03/12/2012

Tero Saarinen in Brugge met visueel sterke en emotioneel geladen voorstelling die dans en livemuziek combineert

Tero Saarinen Na het zeer gesmaakte Borrowed Light vorig seizoen, keert de internationaal gerenommeerde Finse choreograaf Tero Saarinen terug naar Brugge met opnieuw een visueel sterke en emotioneel geladen voorstelling. De triple bill Westward ho! / Scheme of Things / Vox Balaenae combineert wederom dans en livemuziek. In Westward Ho! voeren drie mannelijke dansers onder een verblindend noorderlicht repetitieve en beheerste bewegingspatronen uit op muziek van onder andere Gavin Bryars. Scheme of Things is een fascinerende studie van relaties en gedragspatronen. Deze choreografie werd in 2009 oorspronkelijk gecreëerd voor het Nederlands Dans Theater. Deel drie, Vox Balaenae (stem van de walvis), is een solo van Saarinen zelf op muziek van de Amerikaanse George Crumb. Een eenzame danser laat zich omhullen door een compositie die walvisgeluiden verklankt, live uitgevoerd door het Franse Ensemble intercontemporain. De krachten van de natuur zijn onweerstaanbaar aanwezig in dit mysterieuze en sterke werk. Hoe kan December Dance 12 beter openen dan met deze voorstelling die baadt in de sfeer van het Noorden én dan nog op de Finse nationale feestdag?

De avond begint met Westward Ho!, dat wordt beschouwd als Tero Saarinens internationale doorbraak. Dit stuk, dat in première ging in 1996, geeft een bevreemdend melancholisch, zacht humoristisch beeld van vriendschap, egoïsme en verraad. De avond vervolgt met het ensemblestuk Scheme of Things. Saarinen creëerde dit stuk in 2009 voor het toonaangevende Nederlandse gezelschap NDT1. Hier koos Saarinen voor een collage van melodieën van verschillende muzikanten. Zo ondersteunt hij de uitwerking van de gekozen thema's via melancholie, hunkering en tragikomedie.

Vox Balaenae
De nieuwe creatie van Tero Saarinen, Vox Balaenae, dient zich aan als een osmose met een hedendaagse klassieker van de Amerikaanse componist George Crumb, een van zijn bekendste werken: Vox Balaenae. Voor deze vreemde, betoverende maar krachtige muziek inspireerde hij zich op een opname van het gezang van de bultrugwalvissen in de diepten van de oceaan. Het stuk bestaat uit drie delen: een proloog en een epiloog, met tussenin vijf variaties met namen die verwijzen naar de geologische tijdperken. Zoals hij meestal doet, geeft George Crumb instructies voor theatrale elementen in de manier van uitvoering: de piano, de cello en de fluit zijn elektrisch versterkt en van de muzikanten wordt verwacht dat ze gemaskerd spelen op een podium badend in diepblauw licht. Met deze enscenering wil George Crumb de nadruk leggen op de onpersoonlijke macht van de natuurkrachten.

Ook choreograaf Tero Saarinen putte inspiratie uit de oerkracht van de aarde en werd sterk beïnvloed door veel thema's die George Crumb na aan het hart liggen: de immense en toch fragiele krachten van de natuur en de verwijdering van de moderne mens van het milieu zijn op overweldigende wijze aanwezig in de muziek zowel als in de choreografie. In de interpretatie van Saarinen wordt een enkele danser omgeven door de muziek, live uitgevoerd door drie solisten van het Ensemble intercontemporain. Vox Balaena is de eerste samenwerking van Tero Saarinen Company met dit veelgeprezen gezelschap, waarvan de artistieke leiding in handen is van een landgenoot, de Finse dirigent Susanna Mälkki.

Volgens Tero Saarinen geeft Vox Balaenae uitdrukking aan het onvermijdelijke conflict dat het gevolg is van ons hedonisme: "De danser, naakt en monsterlijk in zijn menselijkheid, bevindt zich op de laatste oever, waar hij wordt geconfronteerd met krachten die groter zijn dan hijzelf. Ik associeer de boodschap van de muziek - de dood van de natuur en een schreeuw om hulp - met de dood van de beweging en de vorm. Mijn choreografie is dan ook geïnspireerd door het minimalisme. De bewegingstaal werd beïnvloed door verschillende stijlen, variërend van de wortels van de Butoh tot de klassiekers van de moderne dans."

Het creatieve proces van Vox Balaenae is uniek en erg verschillend van de vorige solo van de choreograaf, Hunt, die een zeer persoonlijke visie was op Le Sacre du Printemps. De choreograaf Tero Saarinen danst zelf Vox Balaenae, maar hij verduidelijkt: "Ik heb deze choreografie niet voor mij geschreven. Het stuk heeft nood aan een expressieve en ervaren danser, maar het geslacht van de danser heeft geen noemenswaardig belang. Ik heb intens samengewerkt met mijn geroutineerde dansers Satu Halttunen, Henrikki Heikkilä en Sini Länsivuori, en elk van hen zal het stuk in de komende jaren uitvoeren."

De wereld van George Crumb
George Crumb, geboren in Charleston op 24 oktober 1929, is een Amerikaanse componist van moderne en avantgardemuziek. Zijn werk wordt getypeerd door het gebruik van ongebruikelijke klankleuren en speeltechnieken.

Crumb begon al op vroege leeftijd met componeren. In 1950 behaalde hij zijn bachelor aan het Mason College of Music in Charleston. Na het behalen van zijn masters aan de Universiteit van Illionois te Urbana-Champaign studeerde hij korte tijd in Berlijn (1954-55). Daarna keerde hij terug naar de Verenigde Staten waar hij in 1959 zijn doctoraal-graad in compositie behaalde aan de Universiteit van Michigan. Hoewel Crumb veel bekendheid heeft verworven met zijn composities, gaf hij tot zijn pensioen in 1997 vooral les. Vanaf 1965 gaf hij les aan de Universiteit van Pennsylvania, waar hij meer dan dertig jaar doceerde. Onder zijn leerlingen zijn onder anderen de componisten Uri Caine en Osvaldo Golijov. Na zijn pensioen in 1997 bleef hij componeren. Crumb werd diverse malen onderscheiden voor zijn werk. Zo ontving hij de Pulitzerprijs voor het orkestwerk Echoes of Time and the River in 1968 en een Grammy Award voor Star-Child in 2001. Ook Crumbs zoon David is componist. Zijn dochter Ann is actrice en zangeres.

Crumbs werk kenmerkt zich door een onorthodoxe benadering van speeltechniek en uitvoering. Vaak wordt van de spelers gevraagd dat zij het instrument op ongebruikelijke manieren bespelen, of dat zij tijdens het stuk het podium verlaten en weer opkomen. Ook wat opmaak van de notatie betreft verlaat Crumb vaak de gebaande paden. In een aantal van zijn stukken staat de muziek bijvoorbeeld genoteerd in een cirkel of spiraalvorm. Hij toonzette diverse teksten van de Spaanse dichter Federico Garcia Lorca. Voorbeelden hiervan zijn 'Ancient Voices of Children' - een liederencyclus uit 1970 voor twee zangers en klein ensemble waaronder ook een speelgoedpiano - en de vier boeken met madrigalen die hij schreef in de late jaren 60. Verder schreef hij veel van zijn vocale werken voor de zanger Jan DeGaetani.

Een van Crumbs bekendste werken is 'Black Angels' uit 1970, een werk vol heftige kleurschakeringen gecomponeerd naar aanleiding van de Vietnamoorlog. Het is geschreven voor elektrisch strijkkwartet, hoewel ook gebruik kan worden gemaakt van versterkte akoestische instrumenten. Niet alleen wordt van de strijkers gevraagd dat zij hun instrumenten op diverse onconventionele manieren bespelen, maar ook bespelen zij andere instrumenten, waaronder gong en glasharmonica. Met name door een opname van het Amerikaanse Kronos Quartet werd dit strijkkwartet bekend.

Een ander bekend werk is 'Makrokosmos' uit 1972, een serie van vier boeken met composities voor piano. De titel verwijst naar Béla Bartóks Mikrokosmos, een soortgelijke serie met korte karakterstukken. Crumb gaat echter veel verder als het gaat om speeltechniek. De piano is niet alleen versterkt maar ook geprepareerd door middel van het plaatsen van objecten tussen de snaren. Crumb zelf noemt de techniek van pianopreparatie overigens ‘extended piano’. De speler moet meerdere malen woorden roepen of zingen.

In het werk 'Vox Balaenae' uit 1971 ('stem van de walvis') dragen de drie spelers, een fluitist, cellist en pianist, maskers. De compositie verklankt de geluiden van bultruggen. De fluitist zingt tijdens het stuk door de fluit.

Tijd en plaarscvan het gebeuren :

Tero Saarinen & Ensemble Intercontemporain : Westward ho! / Scheme of Things / Vox Balaenae
Donderdag 6 december 2012 om 20.00 u
(Inleiding door Gloria Carlier om 19.15 u )
Concertgebouw - Brugge
't Zand 34
8000 Brugge

Meer info : www.concertgebouw.be

Extra :
George Crumb: www.georgecrumb.net, www.essentialsofmusic.com en youtube

Elders op Oorgetuige :
December Dance focust op Noord-Europees danslandschap, een zeer innovatieve en boeiende dansscene, 3/12/2012
Het Collectief brengt muziek uit de Verenigde Staten in Roeselare, 9/11/2012

23:21 Gepost in Concert, Dans, Festival, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.