat is ze steeds met een duidelijke focus op het 20ste-eeuwse repertoire, meerbepaald op het werk van Giacinto Scelsi.

Je ziet haar in Logos aan het werk, geflankeerd door twee luidsprekers die haar eigen stemopnames afspelen en waarmee ze in real time synchroniseert. Ook goed om weten is dat Schuppe allerminst een LaBarbara-kloon is, en vanuit een individualistische reflex een eigen toets aan de uitvoering geeft: verfijnd, licht en gebracht vanuit een klassieke zangtraditie.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Marianne Schuppe : Morton Feldman, Three Voices
Woensdag 30 januari 2013 om 20.00 u
Logos Tetraëder - Gent

Bomastraat 26-28
9000 Gent

Meer info : www.logosfoundation.org en www.marianneschuppe.com

Extra :
Morton Feldman Page : www.cnvill.net
Morton Feldman op en.wikipedia.org
Morton Feldman: Fijnzinnig klankschilder, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Morton Feldman op UbuWeb Sound en youtube

Elders op Oorgetuige :
Morton Feldman's Patterns In A Chromatic Field : een unieke luisterervaring in Logos, 2/08/2012
Harry Halbreich & Morton Feldman in Les Brigittines, 24/03/2008
De kunst van Morton Feldman, 11/02/2008

Beluister alvast dit fragment uit Morton Feldmans 'Three Voices', uitgevoerd door Marianne Schuppe

23:42 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.