16/11/2012

Mahler, Sjostakovitsj en Wagner : drie componisten verenigd rond het thema van de dood

Dmitri Sjostakovitsj Drie componisten worden verenigd rond het allesoverstijgende thema van het menselijke heengaan. Het thema inspireerde Mahler, Sjostakovitsj (foto) en Wagner zowel tot ingetogen muzikale bladzijden als tot overweldigende klanken. Kindertotenlieder (Mahler, 1901-1904) is een cyclus liederen op gedichten van Friedrich Rückert. Ze belichten telkens een ander aspect van het tragisch verlies van een kind. De Vijftiende - en laatste - Symfonie (1971) van Sjostakovitsj kan men lezen als een muzikale reis 'van de wieg tot het graf'. In dit afwisselend dramatische en serene werk citeert hij bovendien enkele geladen passages uit Wagners opera's. Wagner kon dan ook niet ontbreken met fragmenten uit Tristan und Isolde, waarin ware liefde de dood overstijgt.

Dmitri Sjostakovitsj componeerde zijn Symfonie nr. 15 opus 141 in A majeur gedurende 1971 tijdens een verblijf in het kuuroord Repino. Het is zijn laatste voltooide symfonie. In zijn laatste jaren werkte hij nog aan een zestiende symfonie, maar wat daarvan voltooid is bleef ongepubliceerd.

De symfonie valt op door zijn vele muzikale citaten, van onder meer Giacomo Rossini, Richard Wagner, Michail Glinka maar ook van Sjostakovitsj zelf. Van Rossini citeert hij een gedeelte uit de Ouverture Wilhelm Tell. Richard Wagner komt aan bod met de treurmuziek uit Siegfried en een leidmotief uit Tristan en Isolde. Een aantal malen citeert Sjostakovitsj uit zijn eigen Vierde Symfonie.

In de inleiding van deel 8 van de Verzamelde Werken van Sjostakovitsj, dat in 1980 verscheen, schrijft de componist dat het eerste deel "de jeugd beschrijft - gewoon een speelgoedwinkel met een wolkenloze hemel erboven". In zijn Memoires zegt hij dat het werk "gebaseerd is op motieven van Tsjechov... een groot deel van de Vijftiende heeft te maken met De zwarte monnik, hoewel het een volkomen onafhankelijk werk is".

De symfonie begint met een dubbele slag op het glockenspiel, waarop de dwarsfluit antwoordt. Dit spel ontwikkelt zich tot een prelude totdat het gehele orkest wordt ingeschakeld. Net als in zijn 14de symfonie gebruikt de componist niet de volledige bezetting van het symfonieorkest. Telkens is er sprake van een solist of solistengroep. Slechts enkele maten speelt het orkest tutti.

Het largo begint met een koraal in het koper. Aansluitend daarop een solo voor de cellist in een twaalftonenreeks; dan weer terug naar het koraal. Later volgt een trage en sombere trombonesolo, die wordt gevolgd door allerlei plechtstatige motieven.

Deel 3 begin met een inleiding van de fagotten, gevolgd door een groteske dans van afwisselend andere houtblazers en de strijkers, steeds onderbroken door trompetten en gemarkeerd door het woodblock. In dit deel komt de muzikale handtekening van de componist voorbij, het zogenaamde DSCH-motief.

Na een lange passage van zachte strijkmuziek ontwikkelt de muziek zich met verschillende blazergroepen en morse-achtige paukenritmen. Het deel wordt onderbroken door een aan andere symfonieën herinnerende groeiende crisis die in een berustende strijkerspassage overgaat. Opvallend is het gebruik van allerlei klikklakkende slaginstrumenten aan het einde, als een gedroomde winkel vol levend speelgoed dat tenslotte met een opgeruimd majeurakkoord en één finale glockenspielslag tot stilstand komt.

Tijd en plaats van het gebeuren :

Koor & orkest van de Vlaamse Opera : Dood & aanvaarding
Zaterdag 24 november 2012 om 20.00 u
( Inleiding om 19.15 u )
deSingel - Antwerpen
Desguinlei 25
2018 Antwerpen

Meer info : www.vlaamseopera.be en www.desingel.be
-----------------------------------
Zondag 25 november 2012 om 15.00 u ( Inleiding om 14.15 u )
Vlaamse Opera Gent
Schouwburgstraat 3
9000 Gent

Meer info : www.vlaamseopera.be

Bron : Wikipedia

Extra :
Dmitri Sjostakovitsj op nl.wikipedia.org en youtube
Shostakovitch: Celloconcerten Nr.1 en 2, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Dmitri Sjostakovitsj (1906 - 1975): Strijd om de geestelijke integriteit, Jan De Kruijff op www.musicalifeiten.nl
Review : Dmitri Shostakovich. Symphony No.15 - Hamlet op.32, Bart Cypers op Kwadratuur.be, 19/08/2009
Review Dmitri Sjostakovitsj, Symphony nr. 15 op www.klassiekezaken.nl

Beluister alvast het eerste deel uit Sjostakovitsj' 15de Symfonie

20:34 Gepost in Concert, Muziek | Permalink |  Facebook

De commentaren zijn gesloten.