19/12/2012

Folk Songs : Revue Blanche op zoek naar kleuren, schoonheid en emoties

Revue Blanche Het ensemble Revue Blanche ontleent zijn naam aan het literaire en artistieke tijdschrift dat politici en kunstenaars als Debussy, Proust en Toulouse-Lautrec oprichtten aan het einde van de 19de eeuw. Ze kozen de naam niet alleen omdat de som van alle kleuren wit is, maar ook omdat een wit ongeschreven blad openstaat voor alle meningen en stromingen. Vandaag gaan de muzikanten van Revue Blanche in werken met een vaak ongewone instrumentale bezetting op zoek naar kleuren, schoonheid en emoties over de grenzen van de stijlperiodes heen. In dit concert brengen ze werken van Ravel, Canteloube, de Falla, Ibert en Berio. Componisten die elk op hun manier de geest en de ziel van een volk beroeren. De jonge Vlaamse componist Frederik Neyrinck schreef speciaal voor dit programma Le Lièvre et la Tortue, een eigentijds werk gebaseerd op de gelijknamige fabel van Jean de la Fontaine.

Bij het horen van het woord 'volksmuziek' is men doorgaans geneigd te denken aan eenvoudige melodieën, met dito instrumentarium, gespeeld in landelijke locaties, al dan niet op feestelijke aangelegenheden. Men denkt daarbij eventueel aan folkfestivals … maar niet spontaan aan klassieke muziek of Kunstmuziek met grote K. Toch zijn er reeds vanaf de middeleeuwen duidelijk aantoonbare voorbeelden van klassieke muziek die zeer nauw bij het idioom van volksmuziek aanleunen, zoals blijkt uit onder meer de talrijke dansvormen (estampies), en sommige liedvormen (bv. Douce dame jolie van De Machaut).

In de loop van de 19de eeuw zal een componist als Brahms duidelijk stelling nemen in deze polemiek, door Hongaarse dansen te schrijven. Deze lichtere (en korte) werken waren overduidelijk op volkse (zigeunergetinte) stijlen gebaseerd, maar bovendien ook nog eens erg populair. Brahms brak duidelijk een lans voor het opheffen van een hiërarchie tussen de zogenaamde kunstmuziek en 'mindere' genres. De integratie van lokale, volkse stijlen werd in diezelfde periode overigens een basishouding van de nationale scholen: Grieg, Dvorák, Mussorgsky en ook Benoit zijn maar enkele van de componisten die op een of andere manier de muzikale eigenheid van hun cultuur hebben trachten te integreren. Daarnaast zullen ook niet-nationalistisch georiënteerde componisten volkse elementen in hun werk opnemen, als vorm van coloriet, of exotisme (denk aan de zogenaamde 'hispanismen' in bv. España van Chabrier). In de 20ste eeuw zal iemand als Bartók wetenschappelijk onderzoek verrichten naar de muziek van zijn volk en dat structureel in zijn stijl verwerken.

In dit programma merken we hoe het volkse aanwezig kan zijn: vanuit nationalisme (De Falla), met een politieke toets in het geval van Canteloube, of als 'hispanisme' (Ibert); maar het kan ook eenvoudig om een opdracht gaan (Ravel), waarbij de componist op verzoek een tekst en stijl bestudeert en vervolgens inpast.

Dit illustreert dat de aanwezigheid van volksmuziek in klassieke muziek aanvaard is, met dien verstande dat er een hiërarchie blijft meespelen: het is in eerste instantie kunstmuziek, met integratie van andere (lees: volkse) elementen. Toch blijft de controverse: vele aanhangers van de avant-garde hebben hun wenkbrauwen gefronst toen ze vernamen dat Berio, toch een boegbeeld van het modernisme, op een gegeven moment volksliederen begon te bewerken.

Luciano Berio (1925-2003) behoort tot de generatie van de zogenaamde post-seriële componisten. Hij assimileerde in de jaren vijftig de rationele compositietechnieken van het serialisme en paste die dan op een vrije manier toe. Het opmerkelijke aan zijn oeuvre ligt hierin, dat hij naast de uitgesproken avant-gardistische kunst ook interesse aan de dag legde voor een totaal andere esthetiek, namelijk die van het volkslied. Berio heeft het duidelijke onderscheid tussen de 'officiële' kunstmuziek en de volksmuziek nooit als een discrepantie ervaren. Hij bewerkte ettelijke liederen afkomstig uit de volkse traditie van onder meer de Verenigde Staten, Frankrijk (de Auvergne), Italië (Sicilië en Sardinië) en Armenië. De keuze van dat laatste land is wellicht beïnvloed door het feit dat de zangeres Cathy Berberian, met wie hij een tijd gehuwd was, uit die regio afkomstig is.

Frederik Neyrinck (1985) behoort tot de jonge lichting componisten die aansluiting zoekt bij de avant-gardistische schrijfwijze en tegelijk een vertrouwd palet aan muzikale gebaren hanteert. Het verkennen van de oneindige mogelijken inzake sonoriteit en een grote zorg voor de tijdsverhoudingen vormen de belangrijkste aandachtspunten in zijn werk. 'Le Lièvre et la Tortue' is gebaseerd op de gelijknamige fabel van Jean de la Fontaine, waarin verhaald wordt hoe in een loopwedstrijd de energieke schildpad eerder de finish bereikt dan de arrogante haas. Neyrinck kiest er niet voor het verhaal chronologisch te vertellen. In plaats daarvan worden de twee protagonisten op uiteenlopende wijze muzikaal beschreven, op basis van een uitgebreide en verfijnde waaier aan klankkleuren. De solistische intermezzi van fluit en altviool vormen telkens een kort rustpunt binnen het betoog. Het werk wordt afgesloten - en dit is wel chronologisch - met de pointe en de moraal; dat laatste geschiedt via een 'vage, quasi onherkenbare herinnering, zodat het stuk in alle stilte en verstilling kan uitsterven'.

Programma :

  • Manuel de Falla (1876-1946), 7 canciones populares españolas
  • Maurice Ravel (1875-1937), Chansons madécasses - Kaddish
  • Marie-Joseph Canteloube (1879-1957), Chants d’Auvergne
  • Frederik Neyrinck (1985), Le Lièvre et la Tortue
  • Jacques Ibert (1890-1962), Deux interludes suivi de Carillon
  • Luciano Berio (1925-2003), Folk Songs

Tijd en plaats van het gebeuren :

Revue Blanche : Folk Songs
Zondag 23 december 2012 om 15.00 u
(Inleiding door Yves Senden om 14.15 u )
Concertgebouw - Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be en www.revueblanche.be
----------------------------------
Vrijdag 25 januari 2013 om 20.00 u
Sint-Amanduskerk Blankenberge

Kerkstraat z/n
8370 Blankenberge

Meer info : cultuur.blankenberge.be en www.revueblanche.be
----------------------------------
Zondag 24 februari 2013 om 11.00 u
CC Belgica / Huis Van Winckel - Dendermonde

Kerkstraat  28
9200 Dendermonde

Meer info : www.ccbelgica.be en www.revueblanche.be
----------------------------------
Zondag 12 mei 2013 om 11.00 u
Abdijhoeve Ten Bogaerde - Koskijde

Ten Bogaerdelaan 12
8670 Koksijde

Meer info : www.casinokoksijde.be en www.revueblanche.be

Bron : tekst Yves Senden voor Concertgebouw

Extra :
Frederik Neyrinck : www.frederikneyrinck.be, www.muziekcentrum.be en www.goldenrivermusic.be
Luciano Berio op www.compositiontoday.com, www.themodernword.com, brahms.ircam.fr en youtube
Portret Luciano Berio, J-L Plouvier op www.ictus.be
Luciano Berio (1925 - 2003): Duivelskunstenaar, Jan de Kruijff op www.musicalifeiten.nl

Elders op Oorgetuige :
Ensemble 21 brengt eerbetoon aan Luciano Berio, 23/07/2010

12:53 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.