Oorgetuige

Op 14 april 2012 zal het exact honderd jaar geleden zijn dat de ramp met de Titanic zich voltrok. Exact die dag gaat de nieuwe productie van Flat Earth Society (FES) en Champ d'Action in première in deSingel in Antwerpen. De ondergang van de Titanic is deel geworden van het collectief geheugen, spreekt tot ieders verbeelding en is bron van ontelbare verhalen. Het is de quasi universele metafoor geworden voor de menselijke hybris: "The Titanic is unsinkable, sinking unthinkable". Intussen weten we beter en slaat de metafoor stilaan over van het schip naar de ijsberg die langzaam maar zeker smelt.
In het eerste deel van 'Iceberg' speelt FES een nieuwe compositie van Peter Vermeersch voor sopraan en orkest op tekst van Josse De Pauw. Gert Dooreman maakt grafische tekstbeelden die meegaan in de sfeer van het concert. Als een langzaam zinkende epiloog wordt vervolgens het legendarische stuk van Gavin Bryars uitgevoerd door Champ d'Action en FES samen. De hymnen, morsesignalen en onderwatersfeer krijgen hier de typische en compromisloze Champ d'Actionsound mee. Tot alles weer rimpelloos stil wordt. Weg schip, weg ijsberg.

Op 14 april 1912 had het passagiersschip Titanic (onderweg van Southampton naar New York) in het noorden van de Atlantische oceaan een aanvaring met een ijsberg. Minder dan drie uur later was het schip - het grootste en onzinkbaar gewaande passagiersschip van het moment - volledig onder de golven verdwenen. De snelheid waarmee alles gebeurde, het feit dat het de eerste reis van de Titanic was, de omvang van de ramp (slechts 711 van de 2201 opvarenden overleefden het) en zelfs het fait divers dat voor de eerste keer het toen 'nieuwe' noodsignaal SOS is uitgezonden, heeft er allemaal toe bijgedragen dat deze scheepsramp mythische proporties heeft aangenomen. Een van de merkwaardige details in de getuigenverklaringen, is dat het orkest van de Titanic zou blijven zijn doorspelen op het moment dat het schip in de golven verdween. Wat ze dan speelden, is minder zeker: dat het een religieuze hymne was, lijkt vrij zeker en zou ook toepasselijk zijn, maar welke precies, daarover lopen de getuigeniseen uiteen. Overlevende Harold Bride - marconist aan boord van het schip - vertelde dat het de hymne 'Autumn' was. Meteen na de ramp deed de theorie de ronde dat het echter zou gaan om 'Nearer, My God, to Thee' en de hymnedeskundige Ronald Johnson suggereerde dat Bride verkeerd begrepen was en de hymne in kwestie 'Aughton’ moest zijn.

Voor Gavin Bryars was deze hymnekwestie wat de muzikale hoeksteen van zijn compositie 'The Sinking of the Titanic' zou worden. Het muzikale materiaal is divers, maar 'Autumn' neemt er de meest vooraanstaande rol in, met occasionele tussenkomsten van de twee andere hymnen. Gavin Bryars schreef 'The Sinking of the Titanic' aanvanlljk in 1969 als een conceptueel werk. De partituur bestond uit allerlei tekst waarin feiten, getuigenissen en interpretaties over het zinken van de Titanic verzameld waren - waarvan de hymnen maar één element zijn. Op basis daarvan (maar in de originele partituur staan er geen heldere instructies over hoe dat exact in zijn werk moet gaan) kunnen uitvoerders hun eigen 'lezing' van dat materiaal vormgeven. Maar evengoed kan de partituur als een abstract kunstwerk tentoongesteld worden - wat trouwens het geval was in 1969: het werk was voor een tentoonstelling gemaakt. Er kunnen van die oerversie van 'The Sinking of the Titanic' naar believen andere versies gemaakt worden: de collectie van stukjes Titanic-gerelateerd materiaal kunnen herschikt worden, er kunnen dingen weggelaten of zelfs toegevoegd worden (als er nieuwe feiten of getuigenissen in verband met de Titanic zouden opduiken is het zelfs wenselijk dat dat nog zijn weg naar het werk vindt). Maar tegelijk groeide er een soort uitvoeringstraditie rond dit werk, gebaseerd op de manier waarop Bryars' ensemble het speelde en ook verscheidene malen heeft opgenomen. Dus legde Bryars later een meer conventionele partituur vast waarin al de verschillende elementen op een duidelijke manier over de verschillende instrumenten en over de duur (een 40-tal minuten) van de uitvoering zijn verdeeld: de hymnen (vooral in de strijlers, maar ook in de marimba, een solo voor basklarinet ter nagedachtenis aan de Schotse doedelzakspeler die verdronk, morsetekens op woodblocks, opnames van ooggetuigen, een muziekdoos die 'La Maxixe' (wat door een passagier in een reddingssloep werd gebruikt om een panikerend kind te kalmeren), enzovoort. 'The Sinking of the Titanic' is een catalogus van elementen die allemaal zeer nauwkeurig zijn uitgekozen omdat ze op één of andere manier verwijzen naar het zinken van de Titanic.

De belangrijkste keuze van Bryars was om deze muziek te maken alsof het de muziek/alle andere klanken zou zijn die met het zinken van de Titanic onder water verzwolgen zijn en sindsdien zijn blijven doorklinken. Hoe zouden die hymnen en andere geluiden zich voortplanten op de zeebodem, samengeperst door duizenden tonnen water van de oceaan erboven ? Het is de illusie van muziek die eeuwig kan blijven doorklinken, die bewaard blijft, afgesloten door het water. Dit idee kreeg Bryars via theorieën van Guglielmo Marconi, de uitvinder van de draadloze telegrafie, wat toen voor de scheepsvaart in het algemeen en bij de ramp met de Titanic in het bijzonder een prominente rol heeft gespeeld. Volgens Marconi konden geluiden als ze eenmaal geproduceerd waren, nooit uitsterven, ze werden enkel zwakker zodat we ze niet konden horen, maar het moest mogelijk zijn om apparatuur te ontwikkelen die voldoende gevoelig was om die klanken uit het verleden weer op te pikken. Marconi droomde ervan om op die manier bijvoorbeeld Christus zijn Bergrede echt te horen uitspreken. Wetenschappelijk is dat allemaal misschien onzinnig, maar voor een kunstenaar zijn zulke ideeën heel dankbaar. Bryars nam het over in het concept van een muziekstuk dat zich volledig onder water afspeelt. Geen soort van Titanic-suite, maar de hele klankwereld van het zinken van de Titanic, samengeperst en uitgestrekt, zoals je het zou voorstellen dat het kan klinken 2500 vadem onder de zeespiegel, waar het wrak van de Titanic ligt. Met de weemoedige hymnen die het werk domineren zette Bryars meteen ook het eerste prototype neer van al de prachtig elegische werken die hij nadien zou componeren.

Tijd en plaats van het gebeuren :

FES & Champ d'Action : Iceberg
Zaterdag 14 april 2012 om 20.00 u
deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.desingel.be, www.fes.be, www.champdaction.be en www.lod.be
-------------------------------
Woensdag 16 mei 2012 om 20.00 u ( Inleiding door Maarten Beirens om 19.15 u )
Concertgebouw Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be, www.fes.be, www.champdaction.be en www.lod.be

Deze productie is ook nog te zien tijdens het Festival van Vlaanderen Gent op 28 september 2012 in Kunstencentrum Vooruit in Gent

Bron : Tekst Maarten Beirens voor deSingel, april 2010

Extra :
Josse De Pauw, Flat Earth Society/LOD & Champ d'Action – Iceberg. Boot zonk, berg zinkt – afscheid van een ijstijd ? Jan-Jakob Delanoye op Kwadratuur.be, 10/04/2012
Peter Vermeersch : www.fes.be en www.matrix-new-music.be
Gavin Bryars : www.gavinbryars.com, www.schott-music.com, nl.wikipedia.org en youtube
An interview with Gavin Bryars op www.culturekiosque.com
Review : Gavin Bryars 'The Sinking of the Titanic', Matthieu Van Steenkiste op goddeau.com, 1/10/2001

Elders op Oorgetuige :
Love among the Ruins : vocaal kwartet van wereldklasse op Festival van Vlaanderen Kortrijk, 30/04/2011

Bekijk alvast dit fragment uit Gavin Bryars' The Sinking of the Titanic

De geschiedenis van Pelléas et Mélisande vertelt over een tragische driehoeksrelatie. Golaud, kleinzoon van koning Arkel, verdwaalt tijdens de jacht in het bos en treft daar de schuchtere Mélisande aan. Haar kwetsbaarheid oefent een grote aantrekkingskracht uit op de prins. Nadat Golaud haar naar het kasteel van zijn grootvader heeft gebracht, treft Mélisande Golauds halfbroer Pelléas aan. Tussen Pelléas en Mélisande bloeit spoedig een fatale genegenheid, een dodelijke zielsverwantschap op. Golaud krijgt lucht van hun heimelijke ontmoetingen en doodt zijn broer... Mélisande sterft in het kraambed.

Met Pelléas et Mélisande schreef de Gentse symbolistische schrijver Maurice Maeterlinck in1893 een toneelstuk dat meteen furore maakte. Het sprookjesachtige verhaal van de latere Nobelprijswinnaar voor literatuur vertelt de mysterieuze geschiedenis van Mélisande die in een bos gevonden wordt door de prins Golaud. Haar verleden blijft in duisternis gehuld en haar komst veroorzaakt een fatale verhouding tussen haar en de halfbroers Golaud met wie ze trouwt en Pelléas met wie Mélisande een zielsverwantschap ontwikkelt.  

Het intrigerende verhaal van Maeterlinck inspireerde Claude Debussy tot een opera die een mijlpaal vormt in de operageschiedenis. Muziektheater Transparant brengt een intimistische kamermuziekversie - in een nieuw arrangement voor ensemble door Annelies Van Parys - die recht doet aan de poëtische kracht van het stuk. In een sober videodecor representeren de zangers de personages. Geflankeerd door de instrumentalisten van het Oxalys ensemble nemen ze het publiek mee op een innerlijke tocht vol duistere beelden. Een verhaal over een meisje dat het contact met haar verleden en haar oorsprong verliest en als een bodemloos meer in haar zoektocht naar liefde de dood lijkt aan te trekken.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Muziektheater Transparant / Oxalys: Pelleas en Melisande (arr. Annelies Van Parys)
Zaterdag 14 april 2012 om 20.00 u (Inleiding door Wannes Gyselinck om 19.15 u )
Concertgebouw Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be, www.transparant.be en www.oxalys.be
-------------------------------
Zaterdag 21 april 2012 om 20.00 u
Den Amer - Diest
Nijverheidslaan 24
3290 Diest

Meer info : www.ccdiest.be, www.transparant.be en www.oxalys.be
-------------------------------
Woensdag 25 april 2012 om 20.00 u
Vlaamse Opera Gent
Schouwburgstraat 3
9000 Gent

Meer info : www.vlaamseopera.be, www.transparant.be en www.oxalys.be

Extra :
Annelies Van Parys : www.anneliesvanparys.be , anneliesvanparys.spaces.live.com, www.matrix-new-music.be en youtube

Bekijk hier de trailer van Pelleas en Melisande

Op zaterdag 14 april presenteert Office Tamuraj het interactieve multimediaproject Montage Cinema Revived by the EMO-Synth. Het belooft een boeiende performance in de nieuwe zaal van het Gentse Logos te worden. Op het programma staan maar liefst drie presentaties met roots uit evenveel muzikale toepassingen van de EMO-Synth. Ontdek er hoe dit systeem beeld en geluid genereert, en dat op maat van de emotionele reacties van de toeschouwer.

Montage Cinema Revived by the EMO-Synth is een interactief multimediaproject waarbij artificiële intelligentie de emotionele impact van automatisch gegenereerd beeld en geluid maximaliseert. Multimediakunstenaar, muzikant en doctor in de wiskunde Valery Vermeulen is de drijvende kracht achter het initiatief dat intussen al een hele geschiedenis kent en op de fascinerende grens tussen wetenschap, muziek en kunst balanceert.

Over emoties en wetenschap
Aan de basis van de technologie van de EMO-Synth, ligt een soft- en hardware systeem waarin de emotionele interactie tussen mens en machine centraal staat. Hierdoor genereert en manipuleert de EMO-Synth automatisch beeld en geluid om de gebruiker in voordien gekozen emotionele toestanden te brengen. De ontwikkeling van het project steunt op technieken uit verschillende disciplines waaronder artificiële intelligentie, affective computing, psychofysiologie, geavanceerde wiskundige modellering en algoritmische compositie- en beeldgeneratie. Bij dit alles gaat de achterliggende onderzoeksvraag in op hoe men met behulp van wetenschap en nieuwe technologie het individuele aspect van een artistieke beleving kan optimaliseren. Hierdoor breekt de EMO-Synth op een radicale manier met de esthetische beleving bij statische, onveranderlijke kunstwerken. Het project biedt de toeschouwer namelijk mogelijkheden om het resultaat van een voorstelling zelf te voorzien van een dynamische, nieuwe betekenislaag omdat het zich permanent aanpast. Dit concept maakt integraal deel uit van het project en bespeelt zo de fragiele scheidingslijn tussen het kunstproduct en het publiek.

Meer dan muziek
De eerste versie van de EMO-Synth dateert uit 2004 en was onder de naam Prototype 01 nog een 'eenvoudige' virtuele synthesizer met klankveranderingen op basis van emoties van de gebruiker. Het geheel onderging de voorbije jaren een hele rist verfijningen en uitbreidingen, onder meer dankzij steun van het Vlaams Audiovisueel Fonds. Wat aanvankelijk begon als een eenmansproject, groeide stilaan uit tot een groepsproject met de oprichting van het collectief Office Tamuraj in 2007. Met Montage Cinema Revived by the EMO-Synth is Prototype 05.2 van de EMO-Synth anno 2012 een intelligent systeem dat deel uitmaakt van een totaalconcept in een cinematografische opstelling waarin beeld een cruciale rol speelt. Tijdens performances en screenings wekt de EMO-Synth automatisch gepersonaliseerde soundtracks op die gebaseerd zijn op herwerkt en vooraf gekozen filmmateriaal. Het systeem zorgt hierbij telkens voor een hoge emotionele impact op de gebruiker. Presentaties hiervan waren in het verleden reeds te zien in M HKA, het Atomium, iMAL, Art Cinema OFFoff, Happy New Ears Festival, Pecha Kucha, DORKBOT Sessions, Lineart, Gallery One Twenty, Croxhapox, L.A.C. (FR) en meer.

Drie sferen en één systeem
In het kader van deze performance in de Nieuwe Zaal van het Gentse Logos, komen drie presentaties van de EMO-Synth aan bod. Het systeem zal een waaier aan beelden genereren en muziek uit drie verschillende muziekstijlen gebruiken. De uitdaging bestaat er dan ook in om jazz, experimenteel elektronische muziek en hedendaags klassiek telkens te verbinden met het geavanceerde 'apparaat' dat de EMO-Synth is.

Door interne programmatie treedt de EMO-Synth bovendien bij elk van de drie performances in dialoog met live muzikanten door hen virtueel gegeneerde partituren te presenteren. Dat laat toe om de grenzen van de drie gekozen muzikale genres in realtime te verkennen en te verleggen. De muzikanten die meewerken aan de voorstelling zijn Nico Couck (gitaar), Jan-Sebastiaan De Geyter (gitaar), Antoon Kindekens (drums en percussie), Ramon Van Merkenstein (contrabas) en Naomi Vercauteren (viool). Daarnaast ontdekt het publiek in de beeldremix tijdens deze performance materiaal uit de klassieker The Phantom of the Opera (Julian Rupert, 1925), dot-line-plain (Remco Roes, 2011) en Black and White Life (Ann Eysermans, 2012).

Wiskundige en kunstenaar
Valery Vermeulen is naast multimediakunstenaar eveneens muziekproducer, elektronisch muzikant en wiskundige (doctor in Zuivere Wiskunde, UGent 2001). Samen met zijn fascinatie voor de relatie tussen computers en het menselijk brein maakten zijn diverse achtergronden de ontwikkeling van de EMO-Synth mogelijk. Hiernaast situeert Vermeulens werk zich in de cross-over zone tussen geluid, muziek, wiskunde, artificiële intelligentie en affective computing. Door het bespelen van deze intersecties kan de actuele kunst volgens hem nieuwe impulsen krijgen om zich verder te ontwikkelen en het publiek van nu te boeien.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Montage Cinema Revived by the EMO-Synth
Zaterdag 14 april 2012 om 20.00 u
Logos Tetraëder - Gent
Bomastraat 26-28
9000 Gent

Meer info : www.logosfoundation.org en www.emo-synth.com

Elders op Oorgetuige :
Conservatorium Gent laat van zich horen op De Invasie van Gent, 27/03/2012
Intelligente montagecinema met experimenteel geluid in het M HKA, 1/03/2012

Bekijk alvast de trailer van dit projekt

Voor 'Douze Chansons' liet Spectra 12 gedichten uit de gelijknamige dichtbundel van Maurice Maeterlinck muzikaal omkaderen door componisten uit binnen- en buitenland. De voorstelling van dit project op 3 februari in het Stadhuis van Gent kon door velen niet bijgewoond worden omwille van hevige sneeuwval en de daaropvolgende verkeersproblemen. Daarom doen Spectra en CC De Spil een speciale actie: wie er in Gent niet kon bijzijn kan voor de helft van de prijs (5 euro) naar de voorstelling in Roeselare op vrijdag 6 april. Naast de wereldcreatie van L'Infidèle van Claude Coppens voegt vormgeefster Anneleen De Causmaecker een extra dimensie toe aan de voorstelling.

Maurice Maeterlinck won als enige Vlaming ooit de Nobelprijs voor literatuur. Uit de prachtige bundel  'Douze Chansons' (1896) blijkt hoe hij zich heeft laten beïnvloeden door de Middelnederlandse volkspoëzie. Twaalf componisten uit binnen- en buitenland kregen de opdracht om één gedicht te verklanken. Zo gaan o.a. Annelies Van Parys, Daan Janssens, Frederik Neyrinck en Jean-Luc Fafchamps op zoek naar hun klinkende verbeelding bij de woorden. Sara De Bosschere (De Roovers) brengt de in het Nederlands vertaalde teksten.

In deze voorstelling werken woord, muziek en beeld samen om je onder te dompelen in de sfeer van het 'fin de siècle', die bijzondere periode aan het eind van de negentiende eeuw. Mysterie en sensualiteit in muziek gaan een dialoog aan met poëzie en beeldmateriaal uit het symbolisme.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Spectra Ensemble : Douze Chansons
Vrijdag 6 april 2012 om 20.00 u (Inleiding om 19.15 u)
CC De Spil - Roeselare
H. Spilleboutdreef 1
8800 Roeselare

Meer info : www.despil.be, www.spectraensemble.com en www.maeterlinck100.be

Hoe je reductietickets bestellen (5 euro) ? Stuur een mailtje naar: annelies.vancraeynest@despil.be met de vermelding: "actie douze chansons in de sneeuw" en het aantal tickets je wenst.

Elders op Oorgetuige :
Douze Chansons : poëzie van Maurice Maeterlinck op muziek gezet door 12 Vlaamse en internationale componisten, 1/02/2012

Bekijk hier de trailer van het project Douze Chansons

Dacht je in het bos alleen maar het geruis van de wind of het gekraak van takken te horen ? Dan heb je het goed mis, want in het Provinciaal Domein Dommelhof in Neerpelt ritselt het bos van ongewone, mysterieuze klanken. Je zou het Klankenbos een 'openluchtmuseum' of misschien wel een 'openluchtconcertzaal' kunnen noemen, want de hedendaagse kunstwerken die her en der tussen bomen en struiken verscholen zitten fungeren als muziekinstrumenten. Terwijl je het wandelparcours volgt ga je af op oren én ogen. Niet schrikken wanneer je midden in het bos plotseling op een 'Kanariestudio' stoot... Bij de installatie 'Box 30/70' hoor je een waterviool, een sneeuwharp of het geluid van onderwaterinsecten.  In totaal kan je in het Klankenbos 11 vaste en 3 mobiele klankinstallaties ontdekken, in een parcours waar kunst, klank en natuur elkaar vinden. Deze zomer komen er bovendien nog 3 nieuwe installaties bij!

In Klankenbos brengen hedendaagse kunstwerken dus klanken voort. Niet alleen je oren worden geprikkeld, je kunt er ook je ogen de kost geven. Wil je meer weten? Elke tweede zondag van de maand van maart tot en met oktober neemt een gids je mee langs het wandelparcours en vertelt je meer over de klankinstallaties. Bezoek je Klankenbos liever op eigen houtje? Dan kan je op het plannetje dat aan de ingang van het bos ligt meer informatie vinden.

Op 8 april om 15.00 uur vindt de eerstvolgende Open Klankenbos plaats en krijg je een gratis rondleiding. De volgende rondleidingen vinden plaats op 13 mei, 10 juni, 8 juli, 12 augustus, 9 september en 14 oktober 2012.

Plezier voor kinderen in Klankenbos
Voor kinderen is Klankenbos een paradijs, en dat niet alleen tijdens een wandeling of rondleiding met gids. Want in Klankenbos kan je ook terecht voor schattentochten en verjaardagsfeestjes. Bovendien kan je elke woensdag en zaterdag van de paasvakantie Piraat Partituur helpen om zijn schatten terug te vinden. Alle dappere helden met nieuwsgierige oren krijgen een bekroning tot klankpiraat. Voor piraatjes van 4 tot 9 jaar. Reserveren wordt aangeraden!

Klankenbos
Provinciaal Domein Dommelhof Neerpelt
Toekomstlaan 5
3910 Neerpelt

Neem zeker een kijkje op www.musica.be voor meer informatie over de andere rondleidingen en activiteiten en voor het volledige kinderaanbod.