19/12/2012

Kerstmuziek van Estse, Oekraïense en Russische componisten in Brugge

Arvo Pärt De kersttijd is er een van vrolijkheid, maar ook van bezinning. Stemmentovenaar Daniel Reuss leidt het Estonian Philharmonic Chamber Choir in een winters programma met ruime aandacht voor beide elementen. De Russisch-orthodoxe kerk kende oorspronkelijk bijna geen speciaal kerstrepertoire - Pasen speelt een veel grotere rol dan Kerstmis. Carols deden in de 19de eeuw via de katholieke kerk in Oekraïne toch hun intrede. Componisten werkten geïnspireerd aan een moderne Russische koorklank, tot de Revolutie van 1917 hun muziek bijna een eeuw lang het zwijgen oplegde. Hun sfeervolle arrangementen klinken naast de diepreligieuze muziek van de Rus Alfred Schnittke en het etherische klankuniversum van Arvo Pärt (foto). Galina Grigorjeva's Nox vitae heeft symfonische allure en is een kolfje naar de hand van een van de beste koren ter wereld.

Kerstmuziek van Estse, Oekraïense en Russische componisten … het Estonian Philharmonic Chamber Choir wil ons duidelijk Kerstmis laten horen zoals het bij hen thuis klinkt, daar in het koude noorden. Een blik op de atlaskaart leert ons twee zaken. Ten eerste dat deze landen vooral ten oosten van ons liggen (wat niet wegneemt dat de kerst er beduidend witter is dan hier). Ten tweede dat die veronderstelde thuisregio dan wel erg groot moet zijn (duizenden kilometers). Toch niet zozeer een 'kerstprogramma van thuis' dus: eerder een wijds panorama, gespreid over twee eeuwen zelfs - maar wel met een grote homogeniteit.

De 20ste-eeuwse componisten op het programma verhouden zich elk op een andere manier ten opzichte van zowel de slavischorthodoxe als de westerse muziektraditie. Alfred Schnittke kende dankzij zijn Duits- Russisch-Joodse achtergrond zowel de Weense klassiek als de muziek van de zogenaamde Tweede Weense school (Schönberg, Berg, Webern), maar evengoed die van Sjostakovitsj. De invloeden op zijn eigen composities zijn dan ook divers. Alomtegenwoordig is wel een soort spiritualiteit die verband houdt met zijn bekering tot het christendom en zijn fascinatie voor de mystiek. In zijn koormuziek vertaalt zich dat in uitgepuurde klanken, ingetogen declamatie en kernachtige akkoorden, elementen die tevens terug te vinden zijn in de traditionele repertoire uit de orthodoxe liturgie, zij het dan zonder de mate van expressie waarmee Schnittke de teksten muzikaal kracht bijzet.

De Estse Arvo Pärt is misschien wel de bekendste hedendaagse componist van sacrale muziek. Zijn carrière getuigt van een evoluerende omgang met het recente en oudere muzikale verleden. Terwijl zijn composities aanvankelijk schatplichtig waren aan de twaalftoonsmuziek en het serialisme van de 20ste-eeuwse avant-garde, verdiepte hij zich later in het gregoriaans, de polyfonie van de middeleeuwen en de renaissance, en ook de Russisch-orthodoxe muziek. Zijn postmoderne receptie van die stijlen leidt dan ook tot vocale werken waarin een soepele melodievoering en gedragen harmonieën centraal staan. Bovendien brengt Pärt een soort minimalisme in zijn muziek, waarnaar verwezen wordt met de term 'tintinnabuli', genoemd naar de kleine belletjes die het delicate weefsel in sommige composities subtiel articuleren.

De koortechnieken die Arvo Pärt hanteert hebben vaak hun wortels in de oude muziek maar vallen vooral op doordat ze ondanks hun eenvoud een grote muzikale kracht hebben. Typisch is bijvoorbeeld het aanhouden van bepaalde tonen, zodat die gaan overlappen met andere stemmen en de akkoorden in elkaar vloeien. Het resultaat zijn onverkende harmonieën, die ondanks hun theoretische dissonantie zelden bruskeren - net omdat ze zo gelaagd worden aangebracht. De zetting van de vredesantifoon Da pacem Domine voert dit principe quasi tot zijn uiterste consequentie: de lettergrepen worden uiteengehaald en door de vier stemmen als afzonderlijke aanzetten gezongen. De resulterende harmonie bestaat niet uit akkoordblokken maar uit steeds wisselende mengelingen van kleuren en toonhoogtes.

Galina Grigorjeva sluit als jongste componiste het blok voor de pauze af. De Oekraïense vestigde zich in Estland en liet zich hoorbaar inspireren door de muziek van Pärt. Haar compositie Nox vitae ademt voor een deel dezelfde sereniteit uit als Pärts Magnificat of Nunc dimittis, maar bespeelt in zijn grootschaligheid ook meer expressieve registers. De gehanteerde technieken zijn evenwel grotendeels dezelfde, wat maakt dat ook deze uitloper van de vele tradities die dit programma combineert de sfeervolle homogeniteit van het muzikale (en wit besneeuwde) panorama niet in de weg staat.

Programma :

  • Arvo Pärt (1935), Magnificat (1989) - Da pacem (2004) - Nunc dimittis (2001) - 2 Slavische psalmen (1984/97)
  • Alfred Schnittke (1934-1998), 3 Choruses (1984)
  • Galina Grigorjeva (1962), Nox vitae (2006)
  • Vasyl Barvinsky (1888-1963), Shcho to za predyvo (O, wat een wonder)
  • Kirill Grigor'yevich Stetsenko (1882-1922), A vsklynuly yanholi (De engelen riepen) - Nova rada stala (Een nieuwe vreugde) - Po vsiomu svitu (Heel de aarde)
  • Yakiv Yatsynevich (1869-1945), Oy, v Yerusalymi (Oh, de klokken in Jeruzalem)
  • Mykola Leontovich (1877-1921), Shchedryk (Lied van vrolijkheid) (1916)
  • Georgy Izvekov (1874-1937), Hristos razhdayestia (Christus is geboren)
  • Pyotr Il'yich Tchaikovsky (1840-1893), The legend (1883)

Tijd en plaats van het gebeuren :

Estonian Philharmonic Chamber Choir : Kerst in het noorden
Zaterdag 22 december 2012 om 20.00 u
( Inleiding door Simon Van Damme om 19.15 u )
Concertgebouw - Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be en www.epcc.ee

Bron : tekst Simon Van Damme voor Concertgebouw

Extra :
Arvo Pärt op www.musicolog.com en youtube
Arvo Pärt (1935 - ), Tintinambulist op www.musicalifeiten.nl
Alfred Schnittke : www.schnittke.de, www.schirmer.com, www.boosey.com en youtube
Alfred Schnittke (1934 - 1998): Meer dan een polystilistisch kameleon, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Galina Grigorjeva op klassikaraadio.err.ee

Elders op Oorgetuige :
Lunchconcert met sonates voor cello en piano van Schnittke tijdens Midis-Minimes, 3/08/2012
Estonian Philharmonic Chamber Choir opent Baltic festival in Brugge, 5/11/2010

10:25 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.